Theses supervised by Prof. Dr. Beykan Çizel
24 theses · Akdeniz University
Konaklama işletmelerinde kurumsallaşma, entelektüel sermaye ve rekabet gücü ilişkisinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı kurumsallaşma, entelektüel sermaye ve rekabet gücü ilişkisinin konaklama işletmeleri bağlamında incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini Antalya'da faaliyet gösteren 4 ve 5 yıldızlı konaklama işletmesi yöneticileri oluşturmaktadır. Kurumsallaşma, entelektüel sermaye ve rekabet gücü ilişkisinin incelenmesi için geliştirilen ölçekler yardımıyla toplanan veriler yapısal eşitlik modelleme ve regresyon analizi gibi istatistik yöntemlerle analiz edilmiştir. Analiz sonuçları kurumsallaşma ve entelektüel sermaye ile rekabet gücü arasında ilişkinin varolduğunu ortaya koymaktadır. Entelektüel sermayenin kurumsallaşmaya göre rekabet gücünü yordamada daha etkili olduğu görülmektedir. Entelektüel sermaye unsurlarından da müşteri sermayesi ve insan sermayesi ile rekabet gücü arasında pozitif ve anlamlı ilişkiler bulgulanmış, bu unsurlardan rekabet gücünü en fazla yordayan unsurun ise müşteri sermayesi olduğu saptanmıştır. Kurumsallaşma boyutlarından sosyal sorumluluk boyutu rekabet gücünü yordamada en etkili unsur olarak saptanmıştır. Araştırma bulguları ilgili yazın desteği ile tartışılmış, değerlendirilmiş, araştırmacı ve uygulamacılara öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kurumsallaşma, Entelektüel Sermaye, Rekabet Gücü, Konaklama İşletmeleri
Otantik turizm deneyimleri, kimlik yönelimleri, deneyim kalitesi ve kolektif coşku ilişkisi: Scuba dalış turizmi bağlamında bütünsel bir model önerisi
Turizm literatürünün üzerinde en fazla çalışma yapılan ve tartışmalı konularından birisi otantiklik konusudur. Otantiklik üzerine yürütülen ilk çalışmalar turizme dair obje ve nesnelerin orijinal olup olmaması bağlamına odaklanırken, sonraki dönem çalışmalar otantikliğe sosyal olarak inşa edilen perspektifte yaklaşmıştır; günümüz literatürü ise kavramı deneyimsel ve varoluşsal açıdan ele almaktadır. Bu açıdan kavramın kapsamının ve bağlamının geniş bir araştırma çerçevesi sunduğu görülmektedir; ancak kimlik ve kimlik yönelimleri kavramıyla otantiklik arasındaki ilişkiye dair literatürde eksiklikler bulunmaktadır. Otantik turizm deneyimleri kişinin kendilik tanımı ve inşasını açıklarken, kimlik yönelimleri konusu benlik ve kimlik tanımını hangi kimlik boyutuyla yaptığını vurgular. Turizm deneyimi literatüründeki bir diğer eksiklik deneyimin ritüelistik ve grup süreçlerinin yeterince incelenmemiş olmasıdır. Bu bağlamda küçük ve nispeten kapalı bir grup aktivitesi olarak görülebilecek olan niş bir turizm deneyimi üzerinde, grubun ve aktivitenin kolektif yönlerini ele almak adına kolektif coşku kavramından yararlanılmıştır. Deneyimin değerlendirilmesinde turizm deneyim kalitesi kavramından yararlanılmış, tatmin ve yer aidiyeti kavramları ise araştırma modelinde sonuç değişkenleri olarak rol almıştır. Tatmin ve yer aidiyeti kavramları turistin ilgili aktiviteye ve fiziksel mekan olarak destinasyona yönelik sadakat davranışlarının belirleyicileridir; bu yüzden araştırma modeline dahil edilmişlerdir. Çalışmada tasarlanan bütünsel model ile kimlik yönelimleri, otantiklik, kolektif coşku, deneyim kalitesi, tatmin ve yer aidiyeti arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu modelin test edilebilmesinde toplanacak veriler için örneklem olarak uluslararası dalış turistleri belirlenmiştir. Araştırma alanı olarak Antalya'nın Kaş ilçesi uygun bölge olarak belirlenmiş ve buradaki dalış okullarından veriler toplanmıştır. 351 katılımcıdan elde edilen veriler analiz için uygun bulunmuştur. Çalışmanın amacı doğrultusunda geliştirilen hipotezlerin test edilmesinde Bayesyen YEM analizi kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre kimlik yönelimlerinin otantiklik üzerinde, otantikliğin deneyim kalitesi ve kolektif coşku üzerinde, deneyim kalitesi ve kolektif coşkunun tatmin üzerinde, tatminin yer aidiyeti üzerinde etkisi olduğu tespit edilmiştir. Otantikliğin tatmin üzerinde anlamlı etkisi olmadığı görülürken, deneyim kalitesi ve kolektif coşku değişkenlerinin modelde tam aracı etkiye sahip oldukları görülmüştür.
Sistematik literatür taraması: Sağlık turizmi kapsamında yunus-destekli terapi
Araştırmanın amacı, sağlık turizmi bağlamında yunus-destekli terapi üzerine yapılmış yayınları sistematik olarak incelemektir. Araştırma, sağlık turizminin önemli bir alt alanı olan yunus-destekli terapinin bilimsel literatürdeki durumunu anlamak ve öne çıkan bulguları belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Yunus destekli terapi, özellikle çeşitli sağlık sorunlarına sahip bireylerin rehabilitasyon süreçlerinde kullanılan özgün bir terapi yöntemidir. Bu inceleme, konuyla ilgili mevcut bilgileri sistematik bir şekilde derleyerek, yayınların metodolojik yaklaşımlarını, bulgularını ve önerilerini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Sistematik literatür derlemesi modeli, araştırma deseni olarak benimsenmiştir. Araştırmanın örneklemi 6 makale, 2 rapor, 1 bildiri ve 1 kitap bölümünden oluşmaktadır. Araştırmaya dahil edilen çalışmaların seçiminde, YÖK Ulusal Tez Merkezi, Google Akademik, Web of Science ve Scopus veri tabanları üzerinde taramalar yapılmıştır. Tarama işlemi, araştırmanın amacına uygun olarak gerçekleştirilmiş ve "yunus terapi" ve "yunus-destekli terapi" anahtar kelimeleri kullanılarak elde edilen çalışmalar arasında ölçütleri karşılayanları içermiştir. İncelenen yayınların amaçları doğrultusunda yapılan araştırmalar, genel olarak insan-hayvan etkileşimi, turizm endüstrisinde hayvan hakları ve sağlık gibi kapsamlı konulara odaklanmaktadır. incelenen çalışmaların tümü nitel araştırma yöntemini benimsemiştir. Görüşme formu, %27'lik oranıyla en sık kullanılan araç olmuştur, ardından inceleme formu ve kamera %18'lik oranlarla gelmektedir. İncelenen yayınlara göre; yunuslarla yapılan turistik aktivitelerin, turistlerin demografik profillerini ve algılarını etkileyen önemli faktörleri ortaya koyduğu görülmektedir. Ancak, sektördeki şeffaflık eksikliği, gerçek analizin zorluğuna neden olmaktadır. Yunuslarla yapılan etkileşimlerin sağlık üzerindeki olumsuz etkileri ve esaret altındaki yunusların yaşam koşulları konusundaki endişeler, turistlerin etik standartlara duyarlılık göstermelerine etki edebilir. Anahtar Kelimeler: Sağlık Turizmi, Yunus Destekli Terapi, Sistematik Literatür Taraması
