Theses supervised by Prof. Dr. İlhan Erdem
11 theses · İnönü University
Dokuzuncu sınıf öğrencilerinin Türk Dili ve Edebiyatı dersine ilişkin hazırbulunuşluk düzeylerinin değerlendirilmesi
Öğretim hedeflerinin başarılı bir şekilde yerine getirilmesi amacıyla Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşundan itibaren Millî Eğitim Bakanlığı (MEB) aracılığıyla eğitim sistemi ve programlarda değişiklikler yapılmıştır. Bu değişikliklerden biri de 12 yıllık zorunlu eğitim sistemine geçiştir. Sistemin yeniden yapılandırılmasıyla Türkçe öğretimiyle Türk Dili ve Edebiyatı (TDE) öğretimi de yeni bir eğitim sürecine girmiştir. 2012-2013 yılında 12 yıllık zorunlu eğitim sisteminde ortaokula başlayan öğrenciler 2016-2017 eğitim öğretim yılında ortaöğretime başlamışlardır. Bu araştırmanın amacı 12 yıllık zorunlu eğitim sürecinde ortaöğretime başlayan öğrencilerin TDE ders programına yönelik hazırbulunuşluk seviyelerinin ve öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeylerinin diğer bazı değişkenlerle birlikte TDE ders başarısına etkisinin tespiti ve değerlendirilmesidir. Çalışmada öncelikle TDE öğretimi, dört temel dil becerisi, dil bilgisi öğretimi, 12 yıllık zorunlu eğitim sistemi, Türkçe ve TDE ders programları ile hazırbulunuşluk ele alınmıştır. Öğrencilerin TDE dersine yönelik hazırbulunuşluk düzeylerini belirlemek amacıyla bir başarı ölçeği geliştirilmiştir. İl Milli Eğitim Müdürlüğünden gerekli izinler alınarak Balıkesir ilinde öğrenim görmekte olan öğrencilere geliştirilen "Türk Dili ve Edebiyatı Dersine Yönelik Hazırbulunuşluk Testi" uygulanmıştır. Elde edilen verilerin SPSS23 istatistiksel analiz programı kullanılarak incelenmesiyle öğrencilerin TDE dersine yönelik hazır bulunuşluk düzeyleri ve diğer alt problemlere ilişkin bulgulara ulaşılmıştır. Ayrıca öğrencilerin TDE dersine yönelik hazır bulunuşluk düzeylerinin TDE ders başarısına katkısı hakkındaki öğretmen görüşleri araştırma için geliştirilen "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılarak toplanmıştır. Çalışmanın nicel boyut sonuçları TDE dersine yönelik hazırbulunuşluk düzeyi daha yüksek olan öğrencilerin TDE derslerinde daha başarılı oldukları yönündedir. Çalışmanın nitel boyut sonuçları da hazırbulunuşluğun TDE ders başarısını etkilediği yönündedir. Ayrıca hazırbulunuşluğun başarı üzerindeki etkisinin birlikte incelenen diğer faktörlere göre daha fazla olduğu görülmüştür. Bu durumda öğrencilerin TDE dersine yönelik hazırbulunuşluk düzeylerinin TDE ders başarısını etkilediği sonucuna ulaşılmıştır.
Türkçe ders kitaplarında şiir dili (Şiir metinlerinin dil bilimsel açıdan incelenmesi)
"Türkçe Ders Kitaplarında Şiir Dili (Şiir Metinlerinin Dil Bilimsel Açıdan İncelenmesi)" adını taşıyan bu çalışmada; ders kitaplarındaki şiir metinleri dil bilimsel ögeler bakımından incelemeye alınmış, öğrencilerin Türkçe dersinde nasıl bir şiir dili ile karşı karşıya olduklarını betimlemek amaçlanmıştır. Nitel bir çalışma olan bu araştırmada içerik analizi yöntemi kullanılmış, kitaplardaki metinler betimsel tarama modeline göre incelenmiştir. Çalışma sonunda, Türkçe ders kitaplarında yer alan şiir metinlerinin dil bilimsel unsurları bulundurma bakımından çok değişken özelliklere sahip oldukları görülmüştür.
Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde seviyelere göre öncelikli söz varlığı -derlem temelli bir uygulama-
Bu araştırma, Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılacak öncelikli söz varlığı ögelerinin derlem temelli olarak dil seviyelerine göre (A1, A2, B1, B2, C1) sözcüksel sıklıklarının tespiti, bağlamsal görünümlerinin ve diğer sözcüksel görünümlerinin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. Dil öğretimi süreci çeşitli yöntemleri içerisinde barındırmaktadır. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için ana materyal olarak kullanılan dil öğretimi setlerindeki söz varlığı ögelerinin dil öğrenicilerine seviyelere bağlı öncelikli sözcüksel sıklıklara göre sunulması ise oldukça önemlidir. Büyük ölçekli doğal dil örneklerinin bilgisayarlar üzerinden çeşitli programlar ve yazılımlar aracılığıyla bir araya getirilerek analiz edilmesine yönelik sıralanmış yöntemlerin genel adı olan derlem dilbilim, sağladığı nesnel verilerle de dil incelemelerini sezgisel bakış açılarından kurtarmıştır. Çalışma, derlem dilbilim ilke ve yöntemlerinin sunduğu olanaklar çerçevesinde doküman analizi biçiminde gerçekleştirilmiştir. Çalışmada, Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi için kullanılan dil öğretimi setlerindeki söz varlığı ögeleri derlem temelli incelemelerin ardından referans derlem olan yedi yüz milyon sözcüklük "TSCorpus" (The Turkish Corpus-Türkçe Derlemi) ile de karşılaştırılarak alanyazında daha önce yapılmış olan fakat Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde ihtiyaç duyulan sözcüklerin sıklıksal görünümünü tam anlamıyla yansıtmayan bunun yanında sezgisel özellikler de gösteren çalışmaların yarattığı boşluğu doldurmak düşünülmüştür. Bu konudaki belirsizlik durumunun giderilmesinin Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi noktasında katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretimine yönelik uzmanlarca hazırlanmış olan dört seviyelik Altay Set (A1, A2, B1, B2) ve 5 seviyeden (A1, A2, B1, B2, C1) oluşan sekiz diğer set ile beraber 9 sette bulunan 44 kitap, alan uzmanlarının görüşlerinden yola çıkılıp incelenerek bir özel alan derlemi olan Türkçenin Yabancı Dil Olarak Öğretimi Derlemi "TYDOÖD" oluşturulmuştur. Derlem dilbilim ilke, yöntem ve amaçları doğrultusunda ele alınan bu çalışmanın her aşaması, yöntem, veri toplama teknikleri, verilerin analizi ve değerlendirilmesi gibi bölümler "ABBYY Fine Reader 15, WordSmith 5.0" programları ve "TSCorpus" özel yazılımı aracılığıyla ve altyapısıyla gerçekleştirilmiştir. Metinlerin taranması ve sayısallaştırılması, sayısallaştırılan verilerin "WordSmith 5.0" programındaki ön analizlerinin ardından "TSCorpus" yazılımına uygun biçime getirilerek son olarak raporlanması aşamaları sırasıyla izlenmiştir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesi noktasında emek verilerek yapılan önceki çalışmalara ek olarak ileri düzeyde dilbilimsel uygulamalara da ihtiyaç duyulması bu çalışmanın yapılış amacını yansıtmaktadır. İlk etapta, 1.127.145 sözcüklük oluşturulan "TYDOÖD", çalışmanın amacı ile ilgisi olmayan bölümlerin-sözcüklerin-boşlukların silinip yanlış olan bölümlerin ve birimlerin düzeltilmesinden sonra toplam 1.043.992 sözcükbirimlik son biçimini almıştır.
