Theses supervised by Prof. Dr. Şehmus Demir
13 theses · Gaziantep University, Atatürk University
Kur'an perspektifinden ahlakın aktüel değeri
Bu çalışmanın amacı, günümüzde yaşandığı tespit edilen bazı ahlak problemlerine Kur'an perspektifinden çözüm önerileri üretebilmektir. Bu çerçevede öncelikle günümüzde yaşanan anlam kaybına ve bunun tarihsel kökenlerine değinilecek, bu anlam kaybının oluşturduğu ahlaki krize yer verilecektir. Sonrasında ahlak temelli öznenin inşasında vahyin önemi ifade edilerek Allah inancının ahlakla yakın ilişkisi ortaya konacaktır. Kamil bir ahlak, ancak vahiy temelli olduğunda ve Allah'la sağlam bir irtibat kurulması halinde mümkün olduğundan, Allah tarafından emredilen formel ibadetlerin ahlaki önemi ifade edilecektir. Son bölümde ise insanın toplumsal bir varlık olduğu, bu nedenle ahlakın bireyle sınırlı kalmasının mümkün olmadığı ve İslam'ın toplumsal yaşama getirdiği düzenlemelerin ahlak merkezli olduğu ifade edilecek ve tespit edilen problemlere çözüm önerileri sunulacaktır.
Kur'ân'da ikili anlatım üslûbu ve dinî eğitimdeki önemi
İslâm'ın en temel kaynağı olması, Kur'ân-ı Kerîm'i ve ele aldığı konuları önemli kıldığı gibi o konuların ele alış ve aktarış biçimini, yani anlatım üslûbunu da en az onun kadar önemli kılmaktadır. Bu anlatım üslûplarından biri de ikili anlatımdır. İkili anlatımı çalışmamızda "Kur'ân-ı Kerîm'de dinen aynı bağlamda, lafzen veya mânen biri olumlu diğeri olumsuz mânada kullanılan iki kelime ya da terkibin anlamlı bir bütünlük içinde anlatımı" çerçevesinde ele aldık. Araştırmamıza anlatımın dil, belağat ve üslûp kavramlarıyla münasebetini ortaya koyarak ve anlatımın boyutlarını ele alarak başladık. Ardından ikili anlatımın tanım ve kapsamını belirleyip bu bağlamda belağattaki yerini, diğer disiplinlerle münasebetini tesbit ettik. Sonra Kur'ân üslûbunda nerede durduğunu ve Kur'ân'da teorik ile pratik olarak nasıl kullanıldığını inceledik. Tesbit ettiğimiz ikili anlatımları tematik olarak anahatlarıyla; Kur'ân'da konuların kendisi (iman-küfür), vasfı (hak-bâtıl), talebi (emir-nehiy), hükmü (helâl-haram), tebliği (tebşîr-inzâr), bu tebliğe muhatabın tavrı (itaat-isyan), bu tavra karşı Allah'ın mukabelesi (cemâl-celâl) ve muhatabın âkıbeti (cennet-cehennem) boyutlarında tasnif edip tafsilatlandırdık. Bu kapsamda Kur'ân'da ikili anlatımın çok yoğun, tematik olarak çok boyutlu, kapsamlı ve detaylı olduğu sonucuna vardık. Bu anlatımın merkezinde ise genel anlamda iman-küfür ikileminin yer aldığını gördük. Ayrıca başka çalışmalarda yer almayan Kur'ân-ı Kerim'de ikili anlatımı ortaya çıkartan etkenlerden, ikili anlatımın dinî eğitimdeki öneminden, hangi açılardan eğitim ve tebliğ faaliyetlerinde bir gereklilik arz ettiğinden, lafza, mânaya ve muhataba ne gibi katkıları olduğundan bahsettik. Anahtar Kelimeler: Tefsir, İkili Anlatım, Karşıtlık, Olumlu-olumsuz, Dinî eğitim.