Otel işletmelerinde müşteri yaşam boyu değeri tahmini ve yönetimi: Web tabanlı bir uygulama ile entegre yaklaşım
Bu tez çalışması, otel sektöründe müşteri davranışlarını analiz etmek amacıyla müşteri yaşam boyu değeri (CLV) ve RFM (Recency-Yenilik, Frequency-Sıklık, Monotery-Parasal Değer) modelini bir araya getiren yenilikçi bir yaklaşım sunmaktadır. Çalışmada makine öğrenmesi (ML) tekniklerini kullanarak CLV'yi davranışsal ve finansal verilerle tahmin edip açıklanabilir çözümler üretilmektedir. Böylece, rezervasyon verileri ve otel içi ekstra harcamaların entegre edilmesiyle müşteri segmentasyonu gerçekleştirilmiş ve bu segmentlere dayalı stratejik öneriler geliştirilmiştir. CLV tahminleri için XGBoost, LightGBM ve CatBoost ML algoritmaları kullanılarak karşılaştırmalı sonuçlar sunulmuşur. Model açıklanabilirliği için SHAP (Shapley Additive Explanations) analizi kullanılmıştır. Denetimsiz (RFM kümeleri için) segmentasyon teknikleri kullanılmıştır. Çalışmada CatBoost (0,93) en iyi tahmin modeli olarak öne çıkmıştır. Modele en çok katkıyı yapan özellikler ise SHAP analizi sonucunda Yenilik ve Parasal Değer gibi değişkenler olmuştur. Analizlerin görselleştirilmesi için Python Plotly ile interaktif bir görselleştirme altyapısı oluşturulmuş ve oluşturulan aplikasyon web ortamında gerçeğe alınmıştır. Araştırmanın bulguları, yüksek değerli müşterilerin tespit edilmesi, yeni müşterilerin sadık müşterilere dönüştürülmesi ve otel içi harcamaların artırılması konularında yönetim kararlarına önemli katkılar sunmaktadır. Özellikle, Lead Time (Satın alma ve rezervasyon varış tarihi arasındaki süre), Length of Stay (konaklama süresi) ve Season (mevsim) gibi değişkenlerin müşteri davranışlarına etkisi incelenmiş ve segmentlere özgü stratejiler önerilmiştir. Ayrıca, çalışmada geliştirilen web tabanlı uygulama, otel yöneticilerine gerçek zamanlı analiz yapma ve veriye dayalı karar alma olanağı sağlayarak sektörel yeniliklere katkıda bulunmaktadır. Bu çalışmanın sonuçları hem teorik hem de uygulamalı alanlarda önemli katkılar sağlamış olup, otelcilik sektöründe müşteri analizi ve gelir yönetimi süreçlerinde yeni bir bakış açısı sunmaktadır. Gelecekteki araştırmalarda daha geniş örneklem grupları, farklı bağlamlar ve yenilikçi teknolojilerin turizm araştırmalarına entegre edilmesi önerilmektedir.
Türkiye ve Mısır'daki Airbnb kullanıcı tipolojilerinin karşılaştırmalı analizi
Bu tez çalışmasının amacı Mısır ve Türkiye'de airbnb kullanıcı tipolojilerini karşılaştırmalı olarak incelemektir. Araştırma kapsamında öncelikle paylaşım ekonomisi platformları tanıtılmış, Airbnb kullanımının avantaj ve dezavantajları ve Airbnb kullanma sebepleri özetlenmiştir. Sonrasında turizmde Airbnb konulu araştırmalar sistematik literatür taraması yolu ile sentezlenmiştir. Araştırma bölümünde Airbnb kullanıcı tipolojilerin belirlenmesi için her iki ülkede tesadüfi örneklem ile seçilen katılımcılardan anket ile toplanan veriler çoklu mütekabiliyet (Correspondence) analizi yöntemi ile analiz edilmiştir. Araştırma sonuçları göre, her iki ülkede de "ucuzluk" Airbnb'nin tercih edilmesinde en güçlü etkendir. Bunun ardından gelen ortak motivasyonlar; kalite, güvenlik ve ev ortamı hissidir. Tatil amacı olarak ise dinlenme/rahatlama her iki ülkede de baskın neden olmuştur. Bulgular araştırma bağlamında tartışılmış, çıkarım ve öneriler sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Çoklu Mütekabiliyet Analizi, Airbnb, Cinsiyet, Kuşak, Paylaşım Ekonomisi.
Uluslararası Türk otel zincirinde liderlik tarzları, liderlik etkililiği, iş tatmini ve örgütsel bağlılık ilişkisinin incelenmesi
Bu araştırma liderlik tarzları (dönüşümcü liderlik, etik liderlik, karizmatik liderlik, vizyoner liderlik ve bilge liderlik), liderlik etkililiği, iş tatmini ve örgütsel bağlılık konularına odaklanmaktadır. Çalışmanın temel olarak dört amacı vardır. Bunlar uluslararası otellerde (1) dönüşümcü liderlik, etik liderlik, karizmatik liderlik, vizyoner liderlik ve bilge liderlik tarzlarının liderlik etkililiğine etkisinin, (2) liderlik etkililiğinin iş tatmini ve örgütsel bağlılığa etkisinin (3) iş tatminin örgütsel bağlılığa etkisinin ve (4) iş tatmininin aracı rolünün ampirik olarak ortaya çıkarılmasıdır. Araştırma verileri ilgili yazında geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış ölçüm araçlarından oluşan soru formu ile yüz yüze görüşmeler ile toplanmıştır. Araştırmada verilerin toplanmasında anket formu kullanılmıştır. Anket formunda kişisel bilgilere yönelik sorular, "liderlik davranışları ölçeği", "liderlik etkililiği ölçeği", "iş tatmini ölçeği" ve "örgütsel bağlılık ölçeği" bulunmaktadır. Veriler uluslararası Türk otel zincirinde çalışan toplam 720 çalışandan elde edilmiştir. Veriler araştırma amaçları doğrultusunda yapısal eşitlik ile test edilmiştir. Çalışmada liderlik etkililiği üzerinde karizmatik liderliğin pozitif yönlü orta düzeyde bir etkisi, etik liderliğin negatif yönlü düşük düzeyde bir etkisi, dönüşümcü liderliğin negatif yönlü düşük düzeyde bir etkisi, vizyoner liderliğin pozitif yönlü orta düzeyde bir etkisi ve bilge liderliğin pozitif yönlü orta düzeyde bir etkisi olduğu belirlenmiştir. Liderlik tarzlarına ilişkin değerlendirmenin liderlik etkililiğini tahmin edebilme gücünün yüksek olduğu, bilge liderliğin ise açıklanan varyans üzerinde en yüksek etkisinin olduğu belirlenmiştir. Liderlik etkililiğinin iş tatminini üzerinde yüksek düzeyde pozitif yönlü anlamlı bir etkisi olduğu ortaya çıkarılmıştır. Liderlik etkililiğinin örgütsel bağlılık üzerinde pozitif yönlü bir etkisi ve iş tatmininin ise örgütsel bağlılık üzerinde pozitif yönlü düşük düzeyde bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Liderlik etkililiği ve iş tatmininin örgütsel bağlılığı tahmin edebilme gücü orta düzeydedir. Liderlik etkililiğinin örgütsel bağlılık üzerindeki etkisinde iş tatmininin pozitif yönlü orta düzeyde aracı etkisi bulunmaktadır.
