Theses supervised by Prof. Dr. Celil Koparal
12 theses · Anadolu University
İşletmelerde duygusal zekanın üst kademe yöneticiler ile astları arasındaki çatışmalar üzerindeki etkileri
11 DOKTORA TEZ ÖZÜ İŞLETMELERDE DUYGUSAL ZEKÂNIN ÜST KADEME YÖNETİCİLER İLE ASTLARI ARASINDAKİ ÇATIŞMALAR ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ Mahmut AKIN İşletme Anabilim Dalı Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temmuz 2004 Danışman: Prof. Dr. Celil KOPARAL İnsanın kendini keşfetme yolculuğunda önemli bir kilometre taşı olan duygusal zekâ kavramının kökleri çok eskilere uzanmasına rağmen, ilk olarak 1990 yılında telaffuz edilmiş ve 1995 yılında popülarite kazanmıştır. Duygusal zekâ kavramı, yalnızca sözel ve sayısal birtakım yetenekleri değerlendiren klasik zekâ yaklaşımlarına karşı çıkmıştır. Sözel ve sayısal yeteneklerin, insanların yetenek yelpazesinde çok sınırlı bir alanı oluşturduğunu ve insanın hayattaki başarısını belirlemek gibi bir iddiaya asla sahip olamayacağını ifade etmiştir. İş hayatında duygusal zekânın, insanın başarıya ulaşmasında, klasik zekânın temsilcisi olan IQ'dan çok daha büyük bir öneme sahip olduğu pek çok araştırma tarafından doğrulanmıştır. Bu çalışmada, duygusal zekânın, işletme yöneticilerinin, zamanlarının önemli bir bölümünü ayırdıkları çatışmalar konusundaki etkileri değerlendirilmiştir. Kayseri'deki, 50 kişi ve daha fazla eleman çalıştıran firmaların yöneticileri üzerinde yapılan çalışmada özellikle, yöneticilerin duygusal zekâlarının astlarıyla yaşadıkları çatışmaların çözümündeki yöntem tercihlerine nasıl yansıdığı araştırılmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, yöneticilerin duygusal zekâları ile işbirliği ve uzlaşmaya dayalı çatışma çözüm metotları arasında pozitif yönlü, güç kullanma ve kaçınma metotları arasında negatif yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. Bu sonuçlara göre duygusal zekâsı yüksek yöneticilerin astlarıyla yaşadıkları çatışmaları çok daha etkin bir şekilde çözmeleri beklenebilir. Dolayısıyla işletmelerin çok daha sıcak ve problemsiz bir yapıya kavuşturulmasında duygusal zekânın önemi görülebileceği için yönetici seçiminde duygusal zekânın dikkate alınması ve yöneticilere duygusal zekâ eğitimi verilmesi konusu gündeme gelecektir.
