Theses supervised by Prof. Dr. Mübeccel Sara Gönen
11 theses · Hacettepe University
Etkileşimli kitap okuma uygulamalarının çocukların dil ve sosyal-duygusal gelişimine etkisinin incelenmesi
Bu çalışmada 48-66 aylık çocuklara etkileşimli kitap okuma tekniği ile yapılan uygulamalarının geleneksel okuma tekniğine kıyasla dil ve sosyal duygusal gelişimlerine etkisi araştırılmıştır. Araştırma bağımsız anaokulunda 87 çocukla yürütülmüştür. Araştırma karma yöntem deneysel desendir. Veri toplama araçları olarak Aile Bilgi Formu, Kitap Okumaya Yönelik Tutum Ölçeği, Denver II Gelişimsel Tarama Testi, Türkçe Erken Dil Gelişim Testi ve Okul Öncesi Sosyal Duygusal Gelişim Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Uygulamada deney gruplarına etkileşimli kitap okuma tekniği ile, kontrol grubuna ise geleneksel kitap okuma tekniği ile 30 kitap okunmuştur. Araştırma sonucunda 48-60 aylık gruplarda ve 60-66 aylık gruplarda dil gelişiminde istatistiksel olarak etkileşimli kitap okuma tekniğinin geleneksel okuma tekniğine göre dil gelişimini daha çok desteklediği bulunmuştur. Aynı gruplarda sosyal duygusal gelişimlerinin değerlendirilmesi sonucu 48-60 aylık çocukların OSGÖ toplam puanlarında anlamlı farklılık bulunmuşken; 60-66 aylık çocuklarda anlamlı farklılık bulunamamıştır. 48-60 ve 60-66 aylık çocukların OSGÖ toplam puanlarının ön test ve son test bağımlı örneklem t testi sonuçlarında anlamlı farklılık bulunmuştur. Bu sonuca bağlı olarak bu gruplarda her iki tekniğinde sosyal duygusal gelişimi desteklediği; 48-60 aylık grupta etkileşimli kitap okuma tekniğinin geleneksel kitap okuma tekniğine göre daha etkili olduğu bulunmuştur. Ele alınan sosyal alt alanlarda 48-60 aylık grupta olumlu benlik imajı sergileme, hareketlilik düzeyini ve dikkatini düzenleme, çeşitli uyum becerileri alt boyutlarında anlamlı farklılık elde edilirken; bağımsızlık gösterme alt boyutu 48-60 ay ve 60-66 aylık çocuklarda anlamlı farklılık göstermiştir. Anahtar sözcükler: etkileşimli kitap okuma, geleneksel kitap okuma, dil gelişimi, sosyal-duygusal gelişim
Resimli öykü kitabı okuma uygulamalarının 48-60 aylık çocukların erken okuryazarlık ve matematik becerilerine etkisi
Okul öncesi dönem, insan yaşamında gerçekleşen pek çok davranış ve becerinin temellerinin atıldığı eşsiz deneyimlerle dolu kritik bir dönemdir. Erken dönem akademik başarının temelinde erken okuryazarlık ve erken matematik becerileri yer almaktadır. Erken çocukluk döneminde çocukların matematik becerilerini edinmelerinde etkili olabilecek farklı niteliklere sahip birçok çocuk edebiyatı eseri bulunmaktadır. Bu araştırmanın amacı, resimli öykü kitabı okuma uygulamalarının 48-60 aylık çocukların erken okuryazarlık ve matematik becerilerine etkisini incelemektir. Bu amaç ile karma yöntemin kullanıldığı bu araştırmada deneysel tasarım ve gözlem bir arada kullanılmıştır. Deneysel aşamada ön test son test kontrol gruplu desen tercih edilmiş, deney grubu çocukları ile sekiz hafta boyunca 30 kitap okuma uygulaması gerçekleştirilmiştir. Kitap okuma uygulamalarının ardından oturumlardan elde edilen gözlemler araştırmacı tarafından araştırmacı günlüklerine kaydedilmiştir. Araştırma, Çanakkale İli Kepez Beldesi'nde Millî Eğitim Bakanlığı'na bağlı bağımsız anaokulundaki 48-60 aylık çocuklar ile yürütülmüştür. Araştırmada, "Resimli Öykü Kitaplarını Değerlendirme Ölçeği", "Resimli Öykü Kitaplarında Matematik Kavram ve Becerilerini Belirlemeye Yönelik Kriter Formu", "Demografik Bilgi Formu", "Erken Okuryazarlık Becerilerini Değerlendirme Aracı (EOBDA)" ve "Erken Matematik Testi (EMAT)" kullanılmıştır. Elde edilen verilerin analizinde deneysel aşamada SPSS Paket Programı kullanılmış, gözlem kayıtları ise betimsel analiz tekniği ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre erken okuryazarlık ve matematik becerilerinin geliştirilmesinde resimli öykü kitaplarının kullanılmasının faydalı olduğu görülmüştür. Buna ek olarak bu iki akademik becerinin birbiriyle ilişkili olduğu tespit edilmiştir. Araştırmadan elde edilen sonuçlara göre uygulayıcı ve eğitimcilere önerilerde bulunulmuştur.
