Theses supervised by Prof. Sevim Selamet
10 theses · Anadolu University
Geometrik sans serif yazı karakteri tasarımı sürecinin araştırılması ve bu araştırmaya dayalı bir yazı karakteri tasarımı
21. yüzyıl başlangıcında teknolojik gelişmeler ile birlikte font üretimi dijital hale gelerek yaygınlaşmıştır. Tasarımcılar kişisel bilgisayarları ve font tasarım yazılımları ile yazı karakterlerini tasarlayıp font üretecek imkana sahiptirler. Bu dönemde tasarlanan ve üretilen fontların sayısı artmış ve her geçen gün artmaya devam etmektedir. Fakat üretilen fontlar harf biçimlerinde anatomik sorunlar barındırmakta, eksik karakter setine sahip fontlar yetersiz kalmaktadır. Harf arası boşluklardaki uyumsuzluklar sorunun başka bir boyutunu oluşturmaktadır. Tüm bu sorunlar üretilen fontların, tasarımcılar tarafından tercih edilmemesi sonucunu doğurmaktadır. Bu araştırma nitelikli bir yazı karakteri nasıl tasarlanır sorusunun cevabını aramaktadır. Birinci bölümde, 21. yüzyılda dijital yazı karakteri tasarımcısının hakim olması gereken tipografik kavramlar ve harf anatomisine dair bilgiler araştırılmıştır. İkinci bölümde Sans Serif yazı karakteri türü araştırılmıştır. Üçüncü bölümde harflerin anatomik yapılarını tanımak için Anadolu Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Grafik Bölümünde "Tipografiye Giriş" dersinde verilen sans serif harf çizim eğitimi temel alınarak tüm harflerin teknik çizimi hazırlanmıştır. Dördüncü bölümde yazı karakteri tasarımı ve font üretim süreci araştırılmıştır. Araştırma kapsamında edinilen bilgilere dayalı bir yazı karakteri tasarlanarak fontlarda yaygın olarak görülen sorunlara çözüm üretilmiştir.
Türkiye'deki ilköğretim düzeyi ders kitaplarının görsel tasarım açısından değerlendirilmesi
Ders kitapları, birbirinden farklı branştaki bilimsel içeriklerin görsellerle birlikte tasarlanarak bir araya getirildiği kaynaklardır. Özellikle ilköğretim düzeyinde birçok yaş grubuna ait öğrencinin bulunması, ders kitaplarının görsel tasarımı ile ilgili bilinçli bir yaklaşımı zorunlu kılmaktadır. Ayrıca ders kitapları, içeriğindeki görseller ile öğrencilerin estetik algılarına ve sanatsal gelişimlerine katkı sağlamaktadır. Bu çalışmada ilköğretim ders kitaplarının görsel tasarımını doğrudan veya dolaylı olarak ele almış olan tüm araştırmaları inceleyen geniş bir literatür taraması yapılmıştır. Buna göre ders kitaplarını inceleyen araştırmaların büyük çoğunluğunda bir görsel tasarım uygulamasına yer verilmediği görülmüştür. Bu alandaki eksikliğin gerçekleştirilen sayfa tasarımları ve ders kitaplarının ortak sayfaları için hazırlanan görsel kılavuz ile bir ölçüde de olsa giderilmesi amaçlanmıştır. Ayrıca, Türkiye'de her yıl milyonlarca ders kitabı basılmakta ve bu kitaplar eğitim-öğretim yılının ardından bir atık hâline dönüşmektedir. Bu tez araştırması için örnek olarak hazırlanmış olan ders kitabının sayfalarında geri dönüştürülmüş kâğıt kullanılarak çevreye duyarlı bir ders kitabının mümkün olabileceği görülmüştür. Bununla birlikte örneklem alınan ilköğretim düzeyi Türkçe ders kitapları tipografik düzen, görsel düzen, sayfa düzeni ve pedagojik uygunluk başlıkları altında incelenmiştir.