Tüketicilerin kurumsal itibar algısı üzerindeki kültürel etkiler
İtibar işletmelere mevcut pazarlarında sürdürülebilir rekabet üstünlüğü sağlayan soyut bir varlık, ekonomik bir değerdir. Literatürde rekabet üstünlüğü ve kurumsal itibar arasında doğrusal bir ilişki olduğu görüşü yaygın bir biçimde kabul görmektedir. Bu bağlamda itibar örgütsel alanda stratejik bir kaynak olarak görülmektedir. Literatür işletmelerin itibar katsayılarının hesaplanmasına yönelik yaklaşım ve yöntemler açısından olgunluğa erişmiş durumdadır. Bu araştırmanın mevcut literatüre en önemli katkısı ise tüketicilerin söz konusu katsayıların oluşmasında hangi faktörlere öncelik verdiği ve söz konusu faktörlerin birbirlerine olan üstünlüklerinin AHP (Analitik Hiyerarşi Prosesi) yöntemi ile yeni bir model ortaya koyacak bir biçimde faktör düzeyinde belirlenmiş olmasıdır. AHP objektif ve sübjektif tüm kriterleri ikili karşılaştırmalar yaparak ölçen ve bu kriterlerin birbirlerine göre önceliklerini bularak önem sıralarını belirleyen bir karar verme tekniğidir. Kültür kavramının epistemolojik önemi ve ontolojik gerçekliğinden hareketle araştırmanın iki farklı kültürde sürdürülmesi sebebiyle iki farklı çalışma evreni ve örneklemi bulunmaktadır. Güçlü temsil yeteneği sebebiyle seçkisiz örnekleme ile gerçekleştirilen anket uygulamasında iki farklı kültürel grubun itibar algısı kıyaslanmış ve bu algıyı şekillendiren temel değişkenlerler ve atfedilen önem dereceleri belirlenmiştir. Sonuç olarak, farklı tüketici gruplarının itibar algısını oluşturan temel değişkenlerin kültürler arasında önemli farklılıklar gösterdiği tespit edilmiş ve öneri kısmında da araştırmada kullanılan 23 maddeden oluşan ölçeğin 7 madde ile uygulanması noktasında yeni bir öneride bulunulmuştur. Anahtar Kelime: Kurumsal itibar, Algılanan İtibar, İtibar Yönetimi
Türk Ticaret Kanunu'nun getirdiği yenilikler açısından aile işletmelerinde kurumsal yönetimin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu kapsamında düzenlenerek zorunlu uygulama esasına dönüştürülen kurumsal yönetim ilkeleri ile ilgili hükümlerin aile işletmeleri açısından nasıl etkiler doğuracağını ortaya koymaktır. Çalışmada aile işletmeleri ve kurumsal yönetim konuları hakkında genel bir çerçeve çizilmiş ve kurumsal yönetimin dört temel öğesi olan şeffaflık, adillik, hesap verebilirlik ve sorumluluk ilkeleri kapsamında 6102 sayılı kanunda yapılan düzenlemeler değerlendirilmiştir. Çalışma içerisinde kurumsal yönetim ilkeleri doğrultusunda 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu hükümleri ile ilgili olarak belirli kategoriler oluşturulmuştur. Bu kategorilerde yer alan düzenlemeler öncelikle ilkeler kapsamında değerlendirilmiş, daha sonra bu düzenlemelerin aile işletmeleri açısından yaratacağı olumlu olumsuz durumlar irdelenmiştir.
Kurumsal itibarı sağlamada kurumsal yönetimin etkisi ve Türkiye uygulaması
Bu çalışma ile; şirketler için sürdürülebilir rekabetçi üstünlük yaratılmasında, rakipler tarafından taklit edilemeyen önemli bir kavram olan kurumsal itibarın iyi kurumsal yönetim yapılarıyla sağlanacağı varsayımıyla, kurumsal yönetimin kurumsal itibar unsurları üzerindeki etkisi araştırılmış ve sonuçları ortaya konulup değerlendirilmiştir. Araştırmanın amacı, konunun Türkiye'de iş dünyasındaki karar alıcılar ve kanaat önderlerince nasıl algılandığını araştırmak, kurumsal yönetimin kurumsal itibar üzerinde etkisi olup olmadığı sorusuna yanıt bularak yönetim ve organizasyon yazınına ve iş dünyasına katkı sağlanmasıdır.Araştırma, Türkiye örnekleminde şirket üst yöneticileri, yönetim kurulu üyeleri ve hissedarlara sunulan ?Kurumsal İtibarı Sağlamada Kurumsal Yönetimin Etkisi? başlıklı anket formuyla gerçekleştirilmiştir. Yapılan araştırma sonucunda, kurumsal yönetim yapılarının ve iyi uygulamalarının kurumsal itibar üzerinde oldukça etkili olduğu ve konunun Türkiye iş dünyasında bu şekilde algılandığı ortaya çıkmıştır.Sonuç olarak, itibarlı şirket olmanın başlangıcı kurumsal yönetimden geçer. Yaşanan birçok şirket skandalı günümüzde kurumsal yönetimin tüm iş yapış biçimlerinin temelinde olduğu görüşünü desteklemiştir. İtibarlı olmanın temelinde güven duygusu varsa, bu güveni tahsis etmenin en etkili yolu kurumsal yönetim uygulamalarıdır.
