Theses supervised by Doç. Dr. Hüseyin Çalışkan
12 theses · Sakarya University
Popüler tarihçilik açısından Necip Fazıl Kısakürek'in eserlerinde tarih anlayışı ve öğretimine ilişkin görüşleri
Bu çalışmada Popüler Tarihçilik Açısından Necip Fazıl Kısakürek'in Eserlerindeki Tarih Anlayışı ve Öğretimine İlişkin Görüşleri ele alınmıştır. İslamcı, muhafazakâr, mukaddesatçı, milliyetçi muhafazakâr gibi kavramlarla ifade edilen grupların 1950'li yılların başından günümüze kadar gelen sürede yakın tarih üzerine kurguladıkları tarih paradigmasının mimarı kabul edilen Necip Fazıl Kısakürek'in tarih muhtevalı eserlerinin akademik bir perspektifle ele alan çalışmaların azlığı bir eksiklik olarak tespit edilmiştir. Bu bağlamda Necip Fazıl Kısakürek'in tarih görüşlerini dile getirdiği eserleri incelenmiştir. Çalışmada betimsel tarama yönteminden istifade edilmiştir. Araştırma neticesinde Necip Fazıl Kısakürek'in tarih düşüncesini; madde-ruh, doğu-batı, hain-kahraman, Yahudi-Moskof temelinde işlediği tespit edilmiştir. Necip Fazıl; gerilemenin Kanuni devrinde başladığını belirtmiş ve Tanzimat fermanı ile başlayan batılılaşma girişimleri için atılan adımları tenkit etmiştir. İkinci Abdülhamid, tarih düşüncesinin temel karakteridir. Tarihi İslami çizgiden iman ve inanç temelinde ele almıştır. Mevcut tarihçiliğin gerçeği yansıtmadığını düşünür. Eserlerinde işlediği yakın tarih okuması, Türkiye'de İslamcılığın ve muhafazakârlığın alternatif tarih okumasının temel kaynaklarından birini teşkil etmiştir. Akademik hassasiyetlerden uzak bir tarihyazımı metodolojisiyle eserlerini kaleme almıştır. Etkileyici üslubu ile ele aldığı konuların popülerleşmesine katkı sunmuş ama akademik hassasiyetlerden uzak tarzı tarih algısında dezenformasyona sebep olmuştur.
Sosyal bilgiler dersinde eğitsel oyunlarla değerler eğitimi: Bir eylem araştırması
Bu araştırmanın amacı, ortaokul 7. sınıf sosyal bilgiler dersi "Birey ve Toplum" öğrenme alanında yer alan farklılıklara saygı, sorumluluk ve özgürlük değerlerinin eğitsel oyunlar aracılığı ile kazandırılmasına yönelik eğitim etkinlikleri tasarlayarak bu etkinlikleri uygulamak ve hazırlanan eğitsel oyun etkinliklerinin değer kazandırma açısından öğretme-öğrenme süreçlerindeki verimliliğini ortaya çıkarmaktır. Bu doğrultuda, sosyal bilgiler öğretmenin ve öğrencilerin eğitsel oyunlarla yoğunlaştırılan değerler öğretiminin uygulanması sürecine ilişkin görüşleri de incelenmiştir. Nitel araştırma desenlerinden eylem araştırması kullanılmıştır. Bu sayede var olan problemin sonuca ulaşma noktasında daha etkili olabilmesi, öğrenme sürecinde katılımlı bir rol üstlenme ve öğretimin olduğu alanda inceleme imkânı elde edilmiştir. Çalışma grubunu Şırnak'ta ortaokul 7. sınıfta öğrenim gören 9'u erkek, 17'si kadın toplam 26 öğrenci, sosyal bilgiler öğretmeni ve araştırmacı öğretmen oluşturmaktadır. Eylem araştırması öncesinde yapılan iki saatlik gözlem, öğretmenle yapılan görüşmeler, değer potası oyununun oynanması ve ön testle geliştirilmesi hedeflenen değerlerle ilgili öğrencilerin mevcut durumları tespit edilmiştir. Öğrencilerin mevcut durumuna göre etkinlik havuzundan eğitsel oyunlar ve etkinlikler seçilmiş ve uygulamaya geçirilmiştir. Eğitsel oyunları destekleyici okul dışı etkinliği olarak öğrenci ürün dosyaları oluşturulmuş ve düzenli olarak öğrenciler tarafından doldurulmuştur. Eğitsel oyunlarla yoğunlaştırılan sosyal bilgiler ders planları 9 ders saatinde uygulanmıştır. Uygulama sürecini değerlendirmek için ön test - son test anketlerinden, öğrenme sürecinde yapılan gözlemlerden, dokümanlardan ve katılımcılarla yapılan görüşmelerden yararlanılmıştır. Elde edilen nitel veriler içerik analizi ve betimsel analiz teknikleriyle çözümlenmiş; ön test-son test anketleriyle toplanan nicel veriler üzerinde Wilcoxon işaretli sıralar testi yapılmış, ortaya çıkan betimsel istatistikler çözümlenmiş ve dereceli puanlama anahtarıyla değerlendirilmiştir. Araştırmanın sonunda, eğitsel oyunlarla yoğunlaştırılmış ve ürün dosyasıyla desteklenmiş öğretimin öğrenme ve öğretme sürecine olumlu etkileri olduğu görülmüştür. Bu çerçevede yürütülen sosyal bilgiler derslerinin; farklılıklara saygı, özgürlük ve sorumluluk değerlerini geliştirmesi, bilginin hatırda kalma süresini uzatması, derse karşı olumlu tutumları oluşturması gibi konularda katkı sağladığı söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Değerler Eğitimi, Eylem Araştırma, Eğitsel Oyunlar, Sorumluluk, Özgürlük, Farklılıklara Saygı
