Theses supervised by Prof. Dr. Melikşah Yasin
10 theses · İstanbul University, Yeditepe University
İdare hukukunda kolluk yetkilerinin yarışması
Kolluk faaliyetleri, idarenin kamu düzenini korumak amacıyla yürüttüğü, bireylerin temel hak ve özgürlüklerine müdahale noktasında özellik arz eden ve bu hakları sınırlandırıcı icrai işlemler tesis edebilme yetkisi olan bir rejimdir. İdarenin; korunan kamu düzeni açısından kural koyma, yasaklama, izin, bildirim, faaliyetin durdurulması, bir yerin kapatılması gibi çok çeşitli usuller çerçevesinde birel işlemler tesis etme ve düzen bozucu hareketlere karşı yaptırım uygulama yetkileri bulunmaktadır. Kolluk faaliyeti kapsamında idareye verilen bu görev ve yetkilerin kullanılması konusunda çeşitli problemler gündeme gelmektedir. Bu problemler esasında Türk idari teşkilatının, farklı kamu tüzel kişilikleri ve idari birimlerden oluşmasından, kolluk faaliyetine ilişkin görev ve yetkilerin de teşkilatın farklı parçalarını oluşturan kamu tüzel kişileri ve idari birimler arasında dağıtılmasından kaynaklanmaktadır. Kolluk faaliyetine ilişkin görev ve yetki dağılımı, aynı veya benzer kolluk faaliyeti konularında farklı idarelere görev ve yetki verilmesi, bu yetkilerin aynı coğrafi alanda iç içe geçmiş idareler tarafından o coğrafi alan üzerinde kullanılması veya faaliyetin gerçekleştirileceği zaman açısından farklı idarelerin yetkili ve görevli olması dolayısıyla belirsizlik oluşturmaktadır. İdarelerin kolluk faaliyetini aynı anda gerçekleştirmesi ile aynı veya farklı usuller kullanarak temel hak ve özgürlüklere müdahale ettiği görülmektedir. Böylelikle kolluk yetkilerinin farklı idareler arasında iç içe geçmesi ile aynı anda bu yetkilere dayanılarak bu idareler tarafından işlemler tesis edilmesi söz konusu olmaktadır. Bu minvalde genel idari kolluk makamları ile özel idari kolluk makamları arasında ve özel idari kolluk makamlarının kendi arasında ortaya çıkabilecek yetki uyuşmazlıklarının çözülmesi önem arz etmekte, bu hususta ortaya konulacak çözüm yöntemi ile yetki paylaşımının uyumlu yapılması ile temel hak ve özgürlüklerin korunması noktasında teorik bir zemin oluşturulması gerekmektedir.
Şehir planlamasında idarelerin yetkileri
Şehir planlamasının temel hukuki araçlarından olan imar planları, fiziksel mekâna müdahale etmenin ötesinde ekonomik, siyasal ve sosyolojik etkiler doğuran çok yönlü idari işlemlerdir. Bu çalışma kapsamında, Türk hukuk sisteminde şehir planlamasında yetkili idarelerin tespitine ilişkin düzenlemeler, tarihsel kökenleri, anayasal ilkeler ve yargı kararları ışığında incelenmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ilk bölümünde, Türkiye'de şehir planlamasının kökenleri ve bilhassa Cumhuriyet öncesi dönemde Tanzimat'ın etkisiyle gelişen mevzuat deneyimleri incelenmiştir. İkinci bölümü teşkil eden Cumhuriyetin ilanından 3194 sayılı İmar Kanununa kadarki dönemde ise özellikle Ankara'nın imar sürecine odaklanılarak erken dönem planlamanın niteliği üzerinde durulmuş, merkezileşmenin sebepleri izah edilmeye çalışılmıştır. Bu dönemde mahalli idarelere verilen yetkilerin ise kısa süre sonra tekrar merkezileştiği görülmektedir. Bu tarihi seyrin sebep ve sonuçları tahlil edilmeye çalışılarak mevcut yetki düzenlemelerinin sebepleri üzerinde düşünebilecek bir zemin teşkil edilebilmesi amaçlanmıştır. Tezin son bölümünde ise mevcut hukuk sistemindeki planlama yetkileri; Anayasa Mahkemesi ve Danıştay'ın kararları çerçevesinde incelenmeye çalışılmıştır. Anayasa Mahkemesi'nin imar planlarında yetki paylaşımını kanun koyucunun takdirinde görmesine karşın zaman zaman mahalli idarelerin özerkliğini de değerlendiren yaklaşımı ile Danıştay'ın imar planlarında yetki konusundaki kararları incelenmiştir. Ayrıca, imar planlamasında yetkilerin belirlenmesinde belirleyici olan unsurların(ekonomik, siyasi, sosyal vb. sebepler) etkileri tartışılmıştır. Sonuç olarak, yetki çatışmalarının çözümü için merkezi ve mahalli idareler arasındaki "planlar bloku" ile oluşacak müzakere zemininin gerekliliği üzerinde durulmuştur.
