Theses supervised by Prof. Dr. Orhan Karaca
11 theses · Aydın Adnan Menderes University
Karacabey merinosu kuzularında melanokortin-4 reseptör (MC4R) gen polimorfizminin büyüme özelliklerine etkisi ve seleksiyonda kullanım olanaklarının araştırılması
Karacabey Merinosu kuzularında yapılan bu çalışmada, Melanokortin-4 Reseptör (Mc4R) geni bakımından polimorfizmin tanımlanması ve kuzuların büyüme özellikleri bakımından genotipler arası farklılıkların ortaya konması amaçlanmıştır. Bu çalışma Koyunculuk Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü bünyesindeki koyunculuk şubesinde bulunan 300 baş Karacabey Merinosu kuzuda yürütülmüştür. Kuzuların büyüme özelliklerinin genotiplere göre değişimini saptamak üzere doğum ağırlığı, 45., 90. ve 180. gün canlı ağırlıkları, 0-90.gün, 90-180.gün ve 0-180 gün ortalama günlük canlı ağırlık artışları, 90 ve 180. gün vücut ölçümleri ve ultrason ölçümleri yapılmıştır. Mc4R geni, dizi bilgileri temin edildikten sonra tasarlanan primer çiftleri vasıtasıyla Mc4R1 ve Mc4R2 bölgelerine ayrılmış ve sırasıyla 825 ve 590 bç uzunluğundaki bu bölgeler sorunsuz olarak dizilenmiştir. DNA dizilimi çıkartılan bu bölgelerden Mc4R1 bölgesi içerisinde 9.T>C, 12.G>C, 93.G>A ve 381.G>A SNP'leri; Mc4R2 bölgesi içerisinde ise 681.G>C ve 1016.G>A SNP'leri tespit edilmiştir. 9.T>C SNP'inin 90. gün vücut ölçümlerinden sağrı genişliği (p<0.05), 12.G>C SNP'inin 90. gün canlı ağırlığı ve 0-90.gün ortalama günlük canlı ağırlık artışı (p<0.05), 93.G>A SNP'inin 90. gün vücut ölçümlerinden sağrı genişiliği (p<0.05), 381.G>A SNP'inin 90. gün ultrason ölçümlerinden yağ kalınlığı (p<0.01), 681.G>C SNP'sinin 90. gün vücut ölçümlerinden cidago yüksekliği ile but çevresi (p<0.05), 90. gün ultrason ölçümlerinden yağ kalınlığı (p<0.01), 1016.G>A SNP'inin 180. gün canlı ağırlığı (p<0.05), sütten kesim öncesi ortalama günlük canlı ağırlık artışı (p<0.05), sütten kesim sonrası günlük canlı ağırlık artışı (p<0.01), 0-180.gün ortalama günlük canlı ağırlık artışı (p<0.05), 90. gün ultrason ölçümlerinden deri kalınlığı (p<0.05), 180. gün ultrason ölçümlerinden kas derinliği (p<0.05) ile ilişkili olduğu bulunmuştur. Sonuç olarak Mc4R geninin koyunlarda büyüme özellikleri için moleküler markör olarak kullanılabileceği düşünülmektedir.
Beşparmak dağları yerli sığır yetiştiriciliği yapısal özellikleri
Türkiye'deki sığır yetiştiriciliği dikkate alındığında, sığır varlığının oldukça düşük bir kısmının yerli ırk sığırlardan oluştuğu görülmektedir. Buna karşın, özellikle yerelde yerli sığır ırk yetiştiricileri tarafından birçok özgün yetiştirme sisteminin uygulandığı görülmektedir. Bu çalışma, iklim ve topografyası tarıma uygun olan Beşparmak dağları içerisinde sınırları içerisinde barındıran Aydın ilinin ilçelerinde yaygın olarak sürdürülmekte olan geleneksel sığır yetiştiriciliğinin yapısal özelliklerini ortaya koymaktadır. Bu anlamda 200'e yakın yetiştiriciyle iletişime geçilip bunlar arasında 50 yetiştiriciyle kişisel görüşme yapılmıştır. Yetiştiricilerle yapılan görüşmeler sonucunda, bu yetiştiricilik tipinde iş gücünün hiç denilecek kadar az olduğu ve girdi kaleminin çok az olduğu tespit edilmiştir. Kırsal şartlarda onlar için büyük bir gelir kaynağı olan bu sistemi yetiştiriciler kendi arasında salma sığırcılık olarak adlandırmaktadır. Yetiştiriciler hayvanları doğal ortamda ve çok nadir olsa da tohumlama yapmadan yetiştirmektedirler. Sürekli bir takip ve gözlem gerekmediği, hayvanları geniş bir alanda tamamen serbest tutukları ve tamamen doğal şartlarda yetiştirdikleri gözlenmiştir. Bu çalışmada, diğer yetiştirme metotlarına göre nispeten daha az işgücü ve masraf gerektiren, dolayısıyla daha karlı olan bu yetiştirme sistemine yönelik ayrıntılar ortaya koyulmuş ve geleceğe yönelik öngörülere yer verilmiştir.
