Theses supervised by Doç. Dr. İhsan Kaya
15 theses · Yıldız Technical University
Enerji alternatiflerinin bulanık çok ölçütlü değerlendirilmesi ve Türkiye için bir yol haritası
Enerji, hem hayatın devamlılığı hem de ekonominin sürdürülebilirliği için hayati önem taşır. Ülkelerin enerji politikalarını dengelemeleri, toplum sağlığı, çevre ve sosyal konular gibi birçok toplumsal boyutu etkiler. Bu nedenle enerji alternatifleri arasında seçim yapılırken bu ve bunun gibi birçok kriter dikkate alınmalıdır. Değerlendirme aşamasında enerji alternatiflerine etkiyen ölçütlerin her biri sayısal birimlerle ifade edilemeyebilir, bu durum çeşitli matematiksel ve mühendislik tekniklerinin kullanımını zorunlu kılar. Bu sayede sayısal olarak ifade edilemeyip dilsel olarak değerlendirilen ölçütler de sonucu elde etmede göz önünde bulundurulur ve çıkan sonuçlar matematiksel olarak bir dayanağa sahip olur. Bu tez çalışmasında Türkiye?de kullanılacak enerji alternatiflerinin seçiminde yol haritası oluşturmak amacıyla bir entegre çok kriterli karar verme yöntemi (ÇKKV) uygulanmıştır. Değerlendirme sürecindeki belirsizlikleri hesaplamalara yansıtabilmek amacıyla, bulanık mantık kullanılmıştır. İlgili nitel ve nicel kriterler belirlenerek, ülkede kullanılan enerji kaynakları değerlendirilmiş, ilk sıralarda tercih edilmesi daha uygun alternatifler elde edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde aynı kriterler ve aynı yöntem kullanılarak bu kez yenilenebilir enerji alternatifleri değerlendirilmiştir. Kriterlere ait ağırlıkları hesaplamada tip-2 bulanık bulanık AHS (Analitik Hiyerarşi Süreci) ÇKKV yöntemi kullanılmıştır. Alternatiflerin sıralanması aşamasında ise TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) ÇKKV yöntemi önceki yaklaşımda olduğu gibi yine tip-2 bulanık küme ile birlikte kullanılmıştır. Alternatiflere ait sıralamalar elde edildikten sonra, duyarlılık analizleri gerçekleştirilmiş, mevcut durum ile farklı senaryolar karşılaştırılmıştır. Duyarlılık analizi önce tüm enerji kaynaklarının değerlendirildiği durum için, ardından yalnızca yenilebilir enerji kaynaklarının değerlendirildiği durum için uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre gelecek yıllarda Türkiye?nin yatırım yapması gereken enerji alternatifleri değerlendirilmiştir. Böylelikle ülke için bir yol haritası oluşturulmuştur.
Lojistik merkezi seçimine yönelik bulanık çok ölçütlü karar verme modeli: Doğu Anadolu Bölgesi için bir uygulama
Lojistik merkez yerleri, lojistik sektörünün ekonomik olarak büyümesine etki eden en önemli faktörlerden biridir. Lojistik merkezler büyümeyi öncelikle bölgesel olarak gerçekleştirmekte ve ülke ekonomisine olumlu katkılar sağlamaktadır. Lojistik merkezlerin, değişik taşıma yollarından malların sevk ve idaresi için kara, demir ve deniz yolu gibi çeşitli ulaşım ağlarına ya yakın ya da kolay ulaşılabilir bir mesafede kurulmaları gerekmektedir. Bu sebeplerden dolayı lojistik merkez yerlerinin belirlenmesi kritik bir konu haline gelmiştir. Lojistik merkez yer seçim problemleri bir karar verme problemi olup, büyük ölçüde belirsizlik içeren problemlerdir. Bu tez çalışmasında, en iyi çözüme ulaşabilmek için Buckley'in Bulanık AHP yaklaşımı ile kriter ağırlıkları hesaplatılmış, Tip-2 Bulanık TOPSIS yönteminde, bu ağırlıklar kullanılarak probleme çözüm sunulmuştur. Tip-2 Bulanık TOPSIS yöntemi ile lojistik merkez yeri için en iyi lokasyonun bulunması hedeflenmiştir. Bu çalışmada Doğu Anadolu Bölgesi için lojistik merkez yer seçim problemi incelenmiştir. Malatya, Erzurum ve Van olmak üzere üç alternatif şehir, bu şehirleri değerlendirmek için ise literatürde kullanılan kriterler ışığında, dört adet ana, altı adet alt kriter belirlenmiştir.