Etkin kurumsal değerlendirme için EFQM modelinin konaklama işletmelerine uyarlanması üzerine bir araştırma
Sanayi devrimi sonrası hızlı yaşanan endüstriyel gelişim modern konaklama sektörünün de ortaya çıkmasını sağlamıştır. Kitlesel transferlere izin veren yeni ulaşım teknolojilerinin devreye girmesi, ülkeler, kıtalar arası artan ticaret hacimleri, insanların farklı nedenlerle seyahat etmelerini tetiklemiş, konaklama endüstrisinin hizmet sunumuna olan talep hızla artmıştır. Diğer alanlarda olduğu gibi konaklama endüstrisi organizasyonları da teknoloji ve talep düzeylerindeki artışla ortaya çıkan büyümeyi ve faaliyetlerini yönetmek için en iyi yolları aramışlardır. Son yüzyıllık süreçte organizasyonlar çok daha karmaşık problemleri, sosyal değişimler, artan teknoloji düzeyi, üretim ve rekabet odaklı pazar dinamiklerinin etkisi altında çözmeye çalışmışlardır. Bu süreçte organizasyonlar, en iyi yönetim formlarını aramış, rekabetçi kondisyonlarını, verimliliklerini artıracak bilimsel alanda yaşanılan gelişmeler, ortaya çıkan yönetim modelleri ve iyi uygulama örneklerinden beslenerek organizasyonel bağlamlarına en uygun yönetim formlarını bulmaya, inşaa etmeye çalışmışlardır. Bu arayışların pek çok önemli sonucu olmuştur. Öncülleri 1900'lü yılların başlarında ortaya çıkan, farkı evrelerden geçen ve 1950'li yıllarda Japonya'da yeni bir boyut kazanan, yönetim alanında olağanüstü bir gelişme olarak nitelendirilen Toplam Kalite Yönetim yaklaşımları da bunlardan birisidir. Toplam Kalite Yönetim alanına çok önemli katkılar sunan ve Japon sanayi devriminin yönünü değiştiren Dr. Edward Deming adına 1951 yılından itibaren verilen "Deming Ödülleri" çerçevesi, 1987 yılından itibaren ABD' de verilen Malcolm Baldrige Ödülleri çerçevesi ve 1991 yılından itibaren Avrupa'da verilen EFQM Ödüllerinin çerçevesi Toplam Kalite Yönetimi yaklaşımlarıyla oluşturulmuş yönetim modelleridir ve günümüzde kuruluşların en çok tercih ettiği yönetim yaklaşımları arasında yer almaktadır. Toplam Kalite Yönetimi uygulamaları diğer sektörlerde olduğu gibi konaklama sektörü içinde ilgi çekici olmuştur. Dünyadaki üç özgün Toplam Kalite Yönetim modelinden birisi olan Avrupa Kalite Yönetim Vakfının ortaya koyduğu EFQM Modelinin ilk versiyonu 1990 yılında, yönetim alanındaki gelişmeler doğrultusunda hazırlanan son versiyonu ise 2020 yılında kullanıma sunulmuştur. Kullanıma alındığı tarihten itibaren EFQM Yönetim Modeli 60.000'in üzerinde kuruluşta uygulanmış, uygulamacılar ve araştırmacılar tarafından ilgi duyulmuş popüler bir yönetim aracı olmuştur. EFQM, EFQM Modelinin ortaya koyduğu yönetsel çerçevenin yanında, kuruluşların kurumsal olgunluk düzeyini ölçmeye yarayan bir değerlendirme sistemi de geliştirmiştir. Kuruluşlar üstün performansa ulaşmak için bu değerlendirme yaklaşımını ve yapılan analizler sonucunda ortaya çıkan gelişim yol haritalarını da etkin olarak kullanmışlardır. Bu araştırmada EFQM Modelinin, konaklama işletmelerinin yönetimi için sunduğu cazip çerçeve ele alınmış, modelin değerlendirme ölçüt ve metodolojisinin konaklama sektörü özelinde değiştirilip değiştirilemeyeceği "Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci" kullanılarak tartışılmıştır. Her birisi konaklama endüstrisinde yirmi yıl üzerinde deneyime sahip on altı otel üst yöneticisi ile yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmelerde EFQM modelinin sunduğu değerlendirme çerçevesi konaklama endüstrisi özelinde ele alınmıştır. Toplanan veriler "Bulanık Analitik Hiyerarşi Süreci" kullanılarak analiz edilmiş önemli sonuçlara ulaşılmıştır. Ulaşılan sonuçlar "Bulgular" ve "Sonuç ve Öneriler" bölümlerinde detaylı bir şekilde yer verilmiştir. Bu araştırma sonuçlarının, EFQM Model çerçevesi ile birlikte, konaklama işletmelerinin yönetim uygulamaları ve kurumsal olgunluk düzeylerinin belirlenmesi için çok önemli bir katkı sunacağı düşülmektedir.
Konaklama işletmeleri için yetkinlik ölçüm aracı: Çok safhalı tekli karma yöntem araştırması
Konaklama işletmelerinde insan kaynağının kıymet olarak değerlendirilmesi, hizmet üretiminin yapı taşı insanın yetkinliğinin geliştirilmesi, sektörün gelişimi, hizmet mükemmelliğinin sağlanması, misafir deneyimlerinin çeşitlendirilmesi, misafir memnuniyeti ile oluşan misafir sadakati ve dolayısıyla finansal karlılığın sağlanması açısından çok önemlidir. Yetkinlikleri belirlemek, yetkin adayları cezbetmek, işe almak, tutundurmak ve geliştirmek insan kaynakları departmanını insan kıymetleri yönetimi anlayışına yönelik yönetim departmanına dönüştürmenin en temel uygulamalarından biridir. Küreselleşen bilgi erişimi ve hızla artan turizm hareketliliğinin misafir beklentilerine etkisi ile yetkin insan kaynağı ikame edilmesi ve taklit edilmesi güç rekabet avantajına dönüşmektedir. 1970'li yıllarda iş hayatında kullanılmaya başlanan yetkinlik kavramı (McClelland, 1973) günümüze kadar pek çok araştırmaya konu olmuş olsa da konaklama işletmelerine özgü yetkinlik araştırmalarının eksikliği alan yazın taramasında görülmektedir. Konaklama işletmelerinde aranan yetkinliklerin neler olduğu kavramsal tanımına netlik kazandırılması ve ölçüm aracının geliştirilmesi amacıyla yapılan bu çalışma sonucunda, konaklama işletmelerinde beklenen, istenen, aranan yetkinliklerin tanımlanması ve tasnif edilmesinin yanı sıra yetkinlikleri alt boyutları ile ölçebilen bir ölçüm aracı geliştirilmiş ve ampirik olarak test edilmiştir. Ölçek geliştirme sürecinde DeVellis (2017) ölçek geliştirme süreci takip edilerek geliştirilirken yakınsak paralel desen tamamen entegre varyant karma araştırma yöntemi sayesinde kalitatif ve kantitatif yöntemlerin birlikte kullanılması (Creswell ve Plano Clark, 2017) ile sektör uzmanlarının görüşü ölçek geliştirme sürecine dahil edilerek konaklama sektöründe karşılığı bulunan, geçerliliği ve güvenilirliği test edilmiş ölçüm aracını geliştirmek ve yüksek çözünürlüklü yorumlama kapasitesine erişmek mümkün olmuştur. Birinci aşama olan ölçek geliştirme sürecinin tamamlanmasının ardından yöneylem araştırması olan DEMATEL tekniği kullanılarak araştırmanın ikinci aşamasında konaklama işletmelerine aranan yetkinliklerin alt boyutlarının birbiri ile ilişkinin yönü ve şiddeti araştırılmıştır. Birinci aşamasında ölçek geliştirme süreci ve ikinci aşamasında DEMATEL tekniği ile birinci aşamadan bağımsız ama birinci aşamanın bulgularından faydalanarak ve ilave veri toplayarak ikinci aşamanın tamamlandığı tekli çok aşamalı karma desen araştırma tekniği bildiğimiz kadarıyla sosyal bilimler araştırmaları alanında ilk kez kullanılmıştır.