Sporda görsel kimlik
Duygu, düşünce, fikir ve bilgilerin bir kişiden diğerine aktarılabilmesi için kullanılan iletişim; kendi içerisinde de farklı alanlara ayrılabilmektedir. Bilgi aktarımını, sözlü iletişimden ayrı olarak görsel unsurlarla ifade eden görsel iletişim; bu alanlardan biri olarak kabul edilmektedir. Görsel iletişim farklı oluşumlardaki kullanımlarına göre şekillenebilmekte, bu şekillenme de iletişimde kullanılan görsel dilin özgünlüğü ile sağlanmaktadır. Bir kurumun ya da oluşumun kimliği olarak kabul edilen bu görsel dil, o oluşumun marka değerini de etkileyen en önemli unsurlardan biri olarak öne çıkmaktadır. Markaların bilinirliğini arttırmayı ve tüketicilerin zihinlerinde kalıcı olarak yer etmesini sağlayan görsel kimlik; alan fark etmeksizin, küresel çapta yönetilen bir yapının ilk gereksinimidir. Görsel iletişim tasarımı, spor ve markalama alanlarında yapılan literatür taraması sonucunda elde edilen teorik bilgiler ile başlayan bu çalışmanın amacı; büyük kitlelere hitap eden, dünyaca ünlü spor organizasyonlarının kullandıkları görsel kimliği, markalarına ve ürünlerine nasıl uyarladıklarını göstererek; görsel kimlik ve markalamanın önemine dikkat çekmektir. Bu doğrultuda tarihte hareketin ve modern sporun kronolojisi ile sporda görsel kimlik kullanımının temelleri de tespit edilmiş ve son bölümde güncel spor organizasyonlarının görsel kimlikleri derinlemesine incelenerek değerlendirilmiştir. Görsel kimliğin, günümüz dünyasında büyük bir endüstri haline gelen spora nasıl uyarlandığını ve bunun sağladığı iletişim kolaylığını görmek de çalışmanın okuyucuya sağlayacağı faydalardan bir diğeri olarak öngörülmektedir.
Flat illüstrasyon
Bu tez, özellikle dijital medya ve kullanıcı arayüzlerinde yaygınlaşan flat illüstrasyon stilini tarihsel, biçimsel ve işlevsel yönleriyle ele almaktadır. Görsel sadelik, düz renk kullanımı ve gölgesiz formlar gibi ayırt edici özelliklere sahip bu stil, günümüz görsel iletişiminde etkili bir araç olarak öne çıkmaktadır. Tez kapsamında, flat illüstrasyonun tarihsel gelişimi Bauhaus ve İsviçre Tipografik Yaklaşımı gibi modernist grafik tasarım akımlarıyla ilişkili olarak değerlendirilmiş, sade anlatım biçiminin görsel hiyerarşi üzerindeki etkileri sorgulanmıştır. Ayrıca, illüstrasyonun tipografi, renk, doku ve kompozisyon gibi temel bileşenleri üzerinden tasarım dili çözümlemesi yapılmış; bu stilin çocuk yayıncılığı, reklam, moda ve bilimsel iletişim gibi farklı alanlardaki kullanımları incelenmiştir. Flat illüstrasyonun sadece estetik bir tercih değil, aynı zamanda anlaşılır ve doğrudan bir iletişim biçimi sunduğu vurgulanmıştır. Bu çalışma, flat illüstrasyonun dijital çağda üstlendiği rolü görsel ve kuramsal bir çerçevede ele almayı amaçlamaktadır.
Savaş ve savaş sonrası temaların işlendiği grafik roman örneklerinin incelenmesi ve bir uygulama projesi
İnsanlık, medeniyetin başlangıcından beri deneyimlerini anlatma ihtiyacıyla hareket ederek kendini ifade etmenin sayısız yolunu keşfetmiştir. Bu anlatıların biçimi, tarih boyunca duvar resimleri, ikonlar, yazı ve kitaplar gibi çeşitli yöntemlerle evrilmiştir. Savaşlar ve bunların beraberinde getirdiği trajediler, kültürel iletişim biçimlerinin dönüşümünde kritik bir rol üstlenmiştir. Grafik roman, görsel ve metinsel unsurların birleştiği benzersiz bir hikâye anlatım türü olarak, özellikle savaş ve savaş sonrası dönemin ruhunu yorumlamak için etkileyici bir mecra hâline gelmiştir. Bu çalışma kapsamında grafik romanın biçimsel özellikleri ve tarihsel gelişimi incelenmiş, özellikle savaşın ve toplumsal olayların grafik roman anlatısına nasıl yansıdığı üzerinde durulmuştur. Birinci ve İkinci Dünya Savaşı'ndan Soğuk Savaş'a, iç savaşlardan modern toplumsal hareketlere kadar farklı dönemlerdeki savaşların bıraktığı derin travmalar ve hafıza aktarımı, grafik romanların güçlü görsel diliyle birlikte analiz edilmiştir. Bu, ardışık sanat türünün yalnızca eğlence amaçlı hikayeleri işlemediği, savaş gibi ciddi ve karmaşık konuları anlatmakta etkili ve değerli belgeler olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, grafik romanların bireysel ve toplumsal travmaları grafik anlatının benzersiz gücüyle ifade ederek akademik incelemeler için önemli bir kaynak ve yöntem olduğunu ortaya koymaktadır.