Enerji alternatiflerinin bulanık çok ölçütlü değerlendirilmesi ve Türkiye için bir yol haritası
Enerji, hem hayatın devamlılığı hem de ekonominin sürdürülebilirliği için hayati önem taşır. Ülkelerin enerji politikalarını dengelemeleri, toplum sağlığı, çevre ve sosyal konular gibi birçok toplumsal boyutu etkiler. Bu nedenle enerji alternatifleri arasında seçim yapılırken bu ve bunun gibi birçok kriter dikkate alınmalıdır. Değerlendirme aşamasında enerji alternatiflerine etkiyen ölçütlerin her biri sayısal birimlerle ifade edilemeyebilir, bu durum çeşitli matematiksel ve mühendislik tekniklerinin kullanımını zorunlu kılar. Bu sayede sayısal olarak ifade edilemeyip dilsel olarak değerlendirilen ölçütler de sonucu elde etmede göz önünde bulundurulur ve çıkan sonuçlar matematiksel olarak bir dayanağa sahip olur. Bu tez çalışmasında Türkiye?de kullanılacak enerji alternatiflerinin seçiminde yol haritası oluşturmak amacıyla bir entegre çok kriterli karar verme yöntemi (ÇKKV) uygulanmıştır. Değerlendirme sürecindeki belirsizlikleri hesaplamalara yansıtabilmek amacıyla, bulanık mantık kullanılmıştır. İlgili nitel ve nicel kriterler belirlenerek, ülkede kullanılan enerji kaynakları değerlendirilmiş, ilk sıralarda tercih edilmesi daha uygun alternatifler elde edilmeye çalışılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde aynı kriterler ve aynı yöntem kullanılarak bu kez yenilenebilir enerji alternatifleri değerlendirilmiştir. Kriterlere ait ağırlıkları hesaplamada tip-2 bulanık bulanık AHS (Analitik Hiyerarşi Süreci) ÇKKV yöntemi kullanılmıştır. Alternatiflerin sıralanması aşamasında ise TOPSIS (Technique for Order Preference by Similarity to Ideal Solution) ÇKKV yöntemi önceki yaklaşımda olduğu gibi yine tip-2 bulanık küme ile birlikte kullanılmıştır. Alternatiflere ait sıralamalar elde edildikten sonra, duyarlılık analizleri gerçekleştirilmiş, mevcut durum ile farklı senaryolar karşılaştırılmıştır. Duyarlılık analizi önce tüm enerji kaynaklarının değerlendirildiği durum için, ardından yalnızca yenilebilir enerji kaynaklarının değerlendirildiği durum için uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre gelecek yıllarda Türkiye?nin yatırım yapması gereken enerji alternatifleri değerlendirilmiştir. Böylelikle ülke için bir yol haritası oluşturulmuştur.
Alternatif pazarlama stratejilerinin değerlendirilmesinde bulanık çok ölçütlü bir yaklaşım
Ülke genelinde en fazla çalışan sayısına sahip sektörlerden perakende sektörü, gittikçe artan pazar payıyla her geçen gün büyümektedir. Bu artan pazar payı firmalar için önemli bir yatırım kaynağı haline gelmiş ve firmalar karlılıklarını arttırabilmek amacıyla birçok verimlilik ve strateji çalışmaları yapmışlardır. Asıl hedefin doğru ürünün doğru yerde ve doğru zamanda piyasaya sürmek olan firmalarda bu konuyla alakalı departmanlar açılmaktadır. Firma çalışmalarına kendisine en çok katkıyı sağlayan alt grubu pareto analizi ile seçerek başlar. Daha sonra ise bu alt grupla ilgili olarak pazarlama stratejileri seçilir. Pazarlama stratejileri ürünlerle ilgili olarak maliyet, karlılık, adet ve sunum gibi hem müşteri odaklı hemde firma odaklı bilgiler içerirler. Bu çalışma içersinde yapılan analiz ile belirlenen alt grup için bir pazarlama stratejisi seçilmeye çalışılmıştır. Karar verme problemleri çoğu zaman birbiriyle çatışan kriterler içerirler. Bu kriterlerdenden tek ve en doğru seçimi yapabilmek için çok kriterli karar verme teknikleri kullanılmaktadır. Bu çalışma içerisinde ise alternatif pazarlama stratejisi seçimi problemi içerdiği parametre ve kriter fazlalığı nedeniyle çok kriterli karar verme yöntemi kullanılmıştır. Bulanık kümeler klasik küme anlayışını aksine sözel ifadeleri