Ev okuryazarlık ortamı ve ebeveyn okuma inançlarının çocukların okuma motivasyonları ile ilişkisi
Okul öncesi dönemdeki çocuğun gelişiminde aile özellikleri, ev ortamı ve yetiştiği çevre doğrudan etkilidir. Bu dönemde çocuğa sunulan olanaklar çocuğun gelişiminde ve öğrenmesinde önemli bir rol oynamaktadır. Bu araştırmanın temel amacı 36-72 ay aralığındaki çocukların resimli kitap okumaya yönelik algılanan motivasyonları ile belirlenen bağımsız değişkenler arasındaki ilişkide aile okuma inancı ve ev okuryazarlık ortamının sıralı aracı rolünü belirlemektir. Bağımsız değişkenler çocuğun cinsiyeti, anne eğitim düzeyi, evdeki yetişkin kitabı sayısı, ebeveynlerinin çocuğa kitap okuma süresi, çocuğun kendi başına kitapla geçirdiği süre, evdeki resimli kitap sayısı ve çocuğun televizyon izleme süresi olarak belirlenmiştir. Araştırma ilişkisel araştırma deseninde planlanmış ve veriler 2020-2021 Eğitim Öğretim yılında 36-72 aylık çocuğu olan, çocuğu okul öncesi eğitime devam eden, Türkiye'nin 12 farklı şehrinde yaşayan 556 ebeveynden toplanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Ebeveyn Okuma İnanç Ölçeği, Ev Okuryazarlık Ortamı Ölçeği, Çocuklar İçin Resimli Öykü Kitabı Okumaya Yönelik Algılanan Motivasyon Ölçeği ve demografik bilgi formu kullanılmıştır. Araştırmada kurulan modelde yer alan değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri test etmek amacıyla yol analizi kullanılmıştır ve sıralı aracılık test edilmiştir. Araştırma sonucunda aile okuma inancı ve çocuğun resimli kitap okumaya yönelik algılanan motivasyonu değişkenleri arasında ebeveynlerin çocuğa kitap okuma süresi ve evdeki resimli kitap sayısının tam aracılık ettiği bilgisine erişilmiştir. Çocuğun cinsiyeti, anne eğitim düzeyi, evdeki yetişkin kitabı sayısı, çocuğun televizyon izleme süresi değişkenlerinin ise aile okuma inancı ve çocuğun resimli kitap okumaya yönelik algılanan motivasyonu değişkenleri arasında kısmi aracılığı olduğu anlaşılmaktadır. Sonuçlar her bir bağımsız değişken için ayrı başlık oluşturularak konuyla ilgili yapılan çalışmalarla birlikte değerlendirilmiş ve alan uzmanları ve uygulamacılarına yönelik öneriler sunulmuştur.
