Theses supervised by Prof. Dr. İsmail Sağlam
16 theses · Bursa Uludağ Üni̇versi̇ty, Koç University
Çok kültürlü ortamda sosyal bütünleşmeyi sağlamada din kültürü ve ahlak bilgisi derslerinin rolü (Iğdır ili örneği)
Fenomenolojik desende nitel araştırma yöntemi kullanılarak gerçekleştirilen bu çalışmayla, 2018 DKAB öğretim programları ve ders kitaplarının sosyal bütünleşmeyle uyumluluk durumlarını tespit etmek ve Iğdır ili örnek alınarak çok kültürlü bir ortamda sosyal bütünleşmeyi sağlamada DKAB derslerinin etkililiği/yeterliliğini DKAB öğretim programlarının uygulayıcı aktörleri olan öğretmenlerin görüşlerinden hareketle ortaya koyup bu konuda öneriler geliştirmek, program çalışmalarına bu noktada katkılar sunmak amaçlanmıştır. Araştırma, 2020-2021 eğitim öğretim yılında Iğdır'da farklı sosyo-kültürel çevrelerden gelen öğrencilerin eğitim gördüğü bazı okullarda görev yapan 13'ü erkek, 12'si kadın olmak üzere toplamda 25 DKAB öğretmeninden veri toplanarak yürütülmüştür. Örneklem belirlemede amaçlı örnekleme yöntemi seçilmiş ve yaklaşım olarak da kartopu veya zincir örnekleme yaklaşımı tercih edilmiştir. Araştırmada nitel veri toplama yöntemlerinden görüşme (mülakat) ve gözlem yöntemleri kullanılmış ve görüşmelerde ise birebir görüşme yaklaşımı benimsenmiştir. Veri toplama aracı olarak yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. DKAB derslerinin sosyal bütünleşmedeki etkilik/yeterlilik durumunun saptanmasını konu edinen bu çalışma, alanında mevcut çalışmaların az olması ve çok kültürlü ortamlarda görev yapan DKAB öğretmenlerine bir kılavuz olma düşüncesi açısından literatür için önemli bulunmuştur. Araştırma sonucunda, DKAB öğretim programları ve ders kitaplarında doğrudan ya da dolaylı olarak sosyal bütünleşmeyle ilgili bir takım anlam ve ifadelerin yer aldığı bu yönüyle sosyal bütünleşmeyle uyumluluk gösterdiğini söylemek mümkündür. Öte yandan DKAB dersleri içerik olarak dini ve milli değerler üzerinden bütünleştirici temalara yer verme, bu değerler üzerinden sosyal bütünleşmeyi sağlama hususunda yeterli olduğu, ancak bunların çok kültürlü bir yapı gösteren ortamlarda muhatap alınan kitle üzerinde etkili olabilmesinde DKAB öğretmenlerinin dersi anlatış tarzları, tutum ve davranışları başta olmak üzere bazı faktörlerin etkin rol oynadığı sonucuna varılmıştır.
Batı Trakya Müslüman Türk azınlığın din ve eğitim sorunları
Tez çalışmasında, Yunanistan'da yaşayan Müslüman Türk Azınlığının din eğitimi faaliyetlerini yürüten örgün ve yaygın eğitim kurumlarının durumu ve sorunları konu edinilmiştir. Çalışmada, azınlığın örgün eğitim tarihi ve güncel durumu, yaygın din eğitiminde Kur'an kursu programları, amaç ve hedefleri hakkında bilgilere yer verilmiş ve azınlık eğitim sorunlarının tespiti gerçekleştirilmeye çalışılmıştır. Batı Trakya'da anaokul sorunu, azınlık ilkokullarının kapatılması, orta ve lise öğretim kurumlarının yetersizliği sebebiyle eğitim konusunda birtakım problemler vardır. Azınlık toplumunun Müftülük sorunu, din eğitimi imkânlarının örgün eğitimdeki eksikliği ve yaygın eğitim destekli ilerleyişi, devlet tarafından atamaları kabul etmeyen azınlığın desteklediği seçilmiş müftülük kurumlarının yapısı ve toplumun tamamına hitap eden din eğitimi faaliyetlerine yer verilmiştir. Devletin azınlığa ait atlaşmalardan doğan özerk eğitim hakkının iadesi, azınlığın kendi okullarını kurarak, yönetim ve denetiminin azınlığa bırakılması, güncel eğitim sorunlarının Batı Trakya'nın etnografyasına uygun bir metotla çözülmesi adına talep ve istekleri ele alınmıştır. Sorunların çözümü konusunda eğitim politikasının temelinde yer alan milli kimlik inkârı, ekonomik darboğazlık, vakıf sorunu, dini özgürlükler konusundaki kısıtlamalar irdelenmiştir. Azınlık toplumunun bilinçlenmesi, sorunlar konusunda farkındalık yaratma ve eğitim desteği sunan sivil toplum örgütlerinin durumu kapsamında, azınlığın en temel sorunlarından hareketle atılan adımların eğitim yapısının şekillenmesi ve tanınması açısından üstünde durulmuş ve eğitim sorunlarının ortaya konulması bakımından önem arz eden bir çalışma olduğu ifade edilebilir.
Sahn-ı Semân Medreseleri ve eğitim sistemi
Sahn-ı Semân Medreseleri, Osmanlı eğitim-öğretim sistemi içerisinde önemli bir yere sahip olmuştur. Bu önem, İslâmiyet'in doğuşundan itibaren ortaya konulan eğitim-öğretim ve kültür faaliyetlerinin özümsenmesinden ve bunların üzerine bina edilmesinden kaynaklanmıştır. Çalışmamızda ilk medreselerin doğuşundan Fatih Sultan Mehmed dönemine kadar olan gelişim süreci ve uygulamalarından kısaca bahsedilmiştir. Bununla beraber hem Fatih Sultan Mehmed dönemine hem de sonraki dönemlere olan tesirleri üzerinde de durulmuştur. Ayrıca araştırmamız açısından büyük öneme sahip olan Fatih Sultan Mehmed'in hayatına, eğitim-öğretimine, hocalarına ve Fatih külliyesinin diğer birimlerine değinilmiştir. Daha sonra, asıl üzerinde durmak istediğimiz Sahn-ı Semân Medreseleri'nin kuruluşu, fiziki yapısı, sosyal yapısı, idari yapısı, işleyişi, müderrisleri, talebeleri, okutulan dersler, eğitim-öğretimin programları, metodu, dili, zihniyeti ve toplumsal hayata olan katkıları araştırılmıştır. Anahtar Sözcükler: Sahn-ı Semân, Medrese, Eğitim sistemi, Fatih, Külliye
Okul öncesi dönem hikâye kitaplarında Hz. Peygamber tasavvurunun incelenmesi
Kişilik inşasının en önemli evresi sayılan okul öncesi döneminde çocuk, dinî tasavvurlar geliştirmektedir. Bu dönemde oluşan tasavvurların sıhhatli olması kişinin dinî yaşantısına tesir eder. Ancak dinî içerikli metafizik kavramlar okul öncesi çocuğu tarafından algılanamayacağı için tasavvurların eksik oluşmasına sebep olur. Kişinin yaratıcısı ile kurduğu ilişkide somut örnek olan Hz. Peygamber, bu bakımdan ayrıca önem taşımaktadır. Hz. Peygamber hakkında çocuğa sunulan bilgilerde hikâye metodunu kullanmak tasavvurun kalıcılığını arttırmaktadır. Bu durum ise hikâye kitaplarının nitelikli olmasının önemini ortaya koyar. Hz. Peygamber'in örnek kişiliğini, hikâye metodu ile okul öncesi dönem çocuklarına anlatmayı konu edinen çalışmamız, bu döneme yönelik kaleme alınan hikâye kitaplarının biçim, içerik, dil, üslup, resimleme ve tasavvur oluşturma durumunu incelemeye almıştır. Nitel bir araştırma olan çalışmamızda kaynak tarama, içerik ve doküman analizi yöntemleri kullanılmıştır. İncelemiş olduğumuz kitaplarda Hz. Peygamber'in ahlaki özellikleri üzerinde durulduğunu tespit edebiliriz. Ancak söz konusu kitaplarda biçim, içerik, resimleme, dil, üslup, kaynakça ve yaş gruplarını belirtme açısından eksiklik gözlemlemekteyiz.
Heterojen peşin para ekonomisinde para ve üretim
This thesis formulates a cash-in-advance model with two agents differing in terms of productivity levels, time-preferences and availability of credit production technology. The heterogeneity of the agents allows them to engage in trade in the factor and the goods markets, and a monetary equilibrium is achieved for deflation rates within a range determined by agents' time-preferences. We examine how the changes in the monetary transfers made by the government to the agents under various degrees of cash-constraints affect the equilibrium. We show that the equilibrium levels are only affected by the changes in the monetary transfers made to the less productive agent. Both the direction and the size of this effect are shown to depend on the degrees of cash constraints. Additionally, the analysis yields different results depending on the range from which monetary transfer levels are chosen.
Kitap olarak basılan wattpad hikâyelerindeki dinî ve ahlâkî unsurlara yönelik içerik analizi
Araştırmamızın ana unsuru olan Wattpad, 2006 yılında geliştirilmiş bir kitap okuma uygulamasıdır. Ülkemizde ve dünyada çoğunlukla çocuk ve gençler tarafından tercih edilen Wattpad uygulamasında, kullanıcılar özgün hikâyelerini bölüm bölüm yayınlamaktadır. Ülkemizde 2015 yılından itibaren, Wattpad'deki kullanıcılar tarafından ilgi gören hikâyeler kitap olarak basılmaktadır. Wattpad'de milyonlarca kez görüntülenen hikâyeler, kitap olarak basıldıklarında onlarca baskı yapmaktadır. Wattpad aracılığıyla basılan kitaplardan bazıları ise film veya dizi olarak çekilmektedir. Araştırmanın amacı, yüksek baskı sayılarına ulaşan Wattpad kitaplarının içeriklerini, dinî ve ahlâkî unsurlar açısından incelemektir. Araştırma içerik analizi yöntemi kullanılarak yapılmıştır. Araştırma için dini ve ahlaki unsurlara yönelik ana ve alt kategorilerden oluşan bir kodlama kılavuzu geliştirilmiş, uygulama sırasında gerekli görülen yerlerde kılavuza ekleme ve çıkarmalar yapılmıştır. Araştırmada en yüksek baskı sayısına sahip 15 Wattpad kitabından 5'i dini ve ahlaki unsurlar açısından içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Buna göre, Wattpad kitaplarının çoğunlukla olumsuz ahlaki unsurlar içeren metinler olduğu tespit edilmiştir. İnanca yönelik dini unsurlar, ibadetlere yönelik dini unsurlar ve olumlu ahlaki unsurların, Wattpad kitaplarında son derece az tekrar ettiği gözlenmiştir.
Kur'an-ı Kerim'de eleştirel düşünme eğitimi ve ortaöğretim DKAB öğretim programları üzerine bir değerlendirme
Bilgi çağı olan günümüzde, bireylerin eğitim ve öğretim faaliyetlerinde bilgi depolayıcısı değil, bilgiyi keşfeden ve keşfettiği bilgilerle yeni bilgilere ulaşabilen bireyler olarak yetiştirilmesi zorunlu hale gelmiştir. Bireylerin eğitim faaliyetlerinde, kalıcı öğrenmelerinin gerçekleştirilebilmesi için, sürece aktif olarak dâhil olmaları gerekmektedir. Din eğitimi açısından, bireylerin düşünme becerilerine sahip olarak yetiştirilebilmeleri amacıyla gerçekleştirilecek eğitim ve öğretim metotlarının belirlenmesi noktasında Kur'an'ın rehberliğine ihtiyaç duyulmaktadır. Din eğitiminde, sorgulayan, araştıran, doğru bilgiye ulaşmaya çalışan bireylerin yetiştirilmesi amacıyla Kur'an'ı Kerim'de eleştirel düşünme becerileri ve eğitimi bu araştırmanın temel konusudur. Araştırmada model olarak literatür taraması kullanılmaktadır. Tarama modeliyle elde edilen veriler, doküman analizi yöntemiyle, kavramların incelenmesi, İslam'da eleştirel düşünme, Kur'an'ın eleştirel düşünme yöntemi ve bu yöntemlerin, günümüzde din eğitiminde ne ölçüde kullanıldığı konularında ele alınmaktadır. Nitel içerik analizi yapılarak, Kur'an'da ve din eğitimi kaynaklarında yer alan düşünme becerilerine değinilmektedir. Eleştirel düşünme becerilerinin din eğitimi faaliyetlerinde kullanılmasının önemi ortaya konulmakta ve Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı, bu yöntemler açısından incelenmektedir. Bu inceleme neticesinde Ortaöğretim DKAB öğretim programında eleştirel düşünme eğitimi metotları noktasında eksikliklerin yer aldığı görülmektedir. Yapılan araştırmalar sonucunda eleştirel düşünme becerisinin din öğretiminde sürece aktif olarak dahil edilmesinin hem eğitimciler hem de öğrenciler için vazgeçilmez olduğu ortaya konulmaktadır. Her sınıf ve kademede her derste eleştirel düşünme becerilerini geliştiren bir din öğretiminin hedeflenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
Kur'an-ı Kerim'de eleştirel düşünme eğitimi ve ortaöğretim DKAB öğretim programları üzerine bir değerlendirme
Bilgi çağı olan günümüzde, bireylerin eğitim ve öğretim faaliyetlerinde bilgi depolayıcısı değil, bilgiyi keşfeden ve keşfettiği bilgilerle yeni bilgilere ulaşabilen bireyler olarak yetiştirilmesi zorunlu hale gelmiştir. Bireylerin eğitim faaliyetlerinde, kalıcı öğrenmelerinin gerçekleştirilebilmesi için, sürece aktif olarak dâhil olmaları gerekmektedir. Din eğitimi açısından, bireylerin düşünme becerilerine sahip olarak yetiştirilebilmeleri amacıyla gerçekleştirilecek eğitim ve öğretim metotlarının belirlenmesi noktasında Kur'an'ın rehberliğine ihtiyaç duyulmaktadır. Din eğitiminde, sorgulayan, araştıran, doğru bilgiye ulaşmaya çalışan bireylerin yetiştirilmesi amacıyla Kur'an'ı Kerim'de eleştirel düşünme becerileri ve eğitimi bu araştırmanın temel konusudur. Araştırmada model olarak literatür taraması kullanılmaktadır. Tarama modeliyle elde edilen veriler, doküman analizi yöntemiyle, kavramların incelenmesi, İslam'da eleştirel düşünme, Kur'an'ın eleştirel düşünme yöntemi ve bu yöntemlerin, günümüzde din eğitiminde ne ölçüde kullanıldığı konularında ele alınmaktadır. Nitel içerik analizi yapılarak, Kur'an'da ve din eğitimi kaynaklarında yer alan düşünme becerilerine değinilmektedir. Eleştirel düşünme becerilerinin din eğitimi faaliyetlerinde kullanılmasının önemi ortaya konulmakta ve Ortaöğretim Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi Dersi Öğretim Programı, bu yöntemler açısından incelenmektedir. Bu inceleme neticesinde Ortaöğretim DKAB öğretim programında eleştirel düşünme eğitimi metotları noktasında eksikliklerin yer aldığı görülmektedir. Yapılan araştırmalar sonucunda eleştirel düşünme becerisinin din öğretiminde sürece aktif olarak dahil edilmesinin hem eğitimciler hem de öğrenciler için vazgeçilmez olduğu ortaya konulmaktadır. Her sınıf ve kademede her derste eleştirel düşünme becerilerini geliştiren bir din öğretiminin hedeflenmesi gerektiği vurgulanmaktadır.
İmam Hatip liseleri meslek dersleri öğretmenlerinin mesleğe adanmışlık ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesi (Balıkesir örneği)
Bu araştırmanın amacı, imam hatip lisesi meslek dersleri öğretmenlerinin mesleğe adanmışlık ve mesleki tükenmişlik düzeylerinin incelenmesidir. Nicel araştırma yöntemlerinden betimsel ve ilişkisel tarama yöntemi kullanılarak veriler elde edilmiştir. Araştırma 2019-2020 eğitim öğretim yılında Balıkesir'de bulunan 18 Anadolu İmam Hatip Lisesinde görev yapan 65'i erkek, 45'i kadın olmak üzere toplamda 110 meslek dersleri öğretmeninden veri toplanarak yürütülmüştür. Öğretmenlere demografik bilgi formu, "mesleğe adanmışlık" ve "mesleki tükenmişlik" ölçekleri online ortamda uygulanmıştır. Öğretmenlerin adanmışlık ve tükenmişlik düzeyleri yaş, cinsiyet, mesleki kıdem, medeni durum, çocuk sahibi olup-olmama, sınıfta bulunan öğrenci sayısı, okulun bulunduğu sosyo-ekonomik çevre, üstlerinden takdir görüp-görmeme, çalışılan okul ortamından memnun olup-olmama, mesleğini isteyerek yapıp-yapmama, mesleğinde verimli olup-olmama ve meslekten duyduğu manevi doyum değişkenlerine göre incelenmiştir. Bazı değişkenlerin öğretmenlerin adanmışlık/tükenmişlik düzeylerini etkilediği görülmüştür. Genel olarak bakıldığında ise İHL meslek dersleri öğretmenlerinin mesleğe adanmışlık düzeylerinin yüksek, mesleki tükenmişlik düzeylerinin ise düşük olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca İHL meslek dersleri öğretmenlerinin mesleğe adanmışlık ve mesleki tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemek için korelasyon analizi yapılmıştır. Sonuçlar mesleğe adanmışlık ve mesleki tükenmişlik arasında negatif bir ilişki olduğunu göstermiştir. Tüm bu bulgular literatürdeki çalışmaların bulguları göz önüne alınarak tartışılmıştır.
Somali'de din eğitimi sistemi
Somali, İslâm dininin Mekke'den sonra ulaştığı ilk topraklardandır. Dolaysıyla milâdi on dördüncü yüzyılın başlarında Somali yarım adasında yaşayan bütün Somalililer Müslüman idiler. Doğal olarak diğer Müslüman olan bölgelerde olduğu gibi Somali'de de İslamiyet'i daha iyi anlamak ve anlatmak için İslami ilimlerin farklı disiplinlerini öğrenme konusunda medreseler ve camilerde ilim halkaları kurulmuştur. Somalililer Müslüman olduktan sonra başta Kur'an-ı Kerim olmak üzere İslam ilimlerin öğrenilmesine özen gösterdiler. Somali'nin önemli merkezleri olan Mogadişu, Harar, Berbera, Marka ve Barawe gibi şehirlerde bulunan camiler, Somali'nin tüm bölgelerinden gelen yüzlerce öğrenci ile dolmuştur. Önemli hocalardan İslami ilimleri öğrenip mezun olduktan sonra kendileri de bu ilimleri öğretmeye başlamışlardır. Söz konusu süreçleri irdeleyerek bu çalışmada Somali'de gerçekleştirilen Din eğitimi faaliyetleri hakkında bilgi verilmeye çalışılacaktır. Anahtar kelimler: Somali, Tarih, Din, Eğitimi, Sistem, İlkokul, Lise, Dugsi, Kur'an
Türkiye'de ilahiyat fakültelerinde eğitim gören uluslararası öğrencilerin memnuniyet düzeyleri
Bu araştırmanın amacı, uluslararası öğrencilerin Türkiye'de ilahiyat fakültelerindeki öğrenim sürecini nasıl değerlendirdiklerini tespit etmektir. Bu çalışmayla uluslararası öğrencilerin belirlenen kişisel özellikleri; Türkiye'ye gelmeden önceki beklentileri ve geldikten sonra beklentilerinin karşılanma durumu; Türkiye'de yaşadıkları sorunlar; katılımcılara göre Türkiye'de öğrenim görmenin avantajları; fakültenin imkânları; fakültede verilen Arapça eğitimi, almış oldukları derslerin içerikleri ve akademisyenlerin donanımı gibi değişkenler hakkındaki memnuniyetleri incelenmiştir. Araştırmada nicel araştırma yöntemlerinden betimsel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2016-2017 öğretim yılında Ankara, Marmara, İstanbul, Uludağ, Sakarya, Erciyes, Necmettin Erbakan, Süleyman Demirel, Ondokuz Mayıs ve İstanbul 29 Mayıs üniversitelerindeki ilahiyat fakültelerinde son sınıfta yükseköğrenim gören 330 uluslararası öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, araştırmacı tarafından geliştirilen İlahiyat Fakültesi Uluslararası Öğrenci Memnuniyeti Ölçeği (İFUÖMÖ) kulllanılmıştır. İki bölümden oluşan veri toplama aracının birinci bölümünde katılımcıların kişisel özelliklerine ve öğrenim sürecindeki tecrübelerine dair bazı sorulara yer verilmiştir. İkinci bölümünde fakültenin imkânları, Arapça öğretimi, fakültede alınan derslerin içerikleri ve akademisyenlerin donanımından memnuniyet düzeylerine yer veren dört faktörlü ve ve 33 maddeden oluşan ölçek sorularına yer verilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında, Türkiye'de öğrenim görmenin en önemli avantajları arasında ilk sıralarda 'iyi bir eğitim alma'', 'daha iyi ve özgür yaşam şartlarında öğrenim görme' ve 'saygın bir diploma sahibi olma' avantajlarının geldiği tespit edilmiştir. Katılımcıların uyum eğitimi almadıkları Türk gelenekleri, yemek kültürü ve şehir yaşantısına alışmakta problem yaşadıkları; katılımcıların en başta aile ve memleket özlemi ve barınma ve beslenme sorunları yaşadıkları tespit edilmiştir. Ayrıca katılımcıların meslek hayatına, din görevliliğine ve öğretmenlik mesleğine hazırlayıcı derslerin kalitesinden, akademisyenlerin pedagojik yeterliğinden ve öğrencilerle iletişim becerilerinden yeterince memnun olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Kur'an'da aile modelleri bağlamında aile değerleri ve eğitimi
Bu araştırma, aile değerleri ve eğitimini, Kur'an-ı Kerim'de yer alan aile modelleri bağlamında incelemeyi hedeflemektedir. Araştırma, bu amaç doğrultusunda üç bölümde ele alınmıştır. İlk iki bölüm araştırmanın kavramsal çerçevesini oluşturmaya yöneliktir. Birinci bölümde, aile, aile modelleri, aile değerleri ve aile eğitimi kavramları; sosyoloji, psikoloji, felsefe ve eğitim bilimleri alanına ait çeşitli kaynaklar baz alınarak incelenmiştir. İkinci bölümde aynı kavramların tanımsal çerçevesi, Kur'an-ı Kerim bağlamında oluşturulmuştur. Üçüncü bölümde ise, ilk iki bölümde elde edilen veriler analiz ve sentez yöntemleriyle bir araya getirilerek incelenmiştir. Bu aşamada öncelikle Kur'an-ı Kerim'deki aile modelleri tespit edilmiştir. Kur'an'daki aile modelleri, örnek şahsiyetlerin ve peygamberlerin anlatıldığı kıssalardan oluşturulmuştur. Bir sonraki aşama olarak, tespit edilen aile modellerinin değerleri, eş anlamlı ve yakın anlamlı olanlar aynı başlık altına alınarak on başlıkta toplanmıştır. Bu değerler; iman, iffet, nikah akdi-sadakat, sevgi-aşk, af-merhamet, sabır, adalet, doğruluk-dürüstlük, sorumluluk ve alçakgönüllülük-tevazudur. Bu başlıklar incelenirken değerlerin kazanım haline gelmesi için bağlantılı oldukları temel duygulara da yer verilmiştir. Araştırmada değerlerle ilişkilendirilen duygu ve kavramlar; güven, sevgi, bağlanma, korku, hayranlık, sonsuzluk hissi, utanma/mahcubiyet, vefa, empati, haz kontrolü, hak kavramı ve sorumluluk duygusudur. Ayrıca, tespit edilen değerler ve duyguların kıssalardaki yansımalarının bulunduğu ayeti kerimeler de aktarılmıştır. Ayeti kerimelerde bulunan uygulamalar eğitimsel olarak incelenmiştir. Sonuç olarak, tüm bu veriler harmanlanarak Kur'an'daki aile modelleri bağlamında; örnek olaylar ve uygulamalara yer verilerek aile değerleri ve eğitiminin yol haritası çıkarılmaya çalışılmıştır.
Asr-ı Saâdet'te değerler eğitimi
21. yüzyıldaki siyasî ve ekonomik gelişmeler, özelde bireyin genelde ise toplumun hayatında hızlı bir dönüşüme sebep olmuş; bu hızlı değişim bireyin topluma olan uyumunu zorlaştırarak değer bunalımına neden olmuştur. Söz konusu probleme çözüm arayışında değerler eğitimi, bütün dünyada ilgi odağı haline gelmiş; ancak yapılan teorik çalışmaların pratiğe yansımasında karşılaşılan güçlükler, dinin temel kaynağı konumundaki nassın bu çerçevede yeniden incelenmesini zorunlu kılmıştır. Değerlere kaynaklık teşkil eden İslâm dininin, erdemli bir toplumun inşasında ortaya koyduğu ahlakî prensipler ve Hz. Muhammed'in (s.a.v.) bu değerleri topluma benimsetme sürecindeki eğitim stratejisi çalışmamızın temel konusunu teşkil etmiştir. Kaynak taraması yapılarak dokümantasyon metodunun kullanıldığı araştırmamızda öncelikle değer kavramı üzerinde durulmuş daha sonra da Asr-ı Saâdet'te değerler eğitimi sürecinin arka planı ele alınmış; son bölümde ise temel kaynaklardan yola çıkılarak Hz. Peygamber'in eğitim sistemine yön veren temel ahlakî değerler ve bu değerleri topluma benimsetme sürecinde kullandığı yöntemler ortaya konulmuştur. İslâm dini, on dört asır önce Hz. Muhammed'in (s.a.v.) örnek şahsında ortaya koyduğu bu prensiplerle günümüze ışık tutmakta, değerlerin topluma kazandırılmasında çağlara ve nesillere hitap eden eşsiz prensipler ortaya koymaktadır.
Kur'an kursu öğrencilerinde öznel iyi olma ve kaygı (anksiyete) durumu üzerine bir araştırma
Bu çalışma, Kur'an kurslarında eğitim gören öğrencilerin iyi olma hali ve bu öğrencilerin kaygı düzeylerini incelemeyi amaçlamaktadır.Soz konusu çalışma üç bölümden oluşmaktadır.İlk bölüm, mutluluk, kaygı, din eğitimi, ergenlik/gençlik, Kur'an kursu gibi kavramlar üzerinde durulan teorik kısımdır. Yöntem, ölçek ve işlemi içeren ikinci bölüm ve bulgular, yorum, tartışma.ve sonucu kapsayan üçüncü bölüm ise araştırmanın ampirik kısmını oluşturmaktadır.
Ahiret inancının orta öğretim öğrencilerinin davranışlarına yansıması
Bu çalışma, ortaöğretim kurumlarında eğitim gören öğrencilerin ahiret inancı ile ahlaki kayıtsızlık düzeyleri arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Söz konusu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm; Kur'an ve hadislerde ahiret, ahiret inancının insan hayatına etkisi, ahiretin kelime ve terim anlamları gibi temel kavramlar üzerinde durulan teorik kısımdır. İkinci bölüm; Ahlaki kayıtsızlık kavramının açıklanması, gayr-ı ahlaki davranış sergilemenin psikolojik sebepleri ve gayr-ı ahlaki davranışları meşrulaştırma başlıklarını içermektedir. Üçüncü bölüm; araştırmanın problemine ilişkin yapılmış olan genel tarama modeliyle yürütülen çalışmayı oluşturmaktadır. Araştırmada öncelikli olarak ahlaki davranışla ahiret etkileşimi kavramsal bağlamda ele alınmış, ahiret inancının gençlerin ahlaki kayıtsızlık gösterdiği davranışlarına etkisi üzerinde odaklanılmıştır. Dolayısıyla bu çalışmada araştırmanın temel konusu olan ahiret inancının davranışlara etkilerini incelemek amaçlanmıştır. Ahiret inancının bireyin ahlaklı olma haline katkıda bulunarak, bireyin gayr-ı ahlaki davranışlarını kontrol etmesinde işlevsel bir etkiye sahip olduğuna işaret edilmiştir. Ahiret inancının öncelikli olarak bireyin ahlaki davranışı için bireye sağladığı güçlü, faydalı psikolojik yararlar ele alınmıştır. Vicdan duygusunu harekete geçiren ahiret inancının, kişiyi yaptığında rahatsızlık duymayacağı davranışlara yönelttiği ele alınmıştır. Ahirette hesap verme bilincinin, iyilik yapanın mükâfatlandırılacağı, kul hakkı, sevap ve günahı düşünerek kişinin daha itidalli davranıp, kontrollü hareket edebilmesine öfke vb. olumsuz duygular sonucu meydana gelecek istenmedik söz ve davranışların önüne geçilmesine katkı sağladığına işaret edilmiştir. Bu sebeple ahiret inancı destekli verilecek ahiret eğitiminin bireyin iç huzura kavuşmasına, manevi doygunluk yaşamasına ve gayr-ı ahlaki davranışlardan uzak kalmasına katkı sağlaması amaçlanmaktadır. Bu şekilde verilecek olan ahlak eğitiminin birey üzerindeki bir diğer olumlu etkisi güven, huzur, sevgi gibi olumlu duyguları destekleyerek bireyin kendini gerçekleştirmesini, olumlu bir benlik algısına sahip olmasını sağlamaktır. Genel tarama modeliyle yürütülen çalışmayı oluşturan dördüncü bölüm; öğrencilerin davranışları üzerinde ahiret inancının etkisini incelemeyi amaçlayan Ahiret İnancı Ölçeği, araştırmacı tarafından geliştirilen kişisel demografik bilgi formu, Fazilet Yavuz Birben ve Hasan Bacanlı, tarafından 2018 yılında Türkçeye uyarlanan Ahlaki Kayıtsızlık Ölçeğinden elde edilen bulgular, tartışma ve sonuç kısmından oluşmaktadır. Değer ve anlam duyguları, insanın kendine, diğer insanlara, çevreye, hayata ve ölüme bakışını ve tavrını belirleyen, bunlarla ilişkisini yaşamsal düzeyde etkileyen önemli duygulardır. İnsan gelişim dönemleri içinde, değer ve anlam duygularına tatmin arayışının en şiddetli bir şekilde yaşandığı dönem, bulûğ ile başlayan gençlik yılları olması hasebiyle Bursa ilindeki ortaöğretim kurumlarında öğrenim gören 506 lise öğrencisi üzerinde yapılan araştırmada lise öğrencilerinin geldikleri sosyal çevrelere, eğitim durumlarına, anne baba eğitim durumlarına, kardeş sayılarına, ailede kaçıncı çocuk olduklarına, ahiret inanç düzeylerine, ahlaki kayıtsız davranışlarda bulunmalarına yönelik sorular yöneltilmiştir. Uygulanan anket, ahiret inancı ölçeği ve ahlaki kayıtsızlık ölçeği kapsamında elde edilen veriler frekans, aritmetik ortalama, çapraz tablo yöntemleri kullanılarak yorumlanmış ve korelasyon tekniği kullanılarak veriler arasında ilişki tespiti yapılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda ahiret inancı ile ahlaki kayıtsızlık arasında anlamlı bir farklılaşma olduğu tespit edilmiştir.
Ceza infaz kurumlarında din eğitimi: Çocuk kapalı ceza infaz kurumları ve çocuk eğitimevleri üzerine bir araştırma
İnsanla birlikte var olan suç, öyle görünüyor ki, insan var oldukça var olmaya devam edecektir. Hiçbir ülke, bölge, toplum, cinsiyet ve yaş grubu bundan bütünüyle istisna değildir. Bu deneyim ve durum, onun evrensel bir olgu olduğunu göstermektedir. Bu nedenle insanlık için ideal amaç, suçu yok etmek olsa da asıl amaç onu azaltmaktır. Ancak bazı istisnalar bir tarafa bırakılırsa, tarihsel süreçte görüldü ki, suçun azaltılması da pek mümkün olmamıştır. Aksine gün geçtikçe suç artmış, tabiri caizse bir salgına dönüşerek bütün insanlığı varoluşsal olarak tehdit etmeye başlamıştır. Bu salgından en çok biyo-psiko-sosyal açıdan henüz gelişimlerini tamamlayamamış ve yeterli olgunluğa ulaşamamış olan çocuklar etkilenmektedir. Jeolojik jargonla ifade etmek gerekirse bu açıdan çocuklar toplumsal fay hatlarını oluşturmaktadır. Nitekim suça sürüklenen çocukların sayısı gün gectikçe artmakta, suça sürüklenme yaşı ise düşmektedir. Bu gidişat, cezalandırma konusunda toplumları çeşitli arayışlara itmiştir. Bu arayışlar, öç alma anlayışından suçluları eğitme ve yeniden topluma kazandırma amacı güden bir anlayışa doğru evirilmiştir. Artık günümüz dünyasında hapsetmekten amaç, cezalandırmaktan ziyade, "genel ve özel önlemeyi sağlamak; bu maksatla hükümlünün yeniden suç işlemesini engelleyici etkenleri güçlendirmek, toplumu suça karşı korumak, hükümlünün; yeniden sosyalleşmesini teşvik etmek, üretken ve kanunlara, nizamlara ve toplumsal kurallara saygılı, sorumluluk taşıyan bir yaşam biçimine uyumunu kolaylaştırmaktır." 2000'li yıllardan itibaren Türkiye ceza infaz kurumlarında (CİK) etkin bir şekilde uygulanan bu anlayış, günümüzde zirveye ulaştırmıştır. Psiko-sosyal ve pedagojik nedenlerle suça sürüklendikleri; eğitim, değişim, dönüşüm ve yönlendirmeye yetişkinlerden daha açık, daha yakın ve yatkın oldukları için bu anlayışı en çok çocuklar hak etmektedir. Bu nedenlerle Türkiye Cumhuriyeti Devleti, çocuk CİK'lerde söz konusu anlayışı hâkim kılmak için bu kurumları "eğitime dayalı" kurumlar olarak tarif etmiştir. Başka bir deyişle eğitim ve iyileştirme faaliyetlerini, çocuk ceza adalet sisteminin (CAS) ve politikalarının temeli yapmıştır. Bu faaliyetlerden biri, belki de birincisi din eğitim/manevi rehberlik (MDR) faaliyetidir. Bu araştırma ile çocuk kapalı CİK'lerde ve çocuk eğitimevlerinde yürütülen din eğitimi/MDR faaliyetinin genel bir değerlendirmesi yapılmaya ve bu konuda bilimsel öneriler geliştirilmeye çalışılacaktır. Anahtar Kelimeler: Çocuk kapalı ceza infaz kurumu, çocuk eğitimevi, suç, suça sürüklenme, ceza, eğitim ve iyileştirme, din eğitimi/MDR, yeniden dini sosyalleştirme.