modellemede esneklik sağlamaktadır. Böylelikle olayların modellenmesinde daha gerçekçi ve doğala yakın sonuçlar elde edilir. Bu nedenden dolayı bu çalışma içinde bulanık kümelerden yararlanılmıştır. Belirlenen stratejilerden firma için en yararlı olanın seçilmesi noktasında bulanık çok kriterli karar verme metodlarından yararlanılmaya çalışılmış, bu noktada Tip-2 bulanık kümelere dayanan TOPSIS metoduyla uygulama çalışması yapılmıştır. Tip-2 bulanık kümeler Tip-1 kümelerine nazaran daha fazla parametre içerdiği için tasarım yapısı olarak daha kuvvetlidir. Tip-2 bulanık kümeler sonuçların hassaslığını ve güvenirliğini arttırmaktadır. Uygulama içerisinde kullanılan Tip-2 bulanık kümelere dayanan TOPSIS yöntemi, alternatif pazarlama stratejisi seçiminde mevcut durumu daha iyi modelleme ve sayısallaştırma imkânı sağlamıştır. Ayrıca çalışma içerisinde TOPSIS yönteminin yanı sıra bir yenilik getirilmiştir. Ağırlıklandırma noktasında metadolojiden değil Buckley bulanık analitik hiyerarşi sürecinden yararlanılarak, elde edilen ağırlık değerleri TOPSIS yönteminin içerisinde tekrar çalıştırılmış ve sonuçların tutarlılık sağladığı görülmüştür.
Alternatif pazarlama stratejilerinin değerlendirilmesinde bulanık çok ölçütlü bir yaklaşım
Ülke genelinde en fazla çalışan sayısına sahip sektörlerden perakende sektörü, gittikçe artan pazar payıyla her geçen gün büyümektedir. Bu artan pazar payı firmalar için önemli bir yatırım kaynağı haline gelmiş ve firmalar karlılıklarını arttırabilmek amacıyla birçok verimlilik ve strateji çalışmaları yapmışlardır. Asıl hedefin doğru ürünün doğru yerde ve doğru zamanda piyasaya sürmek olan firmalarda bu konuyla alakalı departmanlar açılmaktadır. Firma çalışmalarına kendisine en çok katkıyı sağlayan alt grubu pareto analizi ile seçerek başlar. Daha sonra ise bu alt grupla ilgili olarak pazarlama stratejileri seçilir. Pazarlama stratejileri ürünlerle ilgili olarak maliyet, karlılık, adet ve sunum gibi hem müşteri odaklı hemde firma odaklı bilgiler içerirler. Bu çalışma içersinde yapılan analiz ile belirlenen alt grup için bir pazarlama stratejisi seçilmeye çalışılmıştır. Karar verme problemleri çoğu zaman birbiriyle çatışan kriterler içerirler. Bu kriterlerdenden tek ve en doğru seçimi yapabilmek için çok kriterli karar verme teknikleri kullanılmaktadır. Bu çalışma içerisinde ise alternatif pazarlama stratejisi seçimi problemi içerdiği parametre ve kriter fazlalığı nedeniyle çok kriterli karar verme yöntemi kullanılmıştır. Bulanık kümeler klasik küme anlayışını aksine sözel ifadeleri modellemede esneklik sağlamaktadır. Böylelikle olayların modellenmesinde daha gerçekçi ve doğala yakın sonuçlar elde edilir. Bu nedenden dolayı bu çalışma içinde bulanık kümelerden yararlanılmıştır. Belirlenen stratejilerden firma için en yararlı olanın seçilmesi noktasında bulanık çok kriterli karar verme metodlarından yararlanılmaya çalışılmış, bu noktada Tip-2 bulanık kümelere dayanan TOPSIS metoduyla uygulama çalışması yapılmıştır. Tip-2 bulanık kümeler Tip-1 kümelerine nazaran daha fazla parametre içerdiği için tasarım yapısı olarak daha kuvvetlidir. Tip-2 bulanık kümeler sonuçların hassaslığını ve güvenirliğini arttırmaktadır. Uygulama içerisinde kullanılan Tip-2 bulanık kümelere dayanan TOPSIS yöntemi, alternatif pazarlama stratejisi seçiminde mevcut durumu daha iyi modelleme ve sayısallaştırma imkânı sağlamıştır. Ayrıca çalışma içerisinde TOPSIS yönteminin yanı sıra bir yenilik getirilmiştir. Ağırlıklandırma noktasında metadolojiden değil Buckley bulanık analitik hiyerarşi sürecinden yararlanılarak, elde edilen ağırlık değerleri TOPSIS yönteminin içerisinde tekrar çalıştırılmış ve sonuçların tutarlılık sağladığı görülmüştür.
