Theses supervised by Prof. Dr. Ali Torun
19 theses · Kütahya Dumlupınar University
Kütahya-Allıören köyü folklor örnekleri
Kütahya-Allıören Köyü Folklor Örnekleri adlı bu çalışma, Kütahya'nın Dumlupınar İlçesi'ne bağlı Allıören Köyü'ndeki anonim halk ürünleri, gelenek ve görenekleri ile genel manada kültürel dokusunu konu almaktadır.Bu çalışma altı bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde araştırma yöresinin tarihi, coğrafi ve kültürel özellikleri hakkında bilgi verilmiştir.İkinci bölümde anonim ürünlerden örnekler yer almaktadır. Manzum ürünlerden mani, türkü, duvaz, nefes, ninni, ağıt, bilmece, tekerleme; mensur ürünlerden masal, efsane, menkıbe, fıkra ele alınmış olup kalıplaşmış sözlerden atasözü, deyim, alkış, kargış ve yeminler yer almaktadır.Üçüncü bölümde Hayatın Geçiş Dönemleri başlığı altında doğum, sünnet, askerlik, evlenme ve ölümle ilgili inanç ve gelenekler bulunmaktadır.Dördüncü bölümde yöre halkının, çocuklar ve yetişkinler üzerinde uyguladıkları sağaltma pratiklerinden örnekler verilmiştir.Beşinci bölümde gündelik hayata dair inanışlar, altıncı bölümde ise dini hayata dair inanç ve gelenekler yer almaktadır.Gelenek ve görenekler bir toplumun geçmişten geleceğe taşıdığı önemli kültür miraslarıdır. Bu çalışmada, halkın düşünce ve duygularına tercüman olan bu ürünler derlenmeye çalışılmış ve böylelikle bu ürünlerin kalıcı olmasını sağlamak amaçlanmıştır.
Çavdaroğlu Müftî Dervîş'in dîvân-ı Münacat'ı üzerine bir inceleme
Tarikatlar, tasavvufî düşüncenin yaygınlaşmasında birinci derecede rol oynayan müesseselerdir. Bunlar-bugün bildiğimiz şekliyle-VII/XIII. yüzyılda ortaya çıkmışlardır. XIV. yüzyıldan itibaren Anadolu'da şekillenmeye başlayan Halvetîlik hareketi XV. yüzyıldan sonra yaygınlık kazanmış ve sistemleşerek günümüze kadar etkisini sürdürmüştür. Anadolu ve Rumeli'de en çok tekkesi olan Halvetî tarikatının Rumeli'de hâla faal tekkeleri vardır. Bu etkinin bir sonucu olarak Halvetîlik öğretilerini işleyen birçok şair ve yazar ortaya çıkmıştır. XVI-XVII. asırda Kütahya'da yaşayan Çavdaroğlu Müftî Dervîş de dönemin Halvetî şairlerinden biridir.Çalışmamızda Çavdaroğlu Müftî Dervîş'in hayatı, edebî şahsiyeti ve eserleri hakkında bilgi verilmiştir. Divân'ı Arap alfabesinden Lâtin alfabesine aktarılmıştır. Şiirlerin din-tasavvuf-cemiyet yönlerinden tahlili yapılmıştır.Çavdaroğlu Müftî Dervîş'in şiirlerinde, Dinî-Tasavvufî Türk Edebiyatı'nın ve Halvetîliğin belirgin özellikleri görülmektedir.Dinî-Tasavvufî Türk Edebiyatı, hem İslam'dan önceki hem de sonraki dönemde yer alır. Bu edebiyat işlediği konular sebebiyle halkın dilini, inanancını, duygu ve düşüncesini esas almaktadır. Halkın bütününü kapsadığı için toplumun her kesimine hitap edebilmektedir.Dinî-Tasavvufî Türk Edebiyatı, şekil ve üslup özellikleri bakımından İslam'dan önceki Türk edebiyatından etkilenmiştir. Türklerin İslâm dinini kabullerinden sonra İslâmiyet'in etkisiyle yeni bir şekle bürünerek, tasavvufî unsurları da bünyesine almıştır.Anadolu'da, yayılmaya başladığı XIV. Yüzyıldan başlayarak Halvetîlik temi edebiyatımızda işlenmeye başlamıştır. XVI-VII. Asırda yaşayan Çavdaroğlu Müftî Dervîş şiirlerinde tasavvuf ve Halvetîlik düşüncesini işlemiş şairlerimizdendir.Müftî Dervîş XVII. Asır Türk Tasavvuf Edebiyatı'nın önemli temsilcilerinden olan mutasavvıf şair Gaybî Sun'ullah'ın babasıdır. Mutasavvıf bir şair olan Müftî Dervîş de pek çok şairimiz gibi tezkirelerde yer almadığı için ilim âlemine yeterince tanıtılamamıştır.Üç bölümden oluşan inceleme kısmının ilk bölümünde şairin hayatı, ikinci bölümde şiirlerindeki şekli unsurlar, üçüncü bölümde şiirlerin din-tasavvuf-cemiyet yönünden tahlili yapılmıştır. Tahlilden sonra ise Dîvân'ın transkripsiyonlu metni yer almaktadır.Müftî Dervîş Dîvânı üzerinde yaptığım bu çalışmada yardım ve teşvikleri için Hocam Doç. Dr. İsmail EKİNCİOĞLU'na, yardım ve önerileri için Hocam Yrd. Doç. Dr. Mustafa GÜNEŞ'e, yönlendirmeleri ile yol gösteren, teşvik eden ve yardımlarını esirgemeyen Hocam Prof. Dr. Ali TORUN'a teşekkürlerimi sunmayı bir borç biliyorum.