Ceza infaz kurumunda kalmakta olan hükümlü ve tutukluların vatandaşlık algılarının incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, Sakarya L tipi kapalı ceza infaz kurumunda bulunan hükümlü ve tutukluların vatandaşlık algı düzeylerini ortaya koymak ve çeşitli değişkenlere göre vatandaşlık algı durumlarını tespit etmektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeline uygun olarak yürütülmüştür. Araştırma betimsel bir nitelik arz etmektedir. Araştırmanın çalışma grubunu Sakarya L tipi kapalı ceza infaz kurumunda kalmakta olan farklı suçlardan hükümlü ve tutuklu bulunan toplamda 352 mahkûm oluşturmaktadır. Bu araştırmanın verileri, Sakarya L tipi kapalı ceza infaz kurumunda bulunan toplam 352 mahkûmdan ölçeklerin dağıtılarak doldurulması ve ardından toplanması yoluyla elde edilmiştir. Veri toplama aracı olarak, Kaya (2013) tarafından geliştirilen "Vatandaşlık Algısı Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek, liberal vatandaşlık, cumhuriyetçi vatandaşlık ve küresel vatandaşlık olmak üzere 3 alt boyut olarak sınıflandırılmış olup, toplam 20 maddeden oluşmaktadır. Verilerin normal dağılım gösterip göstermediğini test etmek için basıklık, çarpıklık istatistikleri ve Kolmogorov-Smirnow testi yapılmış olup, verilerin normal dağıldığı saptandığından parametrik testler kullanılmıştır Ayrıca alt problemlere bağlı olarak verilerin çözümlenmesinde yüzde, frekans, aritmetik ortalama, standart sapma, ilişkisiz örneklemler için t-testi ve tek faktörlü varyans analizi (Oneway ANOVA) testleri uygulanmıştır Araştırmada elde edilen veriler, SPSS 20.0 paket programından yararlanılarak çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre, katılımcıların vatandaşlık algıları ve algı boyutları (cumhuriyetçi, liberal ve küresel) incelendiğinde; katılımcıların, liberal vatandaşlık boyutundaki algılarının yüksek düzeyde olduğu, cumhuriyetçi vatandaşlık ve küresel vatandaşlık boyutlarındaki algılarının ise en orta düzeyde olduğu belirlenmiştir. Alt boyutları çeşitli değişkenlere göre sırasıyla incelendiğinde ise, cinsiyet değişkenine göre vatandaşlık algıları sonucunda, sadece cumhuriyetçi vatandaşlık alt boyutundan alınan puanlar arasındaki fark, cinsiyet değişkeni açısından önem düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Askerliğini yapan katılımcıların liberal vatandaşlık alt boyutundan aldıkları ortalama puanları askerliğini yapmayan katılımcıların ortalama puanlarından anlamlı düzeyde yüksek olduğu tespit edilmiştir. Psikolojik ilaç kullananların cumhuriyetçi vatandaşlık alt boyutundan aldıkları ortalama puanları, kullanmayan katılımcıların ortalama puanlarından anlamlı düzeyde yüksek çıkmıştır. Yine psikolojik ilaç kullananların küresel vatandaşlık alt boyutundan aldıkları ortalama puanları, kullanmayan katılımcıların ortalama puanlarından anlamlı düzeyde yüksek olarak bulunmuştur. Diğer değişkenler olan yaş değişkeni, farklı eğitim düzeyi değişkeni, medeni durum değişkeni, suç türü değişkeni, ceza infaz kurumunda kalma süresi değişkeni ve farklı ceza infaz kurumunda kalma değişkenine göre vatandaşlık algıları ve alt boyutları incelendiğinde vatandaşlık algıları istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Ceza infaz kurumlarında vatandaşlık ile ilgili temel eğitimlere görsel ve işitsel temalara başvurularak yer verilmeli, vatandaşlık bilinci mahkûmların algılarına yerleştirilmelidir. Ayrıca ceza infaz kurumlarında daha derinlemesine, ayrıntılı araştırmalar yapılarak vatandaşlık ve insan hakları konusunda yapılan çalışmaların kapsam genişletilmelidir. Anahtar Kelimeler: Vatandaşlık, vatandaşlık algı düzeyi, ceza infaz kurumu.
