Theses supervised by Prof. Dr. Mehmet Özkan

10 theses · Balıkesir University, Ankara University, Marmara University

Master'sOpen AccessTR

Salgın hastalıkların fıkhî hükümlere etkisi: COVID-19 pandemisi örneği

İnsanlık, tarih boyunca salgın hastalık gibi birçok olağanüstü durumla karşı karşıya kalmış ve karşılaşılan bu olaylar büyük tahribatlara yol açmıştır. Bu afetler ekonomik, siyasi, sosyal vb. alanları etkilediği gibi dinî ve hukukî alanı da çok yakından etkilemiş ve ulemâyı birtakım tedbirlere ve hükümlere başvurmaya sevketmiştir. Günümüzde de Çin'in Vuhan eyaletinde ateş, öksürük vb. belirtilerle ortaya çıkan Koronavirüs (Covid-19) salgını ile birlikte geçmiş dönemlerde olduğu gibi yetkililer tarafından bir dizi önlem alınmış, din adamları ve fetva kurulları salgının ortaya çıkarmış olduğu birçok meseleyi dinî perspektiften ele alarak, Kur'an ve sünnet ışığında fetvalar vermişlerdir. Bu çalışmamızda öncelikle İslâm tarihinin ilk dönemleri ve Osmanlı döneminde ortaya çıkmış belli başlı salgın hastalıklara yer verilmiştir. Toplumu nasıl ve ne derecede etkilediği, dinî yönden salgın karşısında nasıl tavır takınıldığı ve ne tür hüküm ve içtihatlarda bulunulduğu, kaynaklara dayalı olarak, ibadet ve muâmelât özelinde ortaya konmaya çalışılmıştır. Son olarak karşılaştığımız ve birçok kişinin ölümüne sebep olan koronavirüs salgını sürecinde Fıkhın önemli bir bölümünü teşkil eden ibadet ve muâmelât alanın, bu durumdan ne derece etkilendiği ve hükümlerdeki değişim durumu ortaya konmuştur. Covid-19 salgını ile birlikte ortaya çıkan bazı meselelerde fetva ihtiyacı hâsıl olmuş, uluslararası alanda faaliyet gösteren fetva kurulları ve din adamları, virüsün yayılımını engellemek ve bulaşı önlemek için fetvalar yayımlamışlardır. Bununla birlikte fetva kurullarının ve din adamlarının bu konudaki görüşlerine yer verilerek, topluma yön veren fıkhın bu salgın karşısında nasıl rol oynadığı ve tavır aldığı, ibadet ve muâmelât konuları ekseninde aktarılmış, çıkarımlarda bulunularak, ortaya çıkan sorunlara çözüm önerileri sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: İslâm Hukuku, Fıkhî Hüküm, Salgın (Covid-19), İbadet, Muâmelât.

COVID 19EpdemiHüküm+4
Ersin Gökçe
Balıkesir University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

İslam hukuku açısından fena muamele ve şiddetli geçimsizlik nedeniyle kazâi boşanma

İslâm dini evliliği teşvik etmiş, boşanmayı hoş karşılamamıştır. Ancak evlilik birliğinin yürümesinin mümkün olmadığı durumda boşanma bir çözüm yolu olarak görülmüştür. İslâm hukukunda boşama (talâk) yetkisinin ilk olarak erkeğe tanındığı bilinmektedir. Ancak kadın, kendisine zina isnadında bulunan kocasından lanetleşme (li'an) ile ayrılır. Ayrıca geçimsizlik baş gösterdiği takdirde kadının, kocasına vereceği bir bedel (muhâlea) ile boşanabileceği de bilinmektedir. Bu durumlar haricinde kadına fena / kötü şekilde muamelede bulunulması durumunda kadının mahkemeye başvurarak boşanma talebinde bulunabilmesinin bir hak olduğu hususunu incelemeye çalıştık. Çalışmamızı dört ana başlıkta ele almayı tercih ettik. Bunlar, fiziksel fena muamele ve şiddetli geçimsizlik, manevî fena muamele ve şiddetli geçimsizlik, ekonomik fena muamele ve şiddetli geçimsizlik ve cinsel fena muamele ve şiddetli geçimsizliktir. Fiziksel şiddete maruz kalan, sürekli sözlü olarak rencide edilen, insanlık onuru zedelenen, gerekli ihtiyaçları bilerek ya da bilmeyerek (elde olmayan nedenlerle) yerine getirilmeyen, gayrı meşru ilişkiye zorlanan bir kadın, mahkemeye boşanma talebiyle başvurduğu takdirde ne gibi bir durumla karşılaşacaktır? Çalışmamızda ulaşmak istediğimiz netice, bu soruların cevabı niteliğinde olacaktır.

