Theses supervised by Doç. Dr. Aziz Bostan
12 theses · Aydın Adnan Menderes University
Sağlık turizminde özel hastanelerin pazarlama stratejilerinin analizi: İzmir ili örneği
Amaç: Son yıllarda gelişen iletişim ve ulaşım olanakları, medikal turizmi dünya çapında hızla yayılan bir turizm dalı haline getirmiştir. Bu bağlamda birçok ülke, bu alanda yoğun çalışmalar yürütmeye başlamıştır. Bu çalışmanın amacı, medikal turizm faaliyetleri yürüten özel hastanelerin pazarlama stratejilerini analiz etmek ve medikal turizm faaliyetinde bulunan özel hastanelerin uygulayabilecekleri bütünleşik pazarlama çalışmalarının karşılaştırılıp geliştirilmesini sağlamaktır. Gereç ve Yöntem: Araştırma kapsamında İzmir'de sağlık turizmi yetki belgesine sahip özel hastanelerin yöneticileri ya da uluslararası hasta departmanı uzmanları ile mülakat (yüz yüze) görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Bu görüşmeler 30-60 dakika arası sürmüş olup, uzmanların ilgili konular hakkındaki görüşleri derlenmiştir. Elde edilen veriler, nitel araştırma tekniklerinden biri olan betimsel analiz ile işlenmiş, cevaplar listelenmiş ve uzman görüşleri aktarılmıştır. Uzmanların çeşitli görüşleri ışığında, sağlık turizmi alanında işletmelerin medikal turizm için hangi tür pazarlama faaliyetlerini geliştirebileceği üzerine çeşitli yorumlar yapılmıştır. Bulgular: Araştırma kapsamına alınan 13 sağlık turizmi yetki belgesine sahip olan hastanelerin yöneticileriyle 30-60 dakika arası mülakat (yüz yüze) görüşme sağlanmıştır. Araştırma verilerine göre bir dizi pazarlama stratejisi öne çıkmaktadır. Hedef pazarla ilgili olarak, ulaşım ağının çeşitli ve kolay erişilebilir olması önemli bir noktadır. Büyük pazarlarda ülkenin marka bilinirliğinin yüksek olması büyük önem taşımaktadır. Uluslararası akreditasyonların medikal turizme önemli katkıları bulunmaktadır. Uygun ve güvenilir fiyat algısının oluşturulması, medikal turist çekmede büyük bir avantaj sağlamaktadır. Özellikle medikal turizmin tanıtım aşamasında reklam ve tanıtım kampanyalarına gerekli önem verilmesi, medikal pazardan büyük bir pay almanın en önemli adımlarından biridir. Sonuç: Bu bağlamda, kulaktan kulağa pazarlama stratejilerinin büyük önemi bulunmakta olup, Türkiye'deki medikal turizmle ilgili güvenilir yorumların yer aldığı bir sosyal ağ sitesi kurulması önemli bir iş birliği yöntemidir.
Medikal turizmde hizmet kalitesinin hasta memnuniyetine etkisi: İzmir ili örneği
Amaç: Günümüz dünyasında, hızla değişen koşullar ve yenilikçi yaklaşımlar, her sektör için önemli etkenler haline gelmiştir. Bu süreçte, sürekli değişimin kaçınılmaz bir gerçek olduğunu anlamak ve kabul etmek gerekmektedir. Bu genel değişim çerçevesinde, sağlık turizmi sektörü de değişen talep ve beklentilere uyum sağlamak zorunda kalmıştır. Bu alanda, hizmet alanların - hastaların - ihtiyaç ve beklentilerinin karşılanması, sunulan hizmetlerin kalitesi açısından kurumlar için temel bir öneme sahiptir. Sağlık hizmetlerinin sunumunda, doktorlar ve ilgili sağlık personeli gibi uzmanların katkısı açıkçası büyük önem taşır. Ancak, hastaların hizmetlere ilişkin algıları ve beklentileri de hizmet kalitesinin değerlendirilmesinde belirleyici bir rol oynar. Bu algı ve beklentilerle doğru bir şekilde ilgilenmek, sektördeki sağlık işletmelerinin rekabetçiliğini önemli ölçüde artırabilir ve müşteri memnuniyetini yükseltebilir. Bu nedenle, diğer sağlık işletmelerinden ayrışmak ve tercih edilen kurum haline gelmek için hizmet kalitesine büyük önem verilmesi gerekmektedir. Bu bağlamda, hasta memnuniyeti, sağlık işletmelerinin öncelikli olarak odaklanması gereken bir konu olarak ortaya çıkmaktadır. Bu çalışmanın amacı, İzmir ilindeki sağlık turizmi alanında faaliyet gösteren sağlık işletmeleri tarafından