Resimli öykü kitaplarının çocukların ve annelerinin toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarına etkisi
Resimli öykü kitaplarındaki eşitlikçi veya alternatif toplumsal cinsiyet rolleri temsillerinin çocukların toplumsal cinsiyet kalıp yargıları, annelerinin ise toplumsal cinsiyet rolleri tutumları üzerindeki etkisini anlama amacındaki bu çalışma, amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenen 17 deney grubu ve 18 kontrol grubu olmak üzere 60-72 aylık çocuklar ve anneleri ile yarı deneysel bir araştırma deseninde gerçekleştirilmiştir. Deneysel süreçte, toplumsal cinsiyet kalıp yargısı içermeyen resimli öykü kitapları çocuklara kendi anneleri tarafından 30 paylaşımlı kitap okuma etkinliği esnasında okunmuş, deneysel süreç hem çocuklar hem de anneleri bakımından ön test, son test ve kalıcılık testleri üzerinden değerlendirilmiş, bu değerlendirmede çocuklara Toplumsal Cinsiyet Kalıp Yargıları Ölçme Aracı, annelere ise Toplumsal Cinsiyet Rolleri Tutum Ölçeği uygulanmıştır. Çalışma sonucunda elde edilen bulgular, çocukların yüksek düzeyde toplumsal cinsiyet kalıp yargılarına sahip olduklarını, çocukların sahip oldukları kalıp yargıların annelerin toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarından ziyade gündelik yaşam pratikleri ile paralellik gösterdiğini, resimli öykü kitaplarındaki eşitlikçi veya alternatif toplumsal cinsiyet rolleri temsillerinin deney grubundaki çocukların toplumsal cinsiyet algıları üzerinde pozitif etkisinin olduğunu ve deney grubundaki çocukların kalıp yargılarının kendi ön testlerine ve kontrol grubundaki çocuklara kıyasla daha cinsiyet eşitlikçi olma yönünde bir değişime uğradıklarını göstermektedir.
Sürdürülebilirlik için drama eğitim programının 48-60 aylık çocukların zihin kuramı ve empatik becerilerine etkisi
Bu çalışma Sürdürülebilirlik için Drama Eğitim Programı'nın (SİDEP) 48-60 aylık çocukların zihin kuramı ve empatik becerileri ile sürdürülebilirliğe yönelik görüşleri üzerindeki etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma nitel ve nicel veri toplama araçlarının kullanıldığı Karma Yöntem Deneysel Desenler' den İç İçe Karma Desene göre şekillendirilmiştir. Deney-kontrol gruplarının rastgele atandığı ön-test, son-test ve izleme testli yarı deneysel desene göre deneysel uygulama tasarlanmıştır. Çalışma grubunda yer alan katılımcılar amaçsal örnekleme yöntemlerinden ölçüt örneklemeyle belirlenmiştir. Bu araştırmada ölçüt, çalışma grubundaki çocukların sürdürülebilirlik için eğitim uygulamalarıyla daha önce karşılaşmamış olmasıdır. Araştırmanın çalışma grubu, Ankara İli Çankaya İlçesi Milli Eğitim Müdürlüğü'ne bağlı bir devlet anaokulunda 2018-2019 eğitim-öğretim yılında eğitim gören 44 (deney grubu: 22, kontrol grubu: 22) çocuktan ve onların öğretmenleri ile ailelerinden oluşmaktadır. Araştırmada erken çocukluk döneminde sürdürülebilirlik uygulamalarına yönelik 7R temalarıyla (azaltmak, yeniden kullanmak, saygı duymak, yeniden düşünmek, yansıtmak, geri dönüşüm, kaynakları eşit dağıtma/paylaşma) ilgili 30 drama etkinliğinden oluşan SİDEP araştırmacı tarafından geliştirilmiştir. SİDEP'te yer alan etkinlikler 30 gün boyunca deney grubundaki çocuklara araştırmacı tarafından uygulanmıştır. Bu süreçte deney ve kontrol grubunun sınıf öğretmenleri tarafından "MEB 2013 Okul Öncesi Eğitim Programı" doğrultusunda hazırlanan etkinlikler gerçekleştirilmeye devam edilmiştir. Araştırmanın nicel kısmında "Zihin Kuramı Ölçeği" ve "Çocuklar için Empati Ölçeği"; nitel kısmında "Çocukların Çevreye Karşı Tutumları Ölçeği – Okul Öncesi Versiyon Görüşme Formu", yarı yapılandırılmış görüşme formu ve araştırma günlükleri kullanılarak veriler toplanmıştır. Nicel veriler, betimsel istatistikler ve normallik testi sonuçlarına dikkate alınarak Mann Whitney U, Wilcoxon İşaretli Sıralar ve bağımsız ve bağımlı gruplar t-testiyle analiz edilmiştir. Nitel veriler NVivo11 programı kullanılarak betimsel ve içerik analizleri yapılarak çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda, SİDEP uygulamasının çocukların zihin kuramı ve empatik becerileri üzerinde istatistiksel olarak deney grubunun lehine anlamlı etkiye ve kalıcılığa sahip olduğu saptanmıştır. Ayrıca SİDEP'in 48-60 aylık çocukların sürdürülebilirliğin çevresel, sosyo-kültürel ve ekonomik boyutlarıyla ilgili görüşleriyle ilgili olumlu etkiye sahip olduğu belirlenmiştir.