Tarihsel empati etkinlikleriyle işlenen sosyal bilgiler derslerinin öğrenci ürün ve görüşlerine göre incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, ortaokul 7. sınıf sosyal bilgiler dersinde tarihsel empati becerisinin kazandırılmasına yönelik etkinlikler hazırlayarak bu etkinlikleri uygulamak ve etkinliklerin etkililiğini öğrenci görüşleriyle birlikte incelemektir. Öğrenci ürünleri/etkinliklerine göre tarihsel empatinin özelliklerini öğrencilerin gösterme düzeyinin nasıl olduğu ve tarihsel empatiye dayalı işlenen sosyal bilgiler derslerine yönelik öğrenci görüşlerinin nasıl olabileceği araştırmanın iki temel problemini oluşturmaktadır. Eylem araştırmasına yönelik bu araştırmada değerlendirme betimsel analize dayalı olarak yapılmıştır. Eylem araştırması süreci iki ana problem ve araştırmanın alt problemleri çerçevesinde devam etmiştir. Bu doğrultuda uygulayıcı tarafından çoğunlukla birincil kaynaklar kullanılarak oluşturulan etkinliklerde değerlendirme tarihi empati özellikleri dikkate alınarak yapılmıştır. Ortaokulda öğrenim gören 8'i kız ve 9'u erkek olmak üzere 17 öğrenci çalışma grubunu oluşturmaktadır. "Ekonomik ve Sosyal Hayat" ünitesine yönelik beş kazanım on etkinlik eylem araştırması sürecine yayılmıştır. Ayrıca araştırma sürecinde uygulanan etkinliklerin tarihsel empati becerisini ortaya çıkarmadaki verimliliği öğrenci görüşleriyle ifade edilmiştir. Sonuç olarak öğrencilerin etkinliklerdeki yanıtları dikkate alındığında tarihsel empati özelliklerinin birinci, ikinci, üçüncü ve dördüncü özelliklerine ulaştıkları görülmüştür. Ancak beşinci ve altıncı düzeylere öğrencilerin ulaşma durumlarının düşük olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca öğrencilerin tarihsel empati etkinliklerinin uygulanmasına yönelik olumlu bir tutuma sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tarihsel Empati, Sosyal Bilgiler, Empati Etkinlikleri, Öğrenci Ürünleri, Öğrenci Görüşleri.
Sosyal bilgiler dersinde tarihsel empatiye dayalı etkinliklerin öğrencilerin tarihsel empati becerilerine ve başarılarına etkisi
Bu araştırmanın amacı; sosyal bilgiler dersinde tarihsel empatiye dayalı hazırlanan etkinliklerin öğrencilerin tarihsel empati becerilerine ve akademik başarılarına etkisinin incelenmesidir. Bu araştırma, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Sakarya ili Pamukova ilçesinde Milli Eğitim Bakanlığına bağlı bir ortaokulda öğrenim gören 42 yedinci sınıf öğrencisi ile yapılmıştır. Araştırmada ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak, Çalışkan ve Demir (2019) tarafından geliştirilen "Tarihsel Empati Ölçeği" kullanılmıştır. Ölçek tarihsel empatinin bilişsel ve tarihsel empatinin duyuşsal boyutu olmak üzere iki alt boyuttan ve 12 sorudan oluşmaktadır. Akademik başarıyı ölçmek için ise araştırmacı tarafından geliştirilen "Üretim, Dağıtım ve Tüketim" öğrenme alanına ilişkin hazırlanan başarı testi kullanılmıştır. Önceden belirlenmiş sınıflara ön test uygulanmış, birbirine denk olan iki sınıftan biri kontrol grubu (N=22) biri deney grubu (N=20) olarak belirlenmiştir. Kontrol grubunda dersler programın ön gördüğü şekilde işlenmiştir. Deney grubunda ise dersler tarihsel empatiye dayalı olarak hazırlanan etkinliklerle işlenmiştir. Uygulama aşaması sonunda deney ve kontrol gruplarına başarı testi ve tarihsel empati ölçeği eşzamanlı olarak uygulanmıştır. Toplanan verilerinin analizinde SPSS Statistics 24 ve akademik başarı testinin geliştirilmesinde TAP (Test Analysis Program) programları kullanılmıştır. Öğrencilerin demografik özelliklerini ortaya koymak amacı ile betimleyici istatistikler (yüzde, frekans, aritmetik ortalama ve standart sapma) kullanılmıştır. Verilerin normallik sınaması Skewness ve Kurtosis değerleri ve Shapiro-Wilks test sonuçları ile test edilmiştir. Normal dağılan değişkenlerin analizinde tekrarlı ölçümlerde çift yönlü varyans analizi (Two-way Repeated Measures ANOVA) kullanılmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre, tarihsel empatiye dayalı hazırlanan etkinliklerin öğrencilerin akademik başarıları artırmakta etkili olduğu görülmüştür. Fakat cinsiyete göre bakıldığında tarihsel empatiye dayalı etkinliklerle işlenen dersin kız öğrencilerin akademik başarısında anlamlı bir farklılık göstermezken erkek öğrencilerin akademik başarısında