Âlûsî'nin Rûhu'l-Me'ânî tefsiri ekseninde Müşkilü'l-Kur'ân
Bu çalışmada, Âlûsî'nin Rûhu'l-Me'ânî Tefsiri Ekseninde Müşkilü'l-Kur'ân konusu ele alındı. 19. yüzyılda İslam dünyasının yetiştirdiği önemli âlimlerden biri olan Âlûsî'nin hayatı, yazdığı eserler, hocaları, ilmi, kültürel ve siyasal çevresi hakkında ulaşılan bütün kaynaklardan istifade edilerek bilgi verildi. Kur'ân-ı Kerim'in bazı ayetleri arasında tenâkuz vehmine sebep olan işkâl ve bunun neticesinde söz konusu ayetleri istismar eden fırkalara veya kullanmak isteyen oryantalistlere karşı Müşkilü'l-Kur'ân ilminin önemine değinildi, bu alanda yazılan eserler tespit edildi. Âlûsî'nin Rûhu'l-Me'ânî tefsirinde müşkil ayetlere bakışı, Kur'ân'ın doğru anlaşılmasında bütüncül yaklaşımı, ayetlerin nüzûl sebepleri gibi hususlarda getirdiği çözümleri ve değerlendirmeleri ele alındı. Anahtar kelimeler: Âlûsî, Rûhu'l-Me'ânî, Müşkilü'l-Kur'ân.
Kur'an'ın sunduğu eğitsel metotların öğrenme-öğretme strateji ve kuramlarıyla ilişkilendirilmesi
Çalışma günümüz öğrenme-öğretme strateji ve kuramlarının, Kur'anî eğitim sistemiyle ilişkilendirilmesi çerçevesinde gerçekleştirilmiştir. Öncelikle Kur'an ve eğitim ilişkisi ele alınmış; bu eğitimin konusu, amacı, özellikleri ve metotlarına değinilmiştir. Ardından ailenin bu süreçteki rolü değerlendirilmiştir. Kur'an'ın hayata aktarılmasındaki konumu gereği, Hz. Muhammed'in eğitim anlayışından ve onu bu süreçte başarılı kılan sebeplerden bahsedilmiştir. Son olarak da eğitim-öğretim faaliyetleri kapsamında önemli bir yer ihtiva eden eğitimci profili ortaya konulmuştur. Bu genel bilgilendirmenin akabinde, öğretim ilke ve yöntemleri başlığı altında; öğrenmeyi etkileyen etkenler ve öğretim ilkeleri hakkında bilgilendirme yapılmıştır. Bu ilke ve yöntemleri kullanan öğrenme-öğretme strateji ve kuramlarına da yine ayrı bir başlık altında yer verilerek genel bir bilgilendirmede bulunulmuştur. Çalışmanın ana eksenini oluşturan kısımda ise Kur'an'ın sunduğu eğitim sistemi kapsamında kullanılan metotların açıklamalarına ve örneklerine değinilerek bu metotların bahsi geçen strateji ve kuramlarla ilişkileri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Bu anlamda Kur'anî eğitim sistemiyle Batı eğitim sistemleri karşılaştırmaya tabi tutularak genel bir durum analizinde bulunulmuştur. Sonuç kısmında ise çalışmaya yönelik değerlendirmeler yer almıştır.
-Örnek sureler ekseninde- çocuklara yönelik meal ve tefsir çalışmalarının gerekliliği
Bu araştırmamızda genel olarak günümüzde hepimizin ortak sorunu olan ahlaki çöküş ve dinden uzaklaşma probleminin asıl nedenlerinden bahsedilmiştir. Kur'an'dan bihaber yetişen çocuklar ise bu nedenlerin başında gelmektedir. Bu nedenle öncelikle çocukluk döneminin kişilik gelişimine etkisi üzerinde durularak çocuklara yönelik Kur'an-ı Kerim çalışmalarının ne kadar önemli olduğu ve bu konudaki eksiklik, bu çalışmalara duyulan ihtiyaç gözler önüne serilmeye çalışılmıştır. Tez hazırlanırken konunun daha iyi anlaşılabilmesi için birinci bölümde çocuk psikolojisi ve çocuk edebiyatı üzerinde durulmuş, pek çok kaynaktan faydalanılarak bu dönemde doğru bir eğitimin verilebilmesi için gerekenler açıklanmıştır. İkinci bölümde ise araştırmamızın asıl konusu olan çocuklara yönelik meal ve tefsir çalışmaları hakkında detaylı bilgilere yer verilmiştir. İslam'ın çocuğa bakışı ve çocukluk dönemi din eğitimi konularına yer verilmiş, çocuğun Kur'an-ı Kerim ile bağının bu eğitimde ne kadar etkili olduğu gösterilmeye çalışılmıştır. Daha sonra bu çalışmaların önemi ve gerekliliği ifade edilerek çocuklar için tefsirin imkânından bahsedilerek bu eserler hazırlanırken nelere dikkat edilmesi, hangi özelliklerin bulunması gerektiği açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise örnek olması açısından verilen tüm bu bilgiler ışığında özellikle ilkokul çağı çocuklarının seviyesine uygun olarak bazı kısa surelerinin meal ve tefsirlerine yer verilerek çalışmaya son verilmiştir.
