Theses supervised by Prof. Dr. Erkan Yar
23 theses · Fırat University
The phenomenon of atheism and its impact on society (Iraq as a model), an analytical field study (ظاهرة الإلحاد وأثره على المجتمع(العراق نموذجا)دراسة تحليلية ميدانية جميل خضر أمين)
This study tackles atheism and its impact and meaning in the Holy Qur'an, along with factors of its spread in the West and East. The study takes analytic-descriptive and field approach to displaythe reality of atheism in the East and West. The results of the study show that some of the scholars in the East and West who were accused ofatheism were not atheists, but rather an accusation by the authorities, sects or doctrines. It has focused on Western atheism as it was the first place in which atheistic sects emerged and then affected the Eastern societies. We administered a questionnaire in the Iraqi society and the results show that the seed of atheism was planted in Iraqi society, nevertheless it has not successful so far. Keywords:Theology, Atheism, Iraqi society, the West and East Societies
تأصيل الأصول الاعتقادية عند الفرق الكلامية Grounding basic beliefs in the theological denominations
Kalam is a science that is inferred for the purpose of proving Islamic beliefs with certain proofs in a dialectical way. The Kalam schools adopted rational and quest evidence, logical rules and paid close attention to them, they agreed on the necessity of certain beliefs because beliefs are only built on certainty. The aim of this study was to reveal how the origins of belief assets, its history, how they were built, its formation, and the motives for its establishment and how did these beliefs and principles, in turn, affect the Islamic reality, So, this study was based on a historical methodology that appeals for its rooting to the roots of ideological bases in appearance arrangement, explanation of the external and internal impact on Islamic beliefs and the motives behind these origins and beliefs in terms of foundation, rooting of all the theological sects represented by the Mu'tazilah, Ahl al-Sunnah, al-Jama`ah and Shiaa, to get clear results . The study concluded that the origins of belief didn't appear until the fifth century, behind these origins were historical events, doctrinal conflicts and they were in response to social, and religious needs that necessitated the establishment of principles regulating people's beliefs and ideas, Therefore, the Kala scholars sought to establish rules and principles for the Islamic religion and to defend solutions to the first problems Key words: theology, rooting, basics, assets, the Mu'tazilah, Shia sects, Ahl al-Sunnah.
موقف فخر الدين الرازي في إثبات المعاد والرد على منكريه
The thesis study on Fakhr al-Din al-Razi's opinion regarding the resurrection and his response to the deniers. It also reveals his method of inference with studying philosophical and theological views contained therein and comparing all of these with others. This study is also makes equivalence comparison between those are agrees and disagrees on resurrection issue. It explained the resurrection and presented what it included on the subject of the stations of the resurrection, from the reality of the human soul and its affirmation and its contrast with the body, and that it does not perish with its annihilation with the existence of a relationship between them, and from the first stages of the resurrection that begins with death and the life of the isthmus and what it contains of bliss, torment and the fate souls after its separation from the body. On the other hand, there are some issues related to the resurrection, such as the resurrection, the publication, the reckoning, the balance, the testimony of the members, the path, the basin, the promise and the threat, the judgment of the one who commits major sins, the proof of intercession, heaven and fire, and the realization of divine justice in the hereafter to distinguish between the obedient and the disobedient. It concludes that al-Razi proved the resurrection in spirit and body with mind and transmission, in addition to persuasive evidence. Keywords: Theology, Resurrection, Torment of Grave, Hashr, Judegment.
