Theses supervised by Prof. Dr. Mahmut Ali Gökçe
10 theses · Çukurova University
Farklı sıcaklık uygulamalarının levrek (Dicentrarchus labrax L.1758)'lerde cinsiyet farklılaşması ve gelişim üzerine etkileri
Bu çalışmada, farklı sıcaklık uygulamalarının 15 0C (30, 60 ve 90. gün), 17 0C (30, 60 ve 90. gün) ve ortalama 17.20 0C (15-200C arasında değişen) Kontrol grubu (30, 60 ve 90. gün (3 grup)) levrek (Dicentrarchus labrax)'lerde cinsiyet farklılaşması ve gelişim üzerine etkileri incelenmiştir. Balıklar (başlangıç canlı ağırlık ortalaması 0.0093±0.00006 g ve 0.0095±0.00004 g aralığında; total boy 0.027±0,012 ve 0.039±0.001 cm aralığında) 13 ay boyunca beslenmişlerdir.Deneme sonunda en yüksek canlı ağırlık ve total boy ortalaması 15 0C'nin 90. gün uygulamasından (sırasıyla 205.16±0.36 g; 26.91±0.57 cm) elde edilmiştir. En yüksek Günlük Canlı Ağırlık Kazancı (0.53±0.001), Spesifik Büyüme Oranı (2.56±0.003) 15 0C'nin 90. gün uygulamasından elde edilmiştir. Yem dönüşüm etkinliği (0.55±0.003), yem dönüşüm oranı (1.82±0.01) ve Yaşama Oranı (70.38±0.25) yine diğer gruplara göre en 15 0C'nin 90. gün uygulamasından elde edilirken en iyi Kondisyon Faktörü (1.009±0.65 ) 17 0C'nin 90. gün uygulamasından elde edilmiştir (P<0.05).Deneme sonunda Gonado Somatik İndeks değerleri arasında önemli bir fark bulunmamıştır (0.198±0.04) (P>0.05). Cinsiyet oranları en yüksek (sırasıyla, dişi % 67.7; erkek %22.0; interseks % 10.3) 15 0C'nin 90. gün uygulamasından elde edilmiştir (P<0.05).Deneme sonundaki gonad histolojisinde; ovaryum ve testis dokularının gelişiminde sıcaklık uygulamasının farklılık yaratığı görülmektedir.Elde edilen verilerden en yüksek dişileşme oranı 15 0C'nin 90. gün uygulamasından görülmüştür.
Farklı oranlarda enginar (Cynara scolymus L.) yaprağı özü kullanılan yemlerle beslenen levrek (Dicentrarchus labrax L.)'lerin, büyüme performansı ve vücut kimyasal kompozisyonlarının belirlenmesi
Bu çalışmada, farklı seviyelerde (0, 1, 2, 3 ve 4 g/kg yem; sırasıyla G1, G2, G3, G4 ve G5) enginar (Cynara scolymus) yaprağı özü (EYÖ) içeren yemlerle beslenen levrek (Dicentrarchus labrax L. 1978)'lerin büyüme performansları ve vücut kimyasal kompozisyonları üzerine olan etkileri araştırılmıştır. Bu amaçla, ortalama başlangıç ağırlıkları (BA) 23±1,35 g olan yavru bireyler 15 tanka (450 L) 3 tekerrürlü gruplar halinde stoklanmış ve deneme 75 gün sürmüştür. Su sıcaklığının ortalama 13,8±0,50°C olduğu deneme verilerine göre, G5'teki Son Canlı Ağırlık (SCA), Günlük Büyüme Oranı ve Yem Çevirim Oranı (YÇO)'nın diğer gruplara oranla daha iyi olduğu belirlenmiştir. Deneme sonunda tüm vücut besin içeriklerinde protein, kuru madde ve yağ değerlerinde gruplar arasında istatistiksel açıdan farklılıklar oluşmuş, deneme gruplarının protein seviyeleri kontrol (G1) grubuna göre yüksek çıkmıştır (P<0,05). Ayrıca balıkların kaslarındaki protein miktarı deneme başındaki miktara göre artış göstermiştir. Karaciğer Somatik İndeksi (KSİ) gruplar arasında bir fark oluştururken (P<0,05), en düşük değer G4'teki bireylerde oluşmuştur. Viseral Somatik İndeks (VSİ) en düşük G5'te oluşurken, Toplam Yağ (TY) en düşük G4'te gerçekleşmiştir. Yüksek seviyelerde (3, 4g/kg yem) EYÖ katkısının özellikle düşük su sıcaklıklarında yoğun yetiştiricilik yapılan işletmelerde kullanımı önerilebilir.