Eleştirel düşünme becerisi öğretiminin ortaokul öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerine ve Türkçe dersine yönelik tutumlarına etkisi
Araştırmada içerik temelli eleştirel düşünme öğretiminin öğrencilerin eleştirel düşünme becerilerine ve Türkçe dersine yönelik tutumlarına etkisini belirlemek amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda araştırmada, açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Açıklayıcı sıralı desenin doğası gereği araştırmada ilk aşamada nicel, ikinci aşamada nitel araştırma yaklaşımı benimsenmiştir. Nicel verilerin toplandığı birinci aşamada model olarak ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen, nitel veriler için ise fenomenoloji deseni tercih edilmiştir. Araştırmanın nicel veri toplama sürecine Muş ili Şeker Ortaokulu 5. sınıfında eğitim gören 25'i deney grubunda, 25'i kontrol grubunda olmak üzere ölçüt örnekleme yöntemi ile belirlenmiş 50 öğrenci dâhil edilmiştir. Nitel veri toplama sürecine ise amaçlı örnekleme yöntemlerinden maksimum çeşitlilik örneklem yöntemi ile belirlenmiş 12 öğrenci dâhil edilmiştir. Araştırmada veri toplamak için "Eleştirel Düşünme Becerisi Başarı Testi", "Türkçe Dersine Yönelik Tutum Ölçeği" ve "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri parametrik testlerle analiz edilmiştir. Araştırmanın nitel verileri ise içerik analizi yolu ile çözümlenmiştir. Araştırmada içerik temelli eleştirel düşünme becerisi eğitimi öncesi öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri ile içerik temelli eleştirel düşünme becerisi eğitimi sonrası öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri arasında anlamlı bir farklılığın olduğu tespit edilmiştir. Belirlenen anlamlı farklılık, içerik temelli eleştirel düşünme becerisi eğitimlerinin öğrencilerin eleştirel düşünme becerileri üzerinde etkili olduğu şeklinde değerlendirilmiştir. Araştırmada içerik temelli eleştirel düşünme becerisi öğretim programının, öğrencilerin eleştirel düşünme düzeylerini birçok yönden olumlu etkilediği belirlenmiştir. Bunlar; karar verme, farklı düşünme yetenekleri, belirtilen olaylarda olay örgüsünü kavrama, olaylardaki neden-sonuç ilişkisini ayırt etme, keşfetme ve keşfettiklerinden yola çıkarak değerlendirmeler yapma ve sonuca ulaşma yetilerinde pozitif değişimler yaşanması olarak sıralanmıştır. Anahtar Sözcükler: Eleştirel Düşünme, Eleştirel Düşünme Öğretimi, İçerik Temelli Eleştirel Düşünme Öğretimi, Eleştirel Düşünme Becerileri, Türkçe Dersine Yönelik Tutum.
Ortaöğretim Türk Edebiyatı ders kitaplarındaki metin altı sorularının Bloom'un bilişsel alan taksonomisinin bilişsel süreç boyutuna göre incelenmesi
Bu araştırmada, 2020-2021 eğitim-öğretim dönemine ait Türk Dili ve Edebiyatı ders kitaplarındaki metin altı sorularının Yenilenmiş Bloom Taksonomisi'ne (YBT) göre incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada veriler nitel araştırma yönteminden doküman incelemesi kullanılarak elde edilmiştir. Bu amaçla toplamda 922 soru incelenmiştir. Verilerin analizi, uzman görüşü alınarak belirlenmiştir. Araştırmanın bulgularına bakıldığında 9. sınıf ders kitabındaki 198 sorudan hatırlama basamağında 44 (%22) soru, anlama basamağında 90 (%45) soru, uygulama basamağında 5 (%2.5) soru, analiz basamağında 30 (%16) soru, değerlendirme basamağında 29 (%15) soru bulunmaktadır. Yaratma basamağında hiç soru bulunmamaktadır. 10. sınıf ders kitabındaki 405 sorudan hatırlama basamağında 80 (%20) soru, anlama basamağında 254 (%63) soru, uygulama basamağında 20 (%5) soru, analiz basamağında 25 (%6) soru, değerlendirme basamağında 15 (%4) soru, yaratma basamağında 11 (%2) soru bulunmaktadır. 11. sınıf ders kitabındaki 319 sorudan hatırlama basamağında 31 (%10) soru, anlama basamağında 186 (%58) soru, uygulama basamağında 12 (%4) soru, analiz basamağında 33 (%10), değerlendirme basamağında 54 (%17), yaratma basamağında 3 (%1) soru bulunmaktadır. Sonuç olarak alt düzey bilişsel alan basamaklarında yer alan soruların fazla olduğu, üst düzey bilişsel alan basamaklarında yer alan soruların ise az olduğu tespit edilmiştir. Yenilenmiş Bloom Taksonomisinin bilişsel basamağına göre değerlendirildiğinde toplam 922 sorudan en fazla 530 soru ile anlama basamağında yer almaktadır. Bunu 155 soru ile hatırlama basamağı, 98 soru ile değerlendirme basamağı, 88 soru ile analiz basamağı, 37 soru ile uygulama basamağı takip etmektedir. En az soru ise 14 soru ile yaratma basamağındadır. 9, 10 ve 11.sınıf ders kitaplarındaki üniteleri genel olarak değerlendirdiğimizde soruların çoğunluğunun alt düzey bilişsel alan basamaklarına ait olduğu görülmektedir.