Sanctification in the Holy Qur'an
This research includes a Qur'anic topic (sanctification in the Holy Qur'an). The researcher relied on the descriptive analytical method based on induction, deduction and reasoning. This research deals with the synonyms of sanctification and the manifestations of sanctification for people, nature and animals, stars and planets, and places, as well as the position of the verbal groups on sanctification. The researcher mentioned the previous studies that he benefited from, despite the difference between them in terms of field, because this research seeks to sanctify in a general and comprehensive way, not branching out like others. At the conclusion of this research, the researcher reached a number of results, including that the first people who began to sanctify things are humans since the beginning of creation to our present time, and this sanctification has turned into worship through time and the inadmissibility of exaggerating what God Almighty has sanctified and preferred in his book. The Holy, the Purified, who is free from all shortcomings and defects, and does not resemble His creation in anything, neither in Himself, nor in His attributes, nor in His actions. Key words: Theology, sanctification, synonyms of sanctification, manifestations of sanctification. يتضمن هذا البحث موضوعا قرانيا وهو ) التقديس في القران الكريم (. اعتمد فيه الباحث على المنهج الوصفي التحليلي المبني على اإلستقراء اإلستنباط والتعليل. يتناول هذا البحث الكلمات المترادفة للتقديس ومظاهر التقديس لألشخاص، والطبيعة والحيوانات، والنجوم والكواكب، واألماكن، وموقف الفرق الكالمية من التقديس. وذكر الباحث الدراسات السابقة التي أستفاد منها رغم اإلختالف الموجود بينهما من حيث المجال ألن هذا البحث يتحدث عن التقديس بصوره عامة وشامله غير متفرعة كغيره. وختام هذا البحث وصل الباحث الى عددت نتائج منها أن أول من بدأ بتقديس األشياء ه و اإلنسان منذ بدأ الخلق الى وقتنا الحالي وتحول هذا التقديس الى العبادة عبر الزمن وعدم جواز المبالغة فيما قدسه وفضله هللا تعالى في كتابه إنما هي شعائر دينية أوجبها على عباده فإنه تعالى هو المقدس المطهر المنزه عن كل نقص وعيب وال يشبه خلقه في شيء ال في ذاته وال في صفا ته وال في أفعاله . الكلمات األساسية: علم الكالم، التقديس، مردفات التقديس، مظاهرالتقديس .
Fundamental Islamic sciences department the department of the kolam
This study discussed the personality of Muhammad Abdullah Galizadeh. Where his speech views, and his additions were explained. The scholar Muhammad Jalizadeh is one of those in-depth who had contributions, additions, and criticism of some of the concepts that are well-known among the scholars, especially the later scholars of theological sects. This study also showed the thought of Mullah Muhammad Galizadeh and his reformist vision in his life, and the approach of the modernist trend, which calls for contemporary and benefit from modern sciences and administrative systems that advance the country while preserving Islamic principles and values and rejecting sorcery. This study showed the verbal opinions of Muhammad Galizadeh with the analysis of its texts represented in criticizing opinions and not accepting everything that was said. This study also showed the aspect of doctrinal reform at Mullah Galizadeh, due to the spread in his time of myths and opinions that contradict the Qur'an and Sufi ideas, from the sheikhs' domination of people's minds and the exploitation of their money in the name of religion. And his rejection of imitation, especially among the scholars. This study referred to the treatment of many doctrinal, verbal, social, scientific and intellectual problems. Where this study indicated that Muhammad Galizadeh announced what he believed in, even if the situation would harm him, because he fought many beliefs that contradict Islamic law, morals, and public morals.
Kur'an'da sosyolojik kavramlar
The study deals with the social concepts in the Qur'an. It examines the factor of belief in the formation of social concepts, and the role of belief in providing social order with its great influence on society and the individual. The study explains the wisdom of sending the prophets in the languages of the tribes and starting the rescripting from relatives. Likewise, it indicates the importance of social life and cohesion. In addition, the research explains that Allah has made peoples, nations and tribes equal, even though their languages, colors and nations are different, like the teeth of a comb, and that He has created them equal without any element of superiority other than taqwa. The study touches upon the effect of the Islamic faith through the Qur'an in uniting the social layers. While declaring the difference between some social terms such as 'Âmenû ve mu'minûn' 'keferû and kafirûn' mentioned in the Qur'an, it also deals with the wisdom of their mention. Likewise, the research examines concepts such as 'ummi, people of the Book, 'Arab, Arab, free-slave, infaq before and after the al-fath'
Kelâmi bir problem olarak Allah'ın fiilleri
Bu çalışmada; Allah'ın fiillerinin neler olduğu, konu ile ilgili Kur'an'ın anlatım üslubu, Allah'ın filleri ile ilgili teolojik-felsefi yaklaşımlar, duanın mahiyeti, dünyada rızkın adâletsiz dağılımının nedenleri, teodise problemi, vahyin mahiyeti, Allah'ın tabiata müdahale edip etmediği ve ahiret hayatı ile ilgili konular Allah'ın fiilleri bağlamında tartışılmaktadır. Bu anlamda zihinlerdeki Allah tasavvuru, eleştirel bir yaklaşımla yeniden incelenmiştir. Allah'ın fiillerini Kelâmî bir problem olarak görmemizin nedeni; Allah'ın mutlak olgunluğa sahip fiillerinin, nakıs özelliklerle malul insanlar tarafından kavranmasının çeşitli zorluklar içermesidir. Aynı şekilde mutlak olgunlukta olmasına rağmen Allah'ın fiillerinin çelişkiler içerdiğini düşündüğümüz bazı yaklaşımlarla ele alınmış olması, konuyu çözümlenmesi gereken problem konumuna getirmektedir. Kur'an'ın edebi üslubu dikkatle incelendiğinde Allah'ın fiilleri ile ilgili çelişkili gibi görünen bazı durumların makul açıklamalarının olduğu söylenebilir. Bu tez ile kısmen benzerlik gösteren çalışmalar olmakla birlikte tezimizde ulaşılmak istenen amaçları içeren bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu çalışma, Kelâmi bir çalışma olduğundan konular incenirken mümkün olduğu kadarıyla Kelam'a ait yöntemlerden yararlanıldı.