Doğadan avlanarak yetiştiricilik koşullarında tutulan anaç uzun yüzgeçli sarıkuyruk (Seriola rivoliana Valenciennes, 1833) bireylerinde bazı üreme parametrelerin incelenmesi
Bu çalışmada doğadan avlanarak kültür koşullarında tutulan Uzun yüzgeçli sarıkuyruk (Seriola rivoliana Valenciennes, 1883) balığının bazı üreme parametrelerinin ortaya konması amaçlanmıştır. Çalışmada GnRHa hormonu uygulanarak elde edilmiş olan verilerden fekondite, batın sayısı, sperm kalite parametreleri ve morfolojisi, yumurta kalite parametreleri ve morfolojisi, embriyo gelişim aşamaları, prelarval ve postlarval morfolojileri incelenmiştir.Araştırma sonunda erkek bireylerin (n=5) sperm motilitesi %52.96±3.53 ile %77.78±2.22 arasında, canlılık süresi 864.44±65.94 sn ile 1014.17±95.58 sn arasında ve sperm yoğunlukları ise 60.47±8.09 ile 95.36±16.22 adet/ml arasında değişmiştir. GnRHa hormonu uygulamasından sonraki 35. ile 40. saat arasında elde edilen Uzun yüzgeçli sarıkuyruk yumurtaları 1096.61±45.30 µm çapında, 266.15±31.43 µm çaplı tek yağ damlacığına sahiptir. Üreme, Temmuz ve Ekim aylarında su sıcaklığının 22.6?23.9 ºC'ler arasında olduğu dönemde gerçekleşmiştir. Onyedi batında %99.49±0.28 döllenme ve %65.38±9.96 açılma oranına sahip toplam 6.455.480 adet yumurta elde edilmiştir. En iyi yumurtlama Eylül ayında gerçekleşmiştir. Kuluçka süresi 44. ile 48. saatler arasında ve embriyonik gelişim ise 25 aşama olarak tespit edilmiştir. Kuluçkadan çıkan larvalar 2.721±0.10 mm boyunda ve 0.336±0.02 mm çapında yağ damlacığına sahiptir.
Farklı oranlarda enginar (Cynara scolymus) yaprağı özü kullanılan yemlerle beslenen çipura (Sparus auratus) ve levrek (Dicentrarchus labrax)'lerin, sindirim enzimleri etkinliklerinin belirlenmesi ve sindirim sistemi histolojisi
Bu çalışmada, farklı seviyelerde (çipura için 0, 0.5, 1, 1.5 ve 2 g/kg ve levrek için 0, 1, 2, 3 ve 4g/kg) enginar (Cynara scolymus) yaprağı özü (EYÖ) içeren yemlerle beslenen Çipura (Sparus aurata) ve Levrek (Dicentrarchus labrax)' lerin sindirim enzimleri etkinlikleri ve sindirim sistemi histolojisi belirlenmiştir. Denemede ortalama başlangıç ağırlıkları 10.70±1 g çipura ve 23±1,35 g levrek yavruları kullanılmış ve deneme düşük su sıcaklığında (15±0,5 ºC ve 13,8±0,5) 75 günlük bir periyotta sürdürülmüştür. Deneme sonucunda, Çipura için 2 g/kg yem oranında EYÖ içeren grupta (G5), Lipaz (25,97±0,68), Amilaz (2,28±0,03), Proteaz (1,86±0,03) ve Tripsin (1,32±0,01) değerleri diğer gruplara nazaran daha yüksek bulunmuştur (P<0.05). Histolojik kesitler değerlendirildiğinde G5 grubunda diğer gruplara göre karaciğerde yağlanma azalmış, bağırsak dokularındaki villüs uzunluk ve kalınlıklarında artış meydana gelmiştir (P<0.05). Levrekler için enzim aktivite değerleri incelendiğinde en yüksek Lipaz (27,63±0,65) ve Tripsin (1,32±0,02) değerleri G4 grubunda görülürken, amilaz (1,37±0,03) ve Proteaz (1,37±0,04) seviyeleri en fazla G5' te görülmüştür.