Aydın ilinde yaygın olarak kullanılan siyah alaca boğaların değerlendirilmesi
Bu çalışmada, ithal boğa sperması ile elde edilen Siyah-Alaca ineklerin süt verim özellikleri ve üreme performansları değerlendirilmiştir. Veriler, Aydın ilinin 13 ilçesindeki aynı veya farklı çiftliklerde bulunan 26 boğaya ait kızlardan elde edilmiştir. Ayrıca, çevresel etmenlerin incelenen özellikler üzerine yarattığı etkilerde belirlenmiştir. Araştırmada süt verimi özellikleri olarak; laktasyon süresi, laktasyon süt verimi, 305 gün süt verimi ve kuruda kalma süresi ele alınmıştır. Döl verimi özellikleri olarak ise buzağılama aralığı, gebelik başına tohumlama sayısı, servis periyodu, gebelik süresi, ilkine tohumlama yaşı ve ilkine buzağılama yaşı incelenmiştir.En küçük kareler ortalamaları laktasyon süresi, laktasyon süt verimi, 305 günlük süt verimi ve kuruda kalma süresi için sırasıyla 347 gün, 7103 litre, 6348 litre ve 59 gün olarak bulunmuştur. Performansları incelenen Aydın ili Siyah Alaca sığır populasyonunda yapılan değerlendirme sonucunda süt verim performansı bakımından elde edilen ortalama değerlerin ülke koşullarına göre oldukça yüksek olduğu söylenebilir.Döl verimi özellikleri için en küçük kareler ortalamaları buzağılama aralığı, gebelik başına tohumlama sayısı, servis periyodu, gebelik süresi, ilkine tohumlama yaşı ve ilkine buzağılama yaşı için sırasıyla 412 gün, 1.48 adet, 101 gün, 277 gün, 577 gün (~19.2 ay) ve 854 gün (~28.5 ay) olarak bulunmuştur.Baba x İlçe interaksiyonu laktasyon ve 305 günlük süt verimi, gebelik başına tohumlama sayısı, servis periyodu, ilkine tohumlama ve ilkine buzağılama yaşı bakımından istatistiki olarak önemli (P<0.05 veya P<0.01) iken laktasyon ve kuruda kalma süresi, buzağılama aralığı ve gebelik süresi bakımından önemsizdir (P>0.05). Diğer taraftan yıl x mevsim interaksiyonu kuruda kalma süresi ve gebelik süresi dışındaki süt verim ve üreme özelliklerinin hiç biri için istatistiki olarak önemli olmamıştır.Uluslar arası değerlendirmelere göre Aydın'da yaygın olarak kullanılan 19 boğa arasından süt verimi bakımından en yüksek damızlık değere sahip olan A isimli boğadır. Ancak bu boğanın kızlarının Aydın koşullarındaki performanslarından elde edilen damızlık değerlerine göre yapılan sıralamada boğa 11. sırada yer almıştır. Uluslararası değerlendirme ile boğaların süt verimi için elde edilen damızlık değerlerine göre yapılan sıralaması ile lokal koşullarda yapılan sıralaması genotip ile çevre interaksiyonunun bir sonucu olarak birbiriyle uyum göstermemektedir.Bu çalışmadan elde edilen sonuçlar, Aydın'daki Siyah-Alaca sığır sürülerinde sürü yönetimi ile ilgili planlamaların yapılmasında kullanılabilecektir.