sunulan hizmetlerin kalitesinin, hastaların memnuniyet düzeyleri üzerindeki etkisini detaylı bir şekilde analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda, katılımcılardan toplanan verilerle kişisel bilgiler, hizmet kalitesi ve memnuniyet düzeyleri hakkında ayrıntılı bilgiler elde edilmiştir. Gereç ve Yöntem: Araştırma öncesi kavramsal çerçeveyi belirleyebilmek adına literatür çalışması yapılmış ve hasta memnuniyeti üzerine yapılmış olan çalışmalar incelenmiştir. İzmir ilinde yapılan çalışmada sağlık turizmi yetki belgesine sahip olan özel hastaneye medikal sağlık hizmeti almak için gelen hastalara anket tekniği uygulanarak veriler toplanmıştır. Katılımcılara uygulanan anket 2 bölümden oluşmaktadır. İlk bölüm demografik bilgileri (yaş, cinsiyet, medeni durum, eğitim durumu, uyruğu) ve aldıkları sağlık hizmeti ile ilgili bilgileri(daha önce aynı kurumdan hizmet alıp almadığı, sağlık kurumunda kendilerine danışman görevlendirilme durumu) içermektedir. İkinci bölüm ise hizmet kalitesi memnuniyetini belirlemeye çalışan 7 alt boyuttan (yatış ve danışma hizmetleri, oda ve yemek hizmetleri, kat ve temizlik hizmetleri, sağlık personeli hizmetleri, fiyatlandırma hizmetleri, fiziki yapı ve yönetim hizmetleri, hastane ile ilgili düşünceler) oluşmaktadır. Anket formu araştırma verilerini elde etmek için özel olarak tasarlanmıştır. Araştırma sonucunda elde edilen veriler, önceden belirlenmiş hipotezlerin doğruluğunu test etmek için analiz edilmiştir. Çalışma ile toplanan verilere çeşitli istatistiki analizleri yapılmıştır. Çalışmada elde edilen tanımlayıcı istatistikler (sayı, ortalama, standart sapma, minimum, maksimum ve medyan) verilmiştir. Çalışmada kullanılan ölçeklerin güvenilirlikleri test edilmiştir. İstatistiksel analizin ilk adımı olarak normallik varsayımı Shapiro Wilk testi ile varyans homojenliği Levene testi ile kontrol edilmiştir. Normallik varsayımının karşılandığı durumlarda bağımsız iki grup ortalamalarının farkının incelenmesi için Bağımsız Örneklem T testi; normallik varsayımının karşılanmadığı durumlarda ise Mann Whitney U testi kullanılmıştır. Normal dağılıma sahip olan üç ve daha çok bağımsız grubun ortalamalarının karşılaştırılması için ANOVA, normal dağılım olmadığında Kruskal Wallis testi uygulanmıştır. Farkı yaratan grup ya da grupların belirlenmesi için Post Hoc Bonferroni analizlerinden yararlanılmıştır. Normal dağılıma uygun olmayan sürekli değişkenlerin aralarındaki ilişkinin ölçülmesi için Spearman korelasyonundan yararlanılmıştır. Analizler IBM SPSS 25 programı kullanılarak yapılmıştır. Araştırmanın Bulguları: Araştırma kapsamında toplanan verilerin analizi sonucunda, demografik verilerden olan medeni durum ve eğitim düzeyi ile aldıkları sağlık hizmeti ile ilgili bilgilerden olan daha önce aynı kurumdan hizmet alma durumu parametrelerinin memnuniyet üzerinde herhangi bir etkisinin olmadığı; cinsiyet, yaş ve danışman görevlendirme durumu parametrelerinin ise kısmi bir etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. İkinci bölümde yer alan hizmet kalitesi memnuniyet ölçeğinin incelenmesi sonucunda ise; belirtilen yedi alt boyutun genel memnuniyet üzerinde anlamlı bir etkisinin olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Bu çalışma, sağlık turizmi sektöründe hizmet kalitesinin hasta memnuniyeti üzerindeki doğrudan etkilerini araştırmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, hizmet kalitesini belirleyen yedi boyut arasında önemli etkileşimler olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, sağlık işletmelerinin hizmet gelişimi ve müşteri odaklı stratejiler oluşturma süreçlerinde değerli bilgiler sunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Hasta Memnuniyeti, Hizmet Kalitesi, Medikal Turizm, Sağlık Turizmi.