Alternatif pazarlama stratejilerinin değerlendirilmesinde bulanık çok ölçütlü bir yaklaşım
Ülke genelinde en fazla çalışan sayısına sahip sektörlerden perakende sektörü, gittikçe artan pazar payıyla her geçen gün büyümektedir. Bu artan pazar payı firmalar için önemli bir yatırım kaynağı haline gelmiş ve firmalar karlılıklarını arttırabilmek amacıyla birçok verimlilik ve strateji çalışmaları yapmışlardır. Asıl hedefin doğru ürünün doğru yerde ve doğru zamanda piyasaya sürmek olan firmalarda bu konuyla alakalı departmanlar açılmaktadır. Firma çalışmalarına kendisine en çok katkıyı sağlayan alt grubu pareto analizi ile seçerek başlar. Daha sonra ise bu alt grupla ilgili olarak pazarlama stratejileri seçilir. Pazarlama stratejileri ürünlerle ilgili olarak maliyet, karlılık, adet ve sunum gibi hem müşteri odaklı hemde firma odaklı bilgiler içerirler. Bu çalışma içersinde yapılan analiz ile belirlenen alt grup için bir pazarlama stratejisi seçilmeye çalışılmıştır. Karar verme problemleri çoğu zaman birbiriyle çatışan kriterler içerirler. Bu kriterlerdenden tek ve en doğru seçimi yapabilmek için çok kriterli karar verme teknikleri kullanılmaktadır. Bu çalışma içerisinde ise alternatif pazarlama stratejisi seçimi problemi içerdiği parametre ve kriter fazlalığı nedeniyle çok kriterli karar verme yöntemi kullanılmıştır. Bulanık kümeler klasik küme anlayışını aksine sözel ifadeleri modellemede esneklik sağlamaktadır. Böylelikle olayların modellenmesinde daha gerçekçi ve doğala yakın sonuçlar elde edilir. Bu nedenden dolayı bu çalışma içinde bulanık kümelerden yararlanılmıştır. Belirlenen stratejilerden firma için en yararlı olanın seçilmesi noktasında bulanık çok kriterli karar verme metodlarından yararlanılmaya çalışılmış, bu noktada Tip-2 bulanık kümelere dayanan TOPSIS metoduyla uygulama çalışması yapılmıştır. Tip-2 bulanık kümeler Tip-1 kümelerine nazaran daha fazla parametre içerdiği için tasarım yapısı olarak daha kuvvetlidir. Tip-2 bulanık kümeler sonuçların hassaslığını ve güvenirliğini arttırmaktadır. Uygulama içerisinde kullanılan Tip-2 bulanık kümelere dayanan TOPSIS yöntemi, alternatif pazarlama stratejisi seçiminde mevcut durumu daha iyi modelleme ve sayısallaştırma imkânı sağlamıştır. Ayrıca çalışma içerisinde TOPSIS yönteminin yanı sıra bir yenilik getirilmiştir. Ağırlıklandırma noktasında metadolojiden değil Buckley bulanık analitik hiyerarşi sürecinden yararlanılarak, elde edilen ağırlık değerleri TOPSIS yönteminin içerisinde tekrar çalıştırılmış ve sonuçların tutarlılık sağladığı görülmüştür.