Türkiye su ürünleri yetiştiricilik sektöründe çalışan dalgıçların iş güvenliğinin artırılması ve eğitim standartlarının geliştirilmesi
24 Ocak 2007 tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından "Denizlerde Balık Çiftliklerinin Kurulamayacağı Hassas Alan Niteliğindeki Kapalı Koy ve Körfez Alanlarının Belirlenmesine İlişkin Tebliğ" resmi gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiş, Temmuz 2015'te ise Çevre ve Şehircilik Bakanlığı "Çevresel Açıdan Sürdürülebilir Çevre Dostu Balık Çiftlikleri Sisteminin Oluşturulması Kılavuzu"nu yayınlamıştır. Bahse konu yönetmelik ve kılavuz doğrultusunda balık çiftliklerinin kurulabileceği alanlar kıyı şeridinden uzaklaşmakta ve denizin daha derin olduğu alanlar haline gelmektedir. Bu durumun sektörde daha nitelikli dalgıçların istihdam edilmesi zorunluluğunu doğuracağından hareketle bu çalışmada, ülkemizde yürürlükte olan dalgıçlıkla ilgili yasal mevzuat incelenmiş ve bunların, yabancı ülkelerdeki dalgıçlıkla ilgili yasal mevzuatlar ve uluslararası kuruluşlar tarafından benimsenmiş dalgıçlık standartları ile karşılaştırması yapılmıştır. Yapılan çalışma sonucunda, su ürünleri yetiştiricilik sektöründe çalışan dalgıçların eğitim standartları ile iş güvenliklerinin artırılmasına yönelik önermelerde bulunulmuştur.
Kayseri ve Kahramanmaraş'ta bulunan iki işletmenin beton havuz ve kafeslerinde yetiştirilen gökkuşağı alabalıklarının (Oncorhynchus mykiss) et verimliliği ve besin içeriklerinin karşılaştırılması
Bu çalışmada Kayseri ve Kahramanmaraş'ta bulunan iki su ürünleri yetiştiriciliği firmasının havuz ve kafes ünitelerinden alınmış erkek ve dişi, toplam 40 adet gökkuşağı alabalığında et verimi ve besin içeriğinin karşılaştırılması amaçlanmıştır. Çalışma sonuçlarına göre; en yüksek et verimi %55,70 ile Kahramanmaraş işletmesinin havuz ünitesindeki dişilerde, en düşük et verimi ise %47,17 ile Kayseri'deki işletmenin havuz ünitesinden alınmış erkek bireylerde bulunmuştur. Tüm erkek ve dişiler karşılaştırıldığında dişi bireylerinin et veriminin daha fazla olduğu, havuz ve kafeslerden elde edilmiş olan bireyler karşılaştırıldığında ise önemli bir farkın olmadığı saptanmıştır. En yüksek kondisyon değeri (1,55) Kahramanmaraş, kafes erkek grubunda saptanmıştır. Farkı eşeyler, havuz ve kafeslerden elde edilmiş bireyler karşılaştırıldığında ise önemli bir fark olmadığı bulunmuştur. HSI değerleri erkek bireylerde, VSI değerleri ise kafes bireylerinde yüksek bulunmuştur. Protein bakımından genellikle dişilerdeki değerler daha yüksektir. En yüksek protein değerleri; Kahramanmaraş-kafes-dişi (% 20,16), Kahramanmaraş-havuz-dişi (% 20,11) ve Kayseri-kafes-dişi (% 19,89) gruplarında, en yüksek lipit değerleri; Kahramanmaraş-kafes-erkek (% 7,36) ve Kahramanmaraş-havuz-erkek (% 7,16) grubunda bulunmuştur. Nem ise en yüksek düzeyde % 75,84 ile Kayseri-havuz-erkek grubunda görülmüştür. Ham kül oranı gruplar arasında fark oluşturmamıştır.
Lepistes (Poecillia retuculata), kılıç kuyruk (Xiphophorus helleri), japon (Carassius auratus), koi (Cyprinus carpio carpio) balıklarında bazı sperm kalite parametrelerinin belirlenmesi
Çalışmada Lepistes (Poecilia reticulata, Peters, 1859), Kılıç Kuyruk (Xiphophorus helleri, Heckel, 1848), Japon balığı (Carassius auratus, Linnaeus, 1758) ve Koi (Cyprinus carpio carpio, Linnaeus, 1758) türlerine ait erkek bireylerin farklı boy gruplarına ait semenlerinde sperma miktarı, toplam tespit edilen sperm, canlılık süresi, konsantrasyon, hareketli sperm toplamı, hareketli sperm yüzdesi, IM (Hareketsizlik), VAP (Ortalama yol hızı), VCL (Eğrisel hız), VSL (Doğrusal hız), ALH (Sperm başının ortalama yolda ilerlerken laterale doğru saptığı uzaklık), hareketli doğrunun yüzdesi, STR (Doğrusallık) oranları saptanmıştır. Çalışmada lepistes ve kılıçkuyrukta toplam tespit edilen sperm, konsantrasyon ve hareketli sperm miktarı büyük boy gruplarında yüksek bulunurken, Koi'de ise bu parametreler ek olarak sperm miktarı da orta büyüklük grubunda diğer gruplara oranla daha yüksek olarak saptanmıştır. Japon balığında ise, küçük boy grubunda canlılık süresi yüksek fakat hareketsiz sperm (IM) daha düşük bulunmuştur.