Resort çocuk kulüplerinin evrimi
Aile turizmi sürekli büyüyen bir pazardır. Bu nedenle resort oteller her geçen gün ailelere yönelik yatırımlarına yenilerini eklemektedir. Resort çocuk kulüpleri yenilenmekte, güncellenmekte ve güçlenmektedir. Bu dinamik süreç çok sayıda faktörden beslenmektedir. Temellendirilmiş kuram çalışmasının yürütüldüğü araştırma ile resort otellerin çocuk kulüplerine yönelik tanımlamaları oluşturmak, resort çocuk kulüplerinin geçmişten bugüne nasıl değiştiğini açıklayan bir kuram ortaya koymak amaçlanmıştır. Konu hakkında detaylı bilgi verebilecek uzman kişilerle gerçekleştirilen mülakatlar sürekli karşılaştırmalı analiz tekniği ile incelenmiş ve bazı bulgulara ulaşılmıştır. Öncelikle, resort çocuk kulüpleri alanında eksik olan, pek çok terim ve iş akışının tanımlaması yapılmıştır. Resort çocuk kulüplerinin geçirdiği evrim sürecini açıklamak üzere 5 tema belirlenmiş ve bu 5 temanın kendi içindeki etki akışı tartışılmıştır. Çocuk kulübündeki değişim, çekirdek olgu olarak belirlenmiştir. Özellikle resort çocuk kulübü misafirlerindeki değişimin ve üst yönetim kararlarının çocuk kulübünün değişimine doğrudan etkisi olduğu; konaklama sektöründeki ve destekleyen sektörlerdeki değişimin de etkili olduğu tespit edilmiştir. Araştırma, alan yazınına yeni bir terim eklemeyi de önermektedir: "resort pedagojisi". Anahtar Kelimeler: Aile Turizmi, Resort Çocuk Kulübü, Mini Kulüp, Turizmde Çocuk, Resort Pedagojisi.
Türk turistlerin turizm deneyimini çevrimiçi paylaşma motivasyonunu etkileyen faktörlerin incelenmesi
Günlük hayatın bir parçası haline gelen sosyal medya, turistleri ve işletmeleri etkileyen turizm uygulamalarının da bir parçası haline gelmiştir. Aktif sosyal medya kullanıcısı olan turistler de tatilleri süresince diğer kullanıcılarla bilgilerini paylaşmakta, eğlenceli zaman geçirmekte, dolayısıyla deneyim paylaşımını şekillendirmektedirler. Bu nedenle sosyal etkileşimi tetiklemesi sayesinde çevrimiçi platformların turistler arasında deneyim paylaşımını dizayn edebilecek bir potansiyele sahip olduğundan söz edilebilmektedir. Bu doğrultuda çalışmanın amacı, Türk turistlerin turizm deneyimini çevrimiçi paylaşma motivasyonunu etkileyen faktörleri (ilişki kalitesi ve sosyal destek) incelemektir. Araştırma kapsamında veriler, 2019 Temmuz ve Ağustos aylarında Antalya ilinde turizm deneyimi yaşamış ziyaretçilerin Antalya Uluslararası Havalimanı'ndan ayrılışları sırasında, kolayda örnekleme yöntemiyle toplanmıştır. İlişki analizleri ile araştırma hipotezleri test edilmiş ve sonuçlar ilişkisel pazarlama kuramı ve sosyal destek kuramı bakış açısı ile tartışılmış ve yorumlanmıştır. Sonuçlar, deneyim paylaşma motivasyonu ve bu motivasyon ile ilişkisi olduğu düşünülen faktörlerin ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma sonuçlarının alanda çalışan araştırmacı ve uygulamacılara faydaları olacağı ümit edilmektedir.
Otel yorumlarının metin madenciliği yöntemleri ile karşılaştırmalı analizi: Mayorka, Antalya, Şarm-el Şeyh örneği
Bu tez çalışması otelleri ziyaret etmiş turistlere ait seyahat yorum sitelerindeki kullanıcı yorumlarının değerlendirilmesi üzerine odaklanmaktadır. Çalışmada her şey dahil hizmet veren Antalya, Mayorka ve Şarm El Şeyh bölgelerini tercih etmiş ve bu bölgelerin kullanıcılar tarafından en çok beğenilen otellerine yorum yapmış kullanıcıların yorumları incelenerek bölge otellerinin karakteristik özellikleri, kullanıcıların bu otellerin hizmet bileşenleri hakkındaki düşünceleri ve genel duygu dağılımlarını ölçmek amaçlanmaktadır. Çalışma içerik analizi yöntemi ile tasarlanmış ve yapılan içerik analizine yardımcı olması ve çok sayıda verinin işlenmesi için veri madenciliği teknikleri kullanılmıştır. Antalya, Şarm El Şeyh ve Mayorka bölgesinde turistler tarafından en çok beğenilen ilk üç otele ait İngilizce dilinde yazılmış toplam 3588 kullanıcı yorumu incelenmiştir. Veriler analiz edilirken R programına ait veri madenciliği kütüphanelerinden faydalanılmıştır. Her şey dahil hizmet veren bölgelerin ve otellerin değerlendirildiği çalışmada, kullanıcı yorumlarından çıkan tema ve duygular birbirine önemli ölçüde benzese de; Antalya ve Mayorka'nın verilerinin birbiriyle daha fazla ilişkili olması, Şarm El Şeyh'in ise pozitif anlamda bu iki bölgeden ayrışması söz konusudur. Turizm işletmelerine, destinasyon yöneticilerine ve araştırmacılara önemli veriler ve veri işleme yöntemleri aktarıldığı düşünülmektedir. Çalışmamız neticesinde Antalya, Mayorka, Şarm El Şeyh bölgelerinde yer alan otellere yönelik kullanıcılar tarafından oluşturulmuş verilerinden elde edilen bilgileri düşük maliyetle değerlendirilebilmesi, seyahat yorum sitelerinde yapılmış paylaşımlar arasındaki örüntüye hızlı yöntemlerle erişilebilmesi, gezginler tarafından bölgelerin en çok puan verilmiş otellerine yönelik paylaşımlarından çıkan anlamlı verilerinden faydalanılması için gereken yöntem ve bilgiler aktarılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Metin Madenciliği, Turist Yorumları, İçerik Analizi, Her şey Dahil, Duygu Analizi
Kitle ve kış turizmi destinasyonlarında yerel halkın algıları, topluluk katılımı ve turizm gelişimine yönelik desteğin karşılaştırmalı analizi
Destinasyonların başarısında ve rekabet avantajı elde etmede bölgesel çekicilik ve hizmet kalitesi etkili faktörler olsa da, yerel halkının turizmin gelişimine desteği de önemli bir faktördür. Bununla birlikte yerel halkın turizm gelişimine yönelik algı ve desteği hem uluslararası hem de ulusal alanyazında oldukça fazla yer alan konulardandır. Konunun öneminden dolayı bu çalışmada olgun bir kitle turizmi destinasyonu olan Antalya ile bir kırsal turizm destinasyonu olan Bansko örneklemlerinde yerel halkın turizm gelişimine verdikleri destek karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Türkiye'nin kitle turizmi merkezi olan Antalya ve Bulgarista'nın kış turizm merkezi Bansko gibi farklı iki turizm ürünü olan destinasyonlarda, yerel halkın olumlu ve olumsuz algılarının, toplumsal katılım ve turizm gelişimine destek üzerindeki etkileri açısından karşılaştırılmaktadır. Antalya ve Bansko şehirlerindeki yerel halktan yüze yüze anket formu ile toplanan verilerin analizi ile araştırma hipotezleri test edilmiştir. Araştırmada ilişkisel tarama yöntemi kullanılmıştır. Sonuçlar, kış ve kitle turizmi destinasyonlarında yaşayanların olumlu algılarının toplum katılımına etkisi arasında anlamlı bir fark olduğunu ortaya koymaktadır. Araştırma sonucunda elde edilen bulgular literatür desteği ile tartışılmış, araştırmacı ve uygulamacılara öneriler sunulmuştur.