Yatırım projelerinin değerlendirilmesinde bulanık tabanlı bir yaklaşım
Kalkınma, toplum fertlerinin yaşam kalitelerindeki iyileşme olarak ifade edilmektedir. Ülkenin kalkınmasında önemli rol oynayacağı düşünülen projelerin bir kısmı, doğrudan kamu tarafından uygulandığı gibi, bazı durumlarda ise kamu, bölgenin kalkınması için önemli gördüğü alanlarda, özel sektör tarafından yapılacak yatırımları teşvik eder. Kamu tarafından, özel sektör yatırımlarını teşvik etmek amacıyla kullanılan kaynaklardan biri de hibe destekleridir. Kamu kaynağının etkin bir şekilde kullanılabilmesi amacıyla, hibelerin tahsis edileceği projelerin belirlenmesi süreci oldukça önemli bir husustur. Desteklenecek projelerin belirlenmesinde dikkate alınması gereken bir diğer husus da bölgeler arasındaki sosyoekonomik gelişmişlik farkının azaltılmasıdır. Dolayısıyla, hibe destekleri dağıtım süreci pek çok faktörün dikkate alındığı bir çok ölçütlü karar verme sürecidir. Bu çalışmada, kamu tarafından desteklenecek projelerin seçilmesi için bir karar destek modeli geliştirilmiştir. Model kapsamında, değerlendirmelerin daha hassas ve etkin olabilmesi için bulanık mantık yaklaşımı kullanılmıştır. Modelde, kriter ağırlıklarının belirlenmesi adımında, çalışmanın başlangıcında literatürde örneği bulunmayan, Aralık Tip-2 Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci, alternatiflerin değerlendirilmesi adımında ise Aralık Tip-2 TOPSIS yöntemi kullanılmıştır. Gerçek hayatta karşılaşılan ölçüm zorluklarının giderilmesi için modelde tip-2 bulanık kümeler ile gerçek sayılar eş zamanlı olarak kullanılmıştır. Buna ilave olarak, bu çalışmada bölge içi gelişmişlik farkını azaltmak amacıyla, kamu kaynaklarının az gelişmiş şehirlere öncelikli olarak tahsis edilebilmesi için şehirleri, sosyoekonomik gelişmişlik seviyelerine göre sıralayan bir model geliştirilmiştir. Modelin daha iyi anlaşılabilmesi için Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı'nda gerçek veriler üzerinden uygulama yapılmıştır.
Yatırım projelerinin değerlendirilmesinde bulanık tabanlı bir yaklaşım
Kalkınma, toplum fertlerinin yaşam kalitelerindeki iyileşme olarak ifade edilmektedir. Ülkenin kalkınmasında önemli rol oynayacağı düşünülen projelerin bir kısmı, doğrudan kamu tarafından uygulandığı gibi, bazı durumlarda ise kamu, bölgenin kalkınması için önemli gördüğü alanlarda, özel sektör tarafından yapılacak yatırımları teşvik eder. Kamu tarafından, özel sektör yatırımlarını teşvik etmek amacıyla kullanılan kaynaklardan biri de hibe destekleridir. Kamu kaynağının etkin bir şekilde kullanılabilmesi amacıyla, hibelerin tahsis edileceği projelerin belirlenmesi süreci oldukça önemli bir husustur. Desteklenecek projelerin belirlenmesinde dikkate alınması gereken bir diğer husus da bölgeler arasındaki sosyoekonomik gelişmişlik farkının azaltılmasıdır. Dolayısıyla, hibe destekleri dağıtım süreci pek çok faktörün dikkate alındığı bir çok ölçütlü karar verme sürecidir. Bu çalışmada, kamu tarafından desteklenecek projelerin seçilmesi için bir karar destek modeli geliştirilmiştir. Model kapsamında, değerlendirmelerin daha hassas ve etkin olabilmesi için bulanık mantık yaklaşımı kullanılmıştır. Modelde, kriter ağırlıklarının belirlenmesi adımında, çalışmanın başlangıcında literatürde örneği bulunmayan, Aralık Tip-2 Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci, alternatiflerin değerlendirilmesi adımında ise Aralık Tip-2 TOPSIS yöntemi kullanılmıştır. Gerçek hayatta karşılaşılan ölçüm zorluklarının giderilmesi için modelde tip-2 bulanık kümeler ile gerçek sayılar eş zamanlı olarak kullanılmıştır. Buna ilave olarak, bu çalışmada bölge içi gelişmişlik farkını azaltmak amacıyla, kamu kaynaklarının az gelişmiş şehirlere öncelikli olarak tahsis edilebilmesi için şehirleri, sosyoekonomik gelişmişlik seviyelerine göre sıralayan bir model geliştirilmiştir. Modelin daha iyi anlaşılabilmesi için Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı'nda gerçek veriler üzerinden uygulama yapılmıştır.