Kur'an'da h-k-m kökünün semantik analizi
"Kur'an'da h-k-m Kökünün Semantik Analizi"ni konu edinen bu çalışmada, Kur'ân-ı Kerîm'de yer alan h-k-m kökü, semantik yöntemle incelenmiştir. Çalışma giriş, iki bölüm ve sonuç kısmından meydana gelmektedir. Konunun daha iyi anlaşılmasına zemin hazırlayacağı düşüncesiyle çalışmanın giriş bölümünde tezin konusu, amacı, önemi ve çalışmada izlenen metot hakkında açıklayıcı bilgilere yer verilmiştir. Birinci bölümde, h-k-m kökünün etimolojik yapısı incelenmiş, söz konusu kök ve türevler kronolojik olarak ele alınmış, cahiliye, muhadramûn ve İslâm sonrası dönemlerde söz konusu kökün geçtiği şiir kaynakları incelenmiştir. Bu kaynaklarda kullanıldığı anlamlar tespit edilerek anlam grupları oluşturulmuş, bu anlam gruplarından her birine birden fazla örnek verilmiş, sözcüğün kullanıldığı anlam belirtilmiştir. Daha sonra ilk ve son dönem sözlüklerde bu sözcüğün ifade ettiği anlamlar araştırılmış, yapılan tespitler neticesinde anlam grupları meydana getirilmiştir. İkinci bölümde h-k-m köklü türevlerin Kur'ân'daki kullanımları araştırılmış, içinde bulunduğu kontekst, birlikte kullanıldığı kelimeler ve sebeb-i nüzul dikkate alınarak anlam tespiti yapılmıştır. Buna göre anlam grupları oluşturulmuş, belirlenen bu anlam gruplarında kullanılan h-k-m köklü türevler, araştırma alanımızda bulunan tefsir kaynaklarındaki yorumlar çerçevesinde incelenmiştir. Daha sonra söz konusu kök ve türevlerin geçtiği âyetlerin, belirlenen Türkçe meallerde nasıl çevirildiğine bakılmış, birinci bölümde elde edilen veriler çerçevesinde müfessirlerin yorumları ve Türkçe meallerin çevirileri değerlendirilmeye tabi tutularak konuya ilişkin görüş ve kanaatler ifade edilmiştir. Çalışma, tezin sonuç kısmıyla tamamlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Kur'ân, Tefsir, Etimoloji, Semantik, h-k-m
Mâverdî ve İbnu'l-Cevzî'nin tefsir yaklaşımlarının mukayesesi
"Mâverdî ve İbnu'l-Cevzî'nin Tefsir Yaklaşımlarının Mukayesesi" adlı bu çalışmamızda en-Nuket ve'l-'Uyûn ile Zâdu'l-Mesîr eserleri örnekliğinde iki müfessirin tefsir yaklaşımlarını, tefsir yöntemi ve Kur'ân ilimleri açısından karşılaştırdık. Hicrî 4-6. asırlar arasında rivayet metodu ile yazılan tefsirlerin tarihsel süreci ve gelişimini yansıtma açısından önemi hâiz olan bu çalışma, aynı zamanda Hanbelî tefsir tarihine ışık tumakta ve söz konusu iki müfessir hakkında önceden yapılmış araştırmalarla elde edilen sonuçların tenkidini amaçlamaktadır. Bu çalışma