Duygu sosyalleştirmeye yönelik ebeveyn müdahale programının etkililiği
Anne babaların destekleyici duygu sosyalleştirme yaklaşımlarını kullanmaya teşvik edilmesi ve destekleyici olmayan yaklaşımların etkileri konusunda bilgilendirilmesi çocukların duygusal yetkinliklerini desteklemek adına atılacak önemli adımlardan biridir. Çocukları Dikkate Almak Programı, anne babaların bu konuda desteklenmesi ve dolayısıyla çocukların duygusal yetkinliklerinin geliştirilmesini hedeflemektedir. Bu bağlamda, araştırmanın amacı; Çocukları Dikkate Almak Programı'nın 36-72 ay aralığında çocuğu olan ebeveynlerin duygu sosyalleştirme düzeyleri ve çocukların duygusal yetkinliği üzerindeki etkililiğini incelemektir. Araştırmada; uyarlanan programın etkililiğini belirlemek amacıyla öntest-sontest kontrol gruplu yarı-deneysel desen ve durum çalışmasının bir arada kullanıldığı karma yöntem benimsenmiş, çalışma Deneysel İç İçe Model şeklinde yürütülmüştür. Çalışmaya 59 anne çocuk çifti ve bu çocukların sınıflarında öğretim yapan yedi öğretmen katılmıştır. Ebeveynlerden veri elde etmek amacıyla 'Çocukların Olumsuz Duyguları ile Baş Etme Ölçeği', 'Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği', 'Conners Anababa Derecelendirme Ölçeği', 'Duygu Ayarlama Ölçeği' kullanılmıştır. Çocuklardan ise Denham Duygu Anlama Testi ve Hayalkırıklığı Yaratan Hediye Görevi ile veri toplanmıştır. Nitel veriler, öğretmen ve ebeveynlerden görüşmeler yoluyla elde edilmiştir. Nicel verilerin analizinde; deney ve kontrol gruplarının öntest ve sontest puanları ile deney grubunun öntest, sontest ve izleme testi puan ortalamaları arasındaki farkın anlamlılığını test etmek için parametrik ve parametrik olmayan analiz yöntemleri kullanılırken nitel verilerin analizinde içerik analizi tekniğinden yararlanılmıştır. Elde edilen bulgular, Çocukları Dikkate Almak Programı'nın; ebeveynlerin duygu sosyalleştirme davranışlarının desteklenmesinde, çocukların ebeveyn bildirimine dayalı davranış sorunlarının iyileşmesinde ve duygusal yetkinlik düzeyleri üzerinde etkili olduğunu göstermiştir. Ayrıca, öğretmen ve ailelerin programla ilgili olumlu görüşlere sahip oldukları ve ebeveynlerin bu olumlu görüşlerinin kalıcı olduğu belirlenmiştir. Sonuçlar uygulamanın farklı paydaşlar açısından önemi ve uygulamanın yaygınlaşması bağlamında değerlendirilmiştir.