Yatırım projelerinin değerlendirilmesinde bulanık tabanlı bir yaklaşım
Kalkınma, toplum fertlerinin yaşam kalitelerindeki iyileşme olarak ifade edilmektedir. Ülkenin kalkınmasında önemli rol oynayacağı düşünülen projelerin bir kısmı, doğrudan kamu tarafından uygulandığı gibi, bazı durumlarda ise kamu, bölgenin kalkınması için önemli gördüğü alanlarda, özel sektör tarafından yapılacak yatırımları teşvik eder. Kamu tarafından, özel sektör yatırımlarını teşvik etmek amacıyla kullanılan kaynaklardan biri de hibe destekleridir. Kamu kaynağının etkin bir şekilde kullanılabilmesi amacıyla, hibelerin tahsis edileceği projelerin belirlenmesi süreci oldukça önemli bir husustur. Desteklenecek projelerin belirlenmesinde dikkate alınması gereken bir diğer husus da bölgeler arasındaki sosyoekonomik gelişmişlik farkının azaltılmasıdır. Dolayısıyla, hibe destekleri dağıtım süreci pek çok faktörün dikkate alındığı bir çok ölçütlü karar verme sürecidir. Bu çalışmada, kamu tarafından desteklenecek projelerin seçilmesi için bir karar destek modeli geliştirilmiştir. Model kapsamında, değerlendirmelerin daha hassas ve etkin olabilmesi için bulanık mantık yaklaşımı kullanılmıştır. Modelde, kriter ağırlıklarının belirlenmesi adımında, çalışmanın başlangıcında literatürde örneği bulunmayan, Aralık Tip-2 Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci, alternatiflerin değerlendirilmesi adımında ise Aralık Tip-2 TOPSIS yöntemi kullanılmıştır. Gerçek hayatta karşılaşılan ölçüm zorluklarının giderilmesi için modelde tip-2 bulanık kümeler ile gerçek sayılar eş zamanlı olarak kullanılmıştır. Buna ilave olarak, bu çalışmada bölge içi gelişmişlik farkını azaltmak amacıyla, kamu kaynaklarının az gelişmiş şehirlere öncelikli olarak tahsis edilebilmesi için şehirleri, sosyoekonomik gelişmişlik seviyelerine göre sıralayan bir model geliştirilmiştir. Modelin daha iyi anlaşılabilmesi için Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı'nda gerçek veriler üzerinden uygulama yapılmıştır.
Bulanık tahmin yöntemleri ve iki farklı alanda uygulanması
İnsanlar gerçekleşmesi beklenen olayların sonuçlarını önceden kestirmek için çalışmalarda bulunmuştur. Bu çalışmalar, tahmin biliminin gelişmesinde temel taşı görevini üstlenmiştir. Son yüzyılda tahmin bilimi ciddi gelişmeler kaydetmiş ve birçok alanda tahminleme çalışmaları yapılmıştır. Günümüzün karmaşık ve tahmin edilemeyen ortamında tahmin çalışmalarının etkinliğini arttırmak için bulanık mantık, oldukça etkin bir yaklaşımdır. Bu çalışmada birisi Türkiye'nin dış ticaret hacminin tahmin modelinin oluşturulması diğeri Doğancı Barajı'nda tutulan aylık su hacminin tahmin modelinin oluşturulması olarak iki farklı alanda bulanık tahminleme uygulaması gerçekleştirilmiştir. Bulanık tahminleme modellerinin oluşturulmasında bulanık ARIMA ve bulanık mevsimsel ARIMA yöntemleri kullanılmıştır. Uygulamalarda belirlenen ARIMA ve mevsimsel ARIMA modellerinden bulanıklaştırılmış tahminler elde edilmesinde belirlenen model parametrelerinin üçgensel bulanık sayı olacak şekilde bulanıklaştırılması için gerekli yayılım parametreleri değerlerine sunulan lineer programlama problemlerinin çözülmesiyle ulaşılmıştır. Bulanık üçgensel parametrelerin merkez değerleriyle tahmin değerleri, yayılım parametreleriyle de tahminin alt-üst sınır değerleri elde edilmiştir. Böylece en iyi ve en kötü durum senaryoları oluşturulmuştur. Serilerdeki değişimlerin bulanık tahminin alt ve üst sınırlarına olan etkisi incelenmiştir.