Konaklama işletmelerinde çalışanların işlerinde algıladıkları stres faktörleri, stres durumundaki tavırları ve stresle baş etme stratejileri: Kuşadası'ndaki 4 ve 5 yıldızlı konaklama işletmelerine yönelik bir uygulama
Günümüzün en önemli sorunlarından biri olan stres, hem çalışma hayatında hem de sosyal yaşantıda insanların sıklıkla karşılaştığı ve bireylerde derin izler bırakabilen bir durumdur. Stres bugün ortaya çıkan bir kavram olmayıp geçmişten günümüze kadar süre gelen, kişinin sosyal ilişkilerini, iş performansını, yaşam kalitesini doğrudan etkileyen ve üzerinde durulması gereken bir kavramdır. Gelişim ve değişim çağında olduğumuzu düşünecek olursak da bugünün insanının eski dönemlere nazaran daha fazla stres altında kaldığını söylemek mümkündür. Stres, kritik noktaların aşılması durumunda olumsuz sonuçlar doğururken öte yandan da belli bir düzeyde yaşanması stresin olumlu yanını da gösterebilmektedir. Fakat stresin her insanda farklı şekillerde görülebileceği ve farklı sonuçlar ortaya çıkarabileceği göz ardı edilmemesi gereken bir durumdur. Bu bağlamda örgütlerde yöneticilerin çalışanlar üzerinde neyin stres yarattığını, nasıl tepkiler verdiklerini ve stresle başa çıkma yollarının neler olduğu konusunda yeterli bilgiye sahip olmaları gerekmektedir. Bu çalışmada, Kuşadası'ndaki 4 ve 5 yıldızlı konaklama işletmelerinde çalışanlar üzerinde stres yaratan etmenlerin neler olduğu, stresle baş etmek için hangi yöntemlere başvurdukları ve stres durumunda hangi tavırları sergiledikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Ayrıca stres yaratan faktörlerin, stresle baş etme stratejilerinin ve stres durumundaki tavırların demografik özeliklere göre farklılaşıp farklılaşmadığı ortaya koyulmaya çalışılmıştır. Araştırma sonucunda, otel çalışanları üzerinde stres yaratan en önemli etkenin "iş yükü/kariyer" faktörü olduğu tespit edilmiştir. Stresle baş etme stratejilerinde çalışanların en fazla tercih ettikleri yöntem ise pozitiflik boyutunda yer alan " Elinden gelenin en iyisini yaptığına inanmak" olarak tespit edilmiştir. Çalışanların stres durumunda gösterdikleri tavırlara ilişkin sonuçlar ise işe yönelik tepki faktörünün olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte çalışanların iş performansının ve verimliliğinin olumsuz yönde etkilendiği sonucu ortaya çıkmıştır. Araştırmanın diğer bir sonucu ise, otel çalışanlarının demografik özellikleri ile stres yaratan faktörler, stresle baş etme stratejileri ve stres durumundaki tavırları arasında anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. ANAHTAR KELİMELER: Stres, Stres Yaratan Faktörler, Stresle Baş Etme, Stres Durumundaki Tavır, Konaklama İşletmeleri
Sultandağı ilçesinin kırsal turizm potansiyelinin belirlenmesine yönelik bir çalışma
Dünyada değişen turistik tüketici davranışlarını yakından takip eden kurulum ve kuruluşlar yeni rekabet stratejileri geliştirmekte ve turizm alanında yeni atılımlar yapmaktadır. Kırsal turizmde bu atılımlardan biridir. Türkiye'de turizm endüstrisi kitle turizmi üzerine yoğunlaşmış durumdadır. Fakat Türkiye'nin tarihi ve kültürel değerleri, coğrafyası, doğal güzellikleri göz önüne alındığında turizmin deniz, kum, güneş üçlüsünden ibaret olmadığı görülmekte, ülkenin iç kesimlerinde de turizm çeşitliliği modellerinin uygulanabilir olduğu anlaşılmaktadır. Kırsal alanların ekonomik seviyelerini arttırmak ve turizm bölgelerinin alanlarını geliştirmek için birçok turistik aktiviteye ev sahipliği yapabilecek kırsal alanlar ön plana çıkmaktadır. Tarım alanlarının yoğun olduğu, kendine has doğal güzelliklerini içinde barındıran kırsal alanlar turizm çekiciliği açısından oldukça önemlidir. Kırsal Turizm, Ege ve İç Anadolu Bölgesini birbirine bağlayan ve bölgeler arasındaki geçiş özelliği taşıyan Afyonkarahisar iline termal ve kongre turizmi dışında çeşitlilik getirecektir. Bu çalışmada, bulunduğu konum ve doğal güzellikleri, tarıma dayalı ekonomisiyle Sultandağı ilçesi ele alınmakta, Sultandağı ilçenin kırsal turizm potansiyelini ortaya çıkarılması amaçlamaktadır. Ayrıca, Sultandağı'ndaki kırsal turizmin güçlü ve zayıf yönleri ile olası tehdit ve fırsatlarını belirleyerek bölgedeki genel kırsal turizme bakış açısının belirlenmesi hedeflenmektedir. Buradan hareketle, araştırmada, mümkün olduğunca fazla unsur hakkında bilgi edinme amaçlanmış gözlem, arşiv-doküman incelemesi gibi veri toplama yöntemlerinden faydalanılarak alanyazın taramaları yürütülmüştür. Nitel araştırma yönetimlerinden görüşme tekniği tercih edilmiş, 20 Mayıs-2 Haziran 2021 tarihlerinde 30 katılımcıyla yarı-yapılandırılmış derinlemesine görüşme gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerden elde edilen veriler deşifre edilerek betimsel analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre Sultandağı ilçesinin kırsal turizm potansiyelinin mevcut olduğu, yerel yönetimlerin, sivil toplum kuruluşlarının ve yerel halkın kırsal turizm hakkındaki düşüncelerinin olumlu yönde geliştiği anlaşılmaktadır. Yerel halkın kırsal turizm faaliyetleri içerisinde yer almaya istekli olmaları, kırsal turizmin bölgede uygulanabilirliğini göstermektedir. Buradan hareketle çalışmada turizm karar vericilerine önerilerde bulunulmakta ve alan yazına katkı sağlanması beklenmektedir.