Resimli çocuk kitaplarının eleştirel düşünme becerilerini desteklemesi yönünden incelenmesi
Bu çalışma okul öncesi dönemdeki çocuklar için yayınlanmış olan resimli kitapların eleştirel düşünme becerilerini destekleyici nitelikleri açısından incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Betimsel tarama modelinde planlanan çalışmada, literatür amaca uygun olarak taranarak araştırmacı tarafından geliştirilen, 17 kriterden oluşan "Eleştirel Düşünme Becerilerini Destekleyici İçerik Değerlendirme Formu" ile Türkiye'de satışa sunulan çeviri ve özgün resimli öykü kitaplarından uygun örnekleme yöntemiyle edinilmiş 100 resimli çocuk kitabı incelenmiştir. Resimli çocuk kitaplarından elde edilen verilerin yorumlanması için frekans ve yüzde değerleri kullanılmıştır. İncelenen kitaplar "Eleştirel Düşünme Becerilerini Destekleyici İçerik Değerlendirme Formu"nun "ilişki kurma-sorgulama", "özdüzenleme-yenilik" ve "dogmalardan sakınma" boyutları üzerinden nitel araştırma yöntemlerinden olan betimsel analiz yoluyla değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda incelenen kitapların eleştirel düşünme becerilerini destekleyici içeriklere "düşük" düzeyde sahip oldukları ortaya çıkmıştır.
0-36 ay çocuklara yönelik resimli çocuk kitaplarının bir analizi
Çocuk kitapları aracılığı ile çocuğun zihinsel, sosyal, duygusal, dil ve kişilik gelişiminin desteklenmesi, estetik eğilimlerinin gelişimi, okuma alışkanlığının kazandırılması gibi çok yönlü gelişime katkı sağlaması beklenmektedir. Çocukların yaş dönemlerinde ihtiyaçlarının farklılaşması, çocuk kitaplarında "çocuğa görelik ilkesinin" benimsenmesine neden olmuştur. Çocuk kitaplarında bulunması gereken kriterler, "çocuğa görelik ilkesi"ne göre belirlenir. Bu nedenle çocuk kitaplarının; fiziksel özellikleri, içerik özellikleri ve resimlendirme özellikleri, kitabın hazırlandığı yaş grubuna göre değerlendirilir. 0-36 ay çocukların gelişim alanlarındaki değişimin hızlı olması, resimli çocuk kitaplarında bulunması gereken özelliklerinde farklılaşmasını gerektirmektedir. Bu çalışma tarama modelinde tasarlanmış ve nicel yönteme göre veriler toplanmış, örneklem seçimi kriter örnekleme ile yapılmıştır. 0-36 ay çocuklara yönelik resimli çocuk kitaplarında bulunması gereken özelliklerin analiz edilmesi amacıyla, 2019 yılında Ankara ilinde satılan 135 resimli çocuk kitabı, araştırmacı tarafından geliştirilen "0-36 Ay Resimli Çocuk Kitapları Değerlendirme Formu" na göre incelenmiştir. Araştırma sonucunda; 0-36 ay çocuklara yönelik resimli çocuk kitaplarının içerik (konu, çeşitlilik vs.) açısından yetersiz, resimleme ve fiziksel özellikleri açısından yeterli olduğu görülmüştür.
