Theses supervised by Doç. Dr. Yavuz Demirtaş
10 theses · Fırat University
Günümüz musikişinaslarından Erdal Küçükkaya'nın hayatı ve müzikal yönü
Yüzyıllardır bu topraklarda varlığını sürdürmekte olan Türk Halk Müziği çatısı altında her geçen gün yüzlerce musikişinas yetişmekte ve bu musikişinaslar tarafından sürekli olarak bu müzik türü yenilenmekte ve gelişmektedir. Bahsi geçen musikişinaslardan biri de Erdal Küçükkaya olup gerek kendi üslubuyla türküler icra etmesiyle, gerekse bestelemiş olduğu türkülerle, halk müziğimizin genç nesil tarafından unutulmaya yüz tuttuğu bu müzik türüne önemli katkılarda bulunmaktadır. Yurt içinde ve yurt dışında ulusal yayın yapan birçok kanal ve radyolarda müzik programlarına katılan Erdal Küçükkaya, kendine özgü üslubuyla seslendirmiş olduğu türkülerin yer aldığı birçok kaset ve CD de çıkarmış, Türk halk müziğinin gelişmesine ve yayılmasına sözü edilen faaliyetleriyle mühim katkılarda bulunmuştur. İş bu çalışma Erdal Küçükkaya'nın hayatını ve musikişinaslığını konu edinmektedir.
Uzun hava türleri (Araştırma-inceleme, notasyon ve metodolojik eğitim)
Önemli kültür miraslarımızdan biri olan uzun havalarımız, mûsikî ve edebi anlamda bizi biz yapan değerlerin bilinmesi adına önemli bir kaynak vazifesi görmektedir. Biz de bu çalışmamızda Anadolu'da bulunan ve hemen herkesin isim olarak tanıdığı bozlak, barak vb. gibi uzun hava çeşitleri ile ilgili çok sayıda kaynaktan literatür taraması yaparak doğru bilinen yanlışları ve literatürdeki hatalı bilgileri tartışarak ortaya koyduk. Bunun yanı sıra bu uzun hava çeşitlerinin müzikal anlamda birbirinden ayrılan yönlerini, gerek elimizde mevcut olan yazılı kaynaklardan gerekse kaynak kişi niteliğindeki uzun hava icracılarının ses kayıtlarından faydalanarak tespit etmeye çalıştık. Ayrıca çalışmamızda uzun havaların sistematik müzikoloji çerçevesinde notasyonunun ve metodolojik eğitiminin nasıl olması gerektiği konusunda detaylı bir anlatım yaparak uzun hava meraklılarına sistematik bir yöntem sunduk.
Klarnetin sesleri ve kültürel anlamları: Müzikte duyumsama üzerine bir inceleme
Bu araĢtırmanın amacı klarnetin yerel musikisiyle özdeĢleĢtiği Ege, Trakya ve Elazığ‟daki klarnet icracılarının müzik duyumsamaların kültürel çerçevede karĢılaĢtırılmasıdır. AraĢtırmanın çalıĢma grubunu Ege, Trakya ve Elazığ‟da klarnet çalmakta olan ve araĢtırmaya gönüllü katılan 15 sanatçı oluĢturmaktadır. Nitel araĢtırma yöntemlerinden fenomenoloji yaklaĢımı ile gerçekleĢtirilen bu araĢtırmada klarnet icra eden sanatçılardan Elazığ yöresine ait "Yüksek Minarede Kandiller Yanar" adlı eseri icra etmeleri istenmiĢ ve eseri icra etmelerinin hemen arkasından araĢtırmacı tarafından hazırlanan beĢ tane açık uçlu sorunun yer aldığı yarı yapılandırılmıĢ görüĢme formu uygulanmıĢtır. GörüĢme formunda yer alan sorular yüz yüze görüĢme, zoom bağlantısı ve görüntülü WhatsApp araması yöntemleriyle araĢtırmacı tarafından katılımcılara yönlendirilmiĢ ve sanatçıların onayı alınarak görüĢme sürecine iliĢkin video kayıtları alınmıĢ ve ardından görüĢmeler transkribe edilmiĢtir. GörüĢme sürecinde ulaĢılan verilerin analizinde NVĠVO 12 paket programı kullanılmıĢ ve betimsel analiz yöntemi ile değerlendirilmiĢtir. AraĢtırma sonucunda Elazığ yöresi müzik kültürü, Ege ve Trakya bölgelerindeki klarnet sanatçıları tarafından zengin ve özgün bir müzik kültürü olarak değerlendirildiği; eserin zengin melodik yapısıyla ilgili görüĢe Elazığlı sanatçıların, Ege