A Book about the Stray Groups and types of infidelityStudy, investigation and criticism by
After the death of the Prophet, peace be upon him and his family, the Ummah remained keeping its religion and faith until the appearance of the group Khwarij, which contested Imam Ali during the arbitration and accused him of infidelity (Al-Kufr). Later, the groups multiplied and disagreed among themselves, and became various groups and parties and grew further away from the correct doctrine (Al-Aqeedah) and closer to heresy, whims and separation, which appeared later on, and which the Messenger of Allah, peace and blessings be upon him, and the owner of this manuscript mentioned and reminded us of them and of their number and the emergence of each one of them and the sects of these basic groups and the branches of each one of them, their shortcomings and arguments and respond to those arguments and refute them depending on what is cited in the book of Allah (the Quran) and the Sunnah of His Messenger. Then there is the statement of the surviving group, and its correct doctrine according to the author in his manuscript which we have investigated, as we have compared his book with other books and referred to the terms of agreement as well as the differences. Furthermore, we have preferred what we found correct after being measured by the Book of Allah and the Sunnah of His Messenger. We have emphasized the avoidance of judging the righteous based on some of their incorrect Ijtihads or slips as a result of ignorance of a certain issue, negligence or imitation as long as they worship Allah and do not involve in polytheism, and adhere to the pillars of faith and pillars of Islam tirelessly and without boredom.
The Challenging with Qur'an
The challenge of the Holy Quran is asking for the same of the Holy Quran to the purpose of denying the deniers to prove them the prophecy of our Prophet Muhammad, (peace be upon him). Also to prove that the holy Quran is the word of Allah and it's not the words of humans. Some people stand against the religions who were calling to polytheism and worship idols. Islam came with its lofty roles to reform these corrupt doctrines and guide people to what is good for this world and the hereafter. The enemies of Islam are still spreading suspicions and illusions about the holy Quran to keep people away from this religion. The challenge of the Holy Quran was the easiest way to push these suspicions. This research looks at some of the issues which related to the subject of the challenge and discussed by studying and analyzing them. Also included the stages of the challenge and the extent to which the challenge occurred and the theory of Al-Surfa, metaphysical news contained in the Holy Quran especially challenge. Then concluded the most important conclusions derived from this research.
Kur'ân'da inanç tercihlerinin toplumsal değişime etkisi
Toplumsal değişim; "sosyal ilişki ağlarında, sosyal kurumlar ve değerlerde meydana gelen değişimi" ifade etmektedir. Toplumlarda meydana gelen değişimim boyutları, etkenleri, faili ve yönü ile ilgili birçok teori geliştirilmiştir. Genelde bütün dinler özelde ise İslam dini de toplumları değiştirmek amacıyla muhatap kitleye hitap etmiştir. Kur'ân, insanlığın mücadelesini tevhit ve şirk esasları üzerinden değerlendirirken bu mücadeleye bağlı olarak gelişen olumlu veya olumsuz değişimleri mümin ve kafir inanç kimlikleri merkezinde ele almaktadır. Buna göre değişimin faili olan toplum özüne yerleştirdiği iman ve küfür inanç ilkelerine göre olumlu veya olumsuz yönde bir