Turizm deneyimlerinin turist bakışı tipolojilerine göre fotoğraflara yansımalarının analizi
Araştırmanın amacı Türkiye'nin en çok ziyaret edilen turizm destinasyonlarından biri olan Antalya'yı ziyaret eden turistlerin deneyimlerinin turist bakışı tipolojilerine göre fotoğraflar üzerinden incelenmesidir. Araştırma soruları karma araştırma yöntemi tercih edilerek cevaplanarak iki ayrı aşamadan oluşacak şekilde yürütülmüştür. İlk aşama turistlerin edindikleri deneyimlerin "fotoğraf çıkarım" tekniği ile ortaya çıkarılması ve ikinci aşama ise turist bakışının belirlenmesine yönelik gerçekleştirilmiştir. Öncelikle ilgili destinasyonu ziyaret eden turistlerin deneyimlerinin fotoğraflara yansımaları, turist bakışı teorik temel ile fotoğraflara yansıyan görgül bulguların karşılaştırılması ve turizm deneyimlerinin turist bakışı tipolojilerine göre benzerlik ve farklılıkların ortaya çıkarılması sağlanmıştır. Bu bağlamda çalışmanın temel sorunsalını, "Turizm deneyimlerini turist bakışı tipolojilerine göre çektikleri fotoğraflar üzerinden inceleyebilir miyiz?" şeklinde ifade etmek mümkündür. İlgili çalışmada öncelikle araştırma sorularına yanıt aramak için turistlerin kendi çektikleri fotoğraflar üzerinden yerli (1 kişi) ve yabancı (29 kişi) turist ile fotoğraf çıkarım tekniğine dayalı görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Görüşmeler doğrultusunda öncelikle turizm deneyimlerinin fotoğraflar üzerinden incelenmesinin mümkün olduğu ve aynı zamanda turist bakışı teorisi ile görgül bulguların örtüştüğü sonucuna ulaşılmış olup katılımcı turistlerin romantik ve kolektif bakışa göre yaşadıkları deneyimlere ilişkin benzerlik ve farklılıkları içeren bulgular elde edilmiştir.
Çevrimiçi otel yorumlarında ikna edici iletişim sürecinin tutumlar ve ikna edici ipuçları aracılıyla analiz edilmesi
Çevrimiçi otel yorum platformlarındaki bağlamın açıkça tanımlanmadığı ve bu durumun çevrimiçi otel yorum platformlarındaki iletişim sürecinin incelenmesini zorlaştırdığı gözlemlenmektedir. Otel yorumlarının üretildiği bağlamın sosyal psikoloji bakış açısı ile tanımlanmasının ilgili alanda yapılacak araştırmalar için önemli fayda sağlayacağı öngörülmektedir. Tezin amaçlarından bir tanesi çevrimiçi seyahat platformlarına bırakılan yorumlar üzerinden misafirlerin tutumlarının yapısını, özelliklerini ve fonksiyonlarını anlamaktır. Ayrıca, çevrimiçi yorum platformlarında ikna edici iletişim sürecini daha derin bir şekilde araştırıp bu yorumları yanıtlamaktan sorumlu otel temsilcileri tarafından ne tür ikna edici mesajlar oluşturulması belirlemek amaçlanmıştır. Araştırmacı araştırmanın amacına uygun olarak nitel araştırma yaklaşımını benimsemiştir. Katılımcı gözlem, netnografik araştırma, belge analizi ve çevrimiçi yorumlara verilen cevapların yönetimi ile ilgilenen farklı paydaşlarla yapılan görüşmelerden elde edilen veriler nitel içerik analizi ile incelenmiştir. Araştırmada çevrimiçi otel yorumlarında ifade edilen tutumun rasyonel - bilişsel, duygusal ya da davranışsal olabileceği sonucuna varılmıştır. Çevrimiçi yorumlarda tutumların açık, belirli, genel veya kararsız olabileceğine yönelik bulgulara ulaşılmıştır. Ayrıca tutumların belli özelliklere sahip olmalarının yanı sıra, belli işlevlerinin olduğu ve bu işlevlerin de belirli önem derecelerinin bulunduğu belirlenmiştir. Ayrıntılandırma Olasılığı Modeli (AOM), ikna edici mesajın incelenmesine yönelik kullanışlı ve kapsamlı bir teorik çerçeve sunmaktadır. Mevcut araştırma bu teorik çerçevenin katkısı ile otel yönetimlerine çevrimiçi otel yorum platformlarında müşteri yorumlarına verilen yanıtlarda bulunması gereken merkezi ve çevresel bilgilerin neler olması gerektiğine yönelik ipuçları sunmaktadır. Özetle bu çalışma sonuçlarının, çevrimiçi yorum platformlarında ortaya çıkan iletişimin ikna edici özelliklerini anlama, çevrimiçi yorumlarda ifade edilen tutumların yapısını, işlevini ve özelliklerini tanımlama ve yorum yanıtlarında bulunan merkezi ve çevresel ipuçlarının daha iyi anlaşılmasına önemli katkısı olacağı düşünülmektedir.
Ağ-tabanlı seyahat aracıları sadakati: Güven ve memnuniyetin etkileri
Information technology has significantly influenced and changed travel and tourism. Tourism industry has confronted with different technological developments both bringing new oportunities and challanges since Computer Reservation Systems (CRS) during 1960s, Global Distribution Systems (GDS) during 1980s and Internet spread in the beginning of 1990s. The formation of an original and high-powered distribution and communication channel (Internet) was one of the most important transformations in that process which has filled up the gap between customers and travel intermediaries. Possitive outcomes of that new distribution channel for web-based travel intermediaries are to create a new way to reach their costumers and make more profits. However, internet also has negative effects for web-based travel intermediaries such as online pricing transparency, price competition and decreasing customer loyalty. It is crucial to make customers loyal for all companies under intensive competition conditions. Because companies can not survive without creating a loyal customer source. In this case, it has become more important to understand the mechanisms creating loyal customers. Therefore, the main aim of this study is to contribute to understanding how customer loyalty is developed in web-based travel intermediaries. Hypotheses were tested in two stages. In first stage, it was explored the degree of importance of trust, besides satisfaction accepted as very strong predictor, when it is associated with loyalty. In the second stage, it was investigated the effects of the factors that predict the trust, according to their hierarchical levels. The data were collected with face-to-face survey method and conducted in February-April period of 2018 among the tourists visiting Istanbul through web-based travel intermediaries in Istanbul. The convenience sampling method was used in this study. As statistical techniques, multiple linear regression was used in the first stage and it has been found that trust effects loyalty significantly and possitively, besides satisfaction and hierarchical linear regression was used in the second stage and according to findings; four models emerged. All models were found to be significant and security protection was the most important independent variable that predicts the trust in web-based travel intermediaries among other independent variables such as self-efficacy, privacy concern, system reliability, third party seal.