ve Trakya sanatçılarından daha yüksek düzeyde katılım sağladıkları; Elazığ‟daki sanatçıların, eserin icrasına en çok Elazığ'ın ruhuna sadık kalarak duyguyu yansıtma, eserin hikayesine ve Elazığ yöresine özgü geleneksel icra tekniklerini kullanmaya önem verdikleri; Ege Bölgesi sanatçılarının ise Elazığlı sanatçılara göre eserin melodik yapısına ve ritmik yapısına daha az dikkat ettikleri, bunun yerine formuna ve hikayesine daha fazla odaklandıkları görülmektedir. AraĢtırmada ayrıca klarnet sanatçılarının tavır farklılıklarını etkileyen farklı faktörler olduğu ve klarnet icralarındaki farklılıkların tek bir faktöre bağlanması mümkün görünmemektedir. Anahtar Kelimeler: Müzik, Klarnet, Kültür, Müzikal Duyumsama, Müzik Beğenisi
Elâzığ ilinde icra edilen geleneksel halk oyunları müziklerinin Arel-Ezgi-Uzdilek ses sisteminde incelenmesi
Elâzığ-Harput yöresine ait geleneksel halk oyunları müziklerinin Arel-Ezgi-Uzdilek ses sistemi çerçevesinde analiz edildiği bu tez, kültürel mirasın korunması ve Türk müziği nazariyatının bölgesel müziklerdeki geçerliliğini ortaya koyma açısından önemlidir. Geleneksel müziklerin toplumsal hafıza ve kimlik açısından taşıdığı değere dikkat çeken çalışma, Elâzığ yöresine özgü halk oyunları müziklerini makam, perde ve ritmik yapı bakımından incelemiştir. Araştırmada, bu müziklerin teorik sistemle ne ölçüde örtüştüğü değerlendirilmiş; böylece nazari sistemlerin halk müziğine uygulanabilirliği sorgulanmıştır. Çalışmada değerlendirilen müziklerin ses frekansları, makamları ve ritmik özellikleri detaylı biçimde ele alınmıştır. Tez kapsamında Delilo, Temurağa, Fatmalı, Büyük Ceviz, Çayda Çıra, Çepik, Dik Halay, Avreş, Ağır Halay ve Keçike gibi oyun havaları incelenmiştir. Araştırma, halk müziğinin akademik çerçevede değerlendirilmesini sağlayarak hem müzikoloji literatürüne katkıda bulunmakta hem de yerel müzik kültürünün gelecek kuşaklara doğru biçimde aktarılmasına zemin hazırlamaktadır. Ayrıca geleneksel müziklerin eğitim süreçlerine entegrasyonu açısından da kuramsal bir temel oluşturma potansiyeli taşımaktadır.
Enver Demirbağ'ın Elazığ-Harput yöresi müziğindeki yeri ve TRT repertuvarına kazandırdığı eserlerin incelenmesi
Bu tez çalışması, Elazığ-Harput yöresi müziğinin önemli temsilcilerinden biri olan Enver Demirbağ'ın hayatı, müzikal kişiliği ve Elazığ-Harput yöresi müziğine katkı sağladığı ve TRT repertuvarına kazandırdığı eserlerini kapsamlı bir şekilde incelemektedir. Enver Demirbağ, Elazığ-Harput yöresi müziğinin önemli bir temsilcisidir. Eserleri, bu yöreye özgü makam ve usûllerin zenginliğini ve çeşitliliğini yansıtmaktadır. Ayrıca, Demirbağ, bu yöreye müzikal olarak yeni bir bakış açısı getirmiştir. Eserlerinde, geleneksel Elazığ-Harput makamlarının yanı sıra, Türk sanat müziği ve klasik batı müziği makamlarından da yararlanmıştır. Bu tez çalışmasında, Enver Demirbağ'ın hayatı, müzik eğitimi, müzikal kişiliği ve Elazığ-Harput yöresi müziğine katkıları incelenmiştir. Ayrıca, Demirbağ'ın TRT repertuvarına kazandırdığı 9 eser makam ve usûl açısından analiz edilmiştir. Araştırmanın sonucunda, Enver Demirbağ'ın Elazığ-Harput yöresi müziğine önemli bir katkı sağladığı sonucuna varılmıştır. Demirbağ'ın eserleri, bu yöreye özgü müzikal geleneğin devamlılığını sağlamaya ve bu geleneğin yeni kuşaklara aktarılmasına katkıda bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Elazığ-Harput Yöresi, Enver Demirbağ, Makam, Türk Sanat Müziği, Usûl.