anlamlı bir fark belirlenmiştir. Sosyal bilgiler dersinin tarihsel empatiye dayalı etkinliklerle işlenmesi öğrencilerin tarihsel empati düzeylerinin artırılmasında daha etkili tespit edilmiştir. Tarihsel empatiye dayalı etkinliklerle işlenen dersin öğrencilerin bilişsel empati düzeylerinin artırılmasında daha etkili olduğu sonucu elde edilmiştir. Tarihsel empatiye dayalı etkinliklerle işlenen dersin öğrencilerin duyuşsal empati düzeylerinin artırılmasında etkili olmadığı görülmüştür. Kız öğrencilerin bilişsel empati puanlarının erkek öğrencilerden fazla olduğu belirlenmiştir. Yapılan ölçme işlemi sonucunda tarihsel empatiye dayalı etkinliklerle işlenen derslerin hem erkek hem de kız öğrencilerin tarihsel empati düzeylerinin artırılmasında etkili olduğu belirlenmiştir.
Hoşgörü Eğilimi Ölçeği Yetişkin Formunun geliştirilmesi ve yetişkinlerin hoşgörü eğilim düzeylerinin incelenmesi
Toplum içerisinde bireylerin birbirleri ile iyi ilişkiler geliştirmesi için birbirlerine karşı hoşgörü duygusunu beslemeleri gerekir. Toplumu oluşturan bireyler ve gruplar doğal olarak birbirlerinden farklı düşüncelere, özelliklere ve yaşam tarzlarına sahiptirler. Söz konusu farklılıkların çatışma nedeni olmaması için bireylerin farklılıkları kabul etmeleri ve hoşgörülü olmaları gerekir. Konunun öneminden dolayı yetişkinler için bir hoşgörü ölçeğinin geliştirilmesi gerekir. Bu çalışmanın amacı Hoşgörü Eğilimi Ölçeği-Yetişkin Formu`nun geliştirilmesi, yetişkinlerin hoşgörü eğilim düzeylerinin incelenmesi ve çeşitli değişkenlere göre durumlarını tespit edilmesidir. Araştırmada üç farklı çalışma grubu kullanılmıştır. Birinci çalışma grubu ölçeğin açımlayıcı faktör analizlerinin yapılması için Sakarya Üniversitesinde formasyon eğitimi alan 515 yetişkin bireydir. İkinci çalışma grubu ölçeğin test-tekrar test güvenirlik çalışmalarını yapmak için Sakarya Üniversitesi İşletme Fakültesinde eğitim gören 126 öğrencidir. Üçüncü çalışma grubunu ise Sakarya Üniversitesinin farklı fakültelerinde öğrenim gören ve üniversite mezunu olan 498 birey oluşturmaktadır. Araştırma grubunun seçimi olasılıksız örnekleme yöntemlerinden gelişigüzel (kolay ulaşılabilir)örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Verilerin analiz edilmesinde SPSS 21 paket programı ile araştırma problemlerinin anlamlılığını test etmek için .05 anlamlılık derecesi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda on maddelik Hoşgörü Eğilimi Ölçeği- Yetişkin Formu elde edilmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar incelendiğinde kadın ve erkeklerin hoşgörü eğilim puanları ve farklılıklara saygı eğilimleri değişiklik göstermemektedir. Erkeklerde kabullenme düzeyleri yüksektir. Kişilerin kardeş sayıları hoşgörü eğilimlerinde anlamlı bir ilişkiye sahip değildir. Aileye ait eğitim durumu kişilerin hoşgörü düzeylerini etkilemektedir. Toplum içerisinde yetişkinlerin hoşgörü eğilimi ve kabullenme düzeyi ilişkili görülmüşken, aile ortamında kabullenme ve farklılıklara saygı durumu ön plana çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Değer, Hoşgörü, Ölçek Geliştirme
Sosyal bilgiler öğretmen ve öğretmen adaylarının kültür ve miras öğrenme alanına ilişkin pedagojik içerik bilgilerinin incelenmesi
Pedagojik içerik bilgisi Sosyal bilgilere özgü olan ve aktarımı bu dersi öğretmek için gerekli en önemli hususlardan birisidir. Bu amaçla araştırma, sosyal bilgiler öğretmen ve aday öğretmenlerin "kültür ve miras öğrenme" alanına ilişkin pedagojik içerik bilgilerinin incelenmesini amaç edinmiştir. Bu amaç doğrultusunda çalışma grubunu 2017-2018 eğitim ve öğretim yılında Sakarya ilinde çalışan dört sosyal bilgiler öğretmeni ve dördüncü sınıf öğretmenlik uygulaması dersine devam eden dört sosyal bilgiler aday öğretmeni oluşturmuştur. Öğretmen ve aday öğretmenlerin, kültür ve miras öğrenme alanında dersi nasıl planlayıp işledikleri, hangi materyalleri kullandıkları, ölçme değerlendirmeyi nasıl yaptıkları, konular işlenirken ne gibi zorluklar yaşadıkları gibi hususlar tespit edilmeye çalışılmıştır. Araştırmada durumun ne olduğu görüşmelere dayalı olarak ortaya koyulmaya çalışıldığı için nitel araştırma yöntemlerinden olan örnek olay (durum) incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Bu amaçla araştırmada öğretmen ve aday öğretmenler ile yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığı ve gözlemler ile video kayıtları sonucunda veriler toplanmıştır. Verilerin analizinde betimsel analiz yaklaşımı kullanılmıştır. Buradan elde edilen verilerle öğretmen ve aday öğretmenlerin altıncı sınıf sosyal bilgiler dersi "kültür ve miras"' öğrenme alanındaki içerik bilgileri değerlendirilmiştir. Araştırma sonunda, öğretmen ve aday öğretmenlerin kültür ve miras öğrenme alanına önem verdikleri, ders öncesi plan yaptıkları ve konuların öğretiminde çeşitli yöntem ve teknik kullandıkları belirlenmiştir. Görüşmeye katılan öğretmenlerin doküman çeşitliliği sağlamak amacıyla farklı kaynaklardan araştırma yaptıkları, yanı sıra bazı konuların öğretiminde zorluk yaşadıkları gözlenmiştir. Aynı zamanda öğretmenlerin kendi aralarında sınıf-içi performanslarının da benzer olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Kültür ve Miras, Pedagojik içerik bilgisi, Öğretmen ve Öğretmen adayı
Ortaokul öğrencilerinin değer yönelimleri ile başarı düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu araştırmada ortaokul öğrencilerinin değer yönelimleri ile akademik başarıları arasındaki ilişkiyi ve farklı değişkenlere göre değer yönelimleri ve akademik başarıları arasında anlamlı bir farklılık olup olmadığını ortaya koymak amaçlanmıştır. Bu amaçla "Ortaokul öğrencilerinin değer yönelimleri ve akademik başarıları arasında bir ilişki var mıdır?" ana problemine; cinsiyet, yaş ve ödev yapma süreleri değişkenleri göz önüne alınarak cevap aranmıştır. Araştırma nicel araştırma yöntemleri içinde yer alan genel tarama modellerinden ilişkisel tarama modeli ile yürütülmüştür. Çalışma grubunu 2018-2019 eğitim- öğretim yılında Sakarya ili Hendek ilçesindeki bir ortaokulda öğrenim gören 596 ortaokul öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırma grubunun seçimi olasılıksız örnekleme yöntemlerinden gelişigüzel (kolay ulaşılabilir) örnekleme yöntemi ile belirlenmiştir. Araştırmada veriler Değer Yönelimleri Ölçeği (DYÖ) ve öğrencilerin bir önceki eğitim-öğretim yılına ait ders geçme defterlerinden elde edilen ders notu bilgileriyle elde edilmiştir. Araştırma problemlerinin çözümlenebilmesi için öncelikle normallik varsayımı test edilmiştir. Normallik varsayımını test edebilmek amacıyla değişkenlere ait basıklık ve çarpıklık katsayıları incelenmiştir. Elde edilen basıklık ve çarpıklık katsayılarına göre verilerin analiz edilmesinde basit doğrusal regresyon, Pearson Korelasyon katsayısı, ilişkisiz örneklemler-t testi, Mann Whitney U testi, Tek yönlü Anova ve Kruskal Wallis testleri kullanılmıştır. Verilerin analiz edilmesinde SPSS 17.0 paket programı ile araştırma problemlerinin anlamlılığını test etmek için 0.05 anlamlılık derecesi kullanılmıştır. Araştırma kapsamında öğrencilerin iyi oluş değer yönelimleri ile Türkçe, matematik, DKAB, fen bilimleri, sosyal bilgiler ve İngilizce derslerinin akademik başarıları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve düşük düzeyde pozitif yönlü bir ilişki bulunmuştur. Öğrencilerin başarı değer yönelimleri ile Türkçe, matematik, DKAB, fen bilimleri, sosyal bilgiler ve İngilizce dersleri akademik başarıları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve düşük düzeyde negatif yönlü bir ilişki bulunduğu tespit edilmiştir. Elde edilen bulgular kavramlarla ilgili alan yazın kapsamında detaylı şekilde tartışılmış ve araştırmanın sonuçlarına ve ileride yapılacak araştırmalara yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Cumhuriyet Dönemi tarih ders kitaplarında Osmanlı imajı
Ders kitaplarının muhtevasının dönemsel şartlardan etkilenmesi hususu göz önüne alındığında, Cumhuriyet tarihi boyunca Osmanlı imajında kendini gösteren değişimlerin tarih ders kitapları üzerinden incelenmesi önem arz etmektedir. Bu sebeple çalışmada 1931-2018 arasında okutulan tarih ders kitaplarındaki Osmanlı imajı incelenmiştir. Çalışma uzun bir dönemi kapsadığından; tarih ders kitapları Türk Tarih Tezi, Hümanist Tarih Anlayışı, Türk-İslam Sentezi ve 2007 sonrası dönem olarak kategorilendirilmiştir. Nitel bir araştırma olarak tasarlanan araştırmada veri toplama tekniği olarak doküman analizinden, araştırma modeli olarak ise betimsel tarama modelinden faydalanılmıştır. Araştırma neticesinde Türk Tarih Tezi Dönemi tarih ders