Yansıtıcı düşünmenin ortaokul öğrencilerinin konuşma becerisine yönelik problemlerinin tespiti ve çözümüne etkisi
Bu araştırmada, yansıtıcı düşünmenin ortaokul öğrencilerinin konuşma problemlerini tespit etme ve çözmedeki etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Karma yöntemle sürdürülen çalışmanın "ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desenle" yapılandırılmış nicel ve eylem araştırmasından oluşan nitel boyutları bulunmaktadır. Araştırmanın nicel boyutunda bir deney ve bir kontrol grubundan oluşan öğrencilere, konuşma becerisine yönelik etkinliklere (nefes kullanımı, boğumlanma, telaffuz, konuşma hızı, ölçünlü dil, vurgu/tonlama/durak, gereksiz ses ve sözcükler, ses kullanımı, beden dili) dayanan bir öğretim süreci uygulanmış; deney grubundaki uygulamalara ayrıca yansıtıcı düşünme araçları olan yansıtıcı günlükler, öğrenme yazıları, öz ve akran değerlendirme formları ve sınıf içi tartışmalar eklenmiştir. Uygulama öncesinde ve sonrasında nicel verilerin toplanması için Uzman Değerlendirme Ölçeği ile Öz ve Akran Değerlendirme Kontrol Listeleri kullanılmıştır. Uzman Değerlendirme Ölçeği'nden elde edilen bulgular, yansıtıcı düşünme araçlarının kullanıldığı deney grubunun anlamlı düzeyde farklılık oluşturacak oranda geliştiğini ortaya koymuştur. Kontrol Listeleri ise öğrencilerin konuşma etkinliklerine olumlu biçimde yaklaştıklarını göstermektedir. Çalışmanın nitel bulgularını, yansıtıcı düşünme araçlarından elde edilen veriler oluşturmuş ve deney grubu öğrencilerinin sürece ilişkin birçok değerlendirmede bulunmaları sağlanmıştır. Yansıtıcı günlüklerle etkinliklerin eğlenceli ve sıkıcı bulunan yönleri, edinilen deneyimlerin günlük hayatta nasıl kullanılacağına ilişkin görüşler, ele alınan konuların anlaşılma düzeyleri ve ileriye dönük beklentiler tespit edilmiş; öğrenme yazılarında sürece yönelik olarak ön bilgiler, yeni edinilen kavramlar, konuların zor veya kolay görülen yönleri, etkinlikleri günlük hayatta veya sınıfta uygulama imkânı, kullanılan yöntem ve teknikler, materyaller, süre, elde edilecek faydalar, başka hangi konu ve etkinliklerin olabileceği hususundaki görüşlere yer verilmiştir. Öz ve akran değerlendirme formları, konuşma becerisinin doğrudan konu alanına yönelik olarak değerlendirilmesini sağlamış; sınıf içi tartışmalar konuşma becerisine yönelik tutum ve algılara odaklanmıştır. Yansıtıcı günlükler, öğrencilerin konuşma etkinliklerini genel olarak faydalı ve eğlenceli bulduğunu, ancak kuramsal boyutu olan konularda zorlandıklarını göstermektedir. Öğrenme yazıları: konuşma becerisine ait ön bilgilerin konu alanına göre farklılık gösterdiğini, öğrenilen yeni bilgilerin sözlü iletişimdeki etkisine göre ayrıştırıldığını, kuramsal bilgilerin pratiğe aktarılması konusunda tereddütler yaşandığını ortaya koymaktadır. Öz ve akran değerlendirme formlarına göre, konuşma konularında özellikle vurgu/tonlama ve durak ile gereksiz ses ve sözcük kullanımı alanlarında zorluk yaşanmaktadır. Sınıf içerisinde yapılan tartışmalar ise öğrencilerin konuşma becerisine yönelik yaklaşımlarının daha çok duyuşsal ve sosyal boyuta yoğunlaştığını göstermektedir. Anahtar Kelimeler: Yansıtıcı düşünme, konuşma becerisi, konuşma problemleri, yansıtıcı günlükler, öğrenme yazıları, öz ve akran değerlendirme.
Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ders kitaplarında zarf öğretimi
Bu çalışma, yabancılar için Türkçe ders kitaplarının zarfların öğretimi açısından değerlendirmesini yapmak, yabancılar için Türkçe ders kitaplarında zarfların öğretiminin nasıl yapıldığını, düzeylere göre hangi zarf türlerinin öğretildiğini, örneklem olarak ele alınan kitap setlerinin zarfların öğretimi açısından paralellik taşıyıp taşımadığını belirlemek amacıyla yapılmıştır. Nitel araştırma desenlerinden temel nitel araştırmaya dayanan bu çalışmada veri toplama yöntemi olarak doküman incelemesi kullanılmış, elde edilen verilerin analizinde ise içerik analizi gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmanın kapsamını yabancılara Türkçe öğretmek amacıyla hazırlanmış Yedi İklim Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitapları, Yeni Hitit Yabancılar İçin Türkçe Ders Kitapları ve Gazi Üniversitesi Yabancılar İçin Türkçe Dil Bilgisi Kitaplarının A1, A2, B1, B2, C1 düzeyleri oluşturmaktadır. Bu kaynaklar verilerin toplanması esnasında ilgili üniversitelerin TÖMER kurumlarından temin edilerek zarfların öğretimi açısından incelenmiştir. Çalışmanın sonucunda Yedi İklim ve Yeni Hitit ders kitaplarında doğrudan zarfları ele alan etkinliklerin sınırlı olduğu görülmüştür. Zarflar daha çok diğer dil bilgisi konuları öğretilirken oluşturulmuş veya yer almıştır. Yer-yön zarfları açısından bakıldığında yer–yön bildiren ifadeler durum ekleriyle birlikte isim tamlaması kurularak yer almıştır. Durum zarfları ise -olasılık zarfları dışında- genelde eşitlik eki, zarf fiil ekleri gibi konular sarmalında yer almıştır. Ayrıca miktar zarflarına çok az yer verildiği görülmüştür. Gazi Üniversitesi yabancılar için Türkçe dil bilgisi ders kitaplarında zarflara ayrıntılı bir şekilde yer verilmiş ancak zarflar geleneksel bir yaklaşımla konu bağlamında ele alınmıştır. Ele alınan tüm setlerde ise en çok zaman zarflarına yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler: Yabancı dil olarak Türkçe öğretimi, ders kitapları, zarf, zarf çeşitleri.