Denizli yöresi bazı kıl keçi sürülerinde vücut ölçüleri ile kondisyon puanlarının belirlenmesi
Bu çalışma, Denizli İli merkez ilçeye bağlı Yeşilyayla köyünde yetiştirici elinde bulunan kıl keçilerinin vücut ölçüleri, meme özellikleri ve kondisyonun tanımlanması amacıyla yapılmıştır.Üç farklı yetiştirici işletmesindeki kıl keçilerine ait canlı ağırlık, vücut uzunluğu, cidago yüksekliği, sırt yüksekliği, göğüs çevresi, baş uzunluğu, alın genişliği ölçülerine ve kondisyon puanına ait en küçük kareler ortalamaları sırasıyla; keçilerde 45.79 kg, 74.72 cm, 71.72 cm, 66.36 cm, 84.82 cm, 18.74 cm, 11.16 cm, 2.17; tekelerde ise 90.38 kg, 84.38 cm, 83.50 cm, 79.63 cm, 108.38 cm, 23.13 cm, 12.63 cm, 3.00 olarak bulunmuştur. Kıl keçilerinde meme özelliklerine ait ölçülerden meme başı çapı, meme başı uzunluğu, meme çevresi, meme derinliği ölçülerine ait en küçük kareler ortalamaları sırasıyla; 2.95 cm, 7.50 cm, 27.53 cm, 10.74 cm olarak bulunmuştur.
Karya tipi koyunlarda farklı yetiştirme ve besi koşullarında bazı et verim ve kalite özellikleri
Bu çalışmada, mera, mera+ilave yemleme ve entansif koşullarda besiye alınan dişi ve erkek Karya kuzuların besi gücü, kesim ve karkas özellikleri ile et kalitesi ve yağ asidi kompozisyonlarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, 2008 ve 2009 yıllarında yapılmış ve toplam 72 baş kuzu hayvan materyali olarak kullanılmıştır. Besi süresince canlı ağırlık artışı en yüksek entansif besi grubundaki kuzularda, en düşük değer ise mera besisi yapılan kuzularda belirlenmiştir. Randıman bakımından en düşük değeri (%44.94) mera grubundaki hayvanlar verirken, bu değerin dişilerde daha yüksek olduğu hesaplanmıştır. Karkas özelliklerinde, tüm parçalar bazında erkek ve dişi hayvanlar ve gruplar arasında istatistiki anlamda önemli bir fark bulunmamıştır. M.Longissumus Dorsi kasından alınan örneklerde, L* (parlaklık indeksi) değeri bakımından deneme grupları arasında fark saptanmış ve en yüksek değeri entansif koşullarda besiye alınan kuzular ve erkekler göstermiştir. Bu grubun ve gruptaki erkeklerin daha kırmızı (yüksek a* değeri) et rengine sahip olduğu ortaya çıkmıştır. Kas içi yağlanma (mermerleşme) ise entansif besiye alınan hayvanlarda ve erkelerde daha iyi derecede ölçülmüştür. Yağ asitleri kompozisyonu analizleri değerlendirildiğinde, entansif beside SFA ve MUFA oranının arttığı, mera besisinde C16:0' nın en yüksek, C18:0 ve C18:1 n-9 oranlarının en düşük olduğu bulunmuştur. Çalışmada mera besisinin P/S, CLA ve n-6 PUFA/n-3 PUFA değerlerini yükselttiği ortaya çıkmıştır.