Örgütsel adalet algısı ile örgütsel vatandaşlık davranışı ilişkisi: Sağlık örgütünde bir uygulama
Bu çalışmanın amacı, sağlık örgütü çalışanlarının örgütsel adalet algılamalarının örgütsel vatandaşlık davranışı ile ilişkisini incelemektir. Çalışma, söz konusu iki kavram ile ilgili literatür taraması ve uygulama olmak üzere üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde örgütsel adalet kavramı, ikinci bölümde ise örgütsel vatandaşlık davranışı kavramı ve örgütsel adaletin örgütsel vatandaşlık davranışı ile ilişkisi açıklanmıştır. Üçüncü bölümde yer alan uygulama, çalışmanın amacı doğrultusunda kavramlar arasındaki ilişkiyi test etmek üzere Burdur Devlet Hastanesi çalışanlarına yapılmıştır. Veri toplama yöntemi olarak örgütsel adalet ölçeği, örgütsel vatandaşlık davranışı ölçeği ve demografik özellikler olmak üzere üç bölümden oluşan anket kullanılmıştır. Bu çalışma sonucunda elde edilen veriler istatistiksel analiz yöntemleri ile değerlendirilmiş, belirlenen değişkenler arasındaki ilişkinin belirlenmesi amacıyla bağlamsal (ilişkisel) model uygulanmıştır. Bu çalışmanın sonucuna göre örgütsel adalet algısı ve örgütsel vatandaşlık davranışı arasında pozitif yönde bir ilişkinin mevcut olduğu ileri sürülmektedir.
Z kuşağının gelecekteki çalışma yaşamında ödüllendirme açısından ortaya çıkan beklentileri
Bu çalışmada, yerli ve yabancı literatür taraması yapılarak kuşakların tanımları ve iş yaşamına bakış açılarına değinilmiş, ödüllendirme algısı amacı, önemi, türleri ve ilkeleri ile birlikte incelenmiş, Z Kuşağı'nın temel özellikleri ve çalışma yaşamında yöneticilerinden ödül anlamında neler bekledikleri ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Yapılan araştırmanın katılımcıları, Eskişehir Anadolu Üniversitesi Yunus Emre Kampüsü İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat ile Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri bölümü 1 ve 2. sınıf öğrencileri 180 kişi ve kütüphanede karşılaşılan Z Kuşağı yaş aralığındaki 20 öğrenci olmak üzere toplam 200 kişidir. Araştırmada anket yöntemi uygulanmıştır. Elde edilen verilerin analizi sonucunda ankete katılan Z Kuşağı'nın gelecekteki çalışma yaşamından ödül anlamında ortaya çıkan beklentileri ile yaş grubu, eğitim düzeyi, çalışmak istedikleri sektör gibi demografik durumları arasında herhangi bir ilişki bulunamamış yine de bu unsurların gözardı edilmediği belirlenmiştir. Ancak etkili olan tek demografik özellik cinsiyet olarak tespit edilmiş, kadınların içsel ödüllendirme konusuna erkeklere oranla daha fazla önem verdiği ortaya çıkmıştır. Puan ortalamaları neticesinde bu farklılığın erkek ve kadın arasındaki yapısal ve duygusal farklılıklardan kaynaklandığı düşünülebilir.