kitaplarında; kuruluş ve yükselme dönemlerinde Türk kimliği çerçevesinde olumlu; gerileme ve dağılma döneminde ise olumsuz bir Osmanlı imajı tespit edilmiştir. Bu olumsuzlamanın padişahların şahsı üzerinden idari düzene yapıldığı söylemek mümkündür. Hümanist Tarih Anlayışı Dönemi tarih ders kitaplarında; Osmanlı kuruluş yükselme döneminde padişahlarının liderlik vasıfları, kişilikleri ve devlet adamlıkları gibi özellikleri üzerinden başarılı bir idari düzenden bahsedilmiştir. Gerileme ve dağılma dönemlerinde ise padişahların yetersizlikleri üzerinden yozlaşmış bir idari düzenden bahsedilmiştir. Bu bağlamda Hümanist Tarih Anlayışı döneminde; kuruluş ve yükselme döneminde olumlu, gerileme ve dağılma döneminde olumsuz bir Osmanlı imajı görülmüştür. Türk-İslam Sentezi dönemi tarih ders kitaplarında; bahsi geçen dönemlerin aksine padişahlar üzerinden idealize edilen bütünü ile olumlu bir Osmanlı imajı kurgulanmıştır. 2007 sonrası ise Türk Tarih Tezi, Hümanist Tarih Anlayışı ve Türk-İslam Sentezi dönemlerinin etkileri ders kitaplarında kısmen de olsa görülmektedir. Bu bağlamda tarih ders kitaplarının dönemsel faktörlerden etkilendiği ve bu etki neticesinde Osmanlı imajının da dönemlere bağlı olarak değişim gösterdiği görülmektedir.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirmeye yönelik öz-yeterlik algıları ve tutumları arasındaki ilişki
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme öz-yeterlik algıları ile ölçme ve değerlendirmeye yönelik tutum düzeyleri arasındaki ilişkiyi tespit etmektir. Araştırma grubunu, Milli Eğitim Bakanlığına bağlı Türkiye'nin farklı ortaokullarında görev yapan yaş ortalaması 34,44±7,08 arasında değişen 350 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak Çalışkan (2012) tarafından geliştirilen "Ölçme ve Değerlendirme Öz-yeterlik Algısı Ölçeği" ve Çalışkan ve Yazıcı (2013) tarafından geliştirilen "Ölçme ve Değerlendirmeye Yönelik Tutum Ölçeği" kullanılmıştır. Kullanılan bu ölçekler online anket yöntemi aracılığı ile sosyal medya hesaplarından ve WhatsApp uygulaması yoluyla paylaşılarak Türkiye'nin farklı ortaokullarında çalışan sosyal bilgiler öğretmenlerine ulaştırılmış ve bu yolla veriler toplanmıştır. Elde edilen verilerle araştırmanın amacı bağlamında SPSS 24 programı kullanılarak gerçekleştirilen analizler neticesinde aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme öz-yeterlik algısı ölçeği alt boyutları ve genel toplam puanları ile ölçme ve değerlendirme tutumu genel toplam puanları arasında pozitif yönlü orta düzey anlamlı ilişkilerin olduğu belirlenmiştir. Ölçme ve değerlendirme öz-yeterlik algı boyutlarının sosyal bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme tutum düzeylerini yaklaşık %19 oranında yordadığı tespit edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirme öz-yeterlik algı düzeyleri tüm alt boyutlarda "yöntem ve teknik belirleme", "verileri analiz etme ve yorumlama", "öğrenci hakkında dönüt verme" ve "sonuçlara göre süreci gözden geçirme" ve genel ölçek bazında "iyi" düzeyde olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerin ölçme ve değerlendirmeye yönelik tutum düzeyleri "programdaki tutuma ilişkin tutumlar" ve "olumlu tutumlar" boyutlarında "iyi" düzey, "olumsuz tutumlar" boyutunda ve genel ölçek bazında "orta" düzey olduğu sonucuna varılmıştır. Cinsiyetlerine göre ölçme ve değerlendirmeye ilişkin öz-yeterlik algıları alt boyutlarından "Verileri analiz etme ve yorumlama" alt boyutu puanları arasında fark olduğu, buna karşın diğer alt boyut puanları ve ölçme ve değerlendirme öz-yeterlik algısı genel toplam puanları arasında fark olmadığı tespit edilmiştir. Sosyal bilgiler öğretmenlerinin cinsiyetlerine göre ölçme ve değerlendirme tutum düzeyleri alt boyutları ve genel toplam puanları arasında fark olmadığı belirlenmiştir. Kıdemlerine göre hem ölçme ve değerlendirme öz-yeterlik algısı, hem de ölçme ve değerlendirme tutumu alt boyutları ve genel toplam puanları arasında fark olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca bu çalışmada Sosyal Bilgiler öğretmenlerinin ölçme ve değerlendirmeye yönelik öz-yeterlik algıları ve tutumları arasındaki ilişki, öğretmenlerin kıdemlerine, branşlarına, görev yaptıkları yerleşim birimlerine ve hizmet içi eğitim alıp almama durumlarına göre de ele alınmıştır.