değişim göstermektedir. Mümin kimliğine bağlı olarak olumlu yönde gerçekleşen değişimin temelinde doğru bilgiye dayanan doğru inanç vardır. Salih amel bu bilgi ve inancın doğal sonucu olarak belirecek ve bu nitelikleri haiz toplum adalet ve ahlakı ikame edecektir. Kafir kimliği doğrultusunda gerçekleşen olumsuz yöndeki değişimin temelinde ise yanlış bilgiye dayanan yanlış inanç vardır. Bunların doğal sonucu ise bu nitelikleri haiz olan toplumun sosyal alandan çekilmesi yani helak olmasıdır. Anahtar Kelimeler: Değişim, Kur'ân, İnanç, Mümin, Kafir
Rebî' b. Habîb'in itikâdî görüşleri
Hâricîlerin ilk ortaya çıktıkları dönem ile sonraki dönemler de izledikleri siyaset onların şiddet olaylarıyla çok fazla anılmalarına neden olmuştur. Bu durum onların yönetimler ve bazı halk kitleleri tarafından dışlanarak zamanla taraftarlarının kalmamasına sebebiyet vermiştir. Ancak Hâricî fırkalardan İbâdîyye'nin şiddetten uzak durarak ılımlı bir siyaset izlemesi ve ilmi çalışmalara önem vermesi onların Hâricî fırkalar içerisinde varlığını günümüze kadar devam ettiren tek fırka olmasını sağlamıştır. Bu fırkanın inanç esaslarının teşekkülünde ve varlığını günümüze kadar devam ettirmesinde mezhebin üçüncü imamı Rebî' b. Habîb'in önemli bir yeri vardır. Onun Müsned eseri mezhebin itikâdî çerçevesinin anlaşılmasında önemli bir yer tutmaktadır. İbâdîyye Fırkası, Rebî' b. Habîb'in bu eserini Kur'an'dan sonra en muteber kaynak olarak kabul etmektedir. Rebî' b. Habîb ve Müsned'inin İbâdîyye Fırkası'nın inanç esaslarının teşekkülünde önemli bir kaynak olması hem onun hem de eserinin tanınmasının önemini ortaya koymaktadır. Biz de tezimizin giriş kısmında Rebî' b. Habîb'in hayatını ve ilmi kişiliğini işledik. Birinci bölümde de Rebî' b. Habîb'in bağlı olduğu fırka ve diğer fırkalar hakkındaki düşüncelerini ele aldık. İkinci bölümde ise Rebî' b. Habîb'in Müsned'i bağlamında kelam problemlerine yaklaşımını işledik.
İnsan Allah ilişkisinin duygusal boyutu
İnanan bir varlık olarak insan, düşünme, hissetme ve eylemde bulunma özelliklerine sahip mükemmel bir varlıktır. İnsan, birbirinden kesin çizgilerle ayıramayacağımız bu üç farklı yönü ile Allah'a yakın olmak için O'nunla iletişime geçmeye çalışır. Biz bu çalışmamızda duygusal açıdan insan Allah ilişkisini ele aldık. İnsanın Allah ile iletişimi farklı boyutlarda gerçekleşmektedir. Allah Yaratıcı, insanda yaratılan varlık olması dolayısıyla insan Allah arasındaki ontolojik ilişki Allah tarafından başlatılmıştır. İnsanın var olmasından sonra gerçekleşen epistemolojik, duygusal ve eylemsel ilişkiler insanın Allah'ı tanıması, O'nun hakkında bilgi sahibi olmak için çabalaması, O'na duygusal olarak bağlanması ve Onun hoşnutluğunu kazanmak için eylemlerde bulunması şeklinde insanın aktif katılımını gerekli kılan ve Allah'ın da insanın bu eylemlerine farklı şekillerde karşılık verdiği iletişim modelleridir. İnsan Allah ilişkisinde duygusal iletişim modeli Kelam ilminde üzerinde durulmayan bir konu olması dolayısıyla ayrı bir öneme sahiptir. İnsanın Allah ile duygusal bağlılığı, tasdik etme anlamının ötesinde duygusal anlamları da içeren iman eylemi ile başlamaktadır. İman içerisinde Allah'a güven, samimi bağlılık, sevgi, O'nu gazaplandıracak her türlü eylemden sakınma, sadece O'nu dost bilme, şükretme gibi duyguları barındıran geniş bir anlam alanına sahiptir. İnsanın Allah ile kurduğu imanla başlayan duygusal bağlar, onun varlığının ve tüm hayatının anlam kaynağını oluştururken aynı zamanda bütün eylemleriniolumlu yönde etkiler. Anahtar Kavramlar: Allah, İnsan, İman, Sevgi, Korku, Tevbe, Şükür, Dua, Tevekkül.