Destinasyon imaj ölçeğinin İngiliz, Alman ve Rus turistler arasında farksızlığının test edilmesi: Çoklu grup doğrulayıcı faktör analizi
Researchers agree that destination image is a multi-dimensional and complex structure of attitude. Social psychology suggests that attitudes are composed of affective, cognitive, and conative components. This study contributes to literature with (i) scale development integrating 3 explanatory dimensions of destination image; (ii) utilization of item parceling technique enabling extended depth with sub scales and (iii) by providing supporting evidence that this measurement scale is invariant thus applicable for 3 nationalities namely British, German and Russian tourist. The survey is carried in summer 2017 at Antalya Airport with a total of 1495 British, German and Russian respondents visiting Antalya region for holiday purposes. Antalya is a seasonal mass tourism destination located in south of Turkey by the Mediterranean coast.
Kültür, rekreasyonel deneyim tercihleri ve memnuniyet arasındaki ilişki: Alanya örneği
Toplumların temel kültürel yapıları rekreasyonel deneyimler üzerinde son derece etkilidir. İnsanların rekreasyonel ve turistik deneyimlerde bulunabilmesi ise her şeyden önce onların yeterli zamana sahip olmalarını gerekli kılmaktadır. Çünkü kişisel bir performans geliştirme tekniği olan zaman yönetimi; amaçlara ulaşmak, yapılan işleri denetlemek ve kişisel motivasyonun geliştirilmesi açısından son derece önemlidir (Güven ve Yeşil, 2015: 79). Ancak zamanı iyi düzenleyemeyenler kaçınılmaz olarak stres altındadır (Sabuncuoğlu vd., 2010: 4). Stres ise uyumsuz kişilik ve iş ortamında anlaşmazlıklar gibi küçük sorunların büyümesine yol açmaktadır. Ayrıca stres; depresyon, obezite, diyabet ve intihar gibi ciddi sosyal ve sağlık sorunlarına neden olmaktadır. Bununla ilgili olarak birçok çalışmada rekreasyonel deneyimlerin zihinsel olarak hem aktif hem de inaktif rekreasyon fırsatlarından kaynaklanan sağlık faydalarını içerdiği tespit edilmiştir. Ayrıca egzersiz üzerine yapılan araştırmalar, fiziksel hareketlilik ve açık hava rekreasyon aktivitelerinin tekrar zihinden geçirilmesinin depresyon ve stresi azalttığını, özgüven üzerinde ise olumlu etkilerinin olduğunu göstermektedir (CORP, 2005: 11). Zaman bir iş veya oluşun farklı bir ifadeyle bir eylemin geçtiği, geçeceği, geçmekte olduğu süre veya vakittir (Hazar, 2014: 5). Para kazanarak harcanan zaman çalışma zamanıdır. Evde aile ile eğlenceli işler yapılarak keyifle geçirilen veya zorunlu işler yapmaktan geriye kalan zaman ise özgür zaman veya artık zaman olarak adlandırılır. Ancak, özgür zaman aslında her zaman özgür/boş olmadığı için, bu ayrımı yapabilmek için artık zaman ifadesi kullanılmaktadır. Artık zamanda kişisel bakım, egzersiz, aile ile ilgilenme, rekreasyon, kendini geliştirme ve buna benzer birçok şey yapılır. Boş zaman ise rekreasyon aktivitelerinin yapıldığı ve zihinsel bir durumu ifade eden özgür zamandır (Shores, 2005: 2). Boş zamanı bireyin deneyimlerine dayanarak ölçmeye çalışan öznel ölçüt, kişi-merkezli olarak, nesnel ölçüt ise yer-merkezli bakış açısı ile özdeşleştirilmiştir. Yer merkezli nesnel ölçütler; şehir parkları, spor tesisleri, yüzme havuzları, bisiklet ve yürüyüş yolları, göletler ve şehir kulüpleri gibi tüm yaştaki sakinlere hitap eden boş zaman etkinliği kaynaklarının bulunmasıdır (Lloyd ve Auld, 2002: 43-47). Bu çalışmada kültürün rekreasyonel deneyim tercihleri üzerindeki etkisi; Hofstede (2001: 27, 2010: 4-21)'in Kültür ölçeği ve Driver (1983: 1-10)'ın Rekreasyonel Deneyim Tercihleri (RDT) ölçeği aracılığıyla tespit edilmiştir. Yer merkezli memnuniyet ölçeği ise Lloyd ve Auld (2002: 43-47), Baker ve Palmer (2006: 396) ve Iwasaki (2007: 234)'nin çalışmalarından esinlenerek oluşturulmuştur. Kültür, rekreasyonel deneyim tercihleri ve rekreasyonel alanlardan duyulan memnuniyet düzeyleri arasındaki ilişki yapısal eşitlik modeli aracılığıyla test edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre yazın taraması sonucunda oluşturulan modelin geçerli olduğu tespit edilmiştir. Kültür, rekreasyonel deneyim tercihleri üzerinde %56'lık bir etkiye sahiptir. Ayrıca alanlardan duyulan memnuniyet değişkenini, rekreasyonel deneyim tercihleri %29 civarında etkilemektedir.
Seyahat acentalarında kullanılan enformasyon sistemlerinin başarısının kullanıcı perspektifinden incelenmesine yönelik bir araştırma
Turizm endüstrisinde enformasyon sistemlerinin kullanımı giderek yaygınlaşmaktadır. Günümüzde enformasyon sistemleri turizm işletmeleri için rekabette önemli bir araç haline gelmiştir. Turizmin tüm sektörlerinde olduğu gibi seyahat aracılarında da kullanılan enformasyon sistemlerinin geliştirilmesinde, kullanıcıların beklentileri ve sistem hakkındaki performans değerlendirmeleri büyük önem taşımaktadır. Bu yüksek lisans tezinin amacı seyahat acentalarında kullanılan enformasyon sistemlerinin başarısını kullanıcı bakış açısından incelemektir. Bu amaçla ilk olarak ilgili yazın taraması ve konunun uzmanları ile yapılan görüşmeler doğrultusunda enformasyon sistem başarısının kullanıcı perspektifinden değerlendirilmesine yönelik bir ölçüm aracı geliştirilmiştir. Sonrasında önem-performans analizi yöntemi ile seyahat acentalarında enformasyon sistem kullanıcılarının sistem kalitesi, enformasyon kalitesi ve hizmet kalitesine (bilişim firmasının sağladığı destek hizmeti) yönelik niteliklere verdikleri önem ve bu unsurların performansı değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre kullanıcılar için seyahat acentalarında kullanılan enformasyon sistem başarısında en önemli faktörün bilişim firmasının sağladığı destek hizmeti kalitesi olduğu tespit edilmiştir. Yapılan analiz ile sistem başarısında önemli olan tüm niteliklerin önem ve performansı ortaya konmuştur. Analiz sonuçları sistemi geliştiren teknoloji firmaları için önemli ipuçları sunmaktadır. Çalışma sonuçlarının seyahat acentaları için geliştirilen enformasyon sistemlerinin kalitesinin artırılması için önceliklerin belirlenmesinde faydalı olacağı öngörülmektedir. Bunun yanında enformasyon sistem kalitesinin ölçümüne yönelik bir ölçüm aracı geliştirilmiş olması alanda çalışan akademisyenlere fayda sağlayabilir.
