Theses supervised by Prof. Dr. Halil Rahman Açar
12 theses · Ankara Yıldırım Beyazıt University
Wilhelm Dilthey'da anlamanın bağlamları
Bu tez, Wilhelm Dilthey'ın düşünce sisteminde merkezi bir konuma sahip olan anlamanın bağlamlarını ele almaktadır. Giriş kısmı, Dilthey'ın entelektüel yaşamı, eserleri ve üzerine yapılan çalışmalara yer verilir. Birinci bölümde Dilthey öncesi hermeneutik disiplinini geçmişi verilir. İkinci bölümde Dilthey hermeneutiğinin temel kavramları aydınlatılır. Üçüncü kısımda Beşerî ilimler için bir yöntem olarak anlamanın formları sunulur. Doğa ilimlerinin aksine, Dilthey beşerî ilimlerin konusunun ancak bireysel, kültürel ve tarihsel bağlamı içinde anlaşılabileceğini ileri sürer. Çünkü, insan yaşamı, anlam taşıyan ve tarihsel olarak şekillenen bir yapı arz eder. Bu bağlamda, anlam; ifadelerin tarihsel, toplumsal bağlamından ve deneyimlerden ortaya çıkar. Böylece anlam ne tamamen sübjektif ne tamamen objektiftir. Diğer bir ifade ile, anlama yaşam deneyimiyle iç içe geçen ve yorum vasıtasıyla yeniden bir inşadır. Sonuç bölümünde Dilthey'ın beşerî ilimleri hermeneutik olarak doğa ilimlerinden bağımsız kılma çabası değerlendirilir.
Paul Karl Feyerabend'ın felsefesi ve Türkiye'ye yansımaları
Bu tez, birçok eseriyle bilim felsefesi tartışmalarının önde gelen düşünürlerinden Paul Karl Feyerabend'ın felsefesinin Türkiye felsefe literatürüne yapmış olduğu kazanımları ortaya çıkarmayı amaçlar. Tez çalışmasının ilk bölümünde, Paul K. Feyerabend'ın bilime ilişkin temel tezleri olan "Yönteme Karşı" çıkışı ve "bilgide çoğulculuk" ele alınır. İkinci bölümde ise Paul Feyerabend'ın eserleri üzerinden Türkiye'ye yansımaları ve yapılan çalışmalar sunulur. Üçüncü bölüm Feyerabend hakkında gerçekleştirilmiş olan yayın ve araştırmalara yönelik bir değerlendirme yapılır. Anahtar kelimeler: Paul Feyerabend, Yönteme Hayır, bilgide çoğulculuk, bilim
İoanna Kuçuradi ve etik anlayışı
Bu tezin amacı İoanna Kuçuradi'nin etiğe yaklaşımını incelemektir. Giriş kısmında Kuçuradi'nin hayatı kısaca verildikten sonra bu çalışmanın amacı, kapsamı ve sınırları sunulur. Araştırma üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, etik ve felsefe ilişkisi ele alınır. İkinci bölümde, Kuçuradi'yi etkileyen bazı felsefecilerin etik görüşleri araştırılır. Üçüncü bölüm, Kuçuradi'nin etiğe yaklaşımını aydınlatmaya ayrılır. Onun etik anlayışı, ontolojik ve antropolojik özellikler taşımaktadır.