Aydın ili zeytin üretiminin bölge ve ülke ekonomisine katkısı
Zeytin bitkisi, eski çağlardan beri kullanılan ve yetiştirilen bir bitkidir. Eski çağlardan beri kullanıldığı için, hayatın her anında ve insanlık tarihinin hemen hemen her döneminde, farklı çalışmalara konu olmuştur. Aydın ilinde yetiştirilen zeytin, sadece günümüzde değil, Osmanlı Devleti döneminde de bir geçim kaynağı olarak kayıtlara geçmiştir. Ampirik literatüre bakıldığında tarımsal ürünler ile ihracat ve ekonomik büyüme arasındaki pozitif ilişki olduğu görülmektedir. Bu yönüyle Aydın ilinde yetiştirilen zeytin ve zeytinyağının da bölgesel ve ulusal ekonomiye katkısının olabileceği düşüncesi, çalışmanın motivasyonunu oluşturmuştur. Bu çalışmanın amacı da, Aydın ilinde yetiştirilen zeytin ve zeytinyağının Ege Bölgesi ve Türkiye geneli ekonomisine katkısını incelemektir. Araştırmada nicel analiz tekniklerinden betimsel analiz tekniği kullanılmaktadır. Bu amaç doğrultusunda Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) ve Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) veri tabanından 2011-2021 yılları arasındaki, Aydın ili, Ege Bölgesi ve Türkiye geneli zeytin ve zeytinyağı üretim, ağaç sayısı, tüketim, ihracat sayısı ve ekonomik büyüme verileri elde edilmiştir. Elde edilen veriler ile Aydın ilinde üretilen zeytin ve zeytinyağının, Ege Bölgesi ve Türkiye geneli ekonomisine katkısı, nicel analiz tekniklerinden betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Araştırmada ayrıca karşılaştırmalı tablolar yardımıyla analiz de gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, Aydın ilinde üretilen zeytin ve zeytinyağının hem Ege Bölgesi hem de Türkiye geneli ihracat ve ekonomik büyüme verilerine olumlu yönde katkıda bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Aydın, Ege Bölgesi, Türkiye, Zeytin, Zeytinyağı
Turizm rekabet gücünü belirleyen faktörlerin analizi: Akdeniz ülkeleri örneği
Geçmişten günümüze ülkeler çeşitli alanlarda birbirleriyle rekabet etmektedir. Turizm ve turizm endüstrisi bu alanlardan biridir. Turizm gelirlerini artırmak, rekabet avantajını sağlamak ve sürdürmek için farklı dönemlerde çeşitli stratejiler geliştirilmiştir. Özellikle 21. yüzyılda ülkeler için önemli bir gelir kaynağı olan turizm, son dönemde gelişmekte olan ülkeler için de bir istihdam kaynağı haline gelmiştir. Bu özelliklerinden dolayı turizm, bölgesel gelişmişlik farklılıklarını azaltmak ve refahı artırmak için bir araç haline gelmiştir. Dolayısıyla hem gelişmiş hem de gelişmekte olan ülkelerin turizmde rekabet etmesi önemli hale gelmiştir. Literatüre göre rekabet edebilirliği etkileyen faktörlerin çok çeşitli olduğu sonucuna varılmıştır. Bu nedenle, faktörlerin önceliklendirilmesi konusundaki tartışmalar, karar vericiler ve politika yapıcılar arasında halen devam etmektedir. Dünya turizm gelirlerinden ciddi bir pay alan Akdeniz Ülkelerini odağına alan bu çalışmada, 2007-2021 yılları arasında turizm rekabet gücünü belirleyen faktörler 2020-2023 yılları arasında toplanan veriler ile PLS ve çoklu regresyon analizi teknikleri kullanılarak analiz edilmiştir. Çalışmanın evrenini çalışma döneminde verileri sağlıklı yayımlanan 66 ülke oluşturmaktadır. Çalışma örneklemi ise Fransa, İtalya, İspanya, Yunanistan Mısır, Arnavutluk, Cezayir, Hırvatistan, Kıbrıs, Karadağ, Fas, Malta, Tunus, Slovenya ve İsrail ve Türkiye olmak üzere toplam 16 Akdeniz Ülkesi'nden oluşmaktadır. Literatüre katkı açısından değerlendirildiğinde pandemi sonrası turzmde yaşanan değişimleri içeren çalışmalardan farklı olarak bu çalışma rekabet gücü kavramını her iki dönem için irdelemektedir. Pandemi öncesi ve sonrasında turizmde yaşanan dramatik değişime rağmen her iki dönemde de önemini koruyan bağımsız değişkenlerin olduğu gözlemlenmiştir. Bu değişkenler hukuk, ekonomi, eğitim gibi genel konular ile havayolu, vize düzenlemeleri gibi turizm özelindeki konuları içermektedir. Bu durum rekabet gücünün çok boyutlu yapısına işaret etmektedir. Politika yapıcılara ve karar vericilerin kriz dönemimde dahil belirlenen bu faktörlere önem vermesinin destinasyon rekabet gücüne olumlu etki edeceği söylenebilir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Rekabet, Strateji, Turizm.