BoşanmaFena muameleGeçimsizlik+5
Gökhan Uysal
Balıkesir University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Birgivî'nin "Muaddilü's-salât" adlı eserinin ve şerhlerinin İslam hukuk metodolojisi açısından değerlendirilmesi

Bu çalışma, İmâm Birgivî'nin namazdaki ta'dîl-i erkâna gösterilen ihmakarlığa ve gevşekliğe bir tepki amacıyla ele almış olduğu risâle olan Mu'addilü's-salât ve Niğdevî'nin Muvazzihu'l-Mu'addil Şerhu Mu'addilü's-salât ve Ebû'l-Hasan es-Sindî'nin Menhelü'l-hüdât adlı şerhleri çerçevesinde taʻdîl-i erkân hususunu ele almayı hedeflemektedir. Birgivî'nin avam ve havası ilgilendiren bu risâlesi, Hanefî mezhebinin taʻdîl-i erkân hakkındaki görüşlerini, tercihlerini ve muhtelif kavillerini içermektedir. 18. dönem alimlerinden Hanefî fakihi Niğdevî ve muâsırı Ebû'l-Hasen es-Sindî, alanında önemli bir boşluğu dolduran bu küçük hacimli risâleye şerh yazarak mezhebin tercih edilen görüşünü, farklı kavillerini kavme ve celsedeki taʻdîl-i erkânın hükmünü delilleriyle birlikte dile getirmişlerdir. Bu çalışmanın yazılmasındaki temel hedef, İmâm Birgivî'nin kıymetli risâlesinin yalnızca fürû fıkıh açısından değerlendirilmesi olmayıp, bu risâle ve şerhlerin İslâm hukuk metodolojisi açısından tahlil edilip değerlendirmeye tabi tutulmasıdır. Hanefî fakihi olan Muvazihu'l-Mu'addil şârihi Niğdevî, bu risâlenin daha iyi anlaşılması adına sarf, nahiv, belagât, akaid ve fıkıh usûlu konularına yer vermiş ve itmi'nâna dair geniş bir şerh kaleme almıştır. Niğdevî'nin namazdaki taʻdîl-i erkâna dair âyet ve hadisler ortaya koyarak meseleyi hem fürû hem de usûl açısından değerlendirmeye tabi tutması bu çalışmanın ana hedefini oluşturmuştur. Fâkih ve muhaddis bir alim olan Ebü'l-Hasen Sindî'de, itmi'nânla ilgili görüşlerini ortaya koymak adına Menhelü'l-Hüdât isimli risâleyi kaleme almış ve mezheb içerisindeki farz ve vâcip hükümleri, meşhur ve âhad haberin şartları üzerinden tahlil ederek izah etme yoluna gitmiştir. Rükû ve secdede taʻdîl-i erkânı yerine getirmenin farz olduğunu benimseyen Sindi, hem mezhepteki müftâ bih olan kavilden hem de İmam Birgivî'nin benimsediği görüşden farklı bir sonuca varmıştır. Niğdevî'nin Muvazzihu'l-Mu'addil'i ve Ebû'l-Hasen es-Sindî'nin Menhelü'l-hüdât'ı, taʻdîl-i erkânla alakalı bu küçük risâlenin geniş bir açıdan ele alınması ve meseleye ışık tutması açısından kıymeti büyük iki şerh olduğu söylenebilir. Anahtar Kelimeler: Birgivî, Ebû'l-Hasen es-Sindî, Musa b. Ahmed Niğdevî, Taʻdîl-i erkân, İtmi'nân.