Heidegger'in varlık sorusu ve Kant metafiziğini eleştirisi
Bu tezde Heidegger'in varlık sorusu çerçevesinde metafizik gelenek ve Kant metafiziğini eleştirisi incelenir. Heidegger'in söylemi, varlığın nasıl anlamlı bir bütünlük olarak açımlanıp insan deneyiminin konusu olduğunu açık kılmayı amaçlar. Ona göre, varlık insanın zamansal varoluşunda açımlanır, ancak metafizik gelenekte varoluşun zamansallığı göz ardı edilmiş ve unutulmuştur. Varlığın zamansallık olarak anlaşılmasına en çok Kant yaklaşmış ancak o da nesnelliğin olanağı için zamansal varoluş anlayışından geri çekilmiştir. Bu araştırmanın ilk bölümünde öncelikle varlık sorusu bağlamında metafizik gelenek eleştirisi Dasein, fenomenoloji ve aletheia kavramları üzerinden yapılır. İkinci bölümde Heidegger'in Kant'ın Saf Aklın Eleştirisi'ndeki incelemesinin temel ontoloji olarak değerlendirilebileceği iddiası incelenir. Çalışmanın üçüncü bölümünde metafizik özne tasarımlarına karşı Heidegger'in Dasein anlayışı, dünya-içinde-varolma ve zamansallık bakımından açımlanır. Son bölümde Heidegger'in Kant yorumu değerlendirilmektedir. Sonuç olarak, bu çalışmada Heidegger'in Kant yorumu ve metafiziğe ilişkin değerlendirmeleri ile sahih varoluşun ancak varlığın zamansal kavranışında olanaklı olacağı gösterilmektedir.
Kültür felsefesi bağlamında kültür bakanlığı kültür politikalarının (2002-2017) incelenmesi
Bu tez, Türkiye Cumhuriyeti Kültür ve Turizm Bakanlığı Kültür Politikalarının kültür felsefisi bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Kültür felsefesi, kültürün yapısı, gelişimi ve olguları ile kültürün bireysel ve toplumsal yaşamdaki rolünü açıklamaya ve anlamaya yönelik felsefi çabalara gönderme yapar. Kültür politikası bir toplumun kültürel değerlerini, zenginlikleri korumak, geliştirmek ve geleceğe aktarmak; toplum içindeki aktörlerin kültürel haklarını korumak ile toplumu kültürle geliştirmek amacıyla yapılan politikaları kapsar. Kültür politikasının hedef ve amaçlarının dikkate alındığında, günümüz toplumlarındaki hayati önemi ortaya çıkmaktadır. Bu araştırma, öncelikle kültür, kültür felsefesi ve kültür politikası kavramlarını kapsamlı bir biçimde ele alır, sonra Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın (2002-2017) yılları arasındaki kültür politikalarını bu bağlamda çözümler. Son olarak,araştırmacı ülkemizdeki kültür politikalarının eksiklikleri ve geliştirilebilir yönlerini gösterir. Anahtar kelimeler: Kültür, Kültür Felsefesi,Kültür Politikası, Kültürel Haklar
Muhammad Bākr Es-Sadr'ın bilgiye yaklaşımı
Bu çalışma, düşünür Muhammad Bākr Sadr'ın Felsefemiz isimli eserinde ele aldığı bilgi felsefesi konularını inceler. Araştırmanın Birinci Bölümü, Müslüman felsefecilerin bilgi kuramsal çalışmaların geçmişinden bahseder. İkinci Bölümü, Sadr'ın hayatı ve eserlerine ayrıldı. Tezin Üçüncü Bölümünde, bilginin kaynaklarına ilişkin Deneycilik, Akılcılık ve Olguculuk hakkındaki eleştirileri ile bilginin değeri konusunda İdealistlere, Rölativistlere yönelik tenkitleri ve önerdiği gelişimci görelilik yaklaşımı incelenerek yazarın katkısı ortaya çıkartılmaya çalışıldı. Sonuç kısmında, Sadr'ın değerlendirmeleri değerlendirildi.
Roger trigg, felsefe ve metafizik: Natüralizm ve görecelik eleştirisi
Bu araştırmada Roger Trigg'in felsefe, bilim ve metafizik bağlamındaki görüşleri natüralizm ve görecelik odaklı incelenir. Trigg'e göre felsefeye karşı en büyük tehlike natüralizm ve görecelikten gelmektedir. Bu tehlike temelde metafizik eleştirisi olarak ortaya çıkmaktadır. Birinci bölümde natüralizm araştırılır. İkinci bölümde bilim gerçeklik ve nesnellik bağlamında gözden geçirilir. Üçüncü bölüm metafiziğe ayrılmıştır. Trigg'in metafizik savunusu, metafiziğin gerekli ve kaçınılmaz olduğu iddiasına dayanmaktadır. Bu iddiaya göre metafiziği elimine etme çabaları metafiziği geride bırakmamakta, metafizikten çıkışın garantisi olamamaktadır. Trigg, metafizik karşıtı yaklaşımları içine düştükleri çelişkileri açığa çıkartarak etkisiz kılmak istemektedir. Dördüncü bölümde Postmodern görecelik ele alınır. Sonuç kısmında Trigg'e göre hem natüralist hem Postmodern göreceliği savunan çabalar metafiziği korumak, metafizik varsayımlara dayanmak durumunda kalmaktadırlar.