Sağlık turizminin gelişmesinde sağlık turizmi seyahat acentelerinin rolü ve önemi
Amaç: Turizm sektöründe yılın on iki ayında aktif işlevselliği olan sağlık turizmi, potansiyel olarak tüm dünyada olduğu gibi Türkiye'de de milli geliri artırmada önemli bir turizm çeşidi olarak karşımıza çıkmaktadır. Dolayısıyla ülkemizde faaliyet gösteren sağlık turizmi seyahat acentelerinin rolü ve önemi bu noktada büyük önem arz etmektedir ve tezin amacını oluşturmaktadır. Gereç ve Yöntem: Küreselleşen dünyada sağlık turizmi alanında Türkiye'yi daha üst sıralara taşımak için sağlık turizmi seyahat acentelerinin görev ve sorumlulukları, faaliyetleri, faaliyet alanlarının geliştirilmesi için neler yapılabileceği, sorunları ve çözüm önerileri ise tezin yan amaçlarını oluşturmaktadır. Bulgular: Araştırma nicel bir yöntemle ele alınarak, frekans analiziyle ve veriler anket yöntemiyle elde edilmiştir. Yapılan literatür taraması sonucunda, sağlık turizmi seyahat acentelerinin, sağlık turizminin her açıdan ülkemiz için büyük potansiyel oluşturduğu görülmüştür. Sonuç: Bu kapsam doğrultusunda çalışmanın mevcut sağlık turizmi seyahat acentelerinin rolü ve önemi ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Sağlık turizmi gelişimi, Sağlık turizmi seyahat acenteleri, Sağlık turizmi.
Kadın istihdamının ekonomik büyüme üzerine etkileri: Türkiye örneği
Ülkelerin sosyal ve ekonomik açıdan sürdürülebilir ekonomik kalkınmalarını hızlandırılabilmesi ve kalkınma hedeflerine ulaşabilmesi için en önemli konulardan biri kadınların işgücüne katılımıdır. Ekonomik özgürlüğe, sosyal statünün artmasına, yeni bir sosyal çevrenin kazanılmasına, özgüvene ve kişisel gelişime katkı, ancak kadınların çalışma hayatına dahil edilmesiyle sağlanabilir. Günümüzde ekonomik büyümede önemli etkisi olan kadın istihdamı, ülkeler için önemli bir konu haline gelmiştir. Bu bağlamda araştırmanın amacı kadın istihdamının Türkiye'de ekonomik büyüme üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. 1990-2019 yılları arasında Vectör Otoregresyon (VAR) yöntemi ile analiz edilen çalışmada elde edilen bulgular; 1990-2019 dönemi içerisinde Türkiye ekonomisinde ekonomik büyümenin kadın istihdamının bir nedeni olduğu ve kadın istihdamı ile ekonomik büyüme arasında ters yönlü bir ilişkinin varlığıdır. Elde edilen bu sonuçlar, Türkiye'de analiz edilen dönemde gerçekleştirilen ekonomi politikaları ve Türk toplumunun kültürel yapısı ile yakından ilişkilidir.