Fatih Ceyhan
Balıkesir University · Sosyal Bilimler Enstitüsü
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Ali El-Kârî ve Şeyhzâde Mehmed Emin El-Üskübî'nin vekâletle hacca dair iki risâlesi (tahkik-tercüme-latinize ve değerlendirme)

Vekâlet, toplumsal bir varlık olan insanın hayatının her alanında gündem olan bir konudur. İslâm dini, sadece kulun Allah ile ilişkisinde değil, her halinde denge sahibi olması için yol gösterici kurallar koymuştur. Bu minvalde İslâm hukuku; ister ibâdât, ister muâmelât isterse de ukûbât alanında olsun hayatı kolaylaştırıcı çok sayıda hüküm içermektedir. Bu çalışmada hac ibâdeti, hacda vekâlet, vekilin hacda yapması gerekenler gibi başlıklarla ibâdet yönü ve kimlerin hac için vekâlet vermeye elverişli olduğu, vekilin ve müvekkilin taşıması gereken şartlar konularıyla da muâmelât yönü ele alınmaya çalışılmıştır. Bu kapsamda 17. yy'da yazılmış iki risâlenin tahkîk, tercüme ve latinizesiyle meselenin bu risâlelerde işlenişi değerlendirilmiştir.

Ömer Esener
Balıkesir University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2024
00
Master'sOpen AccessTR

Balıkesir İl Müftülüğü alo fetva 190 hattına gelen soru ve cevapların fıkhi açıdan değerlendirilmesi (2017-2022)

Bu çalışmada, Balıkesir İl Müftülüğü bünyesinde hizmet veren alo fetvâ 190 hattına 2017-2022 yılları arasında gelen dini sorular ve bu sorulara verilen cevaplar fıkhî açıdan incelenmiştir. Dini hassasiyetleri ve soruların yoğunluğunu dikkate alarak, Balıkesir halkının dini anlayışını ve ihtiyaçlarını daha iyi anlamak amacıyla bu sorular tasnif edilip, ilgili kaynaklar ışığında değerlendirilmiştir. Çalışmada, sorular iman, ibadet, aile hayatı ve helaller-haramlar gibi ana başlıklara ayrılmış ve her başlık altında soru ve cevaplar analiz edilerek fıkhi değerlendirmeler yapılmıştır. İslâm'ın temel ve tali kaynaklarına dayanan bu analizler sonucunda, halkın dini konularda sıkça merak ettiği meseleler ve Balıkesir'deki din diline özgü özellikler tespit edilmiştir. Bu çalışma, Balıkesir halkının dini bilgi ve hassasiyetlerini analiz ederek diğer şehirler için model olabilecek veriler sunmaktadır. Müftülük hizmetlerinin kalitesini artırmak ve halkın dini sorularına daha etkili cevaplar vermeyi amaçlayan çalışma, Balıkesir İl Müftülüğünün din hizmetlerinin yerel ihtiyaçlara uyumunu ve verilen fetvâların İslâm fıkhı açısından değerlendirilmesini temel almıştır.