Linda Zagzebski'de erdem bilgi ilişkisi
Bu tezde, çağdaş bilgi felsefesi tartışmaları içinde yer alan erdem bilgi kuramı alanına Linda Zagzebski'nin getirmiş olduğu yeni yaklaşımın ne olduğunu belirlemeye çalışıyorum. Tez beş bölüme ayrılmıştır. Birinci bölümde, erdem ve bilgi ilişkisinin Antik Yunan, modern dönem ve çağdaş bilgi felsefesinde nasıl ele alındığı ve tartışıldığı incelenir. İkinci bölümde erdem bilgi kuramının literatürde karşımıza çıkan iki farklı varyasyonu olan Erdem Güvenilirliği ve Erdem Sorumluluğunun başlıca temsilcilerinin görüşleri açıklanır. Tezimin üçüncü bölümü, Linda Zagzebski'nin bilgi anlayışına tahsis edildi. Zagzebski'nin bilgiye yaklaşımı bağlamında savunduğu erdem bilgi kuramının bilgi felsefesindeki üç temel problemi olan Değer problemi, Gettier Problemi ve Şüpheciliğin Meydan Okumasına yönelik argümanları ve çözüm girişimleri ele alınır. Dördüncü bölümde bilgisel erdemlerin bilgi elde etme sürecinde bilen özneye kazandırdığı artı durumlara ve bilgisel kusurların da bilgi elde etme sürecinde bilen özneye engel oluşturduğu durumlara çeşitli örnekler üzerinden açıklık getirmeye çalışılır. Beşinci bölüm ise, Zagzebskinin savunduğu bilgi teorisinin değerlendirmesini içerir. Sonuç kısmında Zagzebski'nin erdem bilgi kuramı irdelenir. Etik-epistemoloji ilişkisine yönelik felsefi çalışmaların disiplinlerarası araştırmalarla geliştirilmesi ve ilerletilmesi sonucuna varılır. Anahtar Kelimeler: Linda Zagzebski, erdem bilgi kuramı, bilgisel erdemler, bilgisel kusurlar
Spinoza felsefesinde insan doğası ve etik ilişkisi
Spinoza felsefesinde insan doğası ve etik ilişkisini araştıran bu tez; insanın "ne olduğu"ndan hareketle "nasıl davrandığı" ve hatta "nasıl davranması gerektiği"ne ilişkin argümanları incelemekte, çözümlemeleri ortaya koymakta ve konuyu aydınlatmaktadır. Tez, dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde Spinoza felsefesinin temel kavramları ele alınarak, Spinoza sisteminin üzerine inşa edildiği zemin ortaya çıkarılmaktadır. Burada Tanrı, cevher, sıfatlar ve "modus"lar ayrı ayrı incelenir. Birinci bölümde, Spinoza'nın "Doğa" kavramı ve insanın tâbi olduğu ontoloji belirlenmeye çalışılır. İkinci bölümde kendi doğası bakımından insan araştırılıp, sahip olduğu zihinsel ve duygusal bileşenleri çözümlenir. Üçüncü bölüm ise, Spinoza'nın Etik anlayışına ayrılmıştır; artık metafizik bağları belirlenmiş, diğer varlıklar arasındaki konumu tespit edilmiş, doğasının bilişsel, duygusal yönleri anlaşılmış ve doğru bilgiye ulaşma yöntemini kazanmış insanın, davranışları ve bu davranışları belirleyen ya da gerektiren nedenler gerekçeleriyle birlikte sunulur. Dördüncü bölümde, Spinoza felsefesinin nihai gayesini ifade eden fikirler değerlendirilir. Tez, iki konu üzerine yoğunlaşmaktadır: i) insan doğasının "Doğa" kavramı altında incelenerek insanın "ne olduğu"nun ortaya konulması; b) sonra etik açıdan, değerlendirilme imkânı olan davranışların insan doğasından nasıl çıktığının açıklığa kavuşturulmasıdır. Spinoza her iki konuyu da birbiriyle mecz edecek şekilde sisteminde işlemekte ve bu çalışma da bu konuyu açıklığa kavuşturmaktadır. Anahtar Kelimeler: Spinoza, İnsan Doğası, Etik, Ahlak, Zihin, Anlama Yetisi, Duygu
