Prof. Dr. Dilek Tanışlı danışmanlığındaki tezler
10 tez · Anadolu University
Erken cebir dönemindeki öğrencilerin cebirsel düşünme becerileri: 5. sınıf örneği
Matematik eğitiminin temel bileşenlerinden bir tanesi de cebirsel düşünmedir. Cebirsel düşünme, üst düzey düşünmeye olanak sağlayan matematiğin tüm alanlarında yer alan bir düşünme biçimidir. Bu nedenle bu araştırmada; ortaokul beşinci sınıf öğrencilerinin erken cebir bağlamında aritmetiği genelleme ve fonksiyonel düşünme becerileri ele alınmıştır. Temel nitel araştırma modelini benimseyen araştırmanın verileri, literatürde yer alan çalışmaların incelenmesiyle oluşturulan klinik görüşme formu yardımıyla toplanmıştır. Çalışmanın katılımcılarını 2021-2022 eğitim öğretim yılında, Iğdır ilinde devlet okulunda öğrenim gören 5. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Öğretmen görüşünün yanında öğrencilerin akademik başarı düzeyleri göz önüne alınarak iki düşük düzeyli, iki orta düzeyli ve iki yüksek düzeyli performans gösteren olmak üzere toplam altı öğrenci ile klinik görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Toplanan veriler tematik analiz yöntemi ile incelenerek, tema alt tema ve kodlar yardımıyla araştırma bulguları olarak sunulmuştur. Araştırmada öğrencilerin genelleme becerilerinin beklenen düzeyde olmadığı görülmüştür. Bazı bölümlerde öğrencilerin akademik başarı düzeyinden bağımsız olarak genelleme becerilerinde farklılıklar görüldüğü gibi bazı bölümlerde de akademik başarıları ile orantılı olarak becerilerinin geliştiği ön plana çıkmaktadır. Aritmetiği genelleme bağlamında özel durumlara dayalı genelleme yapmaya çalıştıkları, fonksiyonel düşünme bağlamında, örüntülerde yakın ve uzak adımları temsil yoluyla göstermekte güçlük yaşadıkları ve gelişmiş fonksiyonel düşünme becerileri sergilemedikleri sonuçlarına ulaşılmıştır.
Bir matematik öğretmeninin fark etme becerisi ve matematiksel söylemlerinin öğrenme yörüngeleri aracılığıyla gelişiminin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, bir matematik öğretmeninin fark etme becerisi ve matematiksel söylemlerinin öğrenme yörüngeleri aracılığıyla nasıl geliştiğini incelemektir. Bu amaçla, oran-orantı konulu öğrenme yörüngelerine dayalı bir mesleki gelişim programı sürecinde öğretmenin fark etme becerisi ve matematiksel söylemleri incelenmiştir. Araştırma, nitel bir yaklaşımla, Öğretmen Gelişim Deneyi (ÖGD) metodolojisi temel alınarak yapılandırılmış ve 2020-2021 eğitim-öğretim yılında, bir devlet okulunda görev yapan ortaokul matematik öğretmeni ile 16 haftalık süreçte yürütülmüştür. ÖGD, her biri dört aşamadan oluşan (planlama, öğretmen eğitimi, ders gözlemi ve fark etme görüşmeleri) altı döngüde tamamlanmıştır. Veriler video kayıtları, yarı yapılandırılmış görüşmeler ve araştırmacı günlüğü ile toplanmıştır. Fark etme becerisi, video kesitlerine ve öğrenci yazılı yanıtlarına dayalı görüşme verilerinin tematik analiziyle; matematiksel söylemler ise ders videolarının betimsel analiziyle incelenmiştir. Bulgular, öğrenme yörüngelerinin öğretmene oran-orantı konusunda öğrencilerin matematiksel düşüncelerini anlama, açıklama, kavrayışlarını yorumlama ve öğretimsel karar alma süreçlerinde önemli ölçüde katkı sağladığını; matematiksel söylemlerini ise daha zengin, kavramsal ve ilişkisel bir yapıya dönüştürdüğünü göstermiştir. Araştırma, öğrenme yörüngelerinin mesleki gelişimdeki rolünü ortaya koyarken, fark etme, matematiksel söylem ve oran-orantı konularına yönelik uygulamalar ve gelecekteki araştırmalar için öneriler sunmaktadır.
60-72 aylık okulöncesi eğitimi alan çocukların cebirsel düşünme becerilerinin incelenmesi
Çocukların matematik yapmaları için erken olduğu bazı çevrelerde ifade edilse de zihinlerinin matematik için hazır olduğu söylenebilir. Bu düşünceden hareketle araştırmada 60-72 aylık okulöncesi eğitimi alan çocukların cebirsel düşünme becerilerinin incelenmesi amaçlanmış ve temel nitel araştırma yöntemi benimsenmiştir. Araştırmada yer alan katılımcılar Eskişehir ili, sosyoekonomik düzeyi orta-yüksek seviyede olan bir devlet anaokulunda öğrenim gören 60-72 aylık sekiz çocuktan oluşmaktadır. Veriler klinik görüşmeler, çocukların kullandığı eylem ve söylemlerin gözlenebildiği video kayıtları ve çocukların çizim yaprakları yardımı ile toplanmıştır. Elde edilen veriler cebirsel düşünmenin Analitik Düşünme, Yapısal Düşünme ve Fonksiyonel Düşünme alt bileşenleri bağlamında analiz edilmiştir. Sonuç olarak, çocukların sayıların farklı kombinasyonlarını oluştururken dört farklı strateji kullandıkları, eşitliği eşdeğerlik ve aynılık olarak anlamlandırdıkları, küçük çocukların fonksiyonel düşünme bağlamında yinelemeli ilişkiyi kullandıkları, bazı çocukların fonksiyonel ilişki kurmada zorlandıkları, akademik düzeyi yüksek olan çocukların ise fonksiyonel ilişki kurabildikleri görülmüştür. Çocukların düşüncelerini sözel ifadeler, somut nesneler ve çizimler kullanarak somutlaştırmaya yöneldikleri görülmüştür. Yapılan araştırmanın sonucunda çocukların matematik düzeylerinin düşünülenden daha üst seviyede olduğu, ad koymadan kavramları zihninde oluşturabildikleri söylenebilir.
Matematik öğrenme-öğretme sürecinde öğretmenlerin üretken mücadeleyi destekleme becerilerine yönelik gelişimlerinin incelenmesi
Bu araştırmada bir ortaokul matematik öğretmeninin, üretken mücadeleyi destekleme becerilerine ilişkin gelişiminin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç kapsamında üretken mücadeleyi destekleyen beceriler alanyazın taraması sonucunda içeriğin işlenmesi, akıl yürütmeyi desteklemek için iletişimin kullanılabilmesi ve sınıf mikro kültürünün oluşturulabilmesi olarak belirlenmiştir. Öğretmenin bu üç başlık altındaki becerileri öğretmen gelişim etkinlikleri ile desteklenmiştir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden öğretmen gelişim deneyi uygulanmıştır. Öğretmen gelişim deneyi kapsamında öğretmenin ders gözlemlerinden elde edilen bulgulardan sürekli analiz ile kritik sorunlar belirlenmiş; bu kritik sorunlara ilişkin öğretmen gelişim oturumları planlanmıştır. Planlanan etkinlikler çevrim içi görüşmeler yolu ile öğretmene uygulanmıştır. Öğretmen gelişim süreci bu döngü boyunca 2022-2023 eğitim-öğretim yılı güz döneminde 13 haftalık bir süreç ile uygulanmıştır. Veriler ders gözlemleri ve görüşme yoluyla toplanmış; verilerin analizinde ise sürekli ve geriye dönük analiz kullanılmıştır. Bulgular, öğretmenin üretken mücadeleyi destekleme becerilerinin üç alanda da gelişim gösterdiğini, ancak bu gelişimin bazı noktalarda sınırlı kaldığını ortaya koymuştur. Pedagojik alan bilgisi, alan bilgisi, inançlar ve öğretim programındaki zaman sıkıntısı öğretmenin gelişim sürecini etkileyen faktörler olarak belirlenmiştir. Öğretmenin gelişiminin desteklendiği bu araştırmadan elde edilen sonuçlar ışığında gelecekte yapılabilecek araştırmalara öneriler sunulmuştur.
Beşinci sınıf öğrencilerinin kavramsal, algoritmik ve sezgisel yönlerden alan ölçme incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, beşinci sınıf öğrencilerinin kavramsal, algoritmik ve sezgisel yönlerden alan ölçme gelişimlerini incelemek ve bu gelişimi tahmini öğrenme yörüngeleri çerçevesinde değerlendirmektir. Bu amaçla, alan ölçme konulu tahmini öğrenme yörüngeleri çerçevesinde öğretim deneyi araştırma deseni olarak kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcılarını, odak öğrenci olarak seçilen beşinci sınıf düzeyinde öğrenim gören 5 öğrenci oluşturmaktadır. Katılımcıların seçilmesinde ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Bu nitel araştırmada veriler, odak öğrencilerle gerçekleştirilen klinik görüşmeler, öğretim süreçlerine ait video kayıtları ve bireysel veya grup çalışma kağıtlarından toplanmıştır. Araştırmanın bulguları, TÖY çerçevesinde tasarlanan öğretim dizilerinin gerçekleştirilmesiyle beş odak öğrencinin kavramsal, algoritmik ve sezgisel yönlerden alan ölçmeye ilişkin gelişimleri olduğunu göstermiştir. Araştırma, yapılandırılmış öğretimsel etkinliklerin alan ölçmeye ilişkin üç bileşenin gelişimini desteklediğini ortaya koyarken, araştırmanın sonuçlarına ve gelecek araştırmalara öneriler sunmuştur.
Ortaokul öğrencilerinin bağımsız ve yarı bağımsız genelleme görevlerindeki örüntü oluşturma süreçleri
Bu araştırmanın amacı ortaokul altıncı sınıf öğrencilerinin öğretim deneyi sürecinde yarı bağımsız ve bağımsız örüntüleri genelleme bağlamında oluşturdukları partonomik yapıları ve bu yapıların fonksiyon tabanlı genelleme sürecine etkisini incelemektir. Araştırmada verilerin toplanması, analizi ve yorumlanmasında nitel araştırma yönetimi benimsenmiş ve çalışma öğretim deneyi olarak tasarlanmıştır. Araştırma 2018-2019 eğitim öğretim yılında Kütahya ilinin Simav ilçesinde bulunan Osmanbey ortaokulunda gerçekleştirilmiştir. Öğretim deneyi üç düşük, üç orta ve üç yüksek düzeydeki dokuz öğrenciden oluşan ortaokul altıncı sınıf grubuyla dokuz haftalık sınıf uygulamaları olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmada veriler öğrencilerle gerçekleştirilen klinik görüşme videoları, sınıf öğretim dersleri videoları ve öğrenci dokümanları ile toplanmıştır. Araştırma sonunda ön klinik görüşmelerde öğrencilerin çoğunlukla sayı örüntüsüne dayalı şekil örüntüsü oluştururken, son klinik görüşmelerde ise öğrencilerin çoğunluğunun partonomik ilişkilere dayalı örüntü oluşturdukları ve oluşturdukları örüntüleri standart ya da standart olmayan fonksiyon tabanlı genelledikleri gözlenmiştir. Bu süreçte öğrencilerin çoğunluğunun, tablo temsili, sözel temsil, yarı sembolik ve sembolik temsilleri kullandığı ve temsiller arası geçiş yapabildikleri belirlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin temsilleri kendi içinde anlamlı kullandıkları da gözlenen sonuçlar arasındadır.
İlköğretim matematik öğretmenlerinin acil çevrimiçi eğitim süreçlerinin incelenmesi: Bir durum çalışması
Bu araştırmada ilköğretim matematik öğretmenlerinin acil çevrimiçi eğitimdeki matematik ders uygulamalarının ve bu sürece ilişkin anlayışlarının derinlemesine incelenip ortaya koyulması amaçlanmıştır. Araştırma yöntemi nitel olarak benimsenmiş ve bütüncül çoklu durum çalışması olarak desenlenmiştir. Verilerin toplanması, analiz edilmesi ve yorumlanması bu doğrultuda gerçekleşmiştir. Araştırmanın katılımcılarının seçiminde amaçlı örnekleme yöntemlerinden birisi olan ölçüt örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmacının incelediği durumları açıklamasına hizmet edecek, önceden belirlenmiş ölçütler doğrultusunda gönüllülük esasına göre 2020-2021 eğitim öğretim yılında Kocaeli ilinde bir devlet okulunda çalışmakta olan 2 ilköğretim matematik öğretmeni katılımcı olarak seçilmiştir. Araştırmanın verilerinin toplandığı süreçte oluşabilecek herhangi bir sistematik hatayı en aza indirmek amacıyla birden çok yöntem ve tekniğin beraber kullanıldığı triangülasyon (üçgenleme) yaklaşımı benimsenmiştir. Bu bağlamda araştırmanın verileri yarı yapılandırılmış görüşmelerin video kayıtları, katılımcıların ders videoları ve süreçte kullanılan öğretmen dokümanları ile toplanmıştır. Araştırmanın verileri araştırmacı tarafından literatüre dayalı olarak oluşturulmuş çerçeve dahilinde betimsel analiz yöntemi kullanılarak analiz edilmiştir. Analiz sonucunda öğretmenlerin uzaktan eğitime ilişkin genel anlamda fikir sahibi olmalarına karşın süreç yönetiminde özellikle ders uygulamalarında zorlandıkları gözlemlenmiştir. İçeriği sunma, ders yönetimi, ölçme ve değerlendirme gibi öğretimin çeşitli süreçlerinde yetersiz kaldıkları fark edilmiştir.
1.-4. sınıf matematik ders kitaplarının cebirsel düşünmeyi desteklemesi bağlamında incelenmesi
Yapılan bu araştırma ile Milli Eğitim Bakanlığı'nın yayınladığı 1-4. sınıf matematik ders kitaplarının cebirsel düşünmeyi nasıl desteklendiğine yanıt aranmıştır. Araştırmanın verilerinin toplanmasında doküman incelemesi yaklaşımı kullanılmış, sadece sayılar öğrenme alanındaki içerikler ele alınmıştır. Veriler betimsel olarak analiz edilmiştir. Araştırma sonunda ders kitaplarındaki içeriklerin cebirsel düşünme bileşenlerinden "Aritmetiği Genelleme" bileşeninde temel işlem özelliklerine yer verildiği ancak ilişkisel anlamı vurgulayıcı içeriğin zayıf kaldığı görülmüştür. Ayrıca değişkenin bilinmeyen anlamına sıkça yer verilirken değişen nicelik anlamına yer verilmediği tespit edilmiştir. Ders kitaplarına "Fonksiyonel Düşünme" bağlamında bakıldığında öğrencilere fonksiyonel ilişki kurabilmelerine olanak verecek içeriğin yetersiz kaldığı görülmüştür. "Modelleme/Problem Çözme" bileşeni ele alındığında ise problem çözmede genellikle işlemlere odaklanıldığı, içeriklerin niceliksel muhakemeyi desteklemesi açısından yeterli olmadığı ve matematiksel modellemeye hiç yer verilmediği belirlenmiştir. Ayrıca bu görev ve etkinliklerin öğrencilere hazır olarak sunulduğu, öğrencilerin genellemeleri keşfetmeleri ve ifade etmelerine olanak sağlayan durumlara büyük ölçüde yer verilmediği görülmüştür. Ayrıca ders kitaplarında temsil kullanma becerilerinin gelişimine olanak sağlayan içeriklerin yer aldığı ancak temsilleri ilişkilendirmede içeriğin yeterli olmadığı da belirlenmiştir.
Öğrencilerin kişiselleştirilmiş cebir hikâyeleri: Okul dışı ilgi alanları bağlamında problem kurma
Bu araştırmanın amacı ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin okul dışı ilgi alanları bağlamında kişiselleştirilmiş cebir sözel problemleri kurma becerilerinin gelişimini sağlamak ve cebir öğrenmelerinin nasıl desteklendiğini ortaya koymaktır. Araştırmada verilerin toplanması, çözümlenmesi ve yorumlanmasında nitel araştırma yöntemi benimsenmiş ve bu bağlamda öğretim deneyi modeli kullanılmıştır. Araştırmanın uygulaması, 2017-2018 öğretim yılında Eskişehir il merkezinde yer alan sosyo ekonomik düzeyi düşük bir ortaokulda yedinci sınıfa devam eden bir şubedeki öğrencilerle yürütülmüştür. Öğretim deneyinde otuz öğrenciden oluşan bir ortaokul yedinci sınıf grubu ile küçük grup ve sınıf tartışmaları şeklinde iki aşamada yürütülen ve toplamda yirmi saat süren sınıf uygulamaları gerçekleştirilmiştir. Küçük grup çalışmaları için tüm sınıf altışar kişilik heterojen beş ayrı gruba bölünmüştür. Daha sonra bu gruplardan birisi belirlenerek ana grup olarak adlandırılmış ve bu gruptan matematik başarısı yüksek düzeyde bir kız öğrenci, orta düzeyde bir erkek öğrenci ve düşük düzeyde bir erkek öğrenci olmak üzere toplam üç öğrenci odak olarak seçilmiştir. Araştırmanın verileri; öğrenci odak öğrencilerle gerçekleştirilen klinik görüşme video kayıtları, sınıf öğretim dersleri videoları, öğrenci dokümanları, öğrenci ve araştırmacı günlükleri ile toplanmıştır. Araştırma sonunda, öğrencilerin cebirsel sözel problem kurma becerilerinin, ön görüşmelerde düşük olduğu ve yapılan öğretim ile birlikte son görüşmelerde anlamlı derecede geliştiği gözlenmiştir. Ayrıca öğrencilerin cebirsel sözel problem kurarken okul dışı ilgi alanlarını göz önüne almaları durumunda problem kurmada daha başarılı oldukları, matematiksel kavramları daha iyi anlamlandırdıkları, matematik öğrenmeye ilgi ve motivasyonlarının arttığı ve öğrencilerin okul dışı ilgi alanları bağlamında problem kurma yoluyla cebir öğrenmelerinin önemli ölçüde desteklendiği görülmüştür. Anahtar Sözcükler: Problem Kurma, Cebir Öğrenme, Doğrusal İlişki, Kişiselleştirme
Ortaokul düzeyinde cebir öğrenme-öğretme süreçlerinin göstergebilim bağlamında incelenmesi
Matematik öğretiminde gerçekleşen iletişim süreçlerinin incelenmesinin, çözümlenmesinin ve iletişimde açık olmayan mesajların ortaya çıkarılmasının, öğretim süreci ile ilgili farklı bir bakış açısı sağlayacağı düşünülebilir. Bu bağlamda bu araştırmanın amacı, Düzce ilindeki bir matematik öğretmeni ve ortaokul öğrencileri tarafından matematik dersi cebir öğrenme-öğretme süreçlerinde kullanılan sözlü ve sözsüz iletişim göstergelerinin neler olduğunun ve hangi amaçlarla kullanıldığının göstergebilimsel yöntem ile çözümlenerek belirlenmesidir. Bütüncül tek durum deseninin benimsendiği araştırmanın katılımcıları, sekizinci sınıf düzeyinde öğrenim gören 25 öğrenci ile bu öğrencilerin matematik öğretmenidir. Araştırmanın verileri, sınıf içi öğretim sürecine ve klinik görüşmelere yönelik olarak alınan video kayıtları, klinik görüşmeler ve öğrenci materyalleri aracılığıyla elde edilmiştir. Araştırma bulguları, matematik öğretmeninin cebir öğrenme-öğretme sürecinde konuşma, yazma, beden dili ve dil ötesi öğeler kapsamında çeşitli gösterge türlerini kullandıklarını ortaya koymaktadır. Özellikle beden dili kapsamında, jestlerin, kafa hareketlerinin, göz temasının ve yüz ifadelerinin sıkça kullanıldığı görülmektedir. Cebirsel ifade, özdeşlik ve çarpanlara ayırma ile ilgili kullanılan çeşitli jestler ortaya konulmuştur. Diğer yandan, matematik öğretmeninin sözlü/sesli, sözlü/sessiz, sözsüz/sesli ve sözsüz/sessiz iletişim göstergelerini çeşitli amaçlarla eşzamanlı olarak birlikte kullandığı belirlenmiştir. Öğretim sürecinde, konuşma dilinin kaynaklık ettiği sözlü/sesli iletişim göstergeleri ile beden hareketleri ile çizimlerin kaynaklık ettiği sözsüz/sessiz iletişim göstergeleri diğer iki kategoriye kıyasla daha sık bir biçimde kullanılmaktadır.