Considering the purpose of justice in the kitab and sunnah
This research deals with Maqasid (the purpose of Sharia) In the Holly Kitab and Sunnah، in an introduction and four chapters, in the introduction, defined justice and destination meanings in the language and terminology, also dealt with the synonyms of justice and its types in the Qur'an and Sunnah. Then, clarified justice between the five purposes of sharia. In the first chapter, spoke about considering the purpose of justice In the Quran and Sunnah in regard with the divine side, Also proved the divine rule (No bearer of burdens can bear the burden of another( regarding with the reward and punishment. Then addressed the purposes of punishment for The perpetrators of crimes such as: murdering, Fornication, Drinking alcohol, Robbery, Apostasy, Barbarism and Libel, From the perspective of the Qur'an and the present reality, Also Highlighted those legal limits from the ideas of the ignorant and Jewish Arabs. The second chapter includes taking into consideration the purpose of justice in the Quran and Sunnah with regard to the judicial aspect, from the independence of the judiciary and the conditions of the judge, and the prohibition of taking people by suspicion or supposition, prohibiting and torturing the accused or insulting them by force to confess. In the third, talked about considering the Justice in the Quran and Sunnah regard of the Islamic economy, which is the system based on the balance, moderation and moderating between the capitalist and socialist systems, and talked about Zakat, Charity,Taxes, Spoils and illegal contracts. The forth chapter includes talking about considering the Justice in the Quran and Sunnah with regard of the political aspect, and clearing the justice in establishing the state and the conditions of Imam and the justice of the Quran and Sunnah in the war, peace and defense jihad. Then focused on the greatest purposes in the Quran and Sunnah which is the equality and Shura, then ended my research by conclusion. Keywords: Justice, Maqasid (The purposes of sharia), Judiciary, Right, Balance, Shura.
Şuubiye ve İslam fırkalarının inançlarına etkisi
In this research we talked about the definition of cosmopolitanism and the way they have developed and the stages they have asked for the equality between the Arabs and the other nations ,especially the Persians and the we pointed out the reasons for the development of the cosmopolitanism politically and economically and religiously and the roles of politics and the leaders in one hand and the other cosmopolitanism on the other hand for the establishment of schools belonging to those authorities, groups and Islamic sects and the impact extension of the cosmopolitanism on the beliefs of those teams in Theology and Prophecies by questioning the Koran by their Tafseers esoteric meanings of the verses and the hadith, and their interpretation of many of the texts without any measure and the laws of the interpretation adopted by the scientists. And they said that there is esoteric for every apparent. So in this research I talked about the cosmopolitanism in this era and how to deal with this phenomenon and how to deal with others without any excessive racism which hurt the dignity and honor of the others and their beliefs, whether they are Muslims or not Keywords: Populism, proletariat, heresy, creed, Abbasid, Umayyad,Shi'a.
Kelami firkalar ve radiklaizm üzerindeki etkileri
This study deals with the difference of terms and synonym influences on extremism. The study includes an introduction and 3 chapters. The first chapter has 3 sections, which presents the speech science and the history of this science. It analysis the internal and the external factors. Types of extremisms and its factors have been analyzed. There any types of extremism, practical behavioral extremism, and the causes of extremism and extremism concepts. The third sections showed that; many linguistic scholars and researchers have studied the ideological impacts of the speech science on interpretations and understanding Quran and Sunnah. The Khawarij concepts and approaches have been presented and analyzed, the band Khawarij and the emergence of Kharijites and talked about some of the Kharijis extremism, and talked about the Shiites and some Shiite extremism in general, and talked about the Mu'tazil and the emergence of some extremism Mu'tazil in names and attributes, and spoke about the Sunnah concepts. It shows many proposals and suggestions, which consists of reference to the Koran and the correct Sunnah. Many important recommendations have been presented to avoid extremisms. The suggestions and the proposals based on the Quran verses and the Correct Sunnah. Final the result and the recommendations have been presented.
Dini temelleri açısından eşitlik
İnsanlık tarihi boyunca çeşitli din ve milletlere mensup insanlar içerisinde ırkçılık halkçılık gibi ayrımcılığa dayalı eğilimler olagelmiştir. Bunların bazıları Yahudilik ve Hristiyanlıkta olduğu gibi dine, bazıları ise Hint ve Mecusilerde olduğu gibi yaratılışın aslına dayandırılmıştır. İslam'ın sosyo-kültürel tarihi incelendiğinde buna benzer eğilimler hemen her dönem vuku bulmuştur. Buna bağlı olarak başta Araplar olmak üzere çeşitli milletler bu savlarını desteklemek amacıyla naslar oluşturmuş ve dini, bu amaçlarına referans olarak kullanmak istemişlerdir.Anahtar Kelimeler: Eşitlik, İnsan, Asabiyet, Mevâli, Şuûbiye, İslam, Nass, Kelam
Gazâli'de siyaset düşüncesi
Gazali İslam düşünce tarihinde en çok tartışılan ve üzerinde en çok çalışma yapılan şahsiyetlerin başında gelir. Bir şahıs üzerinde çalışırken, onun yaşadığı devirdeki siyasi arka plan görmezden gelinemez. Oldukça karışık ve buhranlı bir coğrafyada yaşayan Gazali, yaşadığı dönemin siyasi gelişmelerinden etkilenmiştir. Zamanının siyasi gelişmelerinden etkilenen Gazali'nin devlet başkanlığı konusundaki görüşlerini teorik ve pratik açıdan ele almaya çalıştık.Çalışmanın giriş bölümünde Gazali'nin siyasi arka planını ele alarak, onun siyasetle ilgili eserlerini incelemeye çalıştık. Birinci bölümde Gazali'nin siyaset düşüncesi doğrultusunda, devlet başkanlığı meselesine teorik bakışını vermeye çalıştık. İkinci bölümde ise, onun devlet başkanlığına dair pratik görüşlerini ele aldık, sonuç bölümünde kısa bir değerlendirme yaparak çalışmamızı tamamladık.