Okul öncesi eğitim ortamının kalitesinin çocukların yaratıcılığına etkisi
Bu araştırma Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı bağımsız anaokullarındaki okul öncesi eğitim ortamlarının sahip olduğu kalite düzeyinin çocukların yaratıcılığına olan etkisini belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın evrenini 2015-2016 eğitim yılında Ankara'da Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı bağımsız anaokulları ve bu anaokullarında eğitim görmekte olan 5-6 yaş okul öncesi dönem çocukları oluşturmaktadır. Örneklem grubunu ise grubunu ise Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlı 6 bağımsız anaokulunda bulunan 6 okul öncesi eğitim sınıfı ve bu sınıflarda eğitim görmekte olan 117 çocuk oluşturmaktadır. Araştırmada okul öncesi eğitim ortamlarının kalite düzeyini değerlendirmek için Okul Öncesi Eğitim Ortamı Değerlendirme Ölçeği (ECERS) ve Yaratıcı Davranış Gözlem Formu çocukların yaratıcılıklarını değerlendirebilmek için kullanılmıştır. Araştırma sürecinde elde edilen verilerin analizinde Hiyerarşik Doğrusal Modelleme (HLM) analizi kullanılmıştır. Araştırmanın analizlerinde SPSS tabanlı çalışan HLM 7.00 programının öğrenciler için geliştirilmiş sürümü kullanılmıştır. Bunun yanında betimsel istetistiklerin hesaplanmasında ve düzenlenmiş verilerin HLM 7.00 programına aktarılmasında SPSS 20 programından yararlanılmıştır. Araştırma sonucunda okula ilişkin toplam kalite düzeyi değişkeninin; okul öncesi dönem çocuklarının esneklik, akıcılık, orijinallik ve zenginleştirme alt boyutlarındaki yaratıcı davranışlarını anlamlı bir şekilde yordadığı bulunmuştur. Araştırmanın bu bulgusuna göre toplam kalite düzeyinin yüksek olduğu okullardaki çocukların esneklik, akıcılık, orijinallik ve zenginleştirme alt boyutundan aldıkları puanlarının daha yüksek olduğu görülmüştür. Bununla birlikte toplam kalite düzeyinin yaratıcılığın alt boyutları üzerindeki etki düzeyi incelendiğinde en çoktan en az etkiye doğru zenginleştirme, orijinallik, akıcılık ve esneklik alt boyutu şeklinde olduğu görülmektedir. Ayrıca sosyo-ekonomik düzeyin; çocukların esneklik, akıcılık, orijinallik ve zenginleştirme alt boyutlarındaki yaratıcı davranışlarını anlamlı bir şekilde yordadığı ortaya çıkmıştır. Buna karşın çocuğa ait okula devam süresi, cinsiyet ve yaş değişkenlerinin ise çocukların esneklik, akıcılık, orijinallik ve zenginleştirme alt boyutlarında aldıkları puanlar üzerinde istatistiksel olarak anlamlı bir etkisinin olmadığı görülmüştür. Araştırma sonuçları göz önünde bulundurularak çocukların yaratıcılıklarının geliştirilmesine katkıda bulunmak amacıyla araştırmaya ve uygulamaya yönelik öneriler geliştirilmiştir.
Okul öncesi eğitim ortamlarındaki dış mekan kalitesi ile dış mekan ortamlarına ilişkin öğretmen algıları ve kullanımlarının belirlenmesi
Bu araştırma, okul öncesi eğitim ortamlarındaki dış mekân kalite düzeyini ve dış mekan kullanım süresini çeşitli değişkenler açısından ele alarak değerlendirmek, dış mekan kalitesi ile öğretmenlerin dış mekan kullanımları arasındaki ilişkiyi incelemek ve yüksek, orta, düşük dış mekan kalitesine sahip okullardaki öğretmenlerin dış mekan eğitim ortamlarına ilişkin algıları ile dış mekan kullanımlarını tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Karma yöntemin kullanıldığı bu araştırmanın deseni açımlayıcı sıralı desendir. Araştırmanın nicel boyutunda 36 anaokulundan ve 76 öğretmenden elde edilen veriler kullanılırken; nitel boyutunda 15 öğretmenden elde edilen veriler kullanılmıştır. Araştırmanın nicel kısmında, anaokullarının dış mekan kalitesini ölçmek için araştırmacı tarafından Türkçe'ye uyarlaması yapılan "Okul Öncesi Dış Mekan Eğitim Ortamları Kontrol Listesi" kullanılmıştır. Nitel kısımda ise araştırmacı tarafından geliştirilen, öğretmenlerin dış mekana ilişkin algılarını ve dış mekan kullanımlarını ölçen görüşme ve gözlem formları kullanılmıştır. Araştırma bulgularında anaokullarının dış mekan kalitesinin "fiziksel çevre", "etkileşim" ve "öğretmen rolü" alt boyutlarındaki kalite düzeyinin; oyun ve öğrenme ortamları" ile "program" alt boyutlarındaki kalite düzeyinden daha yüksek olduğu görülmüştür. Dış mekanların kalitesine ilişkin öğretmen algılarının, çoğunlukla yetersiz olduğu ve maddiyatın kaliteyi engelleyen en önemli bariyer olduğu sonucu bulunmuştur. Devlet anaokullarının dış mekan kalite düzeyinin, özel anaokullarından daha iyi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Alt SED grubuna ait okulların dış mekan kalite düzeyinin üst ve orta SED grubuna göre oldukça yetersiz olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin demografik bilgilerinin dış mekan kalitesinin etkileşim, program ve öğretmen rolü alt boyutları üzerinde etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anaokullarının dış mekan kalitesinin alt boyutları ile dış mekanda tercih edilen etkinlik çeşitliliği arasında pozitif yönlü bir korelasyon olduğu görülmüştür. Anaokulların fiziksel çevre kalitesinin dış mekanların kullanım süresini negatif yönde etkilerken; program kalitesinin pozitif yönde etkilediği görülmüştür. Dış mekanların çocukların gelişimi ve etkili öğrenme üzerindeki önemi tüm öğretmenler tarafından kabul edilse de; bu ortamlar olumlu ve olumsuz hava şartlarında, en fazla yüksek dış mekan kalitesine sahip okullardaki öğretmenler tarafından tercih edilmiştir.