giriş ve 2 bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde müfessirlerin hayatlarını, şeyhlerini, öğrencilerini ve eserlerini anlattık; ayrıca içinde yaşadıkları zaman diliminin siyâsî, sosyal ve ekonomik yönlerini, eserlerindeki genel yöntemlerini ve yararlandıkları kaynakları mukayeseli bir şekilde açıkladık. Birinci bölümde rivayet ve dirayete dayalı tefsir yöntemleri açısından iki eseri karşılaştırdık. Bu bağlamda Kur'ân'ı Kur'ân, Sünnet ve selefin sözleri ile tefsir etmeleri, ayetlerin tefsirinde esbâb-ı nüzûl, kıraatler ve isrâîliyyâttan yararlamaları ile fıkıh ve akîde alanlarındaki görüşleri açısından onları karşılaştırdık. Ayrıca dil bilgisi konularında nasıl bir yöntem izlediklerine ve hangi şekillerde kendi görüşlerini belirttiklerinden söz ettik. İkinci bölümde ise Muhkem-Müteşâbih, Nesh, İ'câzu'l-Kur'ân, Mekkî-Medenî vs. gibi bazı Kur'ân ilimleri açısından iki tefsiri karşılaştırdık. Sonuç bölümünde de bu çalışmamızın sonunda ulaştığımız sonuçlara yer verdik.
Kur'an'ın tarihi ve korunmuşluğu Bâkıllânî'nin el-İntisâr li'l-Kur'ân örneği
Bâkıllânî'nin "el-İntisâr li'l-Kur'ân" isimli eserinde "Kur'an'ın Tarihi ve Korunmuşluğu" konusunu ele aldığımız bu tezimizin giriş kısmında; böyle bir çalışmaya neden ihtiyaç duyulduğu anlatılmaya çalışılmış, ardından çalışmanın kapsamı, yöntemi ve kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde öncelikle; Bâkıllânî'nin hayatıyla ilgili bilgilere yer verilmiş, ayrıca el-İntisâr li'l-Kur'an' isimli eserin bilgi muhtevasından hareketle Kur'an tarihi hakkında genel bilgiler sunulmuştur. Vahiy kavramı, Kur'an'ın yazılması, toplanması, çoğaltılması, ilk ve son inen âyetler, sûrelerin tertîbi, yedi harf meselesi gibi Kur'an tarihiyle alakalı ana konular da bu bölümde incelenmiştir. İkinci bölümde; tezimizin asıl konusunu oluşturan "Kur'an'ın Korunmuşluğu ve Tahrif konusu" üzerinde durulmuştur. Özellikle Kur'an'da tahrif iddiası ile bu konuda Ehl-i Sünnet ve İmamiye Şiası arasındaki tartışmalar ele alınmıştır. Sonuç bölümünde ise çalışmada ulaştığımız görüş ve düşünceler belirtilmiştir. Bu konular ele alınırken klasik Ulûmu'l-Kur'an literatüründe ki bilgi, görüş ve değerlendirmelerden, Mütekaddimîn ve Muteahhirîn döneme ait eserlerden, çeşitli lügatlerden, günümüzdeki bilim adamlarının eser ve makalelerinden yararlanılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kur'an, Tefsir, Levh-i Mahfuz, Ummu'l-Kitab, Vahiy, Mevsûkiyet, Ehl-i Sünnet, Şia, Tahrif.