Karl R. Popper felsefesi ve Türkiye'ye yansımaları
Bu çalışmada, bilim ve siyaset felsefesindeki yaklaşımlarıyla 20. yüzyıla damgasını vuran Karl R. Popper felsefesi ve Türkiye'ye yansımalarının ele alınıp değerlendirilmesi amaçlandı. Birinci bölümde Popper'ın hayatı ve eserleri hakkında bilgi verilir. İkinci Bölümde Popper'ın bilim anlayışı; yanlışlamacılık, eleştirel akılcılık kavramları ışığında, siyaset felsefesi ise açık toplum ve tarihsicilik kavramları bağlamında açık kılınmaya çalışılır. Üçüncü bölümde Popper ile ilgili yapılan Türkçe yayın ve çalışmaların tespiti yapıldı ve dördüncü bölümde yapılan çalışmalar hakkında öz değerlendirmelere yer verildi.
Thomas Kuhn'un felsefesi ve Türkiye'ye yansımaları
Bu çalışma Bilimsel Devrimlerin Yapısı adlı eseriyle bilim felsefesinde geniş yankılar uyandıran Thomas Kuhn'un felsefesi ve onun felsefesinin Türkiye felsefe literatürüne sağladığı katkıları konu edinmektedir. Kuhn'un felsefesi üzerine Türkiye'de yapılan çalışmalar dikkate alınarak bilim tartışmaları tablosunun Kuhncu kısmı ortaya çıkarılmaya çalışıldı. Tezin ilk bölümünde T. Kuhn'un hayatı ve çalışmalarına yer verildi. İkinci Bölümünde Kuhn'un bilim felsefesi ve paradigma kavramı üzerine duruldu. Üçüncü Bölümde Kuhncu bilim anlayışına ilişkin yayınlar belirlendi ve Dördüncü Bölümde bu yayın ve araştırmalar üzerine genel değerlendirmelere yapıldı. Anahtar kelimeler: Bilim, Bilimsel devrimler, Eşölçülemezlik, Paradigma, Thomas Kuhn
Wilhelm Dilthey'da anlamanın bağlamları
Bu tez, Wilhelm Dilthey'ın düşünce sisteminde merkezi bir konuma sahip olan anlamanın bağlamlarını ele almaktadır. Giriş kısmı, Dilthey'ın entelektüel yaşamı, eserleri ve üzerine yapılan çalışmalara yer verilir. Birinci bölümde Dilthey öncesi hermeneutik disiplinini geçmişi verilir. İkinci bölümde Dilthey hermeneutiğinin temel kavramları aydınlatılır. Üçüncü kısımda Beşerî ilimler için bir yöntem olarak anlamanın formları sunulur. Doğa ilimlerinin aksine, Dilthey beşerî ilimlerin konusunun ancak bireysel, kültürel ve tarihsel bağlamı içinde anlaşılabileceğini ileri sürer. Çünkü, insan yaşamı, anlam taşıyan ve tarihsel olarak şekillenen bir yapı arz eder. Bu bağlamda, anlam; ifadelerin tarihsel, toplumsal bağlamından ve deneyimlerden ortaya çıkar. Böylece anlam ne tamamen sübjektif ne tamamen objektiftir. Diğer bir ifade ile, anlama yaşam deneyimiyle iç içe geçen ve yorum vasıtasıyla yeniden bir inşadır. Sonuç bölümünde Dilthey'ın beşerî ilimleri hermeneutik olarak doğa ilimlerinden bağımsız kılma çabası değerlendirilir.