Erol Olfaz
Balıkesir University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
Master'sOpen AccessTR

Hanefî mezhebı̇nde kolaylık prensı̇bı̇: El-Hı̇dâye örneğı̇

Yüce Allah (c.c.), Kur'an'ı Kerim'de "Allah, kimseyi gücünün yetmeyeceği şeyle sorumlu tutmaz." (Bakara, 2/286) buyurarak insanı gücünün yettiği kadarıyla sorumlu tuttuğunu ve ona altından kalkamayacağı hiçbir şeyi yüklemediğini beyan etmiştir. Son din olarak gönderilen İslâm, insanların ibadet, mu'amelât, ahlak gibi hemen her konuda Allah (c.c.) -insan ve insan-insan arası ilişkilerini düzenleyen büyük bir kanunla gelmiştir. İslâm'ın hükümleri, baştan sona insanlar için kolaylıklarla doludur. İslâm'ın hiçbir hükmü insanlar için zor ve yapılamaz değildir. İslâm'ın hükümlerinin insanlara ilk ilan edildiği dönemde bile insanların takati ölçüsünde hükümler getirilerek mükellefler için emir ve yasaklama bildiren âyetler aşama aşama devreye sokulmuştur. İnsanlar bu şekilde İslâm'ın kanunlarına hazır hale getirilmiştir. Allah (c.c.) "Biz, seni bütün insanlık için sadece bir rahmet olarak gönderdik." (Enbiya, 21/107) buyurarak âlemlere rahmet olması için gönderdiği Hz. Peygamber (s.a.v.) de ümmeti için asla meşakkat verici hükümler koymamıştır. Hz Peygamber (s.a.v.) insanlar için zor denebilecek bazı durumlar oluştuğunda ise, bu meseleleri mümkün olduğu ölçülerde kolaylaştırmalar yaparak çözüme kavuşturmuştur. Hz. Peygamberden (s.a.v.) sonraki dönemlerde gelen müctehid imamlar da, Müslümanların sorunlarına kolaylık ilkesi temelinde çözüm yolları aramışlardır. Çalışmamızda, İslâm hukukunda yeralan Kur'an, sünnet, icma ve kıyastaki hükümlerin Hanefî mezhebinin fetvalarında ve el- Hidâye adlı eserde nasıl geçtiğini kolaylık prensibi çerçevesinde açıklamaya çalıştık. Bu çalışmamızla İslâm'ın insanlar için çok kolay ve yaşanılabilir bir din olduğuna bir kez daha vurgu yaptık. Anahtar Kelimeler: İslâm Hukuku, Hanefî Mezhebi, el-Merginânî, el- Hidâye, Kolaylık Prensibi, Teysir

Bayram Kaya
Balıkesir University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2025
00
DoctorateOpen AccessTR

Amino asitlerle zenginleştirilmiş nar ve portakaldan oluşan karışık meyve suyunun depolama boyunca antosiyanin stabilitesi

Bu çalışmada, farklı amino asitlerin (aspartik asit, fenilalanin, valin, asparajin ve lizin) ve farklı nar suyu (NS):portakal suyu (PS) oranlarının (100:0, 75:25 ve 50:50) NS ve konsantrelerindeki antosiyaninlerin depolama stabilitesi üzerine etkisi incelenmiştir. Bu çalışmada, L-askorbik asit, antosiyanin dağılımı ve amino asit dağılımı HPLC yöntemiyle yapılmıştır. NS konsantrelerinde, aspartik asit ve asparajinin en yüksek kopigmentasyon etkisine sahip olduğu gösterilmiştir. Konsantreden elde edilen NS:PS karışımda ise, L-askorbik asit varlığında sadece asparajinin kopigmentasyon etkisi gösterdiği belirlenmiştir. –25°C'de depolama boyunca (0. ay ve 9. ay) renk yoğunluğu ve hiperkromik etki değerleri arasındaki kuvvetli korelasyon (sırasıyla, r= 0.735–0.995 ve r= 0.729–0.964) kopigmentasyonu kanıtlamaktadır. 18. ay depolama sonunda ise, nar antosiyaninlerin polimerizasyona uğradığı görülmüştür. NS'lerde ise toplam monomerik antosiyanin(TMA) stabilitesi, hiperkromik etki ve renk yoğunluğu değerlerindeki artış (%5.13, 4.71 ve 4.20), sadece aspartik asidin kopigmentasyon etkisi gösterdiğini göstermiştir. Farklı NS:PS oranlarında (100:0, 75:25 ve 50:50) ise, depolama süresince, aspartik asit sadece 50:50 NS:PS örneğinde TMA, hiperkromik etki ve renk yoğunluğu stabilitesini artırmıştır (sırasıyla, %9.20, 6.42 ve 16.55). Depolama boyunca örneklerin hiperkromik etki–renk yoğunluğu ve hiperkromik etki-antosiyanin etkileşimi arasında kuvvetli korelasyonlar (sırasıyla, r= 0.816–0.982, r= 0.812–0.981), kopigmentasyonun gerçekleştiğini kanıtlamaktadır. Hem NS'larında hem de konsantreden elde edilen NS:PS karışımda PS ilavesiyle tüm örneklerde sadece depolama başlangıcında hiperkromik etki değerleri artış göstermiştir (%21.34). Ancak bu artış, depolama boyunca devam etmemiştir. Ayrıca hem NS'larında hem de konsantreden elde edilen NS ve NS:PS karışımlarına eklenen amino asitlerin depolama boyunca sistematik bir değişim göstermediği belirlenmiştir.