Eylemsiz el atma
Bu çalışmanın amacı, idarenin tesis etmesi gereken işlemleri tesis etmemesi neticesinde ortaya çıkan ve uygulamada hukuki el atma olarak ifade edilen eylemsiz el atma müessesesinin hukuki rejimini belirlemektir. Müessesenin ortaya çıkış süreci, yargı kararlarında ve mevzuattaki gelişimi üzerinden değerlendirilmiştir. Ayrıca eylemsiz el atma ile ilgili ve benzer müesseseler arasındaki ilişki ve farklılıklar ortaya konulmaya çalışılmıştır. Eylemsiz el atmanın olan ve olması gereken kapsamı ile mevcut ve muhtemel şartları belirlenmeye çalışılmıştır. Yargılama sürecine ilişkin ise özellik arz eden hususlar ifade edilmeye çalışılmıştır. Son olarak idarenin bir taşınmaza eylemsiz el atması sonucunu doğuran nedenlerden hareketle, mülkiyet hakkını ihlal eden bu müdahalenin ortaya çıkmasının önüne nasıl geçilebileceği tartışmaya açılmıştır.
İmar hakkı transferinin hukuki rejimi
İmar hakkı transferi, imar haklarının koruma alanı olarak belirlenen gönderici bölgelerden gelişim bölgesi olarak tespit edilen alıcı bölgelere transfer edildiği, modern bir arazi koruma ve kullanma yöntemidir. Bu çalışmada, mevzuatımıza girmeye başlayan imar hakkı transferinin hukuki rejimi çerçevesinde müessesenin ortaya çıkışı, özellikleri ve hangi ihtiyaçları giderdiğine yönelik incelemeler yapılmıştır. Bu kapsamda, mevzuatımızdaki düzenlemeler incelenmiş ve ideal hukuki düzenlemelerin neler olabileceğine ilişkin değerlendirmelerde bulunulmuştur.
Türk İdare Hukukunda idari istikrar ilkesi
İdare hukukunda hukukun genel ilkelerinin önem ve değeri yadsınamaz. Zira hukukun genel ilkeleri, bireyleri idarenin hukuka aykırı uygulamalarından korumanın yanında, idari işleyişte istikrarlı bir yapının ortaya çıkarılmasına da katkı vermektedir. İstikrarlı bir idari işleyişe ulaşma hedefine yönelik olarak, uyuşmazlıkların ortadan kaldırılması noktasında idare yargıcı tarafından sıklıkla kendisine başvurulan hukukun genel ilkelerinin başında ise, idari istikrar ilkesi gelmektedir. İdari istikrar ilkesi, idari işlemlerin geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklar başta olmak üzere; idarenin işlemleri ve faaliyetleri, kamu personel hukuku ile kamu malları rejimine ilişkin birçok başlıkta etkilerini gösteren bir ilke olma özelliğine sahiptir. Çalışmada idari istikrar ilkesinin Türk İdare Hukuku'ndaki anlam ve işlevi, yargı kararları ışığında incelenmiştir.
İdarenin başvurular karşısında sessiz kalmasına getirilen bir çözüm olarak zımni işlemler
Çalışma kapsamında, idarenin kendisine yöneltilen başvurular karşısında sessiz kalması sorunu ve bu soruna getirilen çözümlerden biri olan zımni işlemler üzerinde durulmuştur. Son yirmi yılda birçok Kıta Avrupası hukuk sisteminde genel düzenleme yoluyla öngörülen zımni kabulün hukuki etki ve sonuçları tartışılmış ve hukukumuzda kural olarak uygulanabilirliği üzerine değerlendirmelerde bulunulmuştur. Ayrıca hâlihazırda mevzuatımızda öngörülen zımni ret ve zımni kabul düzenlemelerinin hukuki niteliği ortaya konularak, zımni işlemlere ilişkin uygulamada ve yargı kararlarında gündeme gelen problemlere ışık tutulmuştur.