Kelam problemlerinin bilgi sosyolojisi çerçevesinde değerlendirilmesi
Tarihsel süreçte ortaya çıkan kelam problemlerinin neliğini çözümlemek, bu problemlerin ortaya çıktığı sosyal yapıları çözümlemekle mümkündür. Bilgi sosyolojisi her ne kadar bilginin ortaya çıkışına etki eden sosyal yapıları incelese de, inançlar da bu alanda kabul edilmelidir. İnancın içerisinde oluştuğu sosyal, politik, ekonomik, kültürel vs. alanlar inançların biçimlenmesine etki etmektedir.
Müslüman kelamında kıyâmet alâmetleri
İnsanın, evrenin başlangıçtaki var oluşunun mahiyetini açıklamak için çaba sarf ettiği gibi, evrenin sonu hakkında ikna edici bilgi üretmek için de çaba harcamıştır. Kelam ilmi açısından evrendeki kurulu düzenin bozulmasına ilişkin görüşler, ahirette diriliş öğretilerinin açıklanması bağlamında yer almaktadır. Geleneksel kelam ilminin amacı dinsel inançların akli ve nakli delillerini ortaya koymak olmakla birlikte, kıyâmet alâmetlerine dair geliştirilen öğretilerin delilleri çoğunlukla nakle dayanmaktadır. Bununla birlikte Kur'ân'da kıyâmet alâmetleri hakkında belirleyici ve açıklayıcı bilgiler mevcut değildir. Bu deliller çoğunlukla hadislere dayanmaktadır. Bu nakli delillerin kaynak yönünden doğruluğunun ve anlam yönünden tutarlılığının belirlenmesi, çalışmamızın odak noktasını oluşturacaktır. Buna ilave olarak bu hadisleri ortaya çıkaran psiko-sosyal yapıya işaret edilecek ve bu inançların sosyal temelleri belirlenmeye çalışılacaktır. Gelenek hakkındaki bu incelemeden sonra, Kur'ân'ın evrendeki kurulu düzenin bozulmasına ilişkin anlatımlar incelenecek ve Kur'ân'ın bu konudaki öğretisi açıklanacaktır.Anahtar Kelimeler: Kıyâmet, Alâmet, Kur'ân, Kelam
Alevilikte Tanrı anlayışı
Bir yaratıcıya yani Tanrı' ya inanma olgusu, insanın fıtratının bir gereği olarak, tarihsel süreçte hep var olmuştur. İnsan, aşkın bir varlığa inanırken onunla kurduğu diyalogda beşeri hayatın dilini kullanmış hatta Tanrı kendini insanlara elçiler aracılığıyla açarken O da beşeri hayatın dilini yani doğal dilini kullanmıştır. Bu dil yaratıcı ile olan diyalogunu daha sağlam zemine oturtturmak için zamanla çeşitli dil tekniklerini geliştirmiştir. Allah'ın sıfatları konusu da bu dil tekniklerinden biridir.Bu çalışmamızda, Allah'ın sıfatlarına değinerek Alevilikteki Tanrı anlayışı ile ilgili bilgi ve görüşleri ilmi bir usulle bir araya toplamaya çalıştık. Aleviliğin günümüzde ideolojik ve siyasal bir alanda çeşitli spekülasyonlar ile çarpıtılmaya çalışıldığı görülmektedir. Aleviliğin kendi inanç yapısının örmüş olduğu Tanrı inancını, yine Aleviliğin kendi kaynaklarında yer alan Tanrı anlayışı ile ilgili bilgilere dayanarak, objektif bir şekilde ve yorumlamalardan kaçarak ortaya koymak büyük önem arz etmektedir.Alevi kaynakları ve önde gelen temsilcilerinin görüşleri kelami açıdan incelendiğinde, Aleviliği tamamen bir Tanrı inancı etrafında şekillendiğini görüyoruz. Bu Tanrı anlayışı yine Aleviliğin kendini var ettiği İslam dini temelindeki tevhit inancıyla yoğun bir şekilde kendi içyapısını oluşturduğu görülmektedir. Bu İslam tevhit anlayışını da tasavvufi bir üslupta icra ettikleri görülmektedir. Dolayısı ile ateist ve materyalist yaklaşımlar tutarsız bir iddia olup; herhangi bir temele dayanmamaktadır. Bu görüşler daha çok, son senelerde ortaya çıkan ideolojik kaygılardan öteye geçememektedir.Anahtar Kelimeler: Tanrı, Kelam, Tevhit, Alevi, İnsan, Tasavvuf.