Elazığlı musıkişinas Naci Sönmez'in hayatı, sanatçı kişiliği ve Elazığ'da açılmasına öncülük ettiği müzik kurumları
Ülkemizde sanat ve sanat özelinde musikinin gelişmesini, ilerlemesini ve sonraki nesillere aktarılmasını sağlayan, kurum ve kişilerin yapmış olduğu hizmetler, kültürün sonraki nesillere aktarılması özelinde, ülkemiz açısından hayati öneme sahiptir. Ülkeleri ve milletleri ayakta tutan kültürün aktarılmasında ise musikinin yeri hiç kuşkusuz çok büyük bir önem arz etmektedir. Toplumun, kendi kültürü kaybolmadan, kendisinden sonraki nesillere aktarmak için oluşturulan devlet kurumlarının yanı sıra gönüllü olarak oluşturulan müzik derneklerinin de bu konu da rolü ve önemi büyüktür. Yıllarca, kaybolmadan günümüze kadar gelen birçok eserin, yıllar içerisindeki yolculuğu ise hiç kuşkusuz usta çırak ilişkisi kurularak sonraki nesillere aktarımı sayesinde gerçekleşmiştir. Kaybolmaya yüz tutmuş eserlerin, yeniden yaşatılarak halka sunulması ile korunabileceği aşikârdır. Bu görevi üstlenen kurum ve kişileri tanıtmak, onların yapmış olduğu hizmetleri anlatmak ve onları sonraki nesillere tanıtarak, rol model olmalarını sağlamak ise ayrıca önemli bir görevdir. Bu görevi üstlenmek adına yapmış olduğumuz çalışmada, Elazığ musikisi adına büyük hizmetler sunmuş Naci Sönmez'i tanıtmak, sanatçının açılmasına öncülük ettiği sanat kurumlarını ve bu kurumların faaliyetlerini inceleyerek Elazığ ve yöre müziğine katkılarını araştırmak genel amacımız olmuştur. Sanatçının hayatını, yazmış olduğu müzik eserlerini ve bu eserlerin müziksel anlamda incelemesini yaparak sanatçıyı tanıtmak ve sanatçının yaptığı hizmetleri sonraki nesillere aktararak sanatçının rol model olmasını sağlamak, bizlerden sonra bu konuda çalışma yapacak olan kişilere kaynak oluşturmak amaçları etrafında yaptığımız çalışmamız, Naci Sönmez'in hayatını, Elazığ'da açılmasına öncülük ettiği Müzik kurumlarını ve eserlerini konu etmiştir. Anahtar Kelimeler: Naci Sönmez, Müzik, Sanatçı
Güftesi Yunus Emre'ye ait TRT THM repertuvarında bulunan ve bulunmayan türkülerin ayak/makam, usul ve tür yönünden incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, güftesi Yunus Emre'ye ait olan TRT THM repertuvarında bulunan ve bulunmayan türkülerin makam/ayak, tür ve usûl özelliklerini ortaya koymaktır. Böylece bu türkülerin müzikal değerlerini ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Bu ana amaç içerisinde türkülerin zaman, birim, usûl türü, incelenerek usûl özellikleri, karar perdeleri güçlüleri gibi makamsal özellikleri; saptanmaya çalışılmıştır. Bu araştırmanın yürütülmesinde belgesel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmanın evrenini örneklemini ise TRT THM repertuvarında bulunan güftesi Yunus Emre'ye ait 10 adet türkü ile TRT THM repertuvarında bulunmayan güftesi Yunus Emre'ye ait güncel popüler 10 adet türkü ile toplam 20 adet türkü oluşturmaktadır. Araştırmanın sonucunda güftesi Yunus Emre'ye ait 20 adet türkü incelenmiş; farklı usûl kalıplarının ve farklı makam dizilerinin işlendiği ortaya çıkarılmıştır. Bu çalışmanın sonucunda TRT THM repertuvarında bulunan güftesi, Yunus Emre'ye ait 10 türkünün makam ve ayak yönünden en çok hüseyni dizisinden oluştuğu, usul yönünden en çok karma usûllerden meydana geldiği, nazım türü yönünden en çok ilahi ve koşma türünün olduğu görülmüştür. Bu çalışmanın sonucunda TRT THM repertuvarında bulunmayan güftesi, Yunus Emre'ye ait 10 popüler eserin makam ve ayak yönünden en çok Hüseyni dizisine ait olduğu usul yönünden en çok ana usûllerden oluştuğu, nazım türü yönünden en çok koşma türünün olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Makam, Geleneksel Türk Halk Müziği, Ayak, Usul Yunus Emre, Güfte