Görsel ilgi bağlamında online turist davranış analizi üzerine bir durum çalışması
Çalışmanın amacı görsel ilgi kapsamında mouse (fare) imleciyle oluşturulan tıklamaları inceleyerek, konaklama işletmelerinin web sitelerini ziyaret eden turistlerin davranışlarını analiz etmektir. Böylelikle konaklama işletmeleri web sitelerini ziyaret edenlerin davranışlarından anlamlı ve ilişkilendirilebilir enformasyon elde ederek hizmet üretim ve pazarlama süreçlerinde kullanabileceklerdir. Tezde kullanılan yöntem görsel ilginin analiz edilmesinde kullanılan yeni yöntemlerden bir tanesidir. Uluslararası yazında sıkça kullanılan bu yöntemin ulusal turizm yazınına tanıtılması da tezin yenilikçi olduğunun göstergesidir. Bünyesinde Belek'te 4, Side'de 4, Kemer'de 3, Kapadokya'da 1, Bodrum'da 1 olmak üzere 13 oteli barındıran ulusal bir otel grubuna ait web sitesinin ana sayfasını bir sene boyunca ziyaret eden ziyaretçilerin verileri değerlendirilmiştir. İncelenen veriler algısal değildir ve tamamı gerçek verilerden oluşmaktadır. İncelemeye dâhil edilen örneklem sayısı toplam 97891 (56210 Türkçe, 12132 Rusça, 2603 Almanca, 26946 İngilizce ana sayfa ziyaretçisi) kişiden oluşmaktadır. Durum çalışması olarak değerlendirilebilecek çalışmada veriler Yandex.Metrica adı verilen bir analitik programyla toplanmış ve aynı servis kullanılarak elde edilen tıklama haritaları segmentlere ayrılarak süzülmüştür. Bu segmentler, dil, yaş, cinsiyet, ziyaretçi sıklığı, ziyaretçi kaynağı olarak gruplandırılmıştır. Böylece site ziyaretçilerinin ilgili değişkenlere göre hangi davranışları sergilediği incelenmiştir. Ziyaretçilerin genel görsel ilgi yönelimleri incelendiğinde Türkçe ve Rusça ana sayfayı ziyaret edenlerin davranışlarının diğer dillere ait sayfaları ziyaret edenlerden daha çok birbirine benzerlik gösterdiği sonucu ortaya çıkmıştır. Gerçek veriler üzerinden hareket edilerek yapılan bu saptama, turistik ürün ve hizmet üreten turizm arz unsurları açısından önemlidir. Satın alma gücü daha düşük yaş gruplarının (örneğin 18 yaş altı) rezervasyon butonuna daha az görsel ilgi yönelttiği, siteyi bir kereden fazla ziyaret eden kullanıcıların ise rezervasyona daha çok görsel ilgi gösterdiği tespit edilmiştir. Ayrıca siteye arama motoru ile erişenlerin diğer yöntemlerle erişenlere nazaran daha çok alt sayfaya ve daha fazla oranda rezervasyon butonuna görsel ilgi gösterdiği bulunan bir diğer sonuçtur. Son olarak araştırmamız neticesinde elde edilen sonuçlar bağlamında uygulamacılara ve araştırmacılara turist davranışı ile ilgili önemli ipuçları sunulmuştur.
Unutulmaz turizm deneyimi, destinasyon marka kişiliği, destinasyon aidiyeti, tatmin ve davranışsal niyet ilişkisi: Antalya örneği
Bu çalışmanın amacı unutulmaz turizm deneyimi, destinasyon marka kişiliği, destinasyon aidiyeti, tatmin ve davranışsal niyet arasındaki ilişkiyi incelemektir. Çalışmaya konu edilen kavramlar arasındaki ilişkinin anlaşılmasının ilgili alanlarda çalışan akademisyenlere ve destinasyon yöneticilerine faydalar sağlayacağı düşünülmektedir. Bu çalışma öncelikle (i) unutulmaz turizm deneyimi, destinasyon marka kişiliği, destinasyon aidiyeti, tatmin ve davranışsal niyet ölçümlerinde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı geliştirerek; (ii) daha önce literatürde üzerinde çalışılmamış olan unutulmaz turizm deneyimiyle destinasyon marka kişiliği arasındaki ilişkiyi ortaya çıkararak ve (iii) Türk turistlerin unutulmaz turizm deneyimi, destinasyon marka kişiliği, destinasyon aidiyeti, tatmin ve davranışsal niyetleri arasındaki ilişkiyi inceleyerek literatüre üç alanda katkı sağlamaktadır. Araştırmadaki veriler, Antalya şehir merkezinde aktif faaliyette olan bir beş yıldızlı otelden anket yoluyla toplanmıştır. Yapısal eşitlik modeli ile 452 katılımcı üzerinden test edilen araştırma modelinde araştırmada kullanılan değişkenler arasında pozitif yönlü ilişki olduğu görülmüş olup bu ilişkilerin ışığında ilgili alanlarda çalışan akademisyenlere ve destinasyon yöneticilerine öneriler sunulmuştur.
Veri madenciliği sınıflandırma yöntemlerinin etkinliğinin karşılaştırılmalı olarak incelenmesi: Seyahat acentası örneği
Turizm sektöründe bir seyahatin karar aşamasından bitimine kadar, hem turistler açısından hem de işletmeler açısından veriye bağımlı bir süreç yaşanmaktadır. İşletmeler tüm işlemlerini sürecin en başından en sonuna kadar enformasyon teknolojilerini kullanarak takip etmektedirler. Turistlerde aynı şekilde, tatil yeri ile ilgili yapılan aramalardan tatil sonrası deneyim paylaşımına kadar sürecin tamamında enformasyon teknolojilerini kullan¬maktadırlar. Bunun sonucunda işletmelere ait veri tabanlarında ve turizm ile ilgili web sitelerinde ve sosyal medyada bol miktarda veri birikmektedir. Güçlü veri analizi araçlarına duyulan ihtiyaçla birleştirilen veri bolluğu, aranılan bilgiye ulaşma konusunda bazı sıkıntılara neden olmaktadır. Bir turist için aradığı şeye ulaşamama, bir işletme için o kadar veri içinde bilgiden bağımsız kararlar verme durumuna yol açmaktadır. Rekabet üstün¬lüğü elde edebilmek için önemli olan veriye sahip olmak değil, o verilerden işletme için gerekli olan yararlı bilginin çıkartılmasıdır. Bu konuda veri madenciliği teknikleri işlemelerin imdadına yetişmektedir. Yapılan çalışmalar veri madenciliği tekniklerinin devasa veri yığınları arasından yararlı bilgiyi çıkarma konusunda güvenilir olduklarını ispatlamıştır. Bu doktora tezinin amacı veri madenciliği yöntemlerinden sınıflandırma teknikleri kullanılarak günlük tur satın alan ve almayan müşterilerin profilinin çıkarılmasıdır. Bu amaç için Antalya'da faaliyet gösteren A sınıfı bir seyahat acentasının rezervasyon ve günlük tur ile ilgili işlemsel verilerinin kayde¬dildiği bir veri tabanındaki veriler kullanılmıştır. Rezer¬vasyonu yapılan bir turistin günlük tur satın alma durumu "SATIN ALAN" veya "ALMAYAN"dır, bu da bir sınıflandırma problemidir. Dolayısıyla çalışmada veri madenci¬liğinin sınıflandırma fonksiyonuna ilişkin yöntemler kullanılmıştır. Araştırma sürecinde seyahat acentası veri tabanındaki farklı tablolarda yer alan rezervasyon, günlük tur bileti, ürünler ve müşteriler hakkındaki veriler bir tabloda birleştirilmiştir. Elde edilen veriler üzerinde 11 farklı sınıflandırma algoritması çalıştırılmıştır. Bu algoritmalardan en iyi perfor¬mansı veren karar ağacı sınıflandırma tekniklerinden C4.5 algoritması veri içindeki müşteri profillerinin keşfi için kullanılmıştır. Seyahat acentası veri tabanında müşteri ile ilgili çok fazla özellik olmamasına rağmen, yapılan analizde günlük tur satın alan müşterilere ait bilgilere ulaşılmıştır. Günlük turun satıl-dığı bölgeye göre tur satın alan grupların farklılaştığı ve en fazla yaş grubunun ve turist tipinin (aile, grup, tek vb.) tur satın alma ile ilgisinin olduğu tespit edilmiştir. Araştırma süreci ve bulgularının ilgili alanda çalışan araştırmacı ve uygulamacılara ışık tutacağı öngörülmektedir.