İki dilli öğrencilerin atasözü ve deyim söz varlıklarının karşılaştırılması (Şanlıurfa ili örneği)
Araştırmanın amacı; iki dilli (Arapça-Türkçe) öğrenciler ile tek dilli öğrencilerin atasözü ve deyim söz varlıklarının incelenerek karşılaştırılmalarının yapılması ve bir değerlendirmeye ulaşılmasıdır. Bundan hareketle 82 ifadelik bir anket formu hazırlanmış ve Şanlıurfa ilinin Haliliye ilçesinde bulunan, Millî Eğitim Bakanlığına bağlı Resmi İmam Hatip Ortaokulu ve Resmi Ortaokulunda öğrenim gören ilköğretim 7. sınıf öğrencilerine uygulanmıştır. Uygulama 2022-2023 eğitim- öğretim döneminde gerçekleştirilmiştir. Toplamda 200 öğrenciye uygulanan anket formuyla elde edilen veriler, tek tek incelenmiş bulgular sayısal olarak ifade edilmiştir. Araştırma sonunda iki dilli (Arapça- Türkçe) öğrencilerin atasözü- deyim ayrımını kavramada güçlük çektikleri, atasözlerini cümle içinde kullanmada deyimlere göre zorlandıkları veya kullanamadıkları, anket formunda yer alan veya formdan ayrı olarak dağarcıklarında bulunan söz varlıklarının tek dilli öğrencilere göre belirgin bir şekilde az olduğu, söz varlıklarındaki mecaz anlamı kavramada tek dilli öğrencilere göre zorlandıkları veya kavrayamadıkları sonucuna ulaşılmıştır. İki dilli öğrenciler ile tek dilli öğrencilerin ankette verdikleri cevaplar incelendiğinde, iki dilli öğrencilerin büyük çoğunluğunun yazma ve dolayısıyla okuma konusunda da tek dilli öğrencilere göre sorunları oldukları tespit edilmiştir. Ayrıca iki dilli-tek dilli ayrımı yapılmadan tüm öğrencilerin formlara verdikleri cevaplardan hareketle büyük çoğunluğunun bildikleri atasözü-deyim sayısının az olduğu tespit edilmiştir. Öğrenci dağarcıklarındaki söz varlığı sayısını arttırmak ve bahsi geçen sorunları en aza indirmek için birtakım öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Atasözü, Deyim, İki dillilik, Söz Varlığı
Tarihsel metinlerin yabancılara Türkçe öğretiminde materyal geliştirme açısından incelenmesi(Dede Korkut örneği)
Bu araştırma, tarihsel-edebî metinlerden Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesi sürecinde nasıl faydalanılacağını Dede Korkut Hikâyeleri üzerinden ortaya koyan nitel bir araştırmadır. Araştırmanın amacı; tarihsel-edebî metinlerin Türkçenin yabancı dil olarak öğretilmesi sürecinde ders materyali olarak nasıl kullanılabileceğini ortaya koymaktır. Bu doğrultuda Dede Korkut Hikâyelerinden Dirse Han Oğlu Boğaç Han Destanı B1 düzeyi dil yeterliliklerine göre basitleştirilerek yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılabilecek bir öğretim materyaline dönüştürülmüştür. Araştırmada veri toplama aracı olarak doküman incelemesi tekniğinden yararlanılmıştır. Araştırmada Yunus Emre Enstitüsü ve Avrupa Dil Portfolyosu B1 Düzeyi dil yeterlilikleri, uzman görüşü alınarak sadeleştirme işleminde kullanılacak ölçütler olarak belirlenmiştir. Sadeleştirme işlemi, dil öğrenicilerinin kazanımları dikkate alınarak sözcük, söz dizimi ve anlam boyutunda gerçekleştirilmiştir. Basitleştirilen metin, okuma-anlama etkinlikleriyle desteklenmiştir. Araştırma sonucunda tarihsel-edebî metinlerin yabancılara Türkçe öğretimi sürecinde kullanılabileceğine dair somut bir örnek ortaya konulmuştur. Anahtar Kelimeler: Dede Korkut Hikâyeleri, Tarihsel-Edebî Metin, Türkçe Öğretimi, Metin Sadeleştirme.