Kariyer tatmininin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisinde örgütsel bağlılığın ve iş tatmininin aracılık rolü
Bu tezin amacı, kariyer tatmininin örgütsel vatandaşlık davranışına etkisinde örgütsel bağlılığın ve iş tatmininin aracılık rolünün olup olmadığını ortaya koymaktır. Araştırma, İzmir/Kemalpaşa Organize Sanayi Bölgesinde faaliyet gösteren özel sektör işletmelerden kolayda örnekleme yöntemi ile seçilen beyaz yakalı çalışanlar üzerinde gerçekleştirilmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenmesine yönelik olarak değerlendirmeye alınan 330 adet anketin verileri, yapısal eşitlik modellemesi tekniğiyle, IBM AMOS 24 istatistik programı ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular, kariyer tatmininin örgütsel vatandaşlık davranışı boyutlarından yardımseverlik, nezaket tabanlı bilgilendirme ve centilmenlik üzerinde olumlu etkisinin bulunduğunu göstermiştir. Ayrıca bu ilişkiye yalnızca duygusal bağlılık ve iş tatmini değişkenlerinin aracılık ettikleri tespit edilmiştir. Anahtar Sözcükler: Kariyer tatmini, Örgütsel vatandaşlık davranışı, Örgütsel bağlılık, İş tatmini
Kurum kimliği ve kurumsal bağlılık aeasındaki ilişki, kurum kimliğinin çalışanların kurumsal bağlılıkları üzerindeki etkilerinin bir işletmede araştırılması
Bu çalışmanın amacı kurum kimliğinin, çalışanların kurumsal bağlılıkları üzerindeki etkisini belirlemektir. Kurumsal bağlılığı etkileyen kurum kimliği faktörleri olarak, kurumsal iletişim, kurumsal tasarım, kurumsal davranış ve kurumsal yapı incelenmiştir.Kurumsal bağlılığı belirlemek için, Meyer ve Allen'a ait ?üç bileşenli Kurumsal bağlılık modeli? kullanılmıştır. Çalışma kapsamında, çalışanların Kurumsal bağlılık düzeyleri, duygusal bağlılık, devam bağlılığı ve normatif bağlılık olarak üç boyutta incelenmiştir. Kurum kimliği geniş çaplı bir literatür araştırması sonucunda hazırlanmış bir anket üzerinden değerlendirilmiştir. Araştırmada, kurum kimliği faktörleri ile cinsiyet, medeni durum, yaş, çalışma süresi, çalışılan bölüm gibi kişisel faktörlere göre çalışanların bağlılık düzeylerindeki olası farklılıklar, istatistiksel metotlar kullanılarak test edilmiştir.Araştırma sonucunda, araştırmanın yapıldığı işletmede, kurumsal kimlik faktörlerinin normatif bir bağlılık yarattığı, kurum kimliği ile kurumsal bağlılık arasında bir ilişki olduğu tespit edilmiştir. Duygusal bağlılık faktörünün yaratılması için, çalışanlar arasında olumlu ilişkileri sağlayabilecek bir kurumsal kimlik oluşturulması gereklidir. Elde edilen sonuçlara bağlı olarak araştırmanın yapıldığı işletmede algılanan kurum kimliğinin ölçülmesi ve kurumsal bağlılığın artırılması konusunda öneriler sunulmuştur.