Termal turizmin geliştirilmesinde konaklama işletmelerinin rolü ve önemi: Afyon örneği
Amaç: Sağlık turizminde termal tesislerde sunulabilecek hizmetler araştırılacak ve termal tesisler için en uygun örnekler belirlenecektir. Termal tesislerin yapısal durumu, hizmetleri incelenecektir. Türkiye turizm sektöründen yeterince payını büyütememektedir. Bunun için alternatif turizm türlerine ihtiyaç vardır. Sağlık turizmi bu türlerden en önemlisidir. Sağlık turizminden, pastadan daha fazla pay alabilmek için özellikle konaklama işletmelerinin rolü çok önemli olmaktadır. Buradan çıkışla özellikle termal turizmde konaklama işletmelerinin doluluk oranlarının yükseltilmesi, misafirlerin tesislerde kalış sürelerinin uzaması, yurtiçinde daha uzun konaklamaların sağlanması, hizmet standartlarının yükseltilmesi ve hizmet kalitesinin artmasına bağlıdır. Bu çalışmada Afyon genelindeki termal turizm yapan konaklama işletmelerinin durumunun tespit edilmesi standartlara uygunluğunun incelenmesi ve eksiklerinin giderilmesi için önerilerde bulunulması amaçlanmaktadır. Gereç ve Yöntem: Araştırmada keşfedici araştırma deseni kullanılarak, nitel bir yaklaşımla yürütülmüştür. Keşfedici araştırma deseni kullanılarak, bir durum ya da olgunun iki yönü arasında neden ya da nasıl bir ilişki olduğu netleştirmeye çalışılmıştır. Öngörülen zaman içerisinde veriler toplanılmış, swot analizi ile veriler analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırmada konaklama işletmelerinin sağlık turizmine nasıl hazırlandığı, sağlık turizminin katkılarının konaklama işletmeleri için neler olabileceği, sağlık turizmi açısından konaklama tesislerinin rolünün neler olabileceği, Türkiye'de konaklama işletmelerinin sağlık turizmi hizmeti vermesine tehdit olabilecek veya sağlık turizmine fırsat olarak görülen olgu ve gelişmeler neler olabileceği ve bunlardan ne ölçüde kaçınılabileceği veya fayda sağlanabileceği konuları hakkında bulgular incelenmiştir. Sonuç: Bu çalışmada araştırma sonuçlarının sağlık turizminde termal turizm yapılabilmesi için konaklama işletmelerinin rolü ve önemini ortaya çıkaracağı beklenmektedir. Türkiye'de otelcilik alanında sağlık turizmi içinde termal turizm potansiyeli vurgulanmıştır. Bulgularla hangi yönlerin güçlü görülerek tanıtım faaliyetlerinde vurgulanması gerektiği, otelcilikte ne gibi termal hizmetlerin sunulması gerektiği, tesislerde hangi zayıf yönlerin geliştirilmesi gerektiği, hangi fırsatların değerlendirilmeyi beklediği ve hangi tehditlerden kaçınmak için ne şekillerde önlemler alınması gerektiğinin ortaya konulması öngörülmektedir. Sağlık turizmi faaliyetlerin artışında ise gelir artışı başta olmak üzere bölgesel kalkınmanın desteklenmesi, turizmin tüm yıla yayılması, yaz sezonu dışında atıl kalan potansiyelin değere dönüştürülmesi gibi faydaların oluşacağı değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Sağlık turizmi hizmetleri, Sağlık turizmi, Termal konaklama tesislerinde uygulanan hizmet çeşitleri, Termal turizm işletmeciliği, Termal turizm işletmeleri, Termal turizm.
Türkiye'deki termal kaynakların sağlık turizmi üzerine etkisi
Türkiye'deki 2013 ve 2018 yıllarında Termal Turizm tesislerindeki yatak kapasiteleri, yine aynı yıllardaki Termal Turizm turisti sayıları, 2020 yılı Termal Otel, Termal Müstakil Apart Otel ve Butik Termal Otel tesislerinde konaklanan gün sayıları kullanılmıştır. Diğer yandan, ülkemizdeki 2015 ve 2024'ün ilk çeyreği yılları arasında sağlık turisti sayıları ve yine aynı yıllarda sağlık turizmi gelirleri doğrultusunda değerlendirmeler yapılmıştır. Yapılan çalışmalara göre Türkiye'de termal kaynak sayısı çok olmasına rağmen termal tesis sayısının az olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Termal tesis sayısını arttırmak için bir teşvik sistemi oluşturulmalıdır. Termal kaynakların çevresinde kurulmuş olan tesisler genel olarak belediyeler ya da özel kurumlar tarafından işletilmektedir. Termal tesislerin belediyelerin işletmecilik anlayışından çıkarılarak özelleştirilmesi rekabet ortamı oluşturacak ve termal tesislerin gelişiminin sağlanması için önemli bir faktör olacaktır. Bunun yanında tedavi amaçlı termal turizm tesislerinde görev alacak uzman termal kaplıca hekimlerinin yetiştirilerek istihdamlarının sağlanması önem taşımaktadır. Sağlık turizminin gelişimini sağlamak ve termal tesislerin tercih edilebilirliğini arttırmak üzere sağlık turizmi yatırımcılarının yaşadığı bürokratik sorunlar, ruhsat ve tescil işlemleri ve belgelendirme işlemlerinin hızlandırılarak kolaylaştırılmasının sağlanması gerekmektedir. Devletin sektörlerle iş birliği içinde olması termal turizm sektörünün geleceği açısından son derece önemlidir.