Destinasyon kalite algısını etkileyen faktörler: Güneydoğu Anadolu Bölgesinde bir araştırma
Bu araştırmanın amacı gelişim aşamasında olan Güneydoğu Anadolu Bölgesi'ne gelen yerli turistlerin destinasyon kalitesi algılarının düşük veya yüksek olmasında seyahat motivasyonlarının, kişiliklerinin, demografik özelliklerinin ve seyahat deneyimlerinin etkilerini tespit etmektir. Araştırmanın amacına uygun olarak anket tekniği kullanılmıştır. Anket sonucunda analizlerde kullanılabilecek 400 adet veriye ulaşılmıştır. Verilerin analizinde betimsel analizler, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizi, güvenilirlik analizi ve lojistik regresyon analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda algılanan destinasyon kalitesinin 6 boyutla; temizlik ve ulaşım, konaklama, fiyat, otantiklik, yemek ve misafirperverlik, etkinlikler, seyahat motivasyonunun 3 boyutla; kültür, eğlence ve dinlenme, kişiliğin 5 boyutla; deneyime açık, dışa dönük, uyumlu, sorumlu, nevrotik modelde yer aldığı görülmüştür. Lojistik regresyon analizi sonucunda yerli turistlerin destinasyon kalitesi algılarının düşük veya yüksek olmasında eğitim, dışa dönük kişilik özelliği ve destinasyonda geceleme sayısının etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Motivasyon, Kalite, Destinasyon, Kişilik, Güneydoğu, Turizm.
Bir hüzün turizmi destinasyonu olan Gelibolu yarımadasını ziyaret eden turistlerin motivasyon ve deneyimlerinin incelenmesi
Küreselleşmenin etkisiyle zaman ve mekânın kullanım alanları farklılaşma sürecine girmiş ve bu süreç zaman içerisinde turist bakışının da değişmesini gerekli kılmıştır. Değişen turist bakışı postmodernitenin de etkisiyle mekânlar, ürün ve hizmetlerin satın alındığı ve tüketildiği yerler olarak yeniden yapılanma sürecine uğramışlardır. Mekânların tükenmesiyle turistlerin değişen bakışlarına sunulmak üzere yeni mekânların kurgulanması ya da yeniden üretilmesi sonuç olarak ortaya kültüre dayalı hüzün Turizm'inin çıkmasına neden olmuştur. Hüzün Turizmi olgusu geçmişte meydana gelen ölüm ve acı hissi uyandıran olayların geçtiği yer veya mekânların turistik ürün olarak sunulması olarak değerlendirilir. Hüzün turizmi özü itibariyle birçok bileşeni barındırmaktadır. Söz konusu bu bileşenlerden bir tanesi de savaş alanları turizmidir. Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı her yıl savaş alanları turizmi bağlamında ulusal ve uluslararası turistler tarafından ziyaret edilmektedir. Bu çalışma, Gelibolu Yarımadasına ziyaret eden turistlerin seyahat motivasyonlarını ve edindikleri turizm deneyimini anlamayı amaçlamaktadır. Çalışmanın amacına uygun olarak nitel araştırma yönteminden faydanılmıştır. Nitel araştırma deseni olarak durum çalışması kulanılmıştır. Veriler yarı yapılandırılmış görüşme, katılımcı gözlem ve ilgili yöreye ilişkin yazılı ve görsel dokümanların incelenmesi ile toplanmıştır. Verilerin analizi tümevarımsal içerik analizi yöntemiyle gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları hüzün turizmi bağlamında araştırmaya konu olan alanı ziyaret eden turistlerin motivasyon ve deneyimlerinde kültürel farklılık ve benzerlikler olduğununu ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular yazın desteği ile değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır.
Turistlerin satın alma sonrası bilişsel uyumsuzluk düzeylerinin incelenmesi
Bilişsel uyumsuzluk karar verme eylemi sonrasında yaşanabilen, psikolojik olarak rahatsız edici bir durumdur. Bireylerin tüm davranışları karar verme işlemidir ve karar vermenin söz konusu olduğu her durumda bilişsel uyumsuzluk yaşama olasılığı vardır. Turizm bağlamında ulusal ve uluslararası yazında turistlerin satın alma sonrası yaşadıkları bilişsel uyumsuzluğun incelenmesine yönelik az sayıda çalışmaya rastlanmıştır. Bilişsel uyumsuzluğu etkileyen faktörlerin analiz edilmesinin, turist davranışının anlaşılmasına önemli katkı sağlayacağı öngörüsü ile bu tez hazırlanmıştır. Bu bağlamda araştırmanın amacı, turistlerin satın alma sonrasında yaşadıkları bilişsel uyumsuzluk üzerinde etkili olan faktörlerin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda kişilik, kaygı durumu ve bağlanma biçimleri gibi psikolojik faktörler ve konaklama tesisine geliş tekrarının bilişsel uyumsuzluk üzerindeki yordayıcı etkisi araştırılmıştır. Araştırma kapsamına 2017 yılında tatilini Antalya'da geçirmek için 3, 4 ve 5 yıldızlı otellerde konaklayan Türk ve Rus turistler alınmıştır. Psikolojik faktörlerin ve konaklama tesisine geliş tekrarının turistlerin satın alma sonrası yaşadıkları bilişsel uyumsuzluğa etkisinin incelenmesi için turistlere bir gece konaklamalarını takip eden günde anket uygulanmıştır. Anket formunda araştırmanın amacına yönelik dört ölçek ve demografik sorular yer almaktadır. Tez kapsamında öncelikle Sweeney, Hausknecht ve Soutar'ın Bilişsel Uyumsuzluk Ölçeği Türkçe'ye ve Rusça'ya uyarlanmıştır. Eysenck Kişilik Ölçeği, İlişki Ölçekleri Anketi ve Beck Anksiyete Ölçeğinin Rusça'ya uyarlaması yapılmıştır. Araştırma hipotezleri doğrultusunda satın alma sonrası bilişsel uyumsuzluk ile kişilik, kaygı düzeyi, bağlanma biçimleri ve konaklama tesisine geliş sayısı arasındaki ilişkiler Türk ve Rus turistler için ayrı ayrı lojistik regresyon analizleri ile sınanmıştır. Araştırma sonuçlarına göre, konaklama tesisine geliş sayısı ve psikotik kişilik yapısı hem Türk hem de Rus turistlerin satın alma sonrası yaşadıkları bilişsel uyumsuzluk üzerinde etkilidir. Türk turistlerde Rus turistlerden farklı olarak nevrotik kişilik yapısı ve güvenli bağlanma biçimi bilişsel uyumsuzluk üzerinde etkili olmuştur. Kaygı düzeyleri, her iki grup için de uyumsuzluk üzerinde etkili olmamıştır. Antalya destinasyonunu tercih eden turistlerin bilişsel uyumsuzluk durumları üzerinde etkili olan faktörlerin incelenmesinin destinasyon yönetiminden sorumlu aktörlere ışık tutacağı, araştırma kapsamında kullanılan ölçüm araçlarının uyarlanmış olmasının da literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Bilişsel Uyumsuzluk, Kişilik, Bağlanma Biçimleri, Kaygı, Satın Alma