- Negatif gelir vergisi özelinde- zekâtın modern vergi teorisi ile mukayesesi
Zekât, vergi ve negatif gelir vergisi fonksiyonları, ilkeleri ve unsurları itibariyle birbirleriyle bağlantılı kavramlardır. Ayrıca fakir ve muhtaçların sağlık, eğitim, sosyal güvenlik gibi hizmetlerinin büyük bir kısmı hem zekâtın hem de negatif gelir vergisinin harcama kalemleri arasında yer almaktadır. Çalışmamızda bu konuların, klasik ve güncel kaynaklardan yararlanılarak yorumlanması amaçlanmıştır. Zekât ve negatif gelir vergisinin çağdaş iktisadi sistemlerde bulunan gelir dağılımındaki eşitsizlik ve yoksullukla mücadelede oluşan boşluğu, adaletli gelir dağılımı ve yoksullukla mücadele problemine karşı sağladığı katkıya vurgu yapılmıştır. Bu çerçevede zekât ve negatif gelir vergisinin, temel prensipler ve ilkeler bağlamında benzer ve farklı yönleri üzerinde durulmuştur. Zekâtın, teşrî sürecinden başlayarak Emevi ve Abbasi dönemlerine kadar devlet eliyle toplanıp ayette belirtilen sarf yerlerine dağıtılan önemli gelir kaynaklarından biri olduğu bilinen bir husustur. Ancak Hz. Osman'ın hilafeti döneminde zekât kapsamında olan malların zahirî ve batınî olarak ayrılması, batınî malların zekâtının mükelleflere bırakılması, zekâtın daha sonraki dönemlerde yavaş yavaş devlet elinden çıkarak, mükelleflerin yaptığı gönüllü malî bir yardıma dönüşmesi açısından kırılma noktası olmuştur. Bu durum mükelleflerin zekâtlarını dağıtıp dağıtmama hususunda özgürce hareket etmesine zemin hazırlamıştır. Sonraki dönemlerde de zekâtın dağıtımı günümüzde olduğu gibi tamamen mükellefin irade ve vicdanına bırakılmıştır. Bu çalışmada ilk dönemlerde olduğu gibi ülkemizde de zekâtın kurumsallaşmasının önemine vurgu yapılarak yeni bir model önerisinde bulunulmuştur. Önerilen bu model ile sistemli bir organizasyon ile var olan zekât potansiyelinden daha geniş kitlelerin pay almasının sağlanması hedeflenmektedir. Böylelikle zekât zengin ve fakir arasındaki gelir farkının azalmasında ve yoksullukla mücadelede daha etkin bir rol üstlenmiş olacaktır. Ayrıca zekâtın devlet tarafından organize edilmesi durumunda harcama kalemlerinden olan âmil, müellefe-i kulûb, ibni sebil ve fî sebilillâh sınıflarının da dağıtılan zekâttan pay alma imkânı sağlanmış olacaktır. Anahtar Kelimeler: Zekât, Vergi, Negatif Gelir Vergisi, Kurumsallaşma, Sosyal Güvenlik.
İroni üslubu ve Kur'ân-ı Kerim'de kullanımı
Batı menşeli bir kavram olan ironi, Fransızca bir kelime olup "Söylenen sözün tersini kastederek kişiyle veya olayla alay etme" şeklinde tanımlanmaktadır. İroni kullanımı günümüz edebiyatında daha ziyade güldürü manası taşımaktadır. Arap Edebiyatı'nda da tehekküm, suhriyye ve istihza gibi kavramlarla ifade edilmektedir. Kur'ân-ı Kerim'i doğru anlayabilmek şüphesiz Kur'ân ilimlerini bilmek, Kur'ân'ın üsluplarını tanımak ve bu üslupların kullanım amaçlarını doğru öğrenmekle mümkündür. Bir belagat üslubu olan ironi, Kur'ân'daki îcâzın bir parçası olup anlatımda etkiyi artırmış, kelama güzellik ve edebî zevk katmıştır. Tezimizin konusu olan ve Kur'ân-ı Kerim'de yaygın olarak kullanılan üsluplardan biri olan ironi üslubu Kur'ân'ın doğru anlaşılabilmesi konusunda önemli bir rol üstlenmektedir. Çalışmamız bir giriş, iki bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın konusunu, amacını, önemini