Zâhirîlikte mûsikî
Bir düşünce, duygu ya da doğa olayını ifade etmek amacıyla, ölçülü ve uyumlu seslerin belirli bir sanatsal anlayış dâhilinde, ritimli ya da ritimsiz bir araya getirilmesiyle oluşan müziğin, İslam'daki hükmü geçmişte olduğu gibi günümüzde de önemli tartışma konuları arasında yer almaktadır. İslam'da bazı konuların helâlliği ve haramlığı hakkında şüphe yokken müziğin hükmü konusunda ihtilaf vardır. İslam Alimleri müziği helâl ve haram olmak üzere iki ayrı kısımda incelemişlerdir. Bu noktada İslam âlimlerinin istisnai durumlar dışında müziği genel olarak yasakladığı görüşlerinin yanında müziğin İslam hukuku ilkelerine uygun olması halinde helal olabileceğini savunan görüşler de vardır. Bu çalışmada müziğin aleyhinde ve lehinde rivayet edilen hadis-i şeriflerin ışığında Zâhirîlik mezhebinin müziğe bakışının araştırılması ele alınmıştır. Giriş bölümünde konumuzun önemi, kapsamı ve işleniş yöntemi bulunmaktadır. Birinci bölümde Zâhirî mezhebinin doğuşuna, yayıldığı yerlere, mezhebin görüşlerine ve ünlü Zâhirî âlimlerine yer verdik. İkinci bölümde mûsikî ile ilgili ayet ve hadisler hakkında Zâhirîlerin yorumları bulunurken sonuç bölümünde ise incelediğimiz konunun genel değerlendirilmesi yapıldı. Zâhirîlerin mûsikî ile ilgili görüşleri hakkında ulaştığımız sonuçlara değinilirken Zâhirîliğin diğer mezheplere göre farklılıklarını değerlendirdik. Anahtar Kelimeler: Zâhirîlik, İbn-i Hazm, Mûsikî, Helal, Haram,
Elazığ yöresine ait hikâyeli türkülerin müzikal analizi
Türküler, bir bölgenin en önemli müzikal ve folklorik varlığına işaret etmenin yanında üretildiği bölgenin kültürel ve toplumsal tarihi için de bir araştırma nesnesidir. Türkülerdeki makam ve usuller, anlatılan konu ve duygu, anlatma biçimleri içinden çıktığı yörenin ve dönemin bütün çelişkilerini bağrında taşımaktadır. Bu yönüyle türküler, bir toplumdaki iktidar ilişkileri, gelenekler, yaşam biçimleri ve düşünce tarzları hakkında yoğun bir sözlü tarih membaıdır (Thompson, 1996: 1-64; Caunce, 2001: 6-30). Bazı araştırmacılar müziğin estetik kapasitesi kadar toplumu etkileme işlevine de vurgu yaparlar (Radocy ve Boyle, 2012). Başka bir ifadeyle, türküler hem bir toplumun kültürel ve ekonomik yaşamının ürünüdür hem de o toplumun olayları idrâk biçimine etkide bulunmaktadır. Kadim ve çok kültürlü bir yer olan Elazığ yöresi, müzikal kapasite ve türkü icrâsı bakımından Türkiye sahasında kayda değer bir yere sahiptir. Bu özelliğinin en büyük ispatı olarak, Elazığ-Harput türkülerinin TRT Türk halk müziği repertuvarında önemli bir yekûn oluşturması gösterilebilir. Elazığ yöresine ait türküler çeşitli kıstaslara göre tasnif edilmişlerdir. Kimi araştırmacılar ve derleyiciler Elazığ yöresine ait türküleri makam ve usullere göre bir sınıflamaya tâbi tutarken (Memişoğlu, 1966) kimi araştırmacılar da bir olaya dayanması kıstasına göre bir sınıflama yapmıştır (Sunguroğlu, 2013). Bazı araştırmacılar ise bu yörenin türkülerini konularına göre tasnif etmiştir (Yücesu, 1997). Bu çalışma Elazığ yöresine ait türkülerin tamamını incelemeyecek; ama çalışmada inceleyeceği türküleri hikâyesi olup olmadığına göre tercih edecek. İlaveten, bu çalışmada, ele alınan hikâyeli türküler müzikal analizine tâbi tutulacaktır. Anahtar Kelimeler: Elazığ, Harput yöresi, Harput musikisi, Harput türküleri, hikâyeli türküler, müzikal analiz, halk müziği.