Su ürünleri işletmelerinde çalışan mühendislerin iş doyumu ve güvenlik iklimi tutumu ile işten ayrılma niyetlerinin belirlenmesi
Bu araştırmanın amacı, su ürünleri yetiştiricilik, işleme (paketleme ve ambalajlama) ve yem üretimi yapan işletmelerde çalışan fakülte mezunu iş görenin iş doyumu düzeyi, güvenlik iklimi tutumu ve işten ayrılma niyeti düzeylerinin belirlenmesidir. Çalışma nicel araştırma yöntemi üzerinden yürütülmüştür. Bu çerçevede, 26 bireysel soru, 3 alt boyuttan oluşan 20 soruluk Minnesota iş doyumu ölçeği ve 4 soruluk işten ayrılma niyeti ölçeği kullanılmıştır. İş görenin güvenlik iklimi tutumunu belirlemek amacıyla İskandinav Güvenlik İklimi ölçeğinden uyarlanan 31 soruluk bir ölçek kullanılmış, faktör analizi sonucu 22 soruluk bir ölçek elde edilmiş ve kullanılmıştır. Saha çalışması İzmir, Aydın ve Muğla illerinde Ekim 2018- Aralık 2019 tarihleri arasında gerçekleştirilmiş, illerde 110 civarında gerçek ve tüzel kişi işletmesi ziyaret edilmiş, 276 anket formu elde edilmiştir. 129 anket formu ise sosyal medya uygulamaları üzerinden elde edilmiştir. Toplam 340 anket istatistiki değerlendirmeye alınmıştır. İstatistiki analizler için SPSS, Faktör analizleri için SPSS ve LISREL paket programları kullanılmış, geçerlik ve güvenirlik için Cronbach Alpha katsayısı hesaplanmış, Kaiser – Myer -Olkin (KMO) ile Bartlett uygulanmıştır. Parametrik yöntemlerden Bağımsız Örneklem t" test (t-tablo değeri), ANOVA" test (F-tablo değeri) yöntemi ve üçten fazla değişken için Tukey testi kullanılmıştır. Parametrik olmayan yöntemlere uygun şekilde Mann-Whitney U" test (Z-tablo değeri) Kruskal-Wallis H" test (χ2-tablo değeri) ve üçten fazla karşılaştırmalar için Bonferroni ikili düzeltmeler testi uygulanmıştır. Normal dağılıma sahip olmayan ölçüm değerlerinin birbirleriyle ilişkisinin incelenmesinde Spearman korelasyon katsayısı kullanılmıştır. Çalışmada elde edilen verilere göre yaş düzeyi arttıkça iş doyumunun (İD) arttığı, güvenlik iklimi (Gİ) önlemlerine katılımın arttığı, işten ayılma niyetinin (İAN) azaldığı tespit edilmiştir. Cinsiyetler arasında İD açısından fark olmadığı, Gİ'de anlamlı fark bulunduğu İAN açısından farklılık olmadığı tespit edilmiştir. Aylık net gelir arttıkça İD ve Gİ'nin arttığı, İAN'nin azaldığı belirlenmiştir. Haftalık çalışma süresi arttıkça İD ve Gİ azalmakta, İAN artmaktadır. Hafta sonu tatili yapma olanağı İD ve Gİ tutumunu artırdığı, İAN'ni azalttığı belirlenmiştir. Değerlendirmeler sonucunda, iş doyumunun güvenlik iklimi ile doğru orantılı olarak etkileşimde bulunduğu, işten ayrılma niyeti ile ters orantılı bir etkileşimi olduğu, güvenlik iklimi tutumunda artış işten ayrılma niyetinde azalmaya sebep olduğu, iş doyumu ve güvenlik iklimi tutumu puanlarının düşmesinin işten ayrılma niyetinin artırdığı tespit edilmiştir. İşten ayrılma niyeti ile iş doyumu ve güvenlik iklimi arasında istatistiki anlamda ters yönlü bir ilişki olduğu tespit edilmiştir.