Sağlık turizmi kapsamında mağara ziyaretçilerinin tamamlayıcı ve alternatif tıp kullanımına yönelik tutum ve davranışlarının tekrar ziyaret etme niyetine etkisi: Ballıca Mağarası örneği
Seyahat motivasyonları içerisinde yer alan sağlık turizmi bireylerin gerek sağlıklarını korumak gerekse sağlıklarını yeniden kazanmak için talep gösterdikleri ve pek çok arz kaynağı bulunan önemli bir alternatif turizm çeşididir. Birey, en temel hakkı olan sağlığı için sağlık kuruluşlarından yararlanmanın yanı sıra sağlık temalı turizm faaliyetlerinden de yararlanabilmektedir. Termal turizm içerisinde işaret edilen bazı mağaralar oksijen miktarı, nem, temiz hava gibi nedenlerle tamamlayıcı ve alternatif tıp çeşitlerinden biri olarak değerlendirilen speleoterapi (mağara tedavisi) açısından değer taşımaktadır. Mağaraların mikroklima etkisinden yararlanarak sağlığını koruma ya da kazanma amacındaki bireyler, sağlık turizmi kapsamında mağara atmosferinde tamamlayıcı ve alternatif tıbbı deneyimleyebilmektedir. Sağlık, turizm, mağara, tamamlayıcı ve alternatif tıbbı bir çatı altında incelemek bu tez çalışmasının merak konusunu oluşturmuştur. Bu bağlamda sağlık turizmi kapsamında mağara ziyaretçilerinin tamamlayıcı ve alternatif tıp kullanımına yönelik tutum ve davranışlarının tekrar ziyaret etme niyetine etkisini Ballıca Mağarası özelinde incelemek araştırmanın amacını oluşturmaktadır. Bu amaçla ilgili çalışma Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı Doktora Tezi olarak hazırlanmıştır. Mevcut çalışmada nicel araştırma yöntemlerinden anket tekniği kullanılmıştır. Araştırmanın verileri, 19/Ağustos/2022 ile 30/Mart/2023 tarihleri arasında Ballıca Mağarasını herhangi bir zaman diliminde sağlık amacıyla ziyaret etmiş kişilerden elde edilmiştir. Elde edilen anketlerin kullanılabilir durumda olan 408'i veri tabanı oluşturularak analiz edilmiştir. Veriler güvenilirlik analizi, açıklayıcı faktör analizi, ifade ortalamaları ve standart sapma analizleri kullanılarak değerlendirilmiştir. Ayrıca korelasyon, regresyon ve farklılık analizlerine tabi tutulmuştur. Araştırmanın güvenilirlik ölçümü Cronbach's Alpha ile değerlendirilmiş ve tüm ölçeğin değeri 0,898 olarak tespit edilmiştir. Tamamlayıcı ve Alternatif Tıp Tutum Ölçeğine uygulanan açıklayıcı faktör analizi sonucuna göre ortaya çıkan boyutlar; modern tıbba karşı memnuniyetsizlik, sağlığa bütüncül bakış ve tamamlayıcı tıbba düşünsel bakış olmak üzere 3 faktörde toplanmıştır. Tamamlayıcı ve alternatif tıbba karşı tutum ile tekrar ziyaret etme arasındaki korelasyon ilişkisi sonucunda; sağlığa bütüncül bakış ile tekrar ziyaret etme niyeti arasında 0,382 düzeyinde (p≤0,01) orta kuvvete anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Tamamlayıcı tıbba düşünsel bakış ile tekrar ziyaret etme niyeti arasında 0,454 düzeyinde (p≤0,01) orta kuvvette anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir. Modern tıbba karşı memnuniyetsizlik ile tekrar ziyaret etme niyeti arasında (0,003) anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Regresyon analizi sonucunda sağlığa bütüncül bakış ve tamamlayıcı tıbba düşünsel bakış boyutlarının tekrar ziyaret etme niyetinde toplam varyansın 0,20'sini açıkladığı tespit edilmiştir (p≤0,005). Demografik özelliklere yönelik uygulanan farklılık analizleri sonucunda; yaş ve gelir düzeylerinde tüm boyutlarda anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir. Cinsiyet, eğitim, meslek, hastalık durumu, öğrenme şekli, kaçıncı kez geliş, yönelme nedeni ve kalış sürelerinde bazı boyutlarda anlamlı bir farklılık tespit edilirken bazı boyutlarda anlamlı bir farklılık tespit edilememiştir. Öte yandan veri toplama sürecinde Ballıca Mağarasını sağlık amacıyla ziyarette bulunan 57 katılımcıyla tesadüfi şekilde görüşmeler yapılmıştır. Bu görüşmelerin sonucunda, 36 katılımcının 6 ay ile 2 yıl arasında geçici süreyle rahatlama yaşadığı, 19 katılımcının tamamen iyileştiği ve 2 katılımcının mağara ziyaretleri sonrasında hiçbir fayda görmediği sonucuna ulaşılmıştır. Turizmin her mevsim sürdürülebilirliğinin sağlanması için alternatif turizm faaliyetlerindeki gelişmeler, gerek sektörel gerekse ulusal bazda refah ve kalkınma düzeyinde olumlu etkiler yaratacaktır. Aynı zamanda bireyler için mecburi gereklilik taşıyan sağlık faktörünün mevsimsel, zamansal ve mekânsal açıdan bir önem taşımaması, sağlık turizmi ve alternatif turizm içerisinde yer edinmiş olan mağaraların talep görmesi açısından oldukça önemli görülmektedir. Bu tez çalışmasının sonuçlarının turizm sektörü ve yerel yönetimler bağlamında Ballıca Mağarası özelinde ve bulunduğu bölge açısından yol gösterici olacağı düşünülmektedir. Bölgenin kalkınmasına yönelik yeni strateji ve politika oluşturulmasında fayda sağlayacağı düşünülmektedir.