Karya tipi koyunlarda mikrosatellit dna polimorfizmine dayalı ebeveyn tayini
Son yıllarda DNA dizilerinin değişik moleküler genetik teknikleri ve özgün DNA polimorfizmlerinin genetik marker olarak kullanımları hızla gelişmektedir. DNA'ya dayalı yöntemler ebeveyn testlerinde oldukça yaygın kullanılmaktadır. Bu nedenle rutin olarak pedigri testlerinde kullanılan kan tiplerinin yerini almıştır. Çalışmanın hedefini, araştırmada ele alınan 10 lokusun heterozigotluk oranı, dışlama gücü, uyuşma olasılığı ve ayrımlama gücü açısından değerlendirilmesi ve ilgili lokusların Karya koyunların ebeveyn tayininde kullanılabilirliklerinin araştırılması oluşturmuştur. Çalışmada 10 mikrosatellit lokusu (MAF65, OarJMP58, OarFCB193, OarFCB304, OarJMP29, BM8125, OarFCB128, OarCP34, OarVH72, DYMS1) kullanılarak Adnan Menderes Üniversitesi Grup Koyun Yetiştirme Programı (ADÜ-GKYP) çekirdek sürüsünde yer alan 16 koç ve bunların 101 yavrusunda babalık testi yapılmıştır. Hayvanlara ait kan örnekleri K3-EDTA'lı tüplere alınmış ve DNA izolasyon kiti ile DNA izolasyonu gerçekleştirilmiştir. Polimeraz Zincir Reaksiyonu (PCR) yöntemi ile ilgili DNA bölgeleri yükseltgenmiştir. Fragman analizleri Beckman Coulter CEQ 8000 cihazında yapılmıştır. Elde edilen fragman uzunlukları Beckman Coulter CEQ 8000 yazılımında değerlendirilmiştir.Çalışmada 105 allel gözlemlenmiştir. Lokuslar bazında gözlenen heterozigotluk oranı (Ho) 0,541 ile 0,841 arasında, beklenen heterozigotluk oranı (He) ise 0,699 ile 0,831 arasında olmuştur. Çalışmada, lokusların bireysel olarak dışlama olasılıkları (PE) ve artan lokus kombinasyonları için dışlama olasılıkları (CPE) hesap edilmiştir. PE değeri 0,295 ile 0,514; CPE değeri ise 0,363 ile 0,994 arasında değişmiştir. MP değeri 0,054 ile 0,154, PD değeri ise 0,85 ile 0,94 arasında değişmiştir. Sonuç olarak, yapılan babalık testi çalışması ile Karya koyunlarda babalık testlerinde kulanılabilecek uygun genetik markerlar belirlenmiştir. Ayrıca elde edilen sonuçlar ülkemizdeki diğer populasyonlar için bir referans teşkil edecektir.Anahtar Sözcükler: Babalık testi, dışlama olasılığı, Karya, mikrosatellit
Afyonkarahisar yöresi manda yetiştiriciliği; Küçükçobanlı Köyü örneği
Bu çalışma Afyonkarahisar ilinde mandacılık işletmelerinin hangi alışkanlıklara sahip olduğunu, bu alışkanlıkları nasıl, ne zaman ve nereden edindiklerini ortaya koymak maksadıyla ele alınma ihtiyacı hasıl olmuştur. Bu amaçla merkeze 4 Km mesafede bulunan ve ildeki manda populasyonunun önemli bir kısmını barındıran Küçükçobanlı köyü örnek olarak seçilmiştir. Seçilen bu köyümüzün Afyonkarahisar ilindeki manda yetiştiriciliği hakkında genel durumu ortaya koyacağı, bunun için de yeterli materyale sahip olduğu ve çevresindeki diğer yerleşim yerlerine örnek teşkil ettiği düşünülmüştür. Öncelikle köyde manda yetiştiren işletme sahipleri tespit edilmiş ve bu yetiştiricilerle kişisel görüşme yapılarak kendileriyle anket çalışması yapılmıştır. Ayrıca kurum istatistiklerinden yararlanılmış ve gözlem yapılmıştır. Verilerin analizi EXCEL programında yapılmıştır. Yaptığımız görüşmeler neticesinde yetiştiricilerin geçmişten gelen bazı alışkanlıkları halen yaşattıkları ve uyguladıkları, bazı alışkanlıkları ise gelişen yaşam şartları, ekonomi, teknoloji karşısında terk ettikleri, zamana uymak açısından yeni tekniklere hemen adapte oldukları görülmüştür. Süt üretimi açısından birincil olarak inek besledikleri, mandayı ise geleneksel manda kaymağı üretimi için ellerinden çıkarmadıkları anlaşılmıştır. Afyonkarahisar yöresinde manda kaymağı, manda yoğurdu, kaymaklı lokum, kaymak şekeri, fermente sucukta kullanılan manda eti mandacılık işletmelerinin en önemli gelir kaynakları olduğu tespit edilmiştir.
Mastitise karşı direnç sağlayan laktoferrin geni bakımından polimorfizmin bazı yerli sığırlarda araştırılması
Bu çalışma, Aydın ilinde yetiştirilen yerli sığırlarda Laktoferrin gen polimorfizminin belirlenmesi amacıyla yapılmıştır. DNA, farklı lokasyonlarda yer alan 6 sürüde bulunan 100 bireyden alınan kan örneklerinden elde edilmiştir.Genotiplerin belirlenmesi için PCR-RFLP metodu kullanılmıştır. Sığır Laktoferrin genine ait 1050 bç'lik bölge PCR ile çoğaltılmış ve ardından HinfI restriksiyