Theses supervised by Prof. Dr. Kamil Karut
12 theses · Çukurova University
Adana ili pamuk ekim alanlarında Bemisia tabaci (Gennadius) (Hemiptera: Aleyrodidae) biyotipleri ve sezon içi popülasyon değişimlerinin belirlenmesi
Bu çalışmada, Adana ili Ceyhan, İmamoğlu, Karataş, Seyhan, Tuzla, Yumurtalık ve Yüreğir pamuk ekim alanlarından toplanan Bemisia tabaci (Hemiptera: Aleyrodidae) popülasyonlarının, Mikrosatellit Fragment Analizi ve PCR-RFLP moleküler tanı teknikleri kullanılarak biyotip yapısı ve sezon içi popülasyon değişimleri belirlenmiştir. Beyazsinek örnekleri, 2015 yılında sezon başı (Haziran), sezon ortası (Temmuz-Ağustos) ve sezon sonu (Eylül) olmak üzere üç dönemde toplam 102 farklı üretici tarlasından toplanmıştır. Ayrıca, insektisit uygulamalarının biyotip yapısına etkisinin ortaya çıkarılması amacıyla, Karataş ve Ceyhan'da ilaç uygulanan tarlalar ile Yüreğir'de ilaçsız sabit tarladan örnekler alınmıştır. Çalışma sonucunda, toplanan B. tabaci popülasyonların % 66'sı Q, % 34'ü ise B biyotip olarak belirlenmiştir. En yüksek Q biyotipi popülasyon oranı % 100 ile İmamoğlu'nda belirlenirken, en düşük ise % 33.3 ile Tuzla'da saptanmıştır. En yüksek B biyotip popülasyon oranı % 66.7 ile Tuzla'da bulunurken, İmamoğlu'ndan alınan örneklerde B biyotipe hiç rastlanılmamıştır. Biyotiplerin sezon içi popülasyon gelişimleri ilçelere bağlı olarak değişim göstermiştir. Ceyhan, Seyhan, Karataş ve Yüreğir'de sezon başında Q biyotipin baskın olduğu saptanmıştır. B biyotipinin ise sezon başı ile karşılaştırıldığında sezon sonunda popülasyonunun arttığı belirlenmiştir. Sabit tarlalardan alınan örnekler incelendiğinde yapılan insektisit uygulamalarının biyotip değişimine belirgin bir etkisinin olmadığı sonucunu ortaya çıkarmıştır.
Mersin ili seralarında yetiştirilen kültür bitkilerinde Bemisia tabaci (Gennadius) (Hemiptera: Aleyrodidae) biyotiplerinin moleküler yöntemlerle belirlenmesi
Bu çalışmada, Mersin ilinin Akdeniz, Aydıncık, Bozyazı, Erdemli, Gülnar, Silifke ve Tarsus ilçelerindeki sera alanlarından toplanan Bemisia tabaci (Hemiptera: Aleyrodidae) popülasyonlarının, PCR-RFLP moleküler tanı teknikleri kullanılarak biyotip yapısı ve bunların sezon içi popülasyon değişimleri belirlenmiştir. B. tabaci örnekleri 2016-2017 yılları ilkbahar ve sonbahar sezonunda, ayrıca bu sezonların dışında açık alanda var olan B. tabaci'nin de biyotip yapısının belirlenmesi amacıyla 2016 yılı Ağustos ayı sonu ile Eylül ayı başında ağız aspiratörü yardımıyla erginler toplanmıştır. İlkbahar ve sonbahar üretim sezonlarında örtüaltından sırasıyla 219 ve 195, açık alandan ise 129 ergin dişi birey analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda; B. tabaci biyotip yapısının ilçelere ve sezonlara göre farklılık göstermediği saptanmıştır. Çalışmada B ve Q biyotiplerini ve Q biyotipinin Q1 ve Q2 olmak üzere 2 adet alt gurubu belirlenmiştir. B biyotipinin tüm ilçelerde baskın olduğu, ilkbahar ve sonbahar sezonlarında sırasıyla 97.7 ve 99.5 oranlarında bulunduğu belirlenmiştir. Açık alanda ise sera alanlarına benzer olarak %99.2 oranında B biyotipi saptanmıştır. En yüksek Q biyotipi Erdemli ilçesinde % 12.8 olarak bulunmuştur. Sonuç olarak, Mersin ili sera alanlarında ilkbahar ve sonbahar sezonlarında B biyotipinin başat olduğu belirlenmiştir.
Depolamanın eretmocerus mundus mercet (Hymenoptera: Aphelinidae)'un bazı biyolojik özelliklerine etkileri
Bu çalışmada, depolamanın parazitoit Eretmocerus mundus Mercet (Hymenoptera: Aphelinidae)'un yaşam çizelgesi parametreleri ve parazitleme kapasitesine etkileri belirlenmiştir. İşlevsel tepki denemelerinde 10 ℃ sıcaklıkta 8 gün depolanmış ve depolanmamış Er. mundus bireylerine yaprak diskleri üzerinde 5, 10, 20, 40 ve 80 adet Bemisia tabaci Gennadius (Hemiptera: Aleyrodidae) 2. dönem nimfleri bulunan yaprak diskleri günlük verilmiştir. Depolanmış Er. mundus pupalarından elde edilen dişi bireylerin ömrü boyunca parazitlediği birey sayısının yanı sıra, erkek ve dişi bireylerin ergin yaşam süreleri belirlenmiştir. Depolama çalışmalarında Er. mundus'un kırmızı gözlü pupa dönemi kullanılmış ve 10 °C'de 8 gün karanlık ortamda tutulmuştur. Yapılan Lojistik Regresyon Analizi sonucunda, depolanmış ve depolanmamış Er. mundus popülasyonlarının Tip-II işlevsel tepki gösterdiği belirlenmiştir. Parazitoitin, konukçusunu parazitleme kapasitesi (Th) (handling time) ve arama-bulma kapasitesi (α) (search (attack) rate) Holling'in disk eşitliği kullanılarak saptanmıştır. Depolanmış ve depolanmamış Er. mundus ergin dişilerinin konukçu B. tabaci 2. dönem nimflerini arayıp-bulma kapasitesi sırasıyla 0.058 ve 0.055, parazitleme kapasitesi 0.823 ve 1.009 olarak belirlenmiştir. Depolanmamış Er. mundus bireylerinin kalıtsal üreme yeteneği (rm), net üreme gücü (R0) ve ikiye katlanma süresi (DT) gibi bazı yaşam çizelgesi parametreleri daha yüksek bulunmuştur. Depolamanın Er. mundus'a olumsuz etkilerine rağmen, parazitoid B. tabaci 2. nimf dönemini başarılı bir şekilde parazitlemeye devam etmiştir.
Karaman ili ve çevresinde aleyrodidae (Hemiptera: Sternorrhyncha) faunasinin belirlenmesi
Bu çalışmada, Karaman ili ve çevresinde 2018 yılı Ağustos ve Eylül aylarında, farklı konukçulardan toplanan Aleyrodidae familyasına ait türler, morfolojik tanı karakterleri ve moleküler tanı teknikleri kullanılarak belirlenmiştir. Morfolojik tanı çalışmaları pupa kabuğu üzerinden yapılırken, moleküler çalışmalarda beyazsineklerin ergin dönemi kullanılmıştır. Morfolojik tanı çalışmaları sonucunda, Aleyrodes prolella (Linnaeus), Bemisia afer (Priesner&Hosny), B. tabaci (Gennadius), siphoninus finitimus (Silverstri), S. phillyreae (Haliday), Trialeurodes vaporariorum (Westwood) ve Tetraleurodes neemani (Bink-Moenen) olmak üzere 7 tür belirlenmiştir. COI bölgesinden elde edilen toplam 18 adet baz dizisinin BLAST analiz sonuçlarına göre, 2 cinse ait 3 beyazsinek türü (B. tabaci, B.argentifolii, T.vaporariorum) saptanmıştır. Filogenetik analizlerde, belirlenen 3 tür dışında, kesin tür tanısı yapılamayan örneklerin Aleyrodes cinsine yakın 2 farklı grup oluşturduğu belirlenmiştir.
Monitoring insecticide resistance in greenhouse populations of bemisia tabaci (gennadius) (hemiptera: aleyrodidae) and lethal and sub-lethal effects of selected insecticides on its parasitoid eretmocerus mundus mercet (hymenoptera: aphelinidae)
Bemisia tabaci is a notorious pest of many crops of agricultural importance. Chemical control is widely used to supress the pest but its development of resistance to a wide array of chemicals made its management very challenging. Eretmocerus mundus is an effective and promising parasitoid of the whitefly. The aim of the study was to monitor insecticide resistance in greenhouse populations of B. tabaci from Mersin, Turkey and to determine side-effect of insecticides on its parasitoid. All whitefly populations were identified as MEAM-1 species. Resistance ratios were in the range of 3.63–8.79-fold for acetamiprid; 7.29–15.29-fold for imidacloprid, and 9.74–11.79-fold for thiamethoxam after 72hrs of exposure. All populations showed no resistance to spinetoram, spinosad and sulfoxaflor. The endosymbiont bacteria Portiera and Hamiltonella infected all populations at higher level, whereas only two out of five greenhouse-collected whitefly populations were infected with Rickettsia with the highest incidence was detected for the reference population. All the tested insecticides were harmful to both E. mundus pupae and adults, and also negatively affected biological parameters of the parasitoid resulting in disrupted parasitism, longevity, survival, sex ratio and time of juvenile development.
Farklı domates çeşitleri üzerinde Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)'nın bazı biyolojik özelliklerinin laboratuvar koşullarında belirlenmesi
Bu çalışmada, farklı domates çeşitleri üzerinde Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)'nın ergin öncesi gelişme süreleri, ergin yaşam süreleri, ölüm oranları ve yumurta bırakma tercihleri ortaya çıkarılmıştır. Çalışmada, sera ve açık alanda yetiştiriciliği yapılan Dumas, Hünkar, İskender, Nehir, Polo, Sakarya, Şoray, Vitello, Yar f1 ve 5656 olmak üzere 10 farklı domates çeşidi kullanılmıştır. T. absoluta dişi bireylerinin yumurta bırakma tercihi, seçimli ve seçimsiz olmak üzere iki farklı deneme ile belirlenmiştir. Çalışmada en uzun ergin öncesi toplam gelişim süresi ortalama 28.4 gün ile Polo çeşidinde belirlenirken, en kısa 23.3 gün ile Vitello çeşidinde belirlenmiştir. Farklı domates çeşitlerinde ölüm oranlarına bakıldığında en düşük ölüm oranı %8 ile Nehir, en yüksek %32 ile Dumas çeşidinde belirlenmiştir. Zararlının farklı gelişme dönemleri karşılaştırıldığında en yüksek ölüm oranı 4. larva döneminde olduğu saptanmıştır. Seçimli çalışmada en az yumurta 7.5 adet ile 5656 çeşidinde belirlenirken, seçimsiz çalışmada en az yumurta 56.8 adet ile İskender çeşidinde saptanmıştır.
Bacillus thuringiensis preperatlarının laboratuvar koşullarında Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)'ya karşı etkinliklerinin belirlenmesi
Bu çalışmada, dayanıklılık riski düşük, insan ve çevre sağlığına zarar vermeyen çevre dostu entomopatojen Bacillus thuringiensis (Bt) biyopestisitlerin Tuta absoluta (Lepidoptera:Gelechiidae)'nın larva dönemlerine etkileri laboratuvar koşullarında ortaya çıkarılmıştır. Çalışmada, Rebound WP, Dipel DF, Florbac WG, Delfin WG, Agree 50 WG, Dacron WP olmak üzere altı ticari Bt preparatı ile pozitif kontrol olarak spinetoram ve spinosad etken maddeli iki insektisit kullanılmıştır. Preperatların T. absoluta'nın ergin öncesi dönemlerine ait etki değerleri Abbott formülüne göre hesaplanmıştır. Ayrıca Bt preperatlarının zararlının gelişme sürelerine olan etkisi de ortaya çıkarılmıştır. Çalışmada, en yüksek etki %100 ile üçüncü günde spinosad ve spinetoram etkili maddeli insektisitlerde saptanmıştır. Bt preperatlarında en yüksek yüzde etki değerlerine 15. günde ulaşılmıştır. En yüksek etki %97.8 ile Delfin preperatında elde edilirken, bu preperatı % 92.5, %86.9, %81.9, %75.4 ve %72.7 ile sırasıyla Dacron, Florbac, Dipel, Rebound ve Agree preparatları izlemiştir. Bt preparatları zararlının gelişme sürelerinin de uzamasına neden olmuş, kontrolde 20 gün olan toplam gelişme süresi Dacron uygulamasında ortalama 24.2 güne yükselmiştir. Çalışmada zararlının tüm savaş uygulamalarına katkı sunabilecek sonuçlar elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tuta absoluta, Bacillus thuringiensis, domates, yüzde etki, gelişme süresi
Antalya ili örtüaltı domates üretim alanlarında domates güvesi Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)'nın parazitoitlerinin belirlenmesi
Bu çalışma, 2021 yılında Antalya ili sera üretiminin yapıldığı Aksu, Demre, Elmalı, Finike, Korkuteli, Kumluca ve Serik ilçelerinde zararlı Domates Güvesi, Tuta absoluta (Meyrick) (Lepidoptera: Gelechiidae)'nın parazitoitlerini belirlemek amacıyla yürütülmüştür. Örneklemeler, örtüaltı domates yetiştiriciliğinin yoğun yapıldığı alanlarda, mart ve ekim ayları arasında yapılmıştır. Antalya ilinde toplam 920 adet seradan örnek alınmış ve alınan örneklerin %10.43'ünden parazitoit elde edilmiştir. Örnekleme yapılan ilçelerin tamamında Hymenoptera takımı Braconidae familyasına ait Bracon (Habrobracon) didemie Beyarslan, saptanan tek larva parazitoiti türü olmuştur. Parazitoit elde edilen sera oranı en yüksek Elmalı (%15) ilçesinde saptanmış, bunu sırasıyla Korkuteli (%12.5), Finike (%12), Kumluca (%11.43), Serik (%9.73), Demre (%8.97) ve Aksu (%8.65) ilçeleri izlemiştir. İlk parazitoit bireyleri mayıs ayının 3. haftasında (Serik, Kumluca ve Finike) saptanmış, çıkışlar ekim ayına (Elmalı ve Korkuteli) kadar devam etmiştir.
Beyazsinek Bemisia tabaci (Gennadius) (Hemiptera: Aleyrodıdae)'nin parazitoiti Encarsia lutea (Ması) (Hymenoptera: Aphelinidae)'nın farklı kültür bitkilerinde etkinliğinin laboratuvar koşullarında araştırılması
Bu çalışmada, Pamuk beyazsineği, Bemisia tabaci (Gennadius) (Hemiptera: Aleyrodidae)'nin parazitoiti Encarsia lutea (Masi) (Hymenoptera: Aphelinidae)'nın üç farklı kültür bitkisi üzerinde işlevsel tepki ve parazitleme kapasitesi belirlenmiştir. Denemeler, B. tabaci'nin 2. nimf dönemi bulunan fasulye, pamuk ve patlıcan bitkileri ile altı farklı konukçu yoğunluğunda (10, 20, 40, 60, 80 ve 100), 25±1 °C sıcaklık ve %70±5 neme sahip kabinlerde gerçekleştirilmiştir. Çalışma sonucunda, En. lutea'nın sadece parazitleyerek değil ovipozitör batırarak ve beslenerek de ölümlere neden olduğu belirlenmiştir. Parazitli birey sayıları kültür bitkisine bağlı olarak farklılık gösterirken, tüm konukçu yoğunluklarında en yüksek parazitli birey sayıları patlıcan bitkisinde saptanmıştır. İşlevsel tepki tipi kültür bitkisine bağlı olarak değişmemiş, parazitleme kapasitesi ve toplam ölüm değerleri için yapılan Lojistik Regresyon Analizi sonucunda tüm bitkilerde Tip II olarak belirlenmiştir. Parazitoitin işlevsel tepki parametreleri, öldürme süresi (Th) (handling time) ve arama-bulma kapasitesi (α) (search (attack) rate) Holling'in Disk Eşitliği kullanılarak saptanmıştır. İşlevsel tepki parametreleri kültür bitkisi çeşidine bağlı olarak değişmiş, toplam ölümlerde en kısa öldürme süresi (Th=0.009) pamuk bitkisinde saptanırken, en yüksek arama-bulma değeri (α=2.170) patlıcan bitkisinde gerçekleşmiştir.
Çukurova'da Chrysoperla (Neuroptera: Chrysopidae) cinsine bağlı türlerin belirlenmesi, önemli türün biyo-ekolojik özellikleri ile biyolojik mücadelede kullanma olanaklarının araştırılması
Bu tez çalışması 2018-2020 yılları arasında arazi ve laboratuvar koşullarında yürütülmüştür. Çukurova'daki Chrysoperla Steinmann, 1964 (Neuroptera: Chrysopidae)türlerini belirlemek amacıyla Adana, Mersin ve Osmaniye illerinde yapılan sörveylerde elde edilen bireyler morfolojik tanı karakterlerine göre gruplandırılmıştır. Her gruptan alınan bireyler kullanılarak yapılan moleküler analizler sonucunda Doğu Akdeniz Bölgesi'nde Chrysoperla carnea (Stephens, 1836) (Neuroptera: Chrysopidae) tür kompleksinin en az iki farklı genetik gruptan oluştuğu saptanmıştır. Pamuk unlubiti, Phenacoccus solenopsis Tinsley, 1898 (Hemiptera: Pseudococcidae)'in biyolojik mücadelesinde C. carnea 'nın kullanım olanakları, iklim odası ve sera koşullarında yapılan salım çalışmalarıyla ortaya konmuştur. Çalışmalarda iklim odasında bitki başına 6 ve 9, serada 10 ve 15 larva salım oranları kullanılmıştır. Yapılan çalışmalar sonucunda C. carnea'nın zararlının biyolojik mücadelesinde başarıyla kullanılabileceği sonucuna varılmıştır. Ayrıca 2018 ve 2019 yıllarında Adana'da seçilen patlıcan, pamuk ve soya parsellerinde C. carnea grup'un populasyon gelişimi ve parazitlenme durumu belirlenmiştir. Yapılan çalışmalarda bir yumurta hiperparazitoiti Telenomus spp. (Hymenoptera: Scelionidae) ve bir larva-pupa hiperparazitoiti Oomyzus sempronius (Erdos, 1954) (Hymenoptera: Eulophidae) tespit edilmiştir.