Ters yüz sınıf modeli uygulamalarının, ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler derslerine yönelik akademik başarılarına ve tutumlarına etkisi
Teknolojide çok hızlı meydana gelen gelişme ve değişimler insan hayatının her alanını etkilediği gibi insan hayatında vazgeçilmez bir yere ve öneme sahip olan eğitim öğretim sürecini de çok fazla etkilemiştir. Öyle ki teknolojinin ortaya çıkardığı bilgisayarlar, akıllı tahtalar, tabletler, akıllı telefonlar vb. sınıflara girmiş, öğretmen ve öğrenciler tarafından da oldukça aktif bir şekilde hem derslerde hem de normal hayatta kullanılmaya başlanmıştır. Öyle ki Covid 19'un tüm dünyayı etki altına aldığı şu dönemde gelişen bu teknolojinin eğitimde kullanımının önemi ve öğrencilerin bu eğitim teknolojileri kullanmaya hazır olmasının gerekliliği bir kez daha görülmüştür. Teknolojide meydana gelen bu gelişmelerin de büyük etkisiyle zaman içinde eğitimde bir paradigma değişikliği yaşanmaya başlamıştır. Bu da her geçen gün yeni, farklı ve alternatif eğitim modellerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Teknolojiyle bütünleşik olarak yürütülebilen farklı ve yeni eğitim modellerinden birisi de evde ders, sınıfta ödev olarak tanımı yapılan ters yüz sınıf modelidir. Araştırmada; ters yüz sınıf modeli uygulamalarının, ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin sosyal bilgiler derslerine yönelik akademik başarılarına ve tutumlarına etkisi var mıdır? Sorusuna cevap bulmak amaçlanmıştır. Araştırmada nicel ve nitel veri toplama araçlarının bir arada kullanıldığı karma yöntem desenlerinden açımlayıcı sıralı karma yöntem kullanılmıştır. Bu yöntemin kullanılmasındaki temek amaç ise veri kaynaklarını çeşitlendirerek, yani nitel ve nicel verileri birbirini destekleyecek şekilde kullanarak, ulaşılacak sonuçların daha bütünsel, daha geçerli ve derinlemesine olmasına katkı sağlamaktır. Araştırmanın çalışma grubunu 2018/2019 eğitim öğretim yılında Düzce ili Merkez ilçesinde bulunan bir devlet ortaokulunda 7. sınıfa devam 37'si deney grubunda, 37'si de kontrol grubunda olmak üzere toplamda 74 öğrenci oluşturmaktadır. Deney grubunda konular 4 hafta boyunca TYS modeline uygun olarak öğretmen tarafından çekilmiş ders videoları ve diğer eğitim materyallerinin (konu özeti, sunu, online test vb.) öğrenciler tarafından evde izlenmesi sınıfta da bunlarla ilgili etkileşimli etkinliklerin yapılması şeklinde yürütülürken, kontrol grubunda ise konular normal geleneksel öğretim modeline göre işlenerek tamamlanmıştır. Araştırmada elde edilen nicel veriler, deneysel süreç öncesinde ve sonrasında çalışma grubunda yer bulunan deney ve kontrol grubu öğrencilerinin "Bilim, Teknoloji ve Toplum" öğrenme alanı ile ilgili hazırlanan akademik başarı testi ve sosyal bilgilere yönelik tutum ölçeği ön ve son testleri araştırmacı tarafından eş zamanlı olarak uygulanarak toplanmıştır. Araştırma da nicel verileri desteklemek amacıyla toplanan nitel veriler ise yarı yapılandırılmış öğrenci ve veli görüşme formları ile elde edilmiştir. Elde edilen veriler araştırmanın genel problemi bağlamında cevap aranan alt problemlere ilişkin olarak toplanan nicel araştırma verilerinin analizinde IBM SPSS Statistics 24 programı kullanılmıştır. Normal dağılım gösteren değişkenlerin analizinde tekrarlı ölçümlerde aradaki ilişkiyi daha net olarak ortaya koyması yönünden çift yönlü varyans analizi (Two-wayRepeatedMeasures ANOVA) kullanılmıştır. Ayrıca elde edilen nitel veriler betimsel analize tabi tutularak değerlendirilmiştir. Tüm