Bozlakların tematik analizi: Adana ve Sivas'taki varyasyonların karşılaştırılması
u araştırma, Sivas ve Adana yörelerine ait bozlak müzik geleneğini tematik, melodik, ritmik ve sözel özellikler açısından incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada, her iki yörenin kültürel ve toplumsal yapılarının bu müzik türüne olan etkileri karşılaştırmalı bir yaklaşımla ele alınmıştır. Bu doğrultuda, bozlakların geleneksel müzik repertuarındaki yerini ve halk belleğindeki temsil gücünü anlamak amacıyla kapsamlı bir literatür taraması yapılmıştır. Bunun yanı sıra, alan çalışmaları, yerel sanatçılarla gerçekleştirilen görüşmeler ve repertuvar incelemeleri ile veri seti zenginleştirilmiştir. Araştırmada yöntem olarak nitel araştırma desenine bağlı kalınmış ve veri toplama aracı olarak doküman analizi kullanılmıştır. Toplanan veriler ise tematik analiz yöntemiyle çözümlenmiştir. Bozlak örneklerinin analizinde hem sözlü içerikler hem de melodik yapılar ayrı ayrı incelenmiş, temaların anlam dünyası kadar bu temaların müzikal sunumu da değerlendirilmiştir. Sivas ve Adana yörelerindeki bozlakların makamsal özellikleri incelendiğinde, her iki yörede de Kürdi, Muhayyer, Muhayyer kürdi, Hüseyni, Gerdaniye makamlarının öne çıktığı, ancak Adana'nın Kürdi ve Gerdaniye makamını içeren daha geniş bir çeşitlilik sunduğu görülmüştür. Ritmik yapılar açısından, Sivas bozlaklarının serbest ritim (usul) ağırlıklı olduğu, Adana bozlaklarının da aynı şekilde serbest ritim (usulleri)içerdiği tespit edilmiştir. Melodik yapı analizinde, Sivas bozlaklarının inişli-çıkışlı ve serbest melodik bir seyir izlediği, Adana bozlaklarının ise daha düzenli ve çıkıcı melodilere sahip olduğu belirlenmiştir. Tematik açıdan, Sivas bozlaklarının yiğitlik, direniş ve ayrılık gibi daha dramatik ve yoğun konuları işlediği, Adana bozlaklarının ise sevda, doğa özlemi ve ayrılık gibi daha geniş bir tema yelpazesine sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Sözel içerik analizinde, Sivas bozlaklarının derinlemesine hikâyeleştirme ve dramatik bir anlatı tarzı benimsediği, Adana bozlaklarının ise kısa, öz ve duygu yüklü bir anlatımı tercih ettiği görülmüştür. Araştırma bulguları, her iki yörenin bozlak geleneğinin zengin bir kültürel ve müzikal miras sunduğunu ve bu geleneğin yerel toplulukların tarihsel, duygusal ve sosyal yapılarını yansıttığını göstermektedir. Çalışma, Sivas ve Adana bozlaklarının müzikolojik açıdan karşılaştırılmasının yanı sıra, bu müzik türünün toplumsal bellekteki yeri ve anlamını daha iyi anlamaya katkıda bulunmayı hedeflemektedir. Bu doğrultuda, bozlakların korunması, genç kuşaklara aktarılması ve uluslararası düzeyde tanıtılması için çeşitli öneriler sunulmuştur. Araştırma, halk müziği çalışmaları için yeni bir perspektif sunarak, Türk müziğinin geleneksel formlarının modern kültür içindeki yerini daha iyi anlamaya yönelik bir çerçeve oluşturmayı amaçlamaktadır.