İdari Yargılama Hukukunda ispat standardı
Bu çalışma kapsamında, ispat standardı kavramının idari yargılama hukuku bakımından uygulanabilirliği, gerekliliği ve işlevi idari yargılama ilkeleri ve idari yargı safhaları da dikkate alınarak ele alınmıştır. Bu bağlamda ispat standardı kavramının etraflıca anlaşılabilmesi için öncelikle kavramın geçirdiği tarihsel süreç Anglo-Amerikan hukuk sistemi ve Kıta Avrupası hukuk sistemi dikkate alınarak incelenmiştir. İspat standardı kavramının bütünsel olarak değerlendirilebilmesi amacıyla, ceza muhakemesi hukuku ve medeni muhakeme hukuku kapsamında kabul edilen ispat standardı, yargılama dalların ilkeleri ile birlikte değerlendirilerek tespit edilmeye çalışılmıştır. İspat standardı kavramının anlamı, türleri ve işlevinin idari yargılama hukuku bakımından tespit edilebilmesi amacıyla, yargı kararları incelenmiştir. Bu bağlamda öncelikle ispat standardı kavramına ilişkin doğrudan bir belirleme yapmayı tercih etmemiş Danıştay kararları incelenmiş ve karşılanması gerekli görülen ispat standardının, hangi ifadelerle izah edildiği belirlenmeye çalışılmıştır. Danıştay kararlarında sıklıkla kullanılan ifade ve belirlemelerden hareketle, hangi ispat standartlarının tercih edildiği tespit edilmeye çalışılmıştır. Sonrasında ise ispat standardı kavramının ve bazı ispat standardı türlerinin doğrudan esas alındığı Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Kararları ile Anayasa Mahkemesi Kararları incelenmiş, kararlar kapsamında ispat standardı kavramına ve ispat standardı türlerine yüklenen anlam belirlenmeye çalışılmıştır.
Kamu hizmetlerinin özel hukuk kişilerine gördürülmesi Türkiye – Uganda karşılaştırmalı bir çalışma
Bu tez kapsamında Türk ve Uganda hukukundaki kamu hizmeti anlayışı karşılaştırmalı olarak çalışılacaktır. Çalışmamızda öncelikle Türk hukukuna göre kamu hizmeti kavramı, kamu hizmetinin kurulması ve sona ermesi, kavrama hâkim olan ilkeler, türleri ve görülüş usulleri ele alınacaktır. Ardından Uganda hukukunda kamu hizmeti kavramının gelişimi benzer bir yöntemle incelenecektir. İkinci bölümde, Türkiye ve Uganda'daki kamu hizmetlerinin özel hukuk kişilerine gördürülmesi yöntemleri incelenecektir. Üçüncü bölümde ise, Türkiye ve Uganda'daki kamu hizmeti anlayışı, özel kişiler eliyle görülmesinde iki ülke bakımından ortaya çıkan benzer ve farklı yönler karşılaştırılarak çalışma tamamlanacaktır. Anahtar kelimeleri: Kamu Hizmeti, İmtiyaz, Yap-İşlet-Devret (YİD), Kamu-Özel-İşbirliği, Yerel Yönetimler.
İdare tarafından mal edinme yöntemi olarak kullanılan terk uygulaması
Kamu hizmetlerinin yerine getirilmesi amacıyla taşınmaz ihtiyacının karşılanması için İdarenin sahip olduğu kamu gücü ve ayrıcalıkları kapsamında farklı mal edinme yöntemleri bulunmaktadır. İdarece re'sen yerine getirilen mal edinme yöntemlerinden farklı olarak, terk uygulaması ile İdare taşınmaz sahibi ile anlaşma yoluna gitmekte, bu şekilde malik mülkiyetinden karşılığında herhangi bir bedel almadan vazgeçmektedir. Çalışma kapsamında, bu şekilde ortaya çıkan yeni bir mal edinme yaklaşımı olarak ele aldığımız terk uygulamasının hukuki niteliğinin ve uygulanacak hukuki rejiminin ortaya konularak, sonuçları bakımından ele alınması amaçlanmıştır. Konuyla ilgili verilerin ortaya konulabilmesi bakımından yargı kararları, doktrin ve mevzuattan faydalanılmıştır.
İmar planlarında merkezileşme eğilimi
Bu çalışmanın amacı, imar planlarını yapmaya yetkili idarenin seçiminde isabetli davranılıp davranılmadığını ve söz konusu seçimin bir eğilime işaret edip etmediğini tespit etmek; bu eğilimin neden olduğu sakınca ve sorunların çözümüne ilişkin öneriler getirmektir. Bu amaca ulaşabilmek için yerel yönetimler teorisi, yetki paylaşımı ve imar planlaması kavramları irdelenerek imar planı türleri mercek altına alınmış; özellikle yerel özerklik, idari vesayet, yerinden yönetim ilkesi, mahalli müşterek ihtiyaç, subsidiarite ilkesi gibi kavramlara, yasal düzenlemeler, doktrin ve yargı kararları da gözetilerek, ayrıntılı yer verilmiş; bu kavramlar ışığında, imar planlarındaki merkezileşme eğilimi ve sakıncaları tartışmaya açılmış, planlamada yetki sorunlarının çözümüne ilişkin öneriler getirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Yerel yönetimler, Merkezi yönetim, Yetki paylaşımı, İmar planı, Merkezileşme.