ve yöntemini kısaca anlatmaya çalıştık. Ayrıca, ironinin kavramının tanımı, ironi üslubunun ortaya çıkışı ve tarihsel gelişimi, edebiyatta kullanılan ironi türleri hakkında bilgi verdik. Birinci bölümde, ironi kavramının Arap dilinde karşılığı, ironi ile anlam yakınlığı bulunan kavramlar ve belagat sanatları, Arap Edebiyatında ironinin ortaya çıkışı, klasik ve modern eserlerde nasıl ele alındığı, belagat açısından ironinin kullanım nedenleri ve hedefleri hakkında bilgi verdik. Ayrıca, ironi üslubunun Kur'ân-ı Kerim'de kullanım nedenleri ve hedeflerini detaylı bir şekilde ele aldık. İkinci bölümde, edebi bir sanat olan ironinin Kur'ân üslubundaki yansımalarını, Kur'ân-ı Kerim'de kullanılan ironi türlerini, öğelerini, uygulama biçimlerini ve kullanılan kalıpları örnekleriyle birlikte detaylı bir şekilde inceledik. Ayrıca, Kur'ân-ı Kerim'de kullanılan ironi üslubunun İslam'a davet ve irşad yönünden bağımsız olamayacağını düşündüğümüzden söz konusu üslubu dini tebliğ ve eğitim metodolijisi açısından da değerlendirmeye çalıştık. Sonuç kısmında ise çalışmamız boyunca elde ettiğimiz bilgilerin bir değerlendirmesini yaptık. Anahtar kelimeler: İstihza, Alay, Mizah, Kinaye, İroni, Hiciv, Tehekküm.
Ebû Amr ed-Dânî'nin Kur'ân ilimlerindeki etkileri ve telif yöntemleri
ed-Dânî geniş ilim ve funûn sahibidir. Bütün eserleri zengin ilmi seviyesiyle benzerlerinden farklıdır. O asr-ı saâdetten günümüze Kuran ilimleri ve kıraatler alanında en çok telifte bulunan kişilerden biridir. Eserlerinde daha önce kimsenin bahsetmediği yüzlerce konuyu ele almış, tarif ve ıstılahlar getirmiştir. Kendisinden sonraki alimler de bu konularda onu takip etmişlerdir. Kuran ilimleri ve kıraat alanında ed-Dânî'den sonra gelip onu zikretsin ya da zikretmesin kendisinden nakilde bulunmayan ve metodundan etkilenmeyen neredeyse hiçbir müellif yoktur. Hatta ed-Dânî'den sonra gelen büyük alimlerin bazı eserlerinde ed-Dânî'nin sözünü aktarmadığı hiçbir sayfa yoktur. Kıraat ve Kuran ilimleri kitaplarında kendisinden sonrakiler tarafından öncü, ilmi geniş, sözü çok olup kabul gördüğü için ed-Dânî'den yüzlerce nakil bulunmaktadır. Kıraat alimlerinin çoğunluğu ed-Dânî'nin söz ve görüşlerini nakletmekle kalmayıp kabul edip itimad etmektedir. Onlar, onun görüşlerini, bu alanda bir esas, sutun ve delil olarak görüp başkalarının sözlerine tercih etmektedir. Bu ilimde onu dayanak olarak görüp bir konudaki son sözü ona havale etmektedirler. ed-Dânî teliflerinde anlaşılır bir dil kullanmış olup genellikle kitabı başında metodunu ve telif sebebini açıklamaktadır. Yine kitaplarında hadis-i şerifleri muttasıl bir senetle rivayet etmektedir. Hocalarının ve diğer selef alimlerinin sözlerinden istişhadda bulunup bu sözlerini de muttasıl senetle sahibine isnat ederek aktarmaktadır. ed-Dânî'nin kitapları basılıp Dünyâ'nın dört bir tarafına yayılmıştır. Onun kıraat, Kur'an ve tecvit ilimlerindeki teliflerinin büyük kıymeti vardır. Muhakkikler kendilerini onun kitaplarının tahkikine adamış, yayınevleri yüzlerce kez onları basmışlardır. İlim talebelerinin birbiriyle yarışmadığı, tahkik ve basımının yapılmadığı ed-Dânî'nin hiçbir yazma eseri neredeyse bulunmamaktadır. Onun kitapları alanının öğrencileri için büyük bir öneme sahiptir. bu eserler alanında bir kaynak, otorite ve bir mercidir.