AntosiyaninlerAsparaginAspartik asit+4
Fatmagül Hamzaoğlu
Ankara University · Institute of Graduate Studies in Science
2023
00
Master'sOpen AccessTR

Üretim işletmelerinde karlılık analizlerinin stratejik yönetim muhasebesi açısından değerlendirilmesi ve bir uygulama örneği

Bu çalışmada finansal tabloların oran yöntemi ile analizi, üretim alanında faaliyette bulunan bir firmada gösterilmiştir. Oran analizinin uygulanması suretiyle elde edilen bilgilerin, firma yönetimine firma ile ilgili çeşitli konularda alacağı kararlarda ışık tutmaları amaçlanmıştır.Çalışmanın birinci bölümünde finansal tablo kavramı, finansal tabloların türleri gibi genel konular ele alınmıştır. Ayrıca çalışmanın uygulama kısmında örnek firmanın bilançosu, gelir tablosu analize tabi tutulacağı nedeniyle, bu bölümde söz konusu finansal tablolar daha ayrıntılı olarak incelenmiştir. Daha sonra finansal analizin tanımı, finansal analiz türleri ve finansal analiz teknikleri üzerinde durulmuştur. Finansal analiz teknikleri ayrı ayrı başlıklar altında ele alınmış ve bölümün sonunda oran analizi incelenmiştir. Oran analizinin incelenmesi sırasında oran analizinin tanımı ve oranların sınıflandırılması gibi konularla ilgili bilgiler verilmiştir. Likidite oranları, finansal yapı oranları, faaliyet oranları ve kârlılık oranları ayrı ayrı başlıklar altında ele alınmıştır.Diğer bölümlerde örnek işletme ile ilgili kısaca bilgiler ve işletmenin birbirini izleyen üç faaliyet dönemine ilişkin bilançoları, gelir tabloları yer almıştır. Daha sonra söz konusu tablolar kullanılmak suretiyle üretim işletmesinin likidite, finansal yapı, faaliyet ve kârlılık oranları hesaplanarak bu oranların değerlendirilmesi ve yorumu yapılmıştır. Bölümün sonunda üretim firmasının üç faaliyet dönemine ilişkin ekonomik kârı hesaplanmıştır.Anahtar Kelimeler : Finansal Tablo, Finansal Analiz, Karlılık Analizi, Stratejik Yönetim Muhasebes

AnalizKar analiziMuhasebe+4
Öznur Çetin
Marmara University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2012
00
DoctorateOpen AccessTR

Veri madenciliğinin Türk işletmelerin finansal tablolarına uygulanması ve uygulama örneği