Türkiye temalı tanıtım filmlerinin tüketici zihninde yarattığı etkilerin nörobilim araçları ile analizi: (EEG ve göz izleme)
Günümüz dünyasının 'Global Köy' e dönüşmesi ekonomik faaliyetlerin farklılaşmasına neden olduğu gibi rekabet gücünü elde etmeyi de zorlaştırmıştır. Ekonomik faaliyetlerin sürekliliğiyle birlikte rekabet gücünü korumak ve artırmak isteyen markalar, tüketicinin zihnine giden yolu bulmak durumundadır. Tüketici zihni sürekli birbirinden farklı uyaranlara maruz kaldığından markalar mesajlarını hedef kitlelerine ulaştırmakta daha fazla çaba sarf etmek durumunda kalmaktadır. Bu çabanın ilk aşaması markanın tüketicisini tanıması ile başlamaktadır. Bu anlamda tüketicisinin davranışlarının altında yatan nedenleri anlaması ve davranışlarını ön görebilmesi önemlidir. Geleneksel pazarlama araştırmaları tüketici davranışlarını anlamada kendisinden bizzat aldığı verileri kullanmaktadır. Bu veriler tüketici hakkında sınırlı bilgiler vermektedir çünkü tüketici bireysel ya da çevresel faktörlerle gerçek davranış nedenini saklayabilmektedir. Yeni pazarlama araştırmalarında ise nörometrik, biyometrik ve psikometrik ölçüm yöntemleri ile tüketicinin fizyolojik verileri kullanılmaktadır. Bu veriler tüketici ile ilgili daha gerçekçi bilgiler vermektedir. Bu ölçüm yöntemleri nöropazarlama yaklaşımı olarak adlandırılmaktadır ve elde edilen verilerin araştırmacıları rasyonelliğe yaklaştırması bakımından dikkat çekmektedir. İnsan biyolojik yapı olarak karmaşıktır ve aklıyla olduğu kadar duygularıyla da hareket etmektedir. Duygu bireyleri rasyonellikten uzaklaştırmaktadır. Nöropazarlama, duyguları anlayarak rasyonelliği yakalama sorunsalı üzerine odaklanmaktadır. İlgili çalışma bu odakla, Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Turizm İşletmeciliği Anabilim Dalı Doktora Tezi olarak hazırlanmıştır. Çalışmada, turizm alanında Türkiye" markasının yaratılmasını sağlayacak simge ve müzikleri belirleyip bu simge ve müziklerin turistlerin zihninde yarattığı etkiyi ortaya koymak ve alanyazına katkı sağlanmak amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda TC Kültür ve Turizm Bakanlığı' nın hazırlamış olduğu 21 adet temalı tanıtım filminden "This is Maximum Istanbul!" ve "Turkey's Turquoise Coast from the Air" filmlerinin analizleri gerçekleştirilmiştir. Analize dâhil edilen filmler, 03.04.2020, 09.09.2020 ve 02.07.2021 tarihlerinde alınan izlenme sayılarına göre belirlenmiştir. Bu çerçevede çalışmanın birinci bölümünde marka ve markalaşma kavramı açıklanarak tüketici zihninde ne şekilde konumlandırıldığı açıklanmıştır. Tezin ikinci bölümünde nörobilim ve pazarlama bilimlerinin etkileşimi ile oluşan nöropazarlama kavramı üzerinde durulmuştur. Nörobilim ve nöropazarlama, insan beyninden alınan veriler ile ilgilenmektedir dolayısıyla beyin yapısı, işleyişi ve etkilerin açıklanabilmesi için beyin teorilerinin bilinmesi önemlidir. Bu nedenle nöropazarlama ve beyin yapısı ikinci bölümde aktarılmıştır. Alanyazında nörobilim teknikleri ile gerçekleştirilen çalışmalar yüksek lisans tezleri, doktora tezleri, bildiri ve makaleler olarak kategorize edilerek tablolaştırılıp tezin üçüncü bölümünde sunulmuştur. Dördüncü bölümde Türkiye'nin markalaşma sürecindeki tanıtım videolarının dikkat çekicilik düzeyleri deneysel çalışma çalışmayla (EEG ve göz izleme yöntemi) incelenerek elde edilen veriler analiz edilmiştir.