Bulanık tahmin yöntemleri ve iki farklı alanda uygulanması
İnsanlar gerçekleşmesi beklenen olayların sonuçlarını önceden kestirmek için çalışmalarda bulunmuştur. Bu çalışmalar, tahmin biliminin gelişmesinde temel taşı görevini üstlenmiştir. Son yüzyılda tahmin bilimi ciddi gelişmeler kaydetmiş ve birçok alanda tahminleme çalışmaları yapılmıştır. Günümüzün karmaşık ve tahmin edilemeyen ortamında tahmin çalışmalarının etkinliğini arttırmak için bulanık mantık, oldukça etkin bir yaklaşımdır. Bu çalışmada birisi Türkiye'nin dış ticaret hacminin tahmin modelinin oluşturulması diğeri Doğancı Barajı'nda tutulan aylık su hacminin tahmin modelinin oluşturulması olarak iki farklı alanda bulanık tahminleme uygulaması gerçekleştirilmiştir. Bulanık tahminleme modellerinin oluşturulmasında bulanık ARIMA ve bulanık mevsimsel ARIMA yöntemleri kullanılmıştır. Uygulamalarda belirlenen ARIMA ve mevsimsel ARIMA modellerinden bulanıklaştırılmış tahminler elde edilmesinde belirlenen model parametrelerinin üçgensel bulanık sayı olacak şekilde bulanıklaştırılması için gerekli yayılım parametreleri değerlerine sunulan lineer programlama problemlerinin çözülmesiyle ulaşılmıştır. Bulanık üçgensel parametrelerin merkez değerleriyle tahmin değerleri, yayılım parametreleriyle de tahminin alt-üst sınır değerleri elde edilmiştir. Böylece en iyi ve en kötü durum senaryoları oluşturulmuştur. Serilerdeki değişimlerin bulanık tahminin alt ve üst sınırlarına olan etkisi incelenmiştir.
Bulanık tahmin yöntemleri ve iki farklı alanda uygulanması
İnsanlar gerçekleşmesi beklenen olayların sonuçlarını önceden kestirmek için çalışmalarda bulunmuştur. Bu çalışmalar, tahmin biliminin gelişmesinde temel taşı görevini üstlenmiştir. Son yüzyılda tahmin bilimi ciddi gelişmeler kaydetmiş ve birçok alanda tahminleme çalışmaları yapılmıştır. Günümüzün karmaşık ve tahmin edilemeyen ortamında tahmin çalışmalarının etkinliğini arttırmak için bulanık mantık, oldukça etkin bir yaklaşımdır. Bu çalışmada birisi Türkiye'nin dış ticaret hacminin tahmin modelinin oluşturulması diğeri Doğancı Barajı'nda tutulan aylık su hacminin tahmin modelinin oluşturulması olarak iki farklı alanda bulanık tahminleme uygulaması gerçekleştirilmiştir. Bulanık tahminleme modellerinin oluşturulmasında bulanık ARIMA ve bulanık mevsimsel ARIMA yöntemleri kullanılmıştır. Uygulamalarda belirlenen ARIMA ve mevsimsel ARIMA modellerinden bulanıklaştırılmış tahminler elde edilmesinde belirlenen model parametrelerinin üçgensel bulanık sayı olacak şekilde bulanıklaştırılması için gerekli yayılım parametreleri değerlerine sunulan lineer programlama problemlerinin çözülmesiyle ulaşılmıştır. Bulanık üçgensel parametrelerin merkez değerleriyle tahmin değerleri, yayılım parametreleriyle de tahminin alt-üst sınır değerleri elde edilmiştir. Böylece en iyi ve en kötü durum senaryoları oluşturulmuştur. Serilerdeki değişimlerin bulanık tahminin alt ve üst sınırlarına olan etkisi incelenmiştir.