Kitsch ve tipografideki yansımaları
Kitsch, nesnel olarak sanat çerçevesi içerisinde kendine yer edinmeyi, varlık bulduğu dönemden itibaren başarmış ve bunu sürdürmüştür. Onu kesin cümlelerle tanımlamak zordur. Fakat çeşitli bakış açılarında ve değişen beğeni düzeylerinde farklı tanımlamalarıyla karşılaşmak mümkündür. Çıkış noktasına göre tanımlamak gerekirse kitsch, genel beğeni düzeyine hitap eden, yoz, bayağı, rüküş gibi ifadelerde karşılığını bulan, Almanca kökenli bir terimdir. Günümüzde algılanan biçimiyle ise herhangi bir sanat tarzını alaşağı edebilecek gücü bünyesinde barındırdığı düşünülmektedir. Çünkü kitsch zaman zaman kopyalanmış hissi veren zaman zaman kibirli bir havaya sahip olan ticari kaygılarla üretilmiş nesneler olarak görülmektedir. Sanatın 'iyi' ve 'kötü' sanat şeklinde kategorize edilebilmesi bu ayrımı besler. Nitekim, tıpkı buradaki göreceli durum gibi kitsch de ait olduğu kitleye göre göreceli bir kimlik üstlenmektedir. Aynı zamanda, tüm sanat disiplinlerinde var olabilmesi onu grafik tasarım alanında da salt sanatın değil doğası itibariyle, yaratım ve üretim gerektirdiği için tasarım ve tüketimin de bir parçası konumuna taşımaktadır. Bu yönüyle kitsch her ne kadar iyi sanattan veya iyi tasarımdan ayrıştırılıyor olsa da "iyi" ve "kötü" gibi her yerdedir. Bu çalışma kitsch olanın nesneye dönüşümünü ve taşıdığı kimliğiyle birlikte sanatta ve tasarımdaki yerini tanımlamayı, grafik tasarım disiplini özelinde ise tipografi unsurunun estetik açıdan topluma yansıyan yüzünü değerlendirmeyi amaçlamıştır. Tez çalışmasının ilk bölümünde kitsch detaylı bir şekilde incelenmiş ve tanımlanmıştır. İkinci bölümde tipografinin tanımına, tarihine ve ayrıca yazı tiplerinin sınıflandırılmasına dair araştırmalara yer verilmiştir. Üçüncü bölümde tipografi uygulamalarında kitsch sorunsalı örneklerle açıklanmıştır. Son bölümde ise içinde bulunduğumuz yüzyılda gelişen tüketim kültürü temelinde, dijital ortamlarda kullanılagelen yaygın söylemler konu alınmış ve tipografik eserler üretilmiştir.
İllüstrasyon sanatçısının toplumsal kimliği ve topluma etkileri
İnsanın temel arayışlarından biri olan varoluşunu anlamlandırmak; insanın kendisiyle birlikte yaşadığı çevreyi ve toplumu özümseyerek geliştirmesiyle sağlanmaktadır. Varlığını ve yaşadığı toplumu geliştirmek isteyen insanın; bu amaç doğrultusunda kullanacağı en etkili araçlardan biri, insanın dürüstlüğünü, özgürlüğünü ve yaratıcılığını ifade ettiği sanattır. Konuşmadan önce görmeyi öğrenen bireylerden oluşan toplum, şekillenip gelişirken; görsel kültürün en önemli parçalarından biri olan illüstrasyon sanatından faydalanmaktadır. Bu bağlamda illüstrasyon sanatçısına toplumu geliştirmek adına birtakım sorumluluklar yüklenmektedir. "İllüstrasyon Sanatçısının Toplumsal Kimliği ve Topluma Etkileri" başlıklı bu tez, tarih boyunca illüstrasyon sanatçısının yaşadığı çağın sosyokültürel, politik ve toplumsal durumlarına karşı sanatında edindiği tutumu ve bu tutumun yaşadığı toplumu nasıl etkilediğini araştırmaktadır.
Fırça tabelacılığında dün, bugün ve yarın
Baskı teknolojilerinin gelişmesi, grafik üretimlerin dijitalleşmesi ve açık hava reklamcılığının endüstriyelleşmesi ile el yapımı tabela üretiminin yerini endüstriyel tabelacılık almıştır. Uygulama alanı daralan fırça tabelacılığı kaybolmaya yüz tutmuş bir meslek olarak görülmeye başlanmıştır. Fırça tabelacıları; tipografi, harfleme, renk gibi grafik tasarım disiplini için önemli pek çok konuda bilgi sahibi olmakla beraber yazı tasarımlarının hızlı ve hatasız olarak yüzeylere uygulanmasını sağlayan pek çok tekniğe de hakimdir. Fırça tabelacılığı üretimleri grafik tasarım tarihi başlığı altında incelenebilecek, önemli tipografik birikimlerdir ve yerel kültürleri de yansıtmaktadır. Grafik tasarımcı hem geçmişte üretilmiş fırça tabelacılığı ürünlerinin kültürel yönünden beslenebilir hem de gerçekleştireceği projelerde fırça tabelacılığının uygulama yöntemlerinden ve bilgi birikimlerinden faydalanabilir. Ortaya çıkış sebebi reklam ve tanıtım ihtiyacı olan fırça tabelacılığı, dijitalleşme sonrasında tahtını kaybetmiş olmasına rağmen reklam sektöründe mecra çeşitliliğinin artması ile yeni formunu bulmaya başlamıştır.