Büveyhîler dönemi kelam çalışmaları
Bu çalışma Büveyhîler dönemi Kelam ilmi çalışmalarını konu edinmektedir. Genel olarak bu dönem Kelam anlayışlarının sistematize edildiği bir dönemdir. Kelam sorunlarının, araçlarının ve amaçlarının daha belirgin olarak ortaya çıktığı bu dönem siyasal bir iktidarın etkisi bakımından incelenmiştir. Çalışmada Büveyhîler dönemi din ve mezhep anlayışları, Kelam ekollerinin ilişkileri ve etkileşimleri, dönem içerisinde tartışılan sorunlar ve bu sorunları ele alan eserler konu edinilmiştir. Belirli bir tarihi dönemle ilgili çalışmalar genel olarak şahıs, mezhep veya sorun merkezli olmuştur. Büveyhîler dönemi farklı disiplinlerdeki çalışmalara konu olmakla birlikte Kelam ilmi alanında dönem merkezli bir çalışma bulunmamaktadır. Bu çalışmada nitel araştırma yöntemleri kullanılmış olup, Büveyhîler döneminde ortaya çıkan alanyazın çözümlenmiş, farklı mezhepler dikkate alınarak karşılaştırılmış ve görüşlerin değerlendirilmesi yapılmıştır. Kelam alanında belirli bir dönemi konu alan çalışmalar mevcut değildir. Dönem içerisinde telif edilmiş Kelam eserleriyle birlikte tabakat, tarih, milel-nihal eserleriyle birlikte güncel çalışmalar esas alınmıştır. Bu dönemde iktidarın özgün bir konu ve problem oluşturmadığı varsayılmaktadır. Buna iktidarın zemin kaybetme endişesiyle hareket etmesinin neden olduğu düşünülmektedir. Bu dönemde Kelam ekollerinin uzlaşmacı bir tutum takınarak etkileşim içerisine girdikleri söylenebilir.
Tanrı'nın Âdemi kendi sûretinde yaratmasının üç kutsal dindeki tasavvuru
Allah'ın varlığının akıl yoluyla kavranabilmesi mümkün olsa da mahiyetinin akıl yoluyla kavranabilmesi mümkün değildir. Biz onu ancak kendi bildirdiği kadarıyla bilebiliriz. Üç kutsal dinin birçok yönden benzerliği bulunsa da İslam dinini diğer kutsal dinlerden ayıran en önemli farkı Tanrı anlayışıdır. İslam dininde Tanrı her yönüyle eşsiz ve benzersiz olmakla birlikte birdir ve ortağı yoktur. Kur'an'da Allah'ın bir olduğu ve hiçbir yönden bir denginin olmadığı vurgulansa da gerek diğer dini etkileşimler gerekse nasslarda yer alan ifadelere yaklaşım biçimleri sonucunda Âdem'in Allah'ın sûretinde yaratıldığına dair bir inanç oluşmuştur. Ancak Kur'an'da Âdem'in Allah'ın sûretinde yaratıldığına dair hiçbir ayet yoktur. Bunun yanı sıra sûret hadisi diye bilinen hadis bu inancın oluşmasının dayanak noktası olmuştur. Allah'ın Adem'i kendi suretinde yarattığı inancı da bu hadis etrafında şekillenmiştir. İslam'daki Tanrı anlayışıyla bu hadisi bir araya getirdiğimizde hadisi zahiri anlamıyla kabul etmek mümkün görünmemektedir. Çünkü İslam, Yahudilikteki insan Tanrı, Hristiyanlıktaki Tanrı insan anlayışına karşı çıkarak, Allah'ın her yönden eşsiz ve benzersiz olduğunu savunmuş ve O'nun hiçbir yönden dengi olmadığını belirtmiştir. Ancak Kur'an'da Allah ile ilgili anlatımlar da çok farklı anlayışları ortaya çıkarmıştır. Bazıları Allah'ın kendini anlattığı ayetlerdeki ifadeleri zahiri anlamlarıyla anlarken bazıları tevil etmişlerdir. Bazıları tenzih ve temsili dil anlayışıyla yaklaşırken bazıları teşbih ve tecsim yolunu seçmişlerdir. Nitekim hadislerde de bu durum böyledir. Allah'ın suretiyle ilgili nakledilen hadisler sonucunda çeşitli görüş ayrılıkları ve farklı