Finans sektöründe değişkenliğin analizi ve kontrolü: imkb-30 endeksi üzerine bulanık kontrol diyagramları uygulaması
Süreçte meydana gelen değişkenliğin kısa sürede tespit edilmesi, maliyet ve kalite açısından önemli kazançlar sağlamaktadır. Değişkenliğin tanımlanmasındaki gecikmenin neden olacağı maliyet düşünüldüğünde, özellikle finans sektörü için süreçteki sapmanın doğru ve çabuk bir şekilde tespit edilebilmesi yatırımcılar için büyük bir öneme sahiptir. Bu tez çalışması kapsamında İstanbul Menkul Kıymetler Borsası-30 Endeksindeki (İMKB-30 Endeksi) İMKB-30 Endeksindeki fiyat değişkenliği analiz edilmiştir ve kısaca tanımlamalar yapıldıktan sonra İMKB-30 Endekisindeki değişkenliğin belirlenmesinde ve kontrol edilmesinde kullanılmak üzere bir bulanık model geliştirilmiştir. Bu amaçla ilk olarak İMKB-30 Endeksi değişkenliğin tahminlemesinde zaman serisi yöntemlerinden üstel düzleştirme yöntemi kullanılarak fiyat bilgileri oluşturulmuştur. Daha sonra süreçteki değişkenliğin belirlenmesinde kullanılmak üzere bir bulanık model geliştirilmiştir ve süreç kontrol diyagramlarının oluşturulmasında bulanık mantık kullanılarak bulanık kontrol diyagramları kullanılarak süreç değişkenliğinin analiz edilmesine ait bir uygulama verilmiştir. Bulanık model ile kontrol diyagramlarının performansları karşılaştırıldıktan sonra elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir.
Finans sektöründe değişkenliğin analizi ve kontrolü: imkb-30 endeksi üzerine bulanık kontrol diyagramları uygulaması
Süreçte meydana gelen değişkenliğin kısa sürede tespit edilmesi, maliyet ve kalite açısından önemli kazançlar sağlamaktadır. Değişkenliğin tanımlanmasındaki gecikmenin neden olacağı maliyet düşünüldüğünde, özellikle finans sektörü için süreçteki sapmanın doğru ve çabuk bir şekilde tespit edilebilmesi yatırımcılar için büyük bir öneme sahiptir. Bu tez çalışması kapsamında İstanbul Menkul Kıymetler Borsası-30 Endeksindeki (İMKB-30 Endeksi) İMKB-30 Endeksindeki fiyat değişkenliği analiz edilmiştir ve kısaca tanımlamalar yapıldıktan sonra İMKB-30 Endekisindeki değişkenliğin belirlenmesinde ve kontrol edilmesinde kullanılmak üzere bir bulanık model geliştirilmiştir. Bu amaçla ilk olarak İMKB-30 Endeksi değişkenliğin tahminlemesinde zaman serisi yöntemlerinden üstel düzleştirme yöntemi kullanılarak fiyat bilgileri oluşturulmuştur. Daha sonra süreçteki değişkenliğin belirlenmesinde kullanılmak üzere bir bulanık model geliştirilmiştir ve süreç kontrol diyagramlarının oluşturulmasında bulanık mantık kullanılarak bulanık kontrol diyagramları kullanılarak süreç değişkenliğinin analiz edilmesine ait bir uygulama verilmiştir. Bulanık model ile kontrol diyagramlarının performansları karşılaştırıldıktan sonra elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir.
Finans sektöründe değişkenliğin analizi ve kontrolü: imkb-30 endeksi üzerine bulanık kontrol diyagramları uygulaması
Süreçte meydana gelen değişkenliğin kısa sürede tespit edilmesi, maliyet ve kalite açısından önemli kazançlar sağlamaktadır. Değişkenliğin tanımlanmasındaki gecikmenin neden olacağı maliyet düşünüldüğünde, özellikle finans sektörü için süreçteki sapmanın doğru ve çabuk bir şekilde tespit edilebilmesi yatırımcılar için büyük bir öneme sahiptir. Bu tez çalışması kapsamında İstanbul Menkul Kıymetler Borsası-30 Endeksindeki (İMKB-30 Endeksi) İMKB-30 Endeksindeki fiyat değişkenliği analiz edilmiştir ve kısaca tanımlamalar yapıldıktan sonra İMKB-30 Endekisindeki değişkenliğin belirlenmesinde ve kontrol edilmesinde kullanılmak üzere bir bulanık model geliştirilmiştir. Bu amaçla ilk olarak İMKB-30 Endeksi değişkenliğin tahminlemesinde zaman serisi yöntemlerinden üstel düzleştirme yöntemi kullanılarak fiyat bilgileri oluşturulmuştur. Daha sonra süreçteki değişkenliğin belirlenmesinde kullanılmak üzere bir bulanık model geliştirilmiştir ve süreç kontrol diyagramlarının oluşturulmasında bulanık mantık kullanılarak bulanık kontrol diyagramları kullanılarak süreç değişkenliğinin analiz edilmesine ait bir uygulama verilmiştir. Bulanık model ile kontrol diyagramlarının performansları karşılaştırıldıktan sonra elde edilen sonuçlar değerlendirilmiştir.