Işlevsel dil bilgisi öğretimiyle ilgili öğretmen görüşleri (Bitlis örneği)
Bu çalışma, dil bilgisi öğretiminin işlevsel olarak gerçekleştirilmesinin önemini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Çalışma, ilköğretim ikinci kademede görev yapan Türkçe öğretmenlerinin işlevsel dil bilgisine yönelik görüşlerini belirlemek amacıyla hazırlanmıştır. Araştırma, 2017 – 2018 Eğitim Öğretim yılında Bitlis ilindeki 139 ortaokulda görev yapan 230 Türkçe öğretmenini kapsamaktadır. Olay ve olguları betimlemek için anket kullanılmıştır. Anketler öğretmenlere çalıştıkları okullara giderek ulaştırılmıştır. 230 öğretmenden 172'sine ulaşılarak anket uygulanmıştır. Öğretmenler tarafından doldurulan anketten elde edilen verilerin SPSS 20 programına işlenmesi sonucu elde edilen bulgular tablolar hâlinde sunulmuş ve sonuçlar yorumlanmıştır. Elde edilen verilerin değerlendirilmesinde yüzde (%), frekans (f) analizi, t-test, ANOVA kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Öğretmenlerin dil bilgisi öğretimi, işlevsel dil bilgisi öğretimi ve bazı dil bilgisi konularının öğretim yöntemine dair görüşleri genel olarak aynı doğrultudadır. Öğretmenlerin çoğu dil bilgisi öğretiminin ayrı bir ders saatinde yapılmasına karşı çıkmakta, dil bilgisi öğretiminin sorunlarını çözmeye yönelik olarak sunulan önerilere çoğunlukla katılmaktadır. Cinsiyet ve görev yeri değişkeninin öğretmen görüşleri üzerinde anlamlı bir etkisinin olmadığı tespit edilmiştir. Mezuniyet ve mesleki deneyim değişkenleri açısından bazı ifadelere verilen yanıtlar arasında farklılaşma görülmüştür.
Subliminal bir güç göstergesi: Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde ders kitapları
İçinde bulunduğumuz yüzyılda kullanılan iletişim araçlarından, eğitim materyallerine kadar her kaynakta alıcıya yönlendirilen örtük ya da açık mesajlar bulunmaktadır. Yazılı ya da sözlü metinlerin ana gövdesini oluşturan bu mesajlar eğitim sürecinde de çeşitli materyaller aracılığıyla kendine oldukça geniş yer bulmaktadır. Bu kapsamda özellikle son 10 yılda kayda değer bir ivme kazanan Türkçenin yabancı dil olarak öğretimi süreci ile birlikte çeşitli ders materyalleri geliştirilmiştir. Ders kitapları bu materyallerin başat öğesidir. Yabancı dil eğitimi açısından uluslararası standardın başat öğesi olan CEFR sürecin kıstaslarını yönlendiren çerçeve metindir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde kullanılan ders kitapları da bu çerçeve metni esas alarak tasarlanmaktadır. CEFR bünyesinde yer alan Genel Yeterlikler sürecin sadece dil öğrenme becerilerinden ibaret olmadığını dil öğrenirken kültürel, sosyal, eğitimsel birçok yetinin de geliştirildiğini belirtmektedir. Dil öğrenme sürecinde geliştirilen bu becerilerin Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde kullanılan ders kitaplarındaki gözetilme düzeyi CEFR'den faydalanılarak geliştirilen nitel form ile araştırılmış; ders kitaplarının öğrenen özerkliğini destekleyici nitelikten uzak olduğu, Bildirime Dayalı Bilgi Genel Yeterlik kategorisinin tüm ders kitaplarında baskın bir şekilde öne çıktığı tespit edilmiştir. Ders kitaplarının sadece mekanik gramer bilgisiyle donatılmış aktörler olmadığı gözetilerek çalışmanın ikinci kısmı şekillendirilmiştir. Çalışmanın bu boyutunda ders kitaplarında yer alan metinler sayısallaştırılmış, Wordsmith 7.0 yazılımı ile analiz edilmiş, her ünitede öne çıkan ilk 3 içerik kelimesinin eşdizimlilik analizi yapılmıştır. Bu aşamanın ardından Fairclough'nun (1992) eleştirel söylem analizi yöntemi ile ders kitaplarında yer alan ideoloji, fikir, dünya görüşleri ortaya çıkarılmış; Maarif Vakfı, Yunus Emre Enstitüsü, Türkoloji kürsülerinde bu ders kitaplarıyla Türkçe öğrenen yabancılara yönelik verilen yüzey yapı ve derin yapıdaki içerikler, alt metinler eleştirel söylem analiziyle açığa çıkarılarak yorumlanmıştır. Nye'ın (2005) "Yumuşak Güç" teorisi etrafında Türkçe öğrenen yabancıların davranış ve tutumlarının şekillendirilmeye çalışıldığı; Batı medeniyetiyle müsemma olan kapitalizm, tüketim kültürü, popüler kültür, modernite kavramlarının ders kitabı söyleminde örtük olarak yoğun şekilde eleştirildiği tespit edilmiştir