bu analizler neticesinde şu sonuçlara ulaşıldığı görülmektedir: Deney ve kontrol gruplarına eş zamanlı olarak uygulanan akademik başarı testi ve sosyal bilgilere yönelik tutum ölçeği ön ve son testleri sonuçları incelendiğinde her iki grubun son test başarı ve son test tutum puanlarında olumlu yönde artış meydana geldiği, ancak bu artışın deney grubu lehine istatistiksel olarak kontrol grubundan çok daha yüksek olduğu görülmektedir. Bunun yanında, başarı ve tutumlarda meydana gelen olumlu değişimin en fazla deney grubu kız öğrencilerde meydana geldiği de belirlenmiştir. Ayrıca model hakkında yarı yapılandırılmış görüşme formları kullanılarak yapılan görüşmeler sonucunda öğrencilerin ve velilerinin, TYS modelini ve uygulama sürecini genel olarak sevdikleri, modelle ilgili genel olarak olumlu duygu ve düşüncelere sahip oldukları, modelin sosyal bilgiler dersine yönelik öğrenci tutumlarında olumlu etkiler yaptığı ve öğrencilerin genelinin modelin yaygınlaştırılmasını istedikleri sonuçlarına ulaşılmıştır.
Öğretmen yapımı sosyal bilgiler dersi sınav sorularının soru türleri, kapsam geçerliği ve yenilenmiş bloom taksonomisine göre incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, sosyal bilgiler öğretmenlerinin sınavlarda sordukları soruları soru türlerine, kapsam geçerliğine ve Yenilenmiş Bloom Taksonomisinin Bilişsel Süreç Boyutu ve Bilgi Boyutu basamaklarına göre analiz etmektir.Araştırma, nitel bir araştırma olarak tasarlanmış ve betimsel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma grubunu Sakarya ili Adapazarı, Akyazı, Arifiye, Hendek ve Ferizli ilçelerindeki 30 ortaokulda görev yapan 32 sosyal bilgiler öğretmeni oluşturmuştur. Sosyal bilgiler öğretmenlerinden beşinci sınıf düzeyinde 54, altıncı sınıf düzeyinde 69 ve yedinci sınıf düzeyinde 72 adet olmak üzere toplamda 195 adet sınav kâğıdı yani doküman toplanmış ve incelenmiştir. Araştırmada, "Soru Türü Belirleme Formu", "Belirtke Tablosu" ve "Bilişsel Süreç ve Bilgi Boyutu Soru İnceleme Formu" olmak üzere üç adet veri toplama aracı kullanılmıştır. Bu formlar aracılığı ile sınav kâğıtlarındaki 6067 soru nitel analiz yöntemlerinden betimsel analiz yöntemi kullanılarak araştırmanın amacı ve alt amaçları bağlamında çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre sosyal bilgiler öğretmenlerinin sınavlarda çoğunlukla çoktan seçmeli soruları tercih ettikleri, en az ise açık uçlu soruları tercih ettikleri sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin sınavlarda sordukları soruların kapsam geçerliğinin belirlenmesi amacıyla yapılan analizler neticesinde soruların kazanımlara yönelik olduğu ancak hem üniteler hem de kazanımlar açısından sınavlarda kapsam geçerliğine tam olarak uyulmadığı tespit edilmiştir. Araştırma kapsamındaki öğretmenlerin sınavlarda sordukları soruların Yenilenmiş Bloom Taksonomisinin bilişsel süreç ve bilgi boyutlarının hangi basamağına karşılık geldiğinin belirlenmesi amacıyla yapılan analizler sonucunda, soruların bilişsel seviyelerinin çoğunlukla hatırlama ve anlama basamaklarına karşılık geldiği, bilgi boyutu seviyesinin ise yüksek oranda olgusal bilgi boyutunda olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçları, sosyal bilgiler öğretmenlerinin sınavlarda çok yüksek oranda alt bilişsel düzeye karşılık gelen sorular sorduklarını, üst bilişsel düzeye karşılık gelen sorulara ise çok fazla yer vermediklerini göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, Sınav Soruları, Kapsam Geçerliği, Yenilenmiş Bloom Taksonomisi.