Resimli öykü kitaplarının ve kitap okuma etkinliklerinin niteliğinin beş yaş çocuklarının dil gelişimiyle ilişkisinin incelenmesi
Bu araştırmada resimli öykü kitaplarının ve okul öncesi öğretmenlerinin büyük grup etkinliği olarak gerçekleştirdikleri kitap okuma etkinliklerinin niteliği ile okul öncesi eğitim alan alt sosyoekonomik düzeydeki beş yaş çocukların alıcı ve ifade edici dil sözcük bilgileri ve dil gelişimleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Araştırma alt sosyoekonomik düzeyde beş yaş grubundaki 181 çocuk ve 21 okul öncesi öğretmeni ile gerçekleştirilmiştir. Çocukların alıcı ve ifade edici dil sözcük bilgisi düzeylerini belirlemek için TİFALDİ; alıcı ve ifade edici dil gelişimi düzeylerini belirlemek için ise TEDİL ölçekleri kullanılmıştır. Öğretmenlerin kitap okuma etkinliklerini değerlendirmek için araştırmacı tarafından Kitap Okuma Etkinliği Öğretmen Değerlendirme Formu (KOD) geliştirilmiş; kitap merkezinde yer alan ve etkinlik sırasında okunan resimli öykü kitaplarını değerlendirmek için araştırmacılar tarafından geliştirilen Resimli Öykü Kitaplarını Değerlendirme Ölçeği kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre resimli öykü kitaplarının ve kitap okuma etkinliklerinin nitelikleri kısmen yeterli olarak bulunmuştur. Alt sosyoekonomik düzeydeki çocukların devam ettikleri okul öncesi eğitim kurumlarında resimli öykü kitaplarının niteliğinin ve kitap okuma etkinliklerinde, çocukların alıcı ve ifade edici dillerinin öğretmenler tarafından desteklenmesinin ve uygun etkinlik ortamlarının oluşturulmasının niteliği ile çocukların alıcı ve ifade edici sözcük bilgileri ve dil gelişimleri arasında istatistiksel açıdan anlamlı ve pozitif bir ilişki bulunmuştur. Öykünün etkili okunmasının niteliği ile alıcı ve ifade edici sözcük bilgisi ve dil gelişimi arasında ise istatistiksel olarak anlamlı ilişki bulunamamıştır. Beş yaş çocuklarının sözel dil performansını anlamlı olarak yordayan değişkenlerin sırasıyla ailenin aylık geliri, ailenin çocuğa kitap okuma sıklığı, çocuğun alıcı dil sözcük bilgisi, çocuğun ifade edici dil sözcük bilgisi ile öğretmenin ifade edici dili destekleme puanları olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar sözcükler: okul öncesi eğitim, kitap okuma etkinlikleri, alıcı dil gelişimi, ifade edici dil gelişimi, sözcük bilgisi, resimli öykü kitapları, çocuk edebiyatı