yaklaşımlar ortaya çıkmıştır. Allah'ın mahiyeti ve suretiyle ilgili tartışmalar'ın İslamiyetten önceki kutsal dinlerde de tartışıldığını görüyoruz. Allah'ın mahiyeti ve sûreti'nin tartışılmasında eski dinlerin etkileri olmuş ve dinlerdeki bazı anlayışların izleri varlığını devam ettirmiştir. Allah'ın sûretiyle ilgili tartışmalar'ın üç kutsal din içerisinde Yahudilikle başladığını ve diğer dinlerde de bu etkinin sürdüğünü görmekteyiz. Gerek dini metinlerdeki anlatımlar gerek anlayış biçimleri bu tartışmaların devam etmesini sağlamıştır. Bazı âlimler bu inancın dış etkenler sonucunda oluştuğunu savunurken, bazı âlimler ise iç etkenlerin bu anlayışın oluşmasını sağladığını iddia etmişlerdir. Anahtar Kelimeler: Kelam, Tanrı, Rahman, Âdem, Sûret
Rüyaların teolojik yorumu
Bu çalışma, rüya olgusunu teolojik, psikolojik ve kültürel bağlamda çok yönlü bir yaklaşımla bu çalışmada incelenmektedir. Rüyalar tarih boyunca bireysel görmelerin yanı sıra kutsal metinlerde ilahi mesajların yönlendirme olarak değerlendirilmiş, farklı dinî geleneklerde ve bilimsel yaklaşımlarda çeşitli anlam katmanları kazanmıştır. İlk olarak Tevrat, Zebur, İncil ve Kur'an olmak üzere kutsal metinlerde rüyanın nasıl konu edinildiği karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Özellikle Hz. Yusuf, Hz. İbrahim ve Hz. Muhammed'in rüyaları üzerinden, rüyanın ilahi bilgi aktarımı ve sınav unsuru olarak rolü değerlendirilmiştir. Ardından kelam mezheplerinin özellikle Ehl-i Sünnet ve Mutezile'nin rüyaya ilişkin tutumları çözümlenmiştir. Bu çerçevede Gazâlî, İmam Rabbânî, İbnü'l-Arabî ve İbn Sîrîn gibi klasik İslam düşünürlerinin rüya anlayışlarına ve önemli kelam âlimlerinin de rüyaya bakış açıları rüyaya verdikleri değere yer verilmiştir. Çalışmada bir bölüm olarak halk inançlarında rüyanın pratik yönü (istihare, renk sembolleri, âmâların rüyası gibi) ele alınmış, rüyanın ruhani ve biyolojik yönleri üzerinde durulmuştur. Aynı zamanda rüyaların kaynağının ne olduğu ve rüya yolu ile vahyin mümkün olup olmadığı ele alınmıştır. Ve son olarak genel bir bakış ve tartışma/sonuç kısmına yer verilmiştir. Nitel bir yöntemle hazırlanan bu tez, metin çözümlemesi ve karşılaştırmalı analiz teknikleriyle yürütülmüş; dini literatür, klasik kaynaklar ve modern kuramlar sentezlenerek değerlendirme yapılmıştır. Bu konuda kelam ilminde yapılmış iki adet yüksek lisans çalışması bulunmaktadır bunlar; "Kelâm İlmi Açısından Rüyanın Bilgi Değeri" başlıklı tez çalışmalarıdır. Onlar çalışmalarında sadece rüyanın bilgi değerini ele almışlardır. Biz ise rüyanın hem epistemolojik yönü üzerinde durduk. Fakat ağırlıklı olarak rüyanın mahiyeti ve rüya yorumları üzerinde çalışmamızı gerçekleştirdik. Aynı zaman da rüyanın ontolojik açıdan ele alındığı ve rüyanın kaynağı, rüyayı yorumlayanlar ve kullandıkları şeyler bakımından ele aldık. Biz daha ziyade rüyayı halk nezdindeki konumu ve toplumsal bağlamdaki durumu üzerinde durduk. Rüyaların, hem dini bir fenomen hem de psikolojik bir olgu olarak çok katmanlı bir yapıya sahip olduğu, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde anlam üretme süreçlerinde önemli bir yer tuttuğu ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Kelam, Teoloji, Rüya, Bilinç, Bilinçaltı, İstihare