Çağımız bilgi çağı olup, her türlü bilgiye hakim olmayı gerektirmektedir. Veri içerisinden anlamlı örüntüler çıkartıldığında kimse tarafından bilinmeyen, rakiplerin önüne geçilmesini sağlayacak anlamlı bilgiler elde edilebilir. İlgili yöntemler, şirketlerin finansal göstergeleri olan finansal tablolara uygulandığında şirketlerin finansal davranışlarıyla ilgili faydalı bilgiler elde etmek mümkün olacaktır. Veri madenciliği, finansal analiz yöntemleri olarak yaygın olarak kullanılan yatay analiz, dikey analiz, eğilim yüzdeleri analizi ve oran analizinin yanında beşinci bir finansal analiz yöntemi olarak düşünülebilir. Veri madenciliğinin, bahsi geçen analiz tekniklerine olan üstünlüğü yoğun veri ile çalışılabilmesi ve kimse tarafından bilinmeyen bilgileri ortaya çıkartmayı amaçlamasıdır. Veri madenciliğinin uygulamasındaki en büyük iki kısıt veri madenciliği ve alan bilgisine sahip uzman bulmaktaki zorluk ve kullanılacak bilgisayar yazılım ve donanımının maliyetli olmasıdır.Anahtar Kelimeler : Finansal Tablo Analizi, Veri Madenciliği, Kümeleme Analiz

Finansal analizFinansal tablolarKümeleme analizi+2
Levent Boran
Marmara University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2012
00
Master'sOpen AccessTR

Gayrimenkul yatırım ortaklıklarının yapısı faaliyetleri ve gayrimenkul sektöründeki risklerin incelenmesi

Son yıllarda Dünyada, günden güne hızla artış gösteren nitelikli ve ciddi bir gayrimenkul talebi söz konusudur. Bu ihtiyaca karşın sektörünün hâlihazırda, profesyonel ve kurumsal olamama, değişen ekonomik dengeye bağlı olarak finansman sıkıntısı, kayıt dışı ekonomi gibi yapısal sorunları bulunmaktadır. Tüm bu sorunların çözümü noktasında, gayrimenkul yatırım ortaklıkları, gayrimenkul sektörünü canlandıran yeni bir model olarak ortaya çıkmıştır.Bununla birlikte küçük çaptaki yatırımcılara GYO.?ların menkul kıymetlerini alarak hem büyük bir portföy oluşturulmakla birlikte hem de küçük yatırımcının daha çok kâr getiren büyük projelere ortak olmaları sağlanmaktadır. Ayrıca günümüzde yaşanan ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, uluslararası alanda ticari ilişkilerin hızla gelişmesini sağlamıştır. 2008 krizinden bu yana küresel ekonomide yaşanan sıkıntılar tüm dünyada belirsizliğin artmasına zemin hazırlamıştır. Gayrimenkul sektörü de bu belirsizlikten büyük derecede nasibini almıştır. 2008 yılında uluslararası düzeyde ortaya çıkan küresel finans krizi ülkemizi de etkilemiştir. ABD merkezli olan bu küresel krizin nedeni başta gayrimenkul sektöründen kaynaklanmaktadır. Gayrimenkul varlıklarının iyi yönetilememesi ve risklerinin belirlenemeyip ölçülememesi bütün dünyanın finansal yapısını etkileyen küresel bir krize yol açmıştır. Bu çalışmada da Gayrimenkul Yatırım Ortaklıkları?nın genel olarak yapısı ve faaliyetleri ve gayrimenkul sektöründeki risklerin genel olarak incelenmesi ve bu risklerin neler olduğu anlatılmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Gayrimenkul, Gayrimenkul Yatırım Ortaklığı, Risk, Gayrimenkulde Risk

Gayrimenkul sektörüGayrimenkul yatırım ortaklıklarıGayrimenkuller+1
Bekir Selçuk Mert
Marmara University · Institute of Graduate Studies in Social Sciences
2012
00

Other supervisors