Grafik tasarımda 'kendin yap/ tasarla' (DIY) yaklaşımı ve geleneksel yöntemlerle post dijital arayışlar
Günümüzde yaşanan dijital devrim, tıpkı endüstri devrimi gibi yaşadığımız çevreyi, toplumsal yapıyı ve düzeni çok yönlü olarak değiştirmektedir. Bunlarla birlikte grafik tasarım da tüm bu değişimlerden etkilenerek yeni arayışlara yönelmektedir. Dijitalleşmeyle birlikte grafik tasarımda da dengeler değişmektedir. Geleneksel baskı teknikleri yerini dijital baskı tekniklerine bırakmakta, basılı olarak kullanılan birçok metaryel yerini e-kitap, e-uygulama gibi yeni teknolojilere devretmektedir. Tasarımcının teknoloji ile etkileşimi tasarıma çok disiplinli bir çalışma alanı sunarken, grafik tasarımcının uçsuz bucaksız seçenek arasında kendi görünür kılması zorlaşmaktadır. Dijitalleşme, tasarım alanında tüm hızıyla ilerlerken, son zamanlarda birçok tasarımcı zanaatin izlerini takip ederek eskide kalmış araçları kullanmaya başlayarak, deneysel süreçlere yönelmektedir. Tasarımcılar bilgisayarı tek tercih olarak görmeyip, elle kullanabilecekleri birçok aleti yeniden keşfetmektedirler. Eski-yeni, dijital-analog, geleneksel-modern gibi ögeleri deneysel yollarla ve ustalıkla birleştiren tasarımcılar özgün tasarımlara imza atmaktadırlar. Bu araştırma, grafik tasarımcının yaratıcılığını, hayal gücünü ve el becerisini etkin bir şekilde kullanarak deneyselliğin yaşandığı, dokunma duygusuna hitap eden ve dijital ortamı tek seçenek olarak görmeyen, el yapımı tarzıyla var olmaya çalışan tasarımcı tipinin göz önünde bulundurulmasını amaçlamaktadır. Araştırmada önerilen, tıpkı Arts and Crafts akımında olduğu gibi tasarımcıların, 'Kendin Tasarla' (DIY) yaklaşımı ile el yapımı kavramını yeniden yorumlayarak varlığını özgün bir şekilde sürdürebilmesinin yollarını aramasıdır. Geleneksel yöntemlerle birlikte dijital yöntemlerin harmanlandığı çalışma projesinin, günümüz tasarımcılarına ilham kaynağı olacağı düşünülmektedir. Araştırmada, literatür taramanın yanı sıra, el yapımı tasarımı grafik tasarımla bütünleştirerek uygulamalar gerçekleştiren üç tasarımcı ile röportaj yapılmıştır. Ayrıca, 'Kendin Yap/Tasarla' (DIY) yaklaşımıyla ağırlıklı olarak geleneksel yöntemlerin kullanıldığı ve dijital araçlardan da faydalanılan bir uygulama projesi gerçekleştirilmiştir. Anahtar Kelimeler Kendin Yap, Kendin Tasarla, D.I.Y, Grafik Tasarım, El Yapımı Grafik Tasarım, Sürdürülebilir Grafik Tasarım.
Tipo baskı ve yeniden doğuşu
Yazı, icat edilmesiyle başladığı kabul edilen insanlık tarihi boyunca önemini hiç yitirmemiş, günümüze dek insanlık için pek çok büyük gelişmenin ve ilerlemenin belirleyicisi olmuştur. Tipo baskının atası olan Gutenberg matbaası da yazı temelli bu ilerlemelerin en büyük adımlarından birini oluşturmuştur. Çalışmada, bu gelişmeler ve değişimler doğrultusunda tipo baskının icadından başlayarak gelişme, duraklama, gerileme evrelerine ve bu evrelerin oluşum nedenlerine değinilmiş, ardından yine bazı kültürel ve teknolojik gelişmelerin de yardımıyla tipo baskı kullanımının yeniden canlanmasına ve 20. yüzyıl sonuyla 21. yüzyılda artan kullanım biçimlerine ve bu canlanmanın olası nedenlerine değinilmiştir. Anahtar Kelimeler: Tipo Baskı, Yüksek Baskı, Yazı, Tipografi, Gutenberg, Grafik Tasarım, Matbaacılık