Analitik hiyerarşi süreci yöntemi ile süpermarket kuruluş yeri seçimi
Perakende mağaza kuruluş yeri seçimi, perakendecilik yönetimi stratejilerinin en önemli ögeleri arasındadır ve işletmenin başarısını etkileyen en kritik faktörlerdendir. Bir perakende mağazanın yeri, mağazanın satışları ve kârı üzerinde önemli ölçüde etkilidir ve bu nedenle mağazanın başarısı açsından hayati önem taşımaktadır. İyi bir konumlanma çoğu zaman yönetim hatalarının telafi edilmesi anlamına gelmekle birlikte, kötü bir konumlanma en yetenekli girişimcilere bile ciddi anlamda zorluklar çıkarabilmektedir. Bu nedenle, kuruluş yeri dikkatle seçilmelidir. Çeşitli ekonomik ve teknik faktörler ile kurulacak işletmenin çalışma konusu ve büyüklüğü göz önüne alınmalı, seçilmesi düşünülen çeşitli kuruluş yerlerinin özellikleri birbiriyle karşılaştırılmalıdır.Bu çalışmada süpermarketler için kuruluş yeri seçimi konusu incelenmiş ve son yıllarda kullanımı hızla artan Analitik Hiyerarşi Süreci (AHS)'nin, perakendeci mağaza kuruluş yeri seçiminde kullanılması anlatılmıştır. Çok kriterli karar verme yöntemlerinden biri olan AHS yöntemi, problemi kendi içinde küçük parçalara ayırdıktan sonra, karşılaştırılan iki elementin, aralarındaki önemini ve bu önemin ne kadar olduğu yargısını belirleyen bir yöntemdir. Hem nitel, hem de nicel faktörlerin değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Aynı zamanda da birçok uzmanın fikirlerinden yararlanılmasını ve karar verme sürecinde rol almasını sağlamaktadır. Yöntemin bu özelliklerinden dolayı çalışmada AHS yönteminin kullanıldığı alanlardan birisinin de kuruluş yeri seçimi olabileceğine dikkat çekilmiştir. Önerilen model iki aşamada ele alınmış, ilk aşamada süpermarket kuruluş yeri için şehir veya bölge seçimi, ikinci aşamada ise ilk aşamada seçilen şehir veya bölge içerisinde bir alan seçimi yapılmıştır.
Kurumsal sosyal sorumluluğa yeni bir bakış: Paydaş teorisi
Kurumsal sosyal sorumluluk, işletmelerin faaliyet gösterdikleri toplumlarda meşruiyet kazanmaları ve varlıklarını sürdürebilmeleri için yerine getirmekle yükümlü oldukları faaliyetlerdir. Paydaş teorisi, kurumsal sosyal sorumluluğu işletmelerin paydaşlarına karşı ekonomik, yasal, etik ve gönüllü sorumlulukları olarak tanımlamakta ve bu sorumlulukların işletmelerin paydaş ağına göre değişebileceğini öngörmektedir. Ayrıca paydaş teorisi, kurumsal sosyal sorumluluğun, işletmelerin ilişkide bulunduğu, etkilediği ve etkilendiği paydaşların önceliklerini dikkate alarak belirlenmesi gerektiğini ve bu önceliklerin paydaş özelliklerinden yararlanarak oluşturulabileceğini vurgulamaktadır. Böylece yapılan kurumsal sosyal sorumluluk uygulamalarının hem işletme hem de toplum için daha fazla katma değer sağlayacağını savunmaktadır.Bu araştırmanın amacı, evrende yer alan işletmelerin paydaş önceliklerini, kurumsal sosyal sorumluluk uygulamalarını ve bu uygulamalardaki paydaş önceliklerini paydaş teorisi açısından değerlendirmek ve paydaşların özellikleri ve öncelikleri arasındaki ilişki ve etki düzeyini belirlemektir. Bu bağlamda yapılan araştırma sonucunda, paydaşların özelliklerinin gerek paydaş önceliklerini gerekse kurumsal sosyal sorumluluk uygulamalarındaki önceliklerini etkilediği ve aralarında anlamlı bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Teoriyi destekler nitelikte olan bu araştırma aynı zamanda kurumsal sosyal sorumluluğun, paydaş yaklaşımı açısından uygulanabilir olduğunu göstermektedir.