Bemisia tabaci (Gennadius) (Hemiptera: Aleyrodidae) ve Encarsia lutea (Masi) (Hymenoptera: Aphelinidae) endosimbiyontları ve biyolojisi üzerine antibiyotik uygulamalarının etkileri
Bu çalışmada, Rifampisin ve Tetrasiklin olmak üzere iki farklı antibiyotik diyetinin Bemisia tabaci (Gennadius) (Hemiptera: Aleyrodidae) (B ve Q biyotipleri) ve Encarsia lutea (Masi) (Hymenoptera: Aphelinidae)'nın endosimbiyont yapısında neden olduğu değişimler ve bu değişimlere bağlı olarak B. tabaci ve parazitoti E. lutea'nın biyolojilerine etkileri belirlenmiştir. Rifampisin ve Tetrasiklin diyetleri iki biyotipin biyolojik özelliklerini olumsuz etkilemiştir. Rifampsin diyetinde B. tabaci B biyotipi F1 generasyonunun ergin öncesi gelişme süresi ile ergin öncesi ölüm oranları artmış, bırakılan yumurta sayısı düşmüştür. Buna ek olarak net üreme gücü (R0) ve kalıtsal üreme yeteneği (rm) gibi yaşam çizelgesi parametreleri de kontrol ve Tetrasiklin diyetlerine kıyasla çok düşük bulunmuştur. Yapılan moleküler çalışmalar sonucunda, antibiyotik diyetlerinin B. tabaci ergin öncesi dönemleri ve ergin ömrü boyunca endosimbiyontları tamamen elemine etmese de bulaşıklık oranlarını oldukça düşürdüğü belirlenmiştir. Antibiyotiklerin simbiyontlara etkileri B. tabaci biyotipine bağlı olarak değişmiş, Rifampisin, Porteira'yı elemine etmede B biyotipinde Q biyotipinden daha başarılı olmuştur. Tetrasiklin diyeti ise Rickettsia üzerinde Rifampisin'e kıyasla daha yüksek oranlarda etkili olmuştur. Bu çalışmada, antibiyotik diyetlerinin E. lutea ergin dişi ve erkek bireylerinde bulunan Wolbachia'yı tüm bireylerde elemine edemediği ancak önemli oranlarda azalttığı belirlenmiştir. Tetrasiklin diyeti sonucunda Wolbachia'nın elemine edildiği dişi bireylerin enfekteli erkek birey ile çiftleştikleri uygulamada sitoplazmik uyumsuzluğa bağlı olarak hiç parazitli birey elde edilememiştir. Rifampisin diyetinde ise parazitli birey sayısı oldukça düşük (1.41 adet) bulunmuştur. Sonuç olarak yapılan antibiyotik diyetleri, endosimbiyont bulaşıklık oranlarında düşüşe neden olmuş ve bu düşüş B. tabaci ve parazitoiti E. lutea'nın biyolojik parametrelerini etkilemiştir.
Pamuk beyazsineği Bemisia tabaci (Gennadius) (Hem: Aleyrodidae)'nin parazitoiti Encarsia lutea Masi (Hym: Aphelinidae)'nın adelfoparazitik davranışı üzerine araştırmalar
Bu çalışmada, Encarsia lutea (Masi) (Hymenoptera: Aphelinidae)'nın konspesifik ve heterospesifik konukçu seçme davranışının seçimli ve seçimsiz denemeler ile belirlenmesi amaçlanmıştır. Denemelerde, çiftleşmiş ve çiftleşmemiş En. lutea dişi bireyleri ve konukçu olarak Bemisia tabaci (Gennadius) (Hemiptera: Aleyrodidae)'nin 3. nimf, En. lutea ve Eretmocerus mundus Mercet (Hymenoptera: Aphelinidae)'un ise beyaz dönem, kırmızı göz ve siyah göz pupa dönemleri kullanılmıştır. Çalışma sonucunda, seçimli ve seçimsiz denemelerde çiftleşmemiş En. lutea dişi bireylerinin B. tabaci ergin öncesi dönemini parazitlemediği belirlenmiştir. Seçimli ve seçimsiz denemelerde çiftleşmemiş dişi bireyler, En. lutea'nın tüm ergin öncesi dönemlerini çiftleşmiş dişi bireylerden daha yüksek sayıda parazitlemiştir. Seçimli ve seçimsiz denemelerde En. lutea'nın çiftleşmiş ve çiftleşmemiş dişi bireyleri En. lutea'nın kırmızı göz dönemini, Er. mundus'un ise beyaz dönemini diğer dönemlerine kıyasla daha fazla parazitlemiş veya öldürmüşlerdir. Üç türün (B. tabaci, En. lutea ve Er. mundus) bir arada verildiği seçimli denemelerde, çiftleşmiş ve çiftleşmemiş En. lutea dişi bireyleri kendi türünü daha çok parazitlemiş veya öldürmüştür. En. lutea'nın (hiperparazitoit olarak) Er. mundus'un farklı dönemlerini çok az oranda, hatta siyah göz dönemini hiç parazitlemediği belirlenmiştir.