Balık unu yerine kısmi olarak kullanılan yer fıstığı küspesinin Nil Tilapyası (Oreochromis niloticus, Linnaeus 1758)'nda gelişim, besin profili ve bazı fizyolojik parametreler üzerine etkileri
Bu çalışmada, balık unu yerine yer fıstığı küspesi (YFK) kullanılarak hazırlanan diyetlerin, tilapyalardaki (Oreochromis niloticus) büyüme performansı, vücut kompozisyonu, amino asit profili, yağ asitleri, mineral düzeyi, sindirim enzimleri, histolojisi ve kan değerleri üzerine etkileri incelenmiştir. Su sıcaklığının 27±1°C olduğu ve 80 gün süren denemede, her bir tanka (450L) ortalama ağırlığı 10 g olan 30 adet tilapya stoklanmıştır. Çalışma grupları; kontrol (%0 YFK), YFK10 (%10 YFK), YFK20 (%20 YFK), YFK30 (%30 YFK) ve YFK40 (%40 YFK) şeklinde ve 3 tekerrürlü olarak planlanmıştır. Çalışma sonuçlarına göre YFK20 ve kontrol grubundaki tilapyaların büyüme performanslarının benzer olduğu görülmüştür (P<0,05). Kastaki esansiyel amino asitlerin esansiyel olmayanlara oranı en yüksek YFK20 grubunda (0,84±0,01) tespit edilmiştir (P<0,05). Kastaki Ʃn3, Ʃn6 ve n3/n6 yağ asidi değelerlerinde farklılık görülmezken(P>0,05), karaciğer Ʃn3 ve n3/n6 değerlerinin kontrol grubunda daha yüksek olduğu bulunmuştur. Kas mineral analizinde YFK'nın, bakır, demir, kalsiyum, manganez, potasyum ve sodyum değerlerini etkilediği görülürken, kobalt, krom ve magnezyumda farklılık görülmemiştir. Bağırsak, karaciğer ve kanda enzim aktivitelerine (proteaz, lipaz, amilaz) bakılmış ve karaciğerdeki proteaz hariç diğer hepsinde YFK kullanımının sindirim enzim aktivitelerini değiştirdiği belirlenmiştir. Kan değerlerinde gruplar arasında bir farklılık görülmezken, histolojik ölçümlerde farklılıklar gözlemlenmiştir. Sonuç olarak; çalışma sonuçları büyüme performansı ve ekonomik açıdan değerlendirildiğinde, tilapya diyetlerinde %20 oranında YFK'nın kullanılabileceği önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Tilapya, Yer fıstığı küspesi, Besleme, Yetiştiricilik, Balık unu
Üç farklı çiftlikte kullanılmakta olan erkek ve dişi alabalık (Oncorhynchus mykiss) anaçlarından alınan sperm ve yumurtalarda bazı kalite parametrelerinin karşılaştırılması
Çalışma Adana İli çevresinde bulunan üç küçük ölçekli gökkuşağı alabalığı yetiştiricilik işletmesinden alınan erkek ve dişi anaçlar kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Balıklarda boy ve ağırlık ölçümleri yapıldıktan sonra alınan sperm ve yumurta örneklerinden, bazı sperm ve yumurta kalite parametrelerine bakılmıştır. İstatistiksel olarak farklı olmayan ortalama ağırlıklar her bir işletme için 350,30±41,88; 320,33±15,31 ve 226,27±35,89 olarak saptanmıştır (P<0,05). Yumurta kalite parametrelerinden ortalama yumurta ağırlıkları (42.53 mg ve 51,32mg) ve çapları bakımından da (4.25 mm ve 4,65 mm) işletmeler arasında istatistiksel olarak önemli bir fark olmadığı belirlenmiştir. Ayrıca yumurtaların yağ asitleri içerikleri incelendiğinde, ΣMUFA, ΣPUFA, n3 v3 n6 yağ asitleri bakımından bir farklılığın olmadığı tespit edilmiştir. Ancak sperm kalite parametreleri söz konusu olduğunda Sperma miktarı (5,71±0,64 ml) tespit edilen toplam spermatozoa (182,40 ± 173,3 x109) ve hareketli sperm yüzdesi (77,99±12,46 %) gibi parametrelerde farklılık önemli bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Gökkuşağı alabalığı, sperm kalitesi, yumurta kalitesi, Oncorhynchus mykiss