Bilgi sistemlerinin stratejik planlaması ve Zeytinoğlu Holding A.Ş.'de bir inceleme
Önemi giderek artan Bilgi Sistemlerinin, işletmenin genel stratejilerini gerçekleştirmeye yönelik geliştirilmesi, işletmeye bu yönde önemli bir katkı sağlayacaktır. Bilgi Sistemlerinin bu amaç doğrultusunda geliştirilmesi de ancak belli bir stratejik plan çerçevesinde mümkün olabilir. Bu ana düşünceden hareketle hazırlanan çalışma, Stratejik Planlama Süreci içerisinde, Bilgi Sistemlerinin geliştirilmesine ve stratejilerinin belirlenmesine ilişkin temel yaklaşımları içermektedir. Birinci bölümde bilginin genel bir tanımı verilerek, işletme içinde duyulan bilgi ihtiyacı tanımlanmaya çalışılmıştır. Bilginin işletme için stratejik önemi ve yarattığı avantajlar üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde Bilgi Sistemlerinin tanımı ve işletme içindeki gelişimi verilerek, üst yönetimin Bilgi Sistemlerine bakış açısı genel olarak tartışılmıştır. Üçüncü bölümde, Bilgi Sistemlerinin stratejik planlama süreci aşamaları tanıtılmıştır. Bilgi Sistem stratejilerinin belirlenmesinde kullanılan genel tekniklerde bu bölüm içinde ele alınmıştır. Son bölümde ise, Zeytinoğlu Holding Bilg'r İşlem Merkezi tarafından yürütülen, Zeytinoğlu Topluluğu Bilgi Sistem yapısının geliştirilmesine ilişkin çalışmalar, Stratejik Planlama Süreci içinde incelenmiştir.
Bilgi teknolojisinin üniversite kütüphanelerinde yönetim işlevleri üzerine etkileri ve Türkiye`deki uygulamaya ilişkin bir araştırma
11 DOKTORA TEZ ÖZU BİLGİ TEKNOLOJİSİNİN ÜNİVERSİTE KÜTÜPHANELERİNDE YÖNETİM İŞLEVLERİ ÜZERİNE ETKİLERİ VE TÜRKİYE'DEKİ UYGULAMAYA İLİŞKİN BİR ARAŞTIRMA Mesut KURULGAN İşletme Anabilim D^alı. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Mayıs 2004 Danışman: Prof. Dr. Celil KOPARAL Kar amacı gütmeyen bir örgüt olan üniversite kütüphaneleri, tıpkı kar amaçlı örgütler gibi, yönetim işlevlerinin gerçekleştirilmesinde bilgi teknolojisinden (BT) büyük ölçüde etkilenmektedirler. Çalışma, BT'nin üniversite kütüphanelerinde planlama, örgütleme, kadrolama, yürütme ve denetim işlevleri üzerine etkileri ana çatısı altında, kütüphane yöneticilerinin BT'nin anılan yönetim işlevleri üzerindeki etkilerine ilişkin görüşlerini saptamayı ve bu etkilerin kişisel ve örgütsel değişkenlere göre anlamlı bir farklılık gösterip-göstermediğini belirlemeyi amaçlamaktadır. Yukarıda belirtilen amaçlar doğrultusunda çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci Bölümde, Bilgi Teknolojisi ve Üniversite Kütüphaneleri kavramları ve Üniversite Kütüphaneleri ve Üniversite Kütüphanelerinde Bilgi Teknolojisi Kullanımına yer verilmektedir. İkinci Bölümde, Bilgi Teknolojisinin Üniversite Kütüphanelerindeki Yönetim İşlevleri Üzerine Etkileri incelenmektedir. Üçüncü Bölüm, BT'nin Türkiye'deki üniversite kütüphanelerinin yönetim işlevleri üzerine etkilerine yönelik hazırlanan anket sonuçlarının değerlendirilmesinden oluşmaktadır. Bu ayırımda önce, üniversite kütüphaneleri ve yöneticilerinin özellikleri, BT'nin kullanıldığı alanlar, BT'nin yönetim faaliyetlerine katkıları ve yönetim işlevleri üzerine etkileri Betimleyici Analiz Yöntemiyle incelenmektedir. Daha sonra, yönetim işlevlerinde BT etkileri ile yöneticilerin kişisel özellikleri ve örgütsel nitelikler arasındaki ilişki, Tek Faktörlü Varyans Analizi (ANOVA) ve Bağımsız Gruplararası T-Testi uygulanarak irdelenmiştir.