Taberî ve Kâsımî tefsirlerinde "Ayet" kavramı (Karşılaştırmalı inceleme)
Zamanın değişmesinin kelimeler ve tefsir üzerindeki etkisini araştırmak üzere Kur'ân-ı Kerîm'den bir kelime seçtik. O da "âyet" kelimesidir. Bununla birlikte aralarında on asır bulunan Taberî ve Kâsımî'nin tefsirlerinde "âyet" kelimesine dair yer alan yorumları karşılaştırmaya çalıştık. Öncelikle "âyet" kelimesinin semantik analizini, bazı manalarının cahiliyeden İslam'a nasıl bir değişime uğradığını, oradan günümüze gelinceye kadar nasıl bir anlam daralmasına maruz kaldığını ortaya koyduk. Ardından "âyet" kelimesinin geçtiği âyet-i kerîmeleri toplayarak Taberî ve Kâsımî'nin tefsirlerinde bu âyetleri inceledik. Bu kelimeye yükledikleri manalara dair her iki müfessirin de görüşlerini ayrı ayrı tesbit ettik. İlk önce Taberî ve Kâsımî'nin üzerinde ittifak ettiği, çoğunluğu "âyet" kelimesinin luğavî ve ıstılâhî anlamını yansıtan dokuz manayı ele aldık. Akabinde Taberî ve Kâsımî'nin her birinin diğer müfessirden ayrı münferid olarak âyet kelimesine yüklediği anlamlar üzerinde durduk. Bunlar ise Taberî'de üç, Kâsımî de beş ayrı manadır. Ayrıca Kâsımî'nin içinde yaşadığı modern asrın izlerine, "ayet" kelimesinin tefsiri sırasında kullandığı bazı modern terimler üzerinden değinmeye çalıştık. Nitekim Kâsımî'nin ay ve güneşle ilgili ayetleri tefsiri sırasında modern bilimsel verilere, yıldızlar ve galaksi ile ilgili bilgilere değinmesinin yanında tenzilî ve kevnî veya aklî ve hıssî ayetler gibi modern dönemde kullanılan kavramlara da yer verdiği görülmektedir. Tefsirinin çoğu, geçmiş müfessirlerin tefsirlerine dayandığı için Kâsımî'nin tefsirinin hiçbir yerinde bu kalıntılar açıkça görülmez. Nitekim kendisinden de nakilde bulunduğu için bazı yerlerin tefsirinde Kâsımî, Taberî ile mutabık düşmektedir. Anahtar Kelimeler: Âyet, Semantik, Etimolojik, Taberî, Kâsımî.
Tahir b. Aşûr'un Kur'an'ın nüzûl sürecine ve esbâb-ı nüzûle yaklaşımı
Sekiz asır Batı'yı aydınlatan Endülüs Medeniyetinin çöküşünden sonra Mağrib'e, oradan da Fas'a gelip yerleşen bir ailenin çocuğu olarak dünyaya gelen Tahir b. Âşûr, bir fakih, müfessir ve müceddid olarak dîni, hukuki, siyasi, sosyal, kültürel alanlarda ve eğitim alanında özgün fikirler ortaya koymuştur. Bu nedenle özgün fikirlere sahip olan İbn Âşûr, bu araştırmanın konusu olarak seçilmiştir. Bu çalışmanın giriş kısmında müfessirin hayatı ve yaşadığı dönem üzerinde durulmüştur. Bu çerçevede Tunus'un sosyal, siyasal ve kültürel durumu ile müfessirin hayatı, ilmi kişiliği ve tefsiri ele alınmıştır. Birinci bölümde, Tahir b. Âşûr'a göre Kur'an'ın nüzûl süreci incelenmiştir. Bu bağlamda, nüzûl ve vahiy kavramlarıyla bunlara bağlı olan konular üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde ise İbn Âşûr'un esbab-ı nüzule yaklaşımı belirtilmeye çalışılmıştır. Bu konuda da özgün fikirler ortaya koyan müfessir, sebeb-i nüzûl rivayetlerini tasnife tabi tutarak geleneksel anlayışı aşan bir çaba ortaya koyduğu tespit edilmiştir.