Muğla-Menteşe beldesi halkbilimi ürünlerinde eski Türk inançlarının izleri
İnançlar, başlangıçtan bu yana insanların, dolayısıyla toplumların yaşayış biçimlerine hükmedip, onları yönlendirmişlerdir. Toplumların, günümüze kadar gelen süreç içerisinde yaşadıkları tarihî, coğrafî, siyasî, dinî, değişim ve etkileşimlere rağmen bu inançlar, girdikleri toplumların hayatlarında varlıklarını hep korumuşlardır. Bunlar, karşımıza bazen fonksiyonları değişmiş, bazen çeşitlenmiş, bazen de hâlâ asıllarını koruyor olarak çıkarlar.Bu çalışmada, Muğla'nın Kavaklıdere İlçesi'ne bağlı Menteşe Beldesi'nde, eski Türk inançlarının izleri araştırılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, Menteşe'nin tarihî, coğrafî ve sosyo-kültürel yapısı hakkında bilgi verildi. İkinci bölümde, Türklerin geleneksel dininin ne olabileceği üzerinde duruldu; üçüncü bölümde de eski Türk dini olarak benimsenen Gök Tanrı Dini'yle, bu dinin unsurları ve bu unsurların yöredeki izleri tahlil edildi. Dördüncü bölümde, evlenme, doğum, ad verme; nişan, düğün, ölüm gibi geçiş törenleri üzerinde durularak, yöre kültürünün eski Türk kültürüyle olan ilişkileri tespit edildi.Bu araştırmanın sonucunda, Menteşe yöresi halk kültüründe, Orta Asya'ya ve Anadolu'ya ait inanç ve kültür izleri görülmüştür. Bütün bu izler, İslâmi bir kimlikle bugünkü Menteşe halk kültürünü oluşturmuştur.Bu çalışma sırasında, benden manevi desteklerini esirgemeyen ablalarım Menzil ve Firdevs ÖZKAN'a, araştırmanın oluşmasına yardımcı olan kaynak kişilere, yönlendirmeleri ile yol gösteren teşvik ve yardımlarını esirgemeyen değerli hocam Prof. Dr. Ali TORUN'a teşekkür etmeyi bir borç bilirim.Anahtar Kelimeler: Eski Türk İnançları, Geçiş Dönemleri, Halk Kültürü, Menteşe, Yöre
Nizip-Söğütlü köyü folkloru
Halkbilimi (Folklor), bir ülke veya bölge halkına ait maddi ve manevi alandaki kültürel ürünleri konu edinir. Bunları kendine özgü metotlarla sınıflandırır, çözümler ve yorumlar. Bu aşamaların sonunda bir birleşime varmayı amaçlar.Gaziantep ili Nizip ilçesine bağlı Söğütlü Köyü Folkloru adlı bu çalışmamızın konusu, bu köye ait geleneğe bağlı maddi ve manevi kültür ve bu kültürün mahsulleridir.Çalışmamızın ilk bölümünde Nizip ilçesine genel bir bakıştan sonra, araştırma sahasının tarihi, ekonomik ve sosyal yapısı da genel bir şekilde ele alındı. Çalışmamızın ikinci bölümünde hayatın geçiş dönemlerine ait derlediğimiz gelenek ve görenekler sıralandı. Çalışmamızın üçüncü bölümünde, Söğütlü köyünde derlediğimiz Halk Edebiyatına ait manzum ve mensur eserlere değinildi.Diğer bölümlerde ise sırası ile: inanmalar, yöreye ait yemekler, çocuk oyunları ve mevsimlere yer verilmiştir.Çalışmamızın temel özelliği `derleme çalışması' olmasıdır. Bu sebeple derlenen anonim ürünlerin yanında, anonim türlerle ilgili tanımlamalar ve önceden yapılmış sınıflandırmalar ikinci planda tutulmuştur. Araştırma yaptığımız Söğütlü köyünde daha önce herhangi bir araştırma yapılmadığı için yöreye ait tüm derlemeler sözlü kültürde yaşadığı şekliyle, kaynak kişiler vasıtasıyla yansıtılmıştır. Çalışmamızın sonuna kaynakça ve kaynak kişiler listesi konulmuş olup, ilerleyen zamanlarda bu yöreyle ilgili yapılacak muhtemel araştırmalara ışık tutması amaç edinilmiştir.Anahtar Kelimeler: Derleme, Folklor, Halk Edebiyatı, Nizip, Söğütlü.
Tavşanlı'da eski Türk inançlarının izleri
Toplumlar, tarih sahnesinde izler bırakırken birçok unsurla yolları kesişmiş, bazen kesişen yolları takip etmişler bazense bu yolların kisvesine bürünmüşlerdir. Zamanın, insan ve toplum yaşamına mecburî kıldığı bu kesişmeler, sosyal, siyasî, coğrafî gibi ana etkenlerin yanı sıra akrabalık ve ticaret gibi yan etkenlerle pekişmiştir. Türkler de pek çok toplum gibi tarihî süreç içerisinde farklı inanışların, dinlerin ve kültürlerin etkisi altına girmiş, bu unsurları kendi kalıtsal özellikleriyle etkilemiş aynı zamanda da etkilenmiştir. Genel olarak; bakıldığında ise; Türklerde, diğer kültürlerle etkileşim olmasına rağmen Türklüğe ait asıl inanış ögeleri değişmemiş sadece yüzeysel bazı etkilerle zenginleşmiştir. Bu durum ise; Türk kültürünün sağlam temellere sahip olduğunu ve etkileşimlerin, değişimden çok, kültürün zenginleşmesine yardımcı olduğunu göstermektedir.Çalışmamızın birinci bölümünde; Tavşanlı'nın; tarihî, coğrafî, kültürel, ekonomik, iklimsel ve sosyal yapısı hakkında bilgi verilmektedir. Bundaki maksadımız, çalışmamızın ana konusuna geçmeden önce çalışma yaptığımız alan hakkında bilgi sahibi olmamızdır. Çalışmamızın ikinci bölümünde; tarih boyunca Türklerin etkileşim içinde bulunduğu dinler ve bu dinlerin Türk kültüründeki silinmez izleri tespit edilmeye çalışıldı. Üçüncü bölümde ise; Türklerin belki de binlerce yıl benimsediği ve halen de çoğu Türk topluluğunda farklı kimliklerle yaşatılan, Gök Tanrı Dini'nin izlerinin geçmişten günümüze hem ülkemizde hem de yörede tespitine çalışılmıştır.Dördüncü bölümümüzde ise; insan hayatının geçiş dönemleri; evlenme, doğum, ad alma, nişan, düğün ve ölüm gibi insanî, aynı zamanda da sosyolojik olaylara yer verilerek, kısmen de bu olayların tahlillerine çalışılmıştır.Genel itibarıyla; çalışmamız, yöredeki inanışları tespite çalışmış, tarihten günümüze kadar uzanan köprüye yeni ilmekler kazandırmak amacıyla hazırlanmıştır. Çalışma sonucunda görülmüştür ki: Türkler; hareketli mizaçlarıyla pek çok kültür dairesinin sınırlarını aşmış ve kültürlerinin etkilenmesinden daha fazla, diğer kültürleri etkilemişlerdir. Tüm bunları yaparken de benliklerinden ve kalıtsal özelliklerinden ödün vermeden, kimliklerini koruyarak yapmışlardır. Çalışmamızın sonucunda, elde ettiğimiz verilere de dayanarak yukarıda belirttiğimiz görüşlere ulaşılmıştır.Anahtar Kelimeler: Eski Türk, İnanç, Tavşanlı.
Eskişehir (Merkez) Kırım Türkleri folkloru
Gelenek ve görenekler bir toplumun geçmişten geleceğe taşıdığı önemli kültür miraslarıdır. Eskişehir (Merkez) Kırım Türkleri Folkloru adlı bu çalışma Eskişehir'de yaşayan Kırım Türklerinin Eskişehir'e göçleri, anonim halk edebiyatı ürünleri, gelenek ve görenekleri ile kültürel yapılarını konu almaktadır.Çalışmanın ilk bölümünde yazılı kaynaklara dayalı olarak, Rumeli, Kafkasya ile ağırlıklı olarak Kırım göçleri, göç sonrası yerleşme durumları ve Kırım Türklerinin siyasi tarihi ve Kırım Türklerinin dili ve edebiyatı tarihi akış içinde dönemin şartlarının, hayat tarzının edebiyata etkisine göre ele alınmıştır.İkinci bölümde yöreden derlenen anonim halk edebiyatı ürünlerinden örneklere yer verilmiştir. Manzum ürünlerden mane, şın, yır, ninni, tapmaca; mensur ürünlerden masal, destan, efsane, latife; kalıplaşmış sözlerden atasözü ve deyim yer almaktadır.Daha sonraki bölümlerde hayatın geçiş dönemleri, yöre halkının sosyal yaşamları, toplumsal ilişkileri ve gelenekleri konu edilmiştir.
Kırgız Türklerinin arkaik destanlarında mitik unsurlar
Destanlar, bir ulusu derinden etkilemiş bir olayın, uzun bir müddet şifahi gelenekte anlatılmasına müteakip bir ozan tarafından estetize edilmesiyle oluşmuş edebi ürünlerdir. Muhtevalarının ilkelliği bağlamında arkaik ve klasik olmak üzere iki grupta toplanabilirler. Arkaik destanlar, toplumların mitolojilerinin çözümlenmesinde önemli kaynaklardır.Türk destancılık geleneği içerisinde Kırgız sahası son derece canlı ve güçlü bir alandır. Bu araştırmada Kırgız Türklerinin Boston, Kocacaş, Er Töştük ve Coodarbeşim adlı dört arkaik destanındaki, Türk mitolojisine ait olan unsurlar tespit, tasnif ve tahlil edildi. Bu mitolojik unsurlar, Türk dünyasının çeşitli tarihi ve coğrafi uzantıları ile bağdaştırılarak, bilgi üretilmeye çalışıldı. Bu yönü ile çalışma, keşfedici bir araştırmadır.Çalışmanın birinci kısmında destan, arkaik destan, mitoloji gibi kavramlar tartışıldı, araştırma kapsamındaki dört destanın varyantları ve olay örgüleri hakkında bilgi verildi. Destanlarda tespit edilen mitik unsurlar, Türk kozmolojik algısının bölümlerine göre ?gök, yer ve yaraltı? olmak üzere üç grupta toplandı, tanımlandı ve taşıdıkları anlamlara ulaşılmaya çalışıldı. Bu gruplar sırasıyla çalışmanın ikinci bölümünün alt başlıklarını oluşturdu. Çalışmanın sonunda ise genel bir sonuca ulaşılmaya çalışıldı.Anahtar Kelimeler: Arkaik Destan, Destan, Kırgız Destan Geleneği, Mitoloji.
Kütahya manileri üzerine bir inceleme
Maniler anonim halk şiirinin en yaygın türüdür. Dolayısıyla sözlü kültürün en önemli taşıyıcılarından biridir. Kütahya Manileri Üzerine Bir İnceleme İsimli bu çalışma, Kütahya manileriyle sınırlı olup, bu maniler üzerine yaptığımız incelemeleri konu almaktadırÇalışmanın ilk bölümünde, konuyla ilgisi bakımından Türk Halk Edebiyatında mani kavramı ve maninin tarihi gelişimi incelenmiş, mani türü ile ilgili genel bilgiler verilmiştir. Maninin başlıca temalarına değinilmiş, araştırmacıların mani tasniflerine yer verilmiştir. Maninin diğer anonim halk edebiyatı ürünlerinden türkü, ağıt, ninni, halk hikâyesi, destan, fıkra, masal, bilmece, tekerleme, dua, beddua, deyim ve atasözleriyle ilişkisi incelenmiş benzer ve farklı yönleri tespit edilmiştir.İkinci bölümde Kütahya'da mani söyleme geleneği ele alınmış derlenen Kütahya manileri şekil, konu, hazırlanış ve uygulanışlarına göre tasnif edilmiş, bu tasnif derlenen manilerden örneklerle zenginleştirilmiştir.Çalışmamızın üçüncü bölümünde ise dini ve kültürel unsurların Kütahya manilerine yansımaları incelenmiş, yapılan tespitler mani metinleriyle örneklendirilmiştir.Anahtar Kelimeler: Kültür, Kütahya, Mani, Tasnif, Unsur.
Kütahya Aydoğdu Köyü folkloru
Halk bilimi alanında derleme, toplumların sahip oldukları kültürel değerlerin ortaya çıkarılmasında ve kayda geçirilmesinde kullanılan önemli yöntemlerden biridir. Bu yöntem Aydoğdu Köyü Folkloru isimli çalışmanın yöntemi olarak kullanılmıştır.Araştırmamızda çalışma sahamız olan Aydoğdu Köyünün günlük yaşamında ortaya çıkan gelenek-görenek ve inanç yapıları incelemeye tabi tutulmuştur. Köy halkının bireyleriyle yüz yüze görüşmeler yapılarak ve derleme yönteminin kuralları, sınıflamaları ve sınırlamalarının rehberliğinde çalışma sahasının çözümlemesi yapılmaya çalışılmıştır.Derleme çalışmaları yok olmaya yüz tutmuş maddi ve manevi değerlerin kayıt altına alınarak yaşatılması açısında son derece önemli bir konum işgal etmektedir.Anahtar Kelimeler: Gelenek- Görenek, Folklor, Derleme, Kültür.
Türk halk edebiyatında bir eğitim metodu olarak manzum metin örnekleri ve bunların Jung psikolojisi açısından tahlili
Folklor ürünlerinde halkın yaşama düzeni, sanat zevki, dünya görüşü, din anlayışı, düşünüş ve inanış sistemi ve bütün bunlarla ilgili gelenek ve görenekler bulunur. Kuşkusuz ki halk kendisini en doğal haliyle halk edebiyatı ürünlerinde sergiler. Halk edebiyatı ürünlerinin en belirgin niteliği `kalıplaşma? özelliğidir. Şekil ve yapılarda kalıplaşmalar olduğu gibi söylemlerde de kalıplaşmalar olduğu görülmektedir. Bu bağlamda Türk halk edebiyatının manzum ürünleri işlevsellikleri sebebiyle söylendiği topluma ait ipuçları taşıyan metinlerdir.Bu çalışmada Albert Bandura?nın Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramından yola çıkılarak manzum metin örneklerinin eğitim boyutu çözümlenmeye çalışılmaktadır. Bu gerçekten hareketle informal eğitimin bir parçası olarak nitelendirebileceğimiz Türk halk edebiyatında manzum metinlerin ?eğitim metodu? olarak bir işlev üstlendiği sonucuna ulaşılmıştır. Aynı zamanda doğrudan veya dolaylı olarak eğitim boyutu olan manzum metinlerde geçen arketiplerin C. G. Jung?un ?ortak bilinçdışı? kavramıyla ilişkili olduğu saptanmıştır.Sonuç olarak bu çalışmada Türk halk edebiyatının manzum ürünlerinden yararlanılarak sembollerin nasıl öğrenildiği sosyal bilişsel öğrenme kuramıyla çözümlenmektedir. Jung psikolojisiyle de sembollerin ilk çıkış noktaları yani orijinleri irdelenmektedir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilişsel Öğrenme Kuramı, Toplumsal Kalıtım, Ortak Bilinçdışı, Manzum Metinler.
Emet ilçe Merkez folkloru
Türk kültürünün geleneksel yapıları ve bunların değişim süreçleri ile kültür içindeki rol ve etkileri araştırmak, teknolojik değişmelerin getirdiği sonuçlarla ortadan kalkan halk kültürü ürünlerini tespit ederek incelemek halkbiliminin temelini oluşturur. Bu çalışma, Kütahya iline bağlı Emet ilçe merkezi halk bilimi unsurlarını konu almaktadır. Yörenin anonim halk ürünleri, gelenek ve görenekleri ile kültürel yapısı incelenmektedir. Halkbiliminin hayata geçirilmesinde önemli bir yere sahip olan derleme, bu çalışmanın yöntemini oluşturmaktadır. Yaptığımız derleme çalışmasıyla, ilçenin geleneğe bağlı yapısını ortaya koyup değerlendirmeye çalıştık. Bu araştırmayı yapmaktaki temel amacımız, hızla gelişen teknoloji karşısında geleneksel yapısını yitirmeye başlamış olan ilçenin, bazı kültürel değerlerinin tamamıyla yok olmadan derlenip yazıya geçirilmesi ve bu kültür mirasının gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlamaktır. Anahtar Kelimeler: Halk Bilimi, Kültür, Derleme, Gelenek- Görenek
Kütahya-Altıntaş folkloru
Teknolojik yapıdaki hızlı ve çarpıcı gelişmeler, yaşamın hemen her yerinde olduğu gibi, bir zincir halinde kültürel birikimi de etkilemekte, insanoğlunun ilk çağlarındaki çok kültürlülüğünü, evrensel bir tek kültürlülüğe doğru götürmektedir. Bu durum folklorik ögelerin de hızla değişip yok olmasına ortam oluşturmaktadır. "Kütahya-Altıntaş Folkloru" adını verdiğimiz çalışmamızda, eksen alınan halkbilimi yöntemleri ile sözünü ettiğimiz kültür unsurları incelenerek, yöre insanının geçmişten geleceğe aktardığı tüm maddi ve manevi folklor ürünlerinin tespit edilmesi amaçlanmaktadır. Herhangi bir halkbilimsel incelemeye konu edilmemiş olan Altıntaş coğrafyası sahip olduğu birikimle tipik bir İç Batı Anadolu yerleşmesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Elde edilen bulgular, yörenin bir geçiş coğrafyası olduğunu doğrulamakla beraber, günümüzde hala canlı tutulan yöreye özgü bir folklor varlığının da bulunduğunu göstermektedir. Altı bölüm halinde vücuda getirilen çalışmada, edinilen bulgularla Altıntaş İlçesinin folklor hazinesinin kayıt altına alınarak, sonraki süreçte daha farklı araştırmalara kaynaklık etmesi öngörülmektedir.
Domaniç ilçesi folkloru
Gelenek ve görenekler bir toplumun geçmişten geleceğe taşıdığı önemli kültür miraslarıdır. Domaniç İlçesi Osmanlı'nın kuruluş yeri olması açısından önemlidir. Horasandan Anadolu'ya gelen gazilerin ve bacıların kendilerine yurt edindikleri topraklardır. Tarihine ve geleneklerine sahip çıkamayan toplumların sağlam bir temelde yükselmelerine imkân yoktur. Ninnilerimiz, türkülerimiz, kilimlerimiz, dualarımız bizi biz yapan değerlerdir. Bu şuurla, Türk kültürü ve tarihi açıdan önemli bir yer olan bu bölge ilk defa halk bilimi açısından değerlendirmeye tabi tutulmuştur. Çalışmanın ilk bölümünde yöreden derlenen anonim halk edebiyatı ürünlerinden örneklere yer verilmiştir. Halk edebiyatı anonim ürünleri manzum ve mensur olarak iki başlıkta ele alınmış bu türler kavram, icra ve metinler olarak değerlendirmeye tabi tutulmuştur. İkinci bölümde ise; Domaniç yöresi hayatın geçiş dönemlerinden oluşmaktadır. Geçiş dönemleri sırasıyla doğum, sünnet, askerlik, evlenme ve ölüm olmak üzere beş başlıkta incelenmiştir. Üçüncü bölümde halk inanmalarına yer verilmiştir. Canlı ve cansız varlıklarla ilgili halkın inanç dünyasındaki inanmalar, rüya ile ilgili inanmalar ve diğer inanmalar bu bölümde verilmiştir. Dördüncü bölüm, halk hekimliği, beşinci bölüm, halk takvimi, altıncı bölüm ise; inanç merkezlerininin değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Türk kültürü açısından önemli bir isim olan Hayme Ana(Devlet Ana) Türbesi ve etrafındaki inanışlar bu bölümde incelenmiştir. Yöreden derlenen yemeklere yedinci bölümde yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Domaniç, folklor, türkü, sini çevirme
İşlevsel kuram açısından masal ve günümüz Kütahya'sında masalların durumu ile ilgili bir değerlendirme
Bu çalışma, işlevsel kuram açısından masala yaklaşmak, masalın günümüz Kütahya'sındaki durumunu, yerini ve işlevini belirlemek ve analiz etmek amacıyla tarafımızdan hazırlanan 17 tanesi çoktan seçmeli, 1 tanesi ise açık uçlu olmak üzere 18 soruluk bir anketin Kütahya merkezinde rastlantısal ve gönüllülük esasına uygun olarak seçilen 235 ortaokul ve lise öğrencisine uygulanarak elde edilen sonuçların değerlendirilmesi üzerine kurulmuştur. İlk olarak farklı değişkenler göz önünde bulundurulmadan katılımcıların yanıtları genel olarak değerlendirilmiş, tablo ve grafikler ile gösterilmiştir. Sonrasında anket soruları; yaş ve cinsiyet değişkenlerine göre incelenmiş sonuçlar tablo ile gösterilmiştir; bu değişkenlere göre verilen cevaplar karşılaştırılmıştır. 18. soru açık uçlu olduğundan cevaplar ayrıca yorumlanmıştır. Ancak değişkenlerin aralarındaki ilişkinin anlamlı olup olmadığı araştırma dahilinde incelenmemiştir. Bunların dışında çalışmaya, masallarının şekil ve muhteva özellikleri, derleme alanı hakkında genel bilgiler, derleme sırasında edinilen gözlemler ve bu sırada karşılaşılan sıkıntılar, Türk masalları üzerine daha önceki yıllarda yapılmış olan çalışmalar, işlevsel kuram açısından halk edebiyatına genel bir bakış ve masalın çocuk gelişimine ve eğitimine katkısı dahil edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Folklor, Masal, İşlevsel Kuram, Çocuk Eğitimi, Masal Derlemesi.
Bilecik ili Söğüt ilçesi Küre köyü folkloru
Türk kültürünün kadim ve köklü geçmişinden bugüne kadar var olan gelenek yapılarını, bu geleneklerin çeşitli etkenlerle olan bağını, değişim süreçlerini ve kültür içindeki rol ve etkilerini araştırmak, yakın tarihteki ya da modern zamanlardaki değişmelerin getirdiği sonuçlarla ortadan kalkan halk kültürü ürünlerini tespit ederek incelemek halkbiliminin temelini oluşturur. Bu çalışma, Osmanlı'nın kuruluşuna ve Milli Mücadele ile elde edilen kurtuluşa beşiklik etmiş olan Bilecik ilinin; Söğüt ilçesine bağlı, (2014 yılı içerisinde belde olmaktan çıkan) Küre köyünün halk bilimi unsurlarını konu almaktadır. Çalışma, Küre köyünün anonim halk ürünlerini, gelenek ve görenekleri ile kültürel yapısını konu edinmekte ve incelemektedir. Halk bilimi açısından, toplum hayatının olağan akışı içinde, kültür unsurlarını incelemeye yönelik olarak önemli bir yere sahip olan "derleme", bu çalışmanın yöntemini oluşturmaktadır. Bu derlemede Küre köyünün, Türk Halk Kültürü kapsamında geleneğe bağlı yapısını ortaya koyup değerlendirmeye çalıştık. Bu araştırmayı yapmaktaki temel amacımız, modern zamanların kültürün yaşatılmasına yönelik etkisi, sosyal ve ekonomik gelişmeler ve hızla gelişen teknoloji karşısında; geleneksel yapısı zedelenmiş ve bazı gelenekleri sosyal ve kültürel hayatında unutulma noktasına gelmiş olan Küre köyünün, bir hazine kıymetine sahip olan kültürel değerlerinin, tamamıyla yok olmadan derlenip yazıya geçirilmesi ve Türklüğe hizmete küçük bir katkı bağlamında, bu kültür mirasının gelecek kuşaklara aktarılmasını sağlamaktır. Anahtar Kelimeler: Bilecik, Söğüt Folkloru, Halk Ġnançları, Küre Folkloru.
Kadirli ve çevre folklorunda eski Türk inançlarının izleri
ÖZET Her toplum, tarihî süreçlere uyarak değişik yönelimlerin içine girmiştir. Bu durum, bazen tarihî, coğrafî, siyasî, sosyolojik gibi ana sebeplerden, bazen de ticaret, etkileşim gibi yan sebeplerden kaynaklanır. Bu özellikleri Türkler de göstermiş, farklı kültürlerle, dinlerle, siyasî ekollerle tanışmaktan doğan inanç unsurlarını benimsemişlerdir. Bu benimseyiş, bazen yüzeysel, bazen de derinlemesine olmuştur. Ancak, hiçbir zaman asıl inanç öğelerinden ayrılmamışlar, sadece motif değişikliği ile yetinmişlerdir. Bu çalışmada, birinci bölümde Kadirli ve çevresi tarihî, coğrafik, kültürel, ekonomik, iklimsel ve sosyolojik anlamda incelenerek; diğer bölümlere nesnel temel oluşturulmaya çalışıldı. Böylece tezin daha gerçekçi bir temele oturtulması için gayret gösterildi. İkinci bölümde, Türkleri etkileyen dinler, bu dinlerdeki değişimler ve Türklere bu dinlerden hangi inançların geçtiği konusuna girildi; üçüncü bölümde de eski Türk dini olarak benimsenen Gök Tanrı Dini'yle, bu dinin asıl terimlerinin hem eski hem de Anadolu ve yöredeki biçimleri karşılaştırılarak verildi. Dördüncü bölümde, evlenme, doğum, ad verme; nişan, düğün, ölüm gibi geçiş törenleri, bazen tasvirî, bazen de bu tasvirlere bağlı ilmî tahliller biçiminde anlatıldı. Sonuç olarak da, Kadirli ve yöresinin inanç haritası çıkarılmaya çalışıldı. Bu haritadaki çizgilerin eski Türklerin inanç haritasıyla ne kadar paralellik arz ettiği, dönem dönem olarak incelenmiştir. Bu incelemede, Türklerin hangi inanç dairesine ya da haritasına dahil olursa olsun, kültürel hayatındaki değişimlerin hiçbir zaman içsel (tamamen farklılaşma ) değil, dışsal ( sadece motif değişikliği ) olduğu kararma varılmıştır.
Kütahya merkez ilçesi (Bölücek, Dumlupınar ve Kirazpınar köyleri) folkloru
Halkbilimi (Folklor), bir ülke veya bölge halkına ait maddi ve manevi alandakikültürel ürünleri konu edinir. Bunları kendine özgü metotlarla sınıflandırır, çözümler veyorumlar. Bu aşamaların sonunda bir bireşime varmayı amaçlar.Kütahya Merkez lçesi, Bölücek, Dumlupınar ve Kirazpınar Köyleri Folkloru adlı buçalışmamızın konusu, bu köylere ait geleneğe bağlı maddi kültür ve bu kültürünmahsulleridir.Özellikle bu üç köyün birlikte ele alınmasının sebebi; üç köyün, birbirinin ve ilmerkezinin komşusu olması; birbirleriyle kız alıp-verme münasebetlerinin bulunmasıylaakrabalık bağlarının gelişmiş olması; sosyal ve ekonomik şartları itibariyle sürekli değişen vegelişen bir yapıya sahip olmalarıdır. Ayrıca Kütahya il merkezine olan yakınlıkları itibariyleKütahya Merkezi folkloru ile de sıkı bir bağ içinde bulunmalarıdır.Bu çalışmamızın giriş bölümünde, Kütahya iline genel bir bakıştan sonra, araştırmayöresinin tarihi, ekonomik ve sosyal yapısını da genel bir şekilde ele aldık.Çalışmamızın ilk bölümünde, her üç köyün anonim halk edebiyatı ürünlerini derledik.Derlediğimiz bu malzemeyi, belirli bir düzenleme içinde, temel bilgi ve tanımlamalaradayandırarak sıraladık. Derlediğimiz türkü, ninni, atasözü gibi halk edebiyatı ürünlerine bubölümde yer verdik.Çalışmamızın ikinci bölümünde hayatın geçiş dönemlerine ait, derlediğimiz gelenekve görenekleri sıraladık.Devam eden bölümlerde ise sırası ile; inanmalar, halk hekimliği ve oyunlar verilmiştir.Son bölümde derlediğimiz diğer gelenek ve görenekler ile uygulamaları yeralmaktadır.Çalışmamızın temel özelliği `derleme çalışması' olmasıdır. Bu sebeple derlenenanonim ürünlerin yanında, anonim türlerle ilgili tanımlamalar ve önceden yapılmışsınıflandırmalar ikinci planda tutulmuştur.Çalışmamızın sonuna mahalli kelimeler, kaynakça ve kaynak kişiler listesi konulmuşolup, değişim sürecinde bulunan bu sahayla ilgili genel bir değerlendirmeye de yer verilmiştir.
Hulusí Ömer Aydıní dívánı üzerine bir inceleme
Hulÿsí Ömer Aydıní, Diní-Tasavvufí Türk Edebiyatı'nın 19. yüzyıl sÀirlerindendir. Bu çalısmada Hulÿsí Ömer Aydıní'nin hayatı, mahlası, tarikatı hakkında kısaca bilgi verilmistir. DívÀnı, Osmanlı Türkçesinden günümüz Türkçesine transkripsiyon harfleriyle aktarılmıstır. Siirlerin din-tasavvuf-cemiyet yönlerinden tahlili yapılmıstır. Çalısmanın sonunda bir de ?siir indeksi? ilave edilmistir. Hulÿsí Ömer Aydıní, Halvetiye tarikatının Ussakiye koluna mensuptur. Bu sebeple onun siirlerinde tasavvufun pek çok terimi ve Diní-Tasavvufí Türk Edebiyatı'nın belirgin özellikleri görülmektedir. Siirlerinde tüm insanlığa ve müridlerine öğütler vererek bu dünyada ve öbür dünyada mutlu olmanın yollarını anlatır. Bunun yanında siirinde tasavvufun inceliklerine değinir. Tasavvuf unsurlarını siirlerine büyük bir ustalıkla yansıtmıstır. Bu nedenle Hulÿsí Ömer Aydıní incelemeye değer orijinal bir sahsiyettir.
Şevkî İbrahim Efendi Divânı(inceleme-transkripsiyonlu metin)
Sevkî brahim Efendi, XIX. yüzyılda yasamıstır. Bolu'da dogmustur; ancak hayatının büyük kısmını Kastamonu ve çevresinde geçirmistir. Halveti tarikatına mensuptur ve Seyh Saban-ı Veli'nin 16. halifesidir. Hayatı hakkında yeterli bilgiye sahip degiliz. Uzun yıllar Halveti tarikatına hizmette bulunmustur. Sanatçının tek eseri simdiye kadar basılmamıs Divânı'dır. Divân'da 230 siir bulunmaktadır. Siirler, Dinî- Tasavvufî Türk Edebiyatı ölçülerine göre degerlendirmek gerekir; çünkü Sevkî brahim Efendi siirlerinde tasavvufî dünya görüsü, Halveti tarikatının özellikleri ve tasavvufun insan üzerindeki etkilerini yansıtır. Çalısmamızda Divân'ın transkripsiyonlu metnini sunduk. Bununla birlikte Halveti tarikatının ve tasavvufî dünya görüsünün Divân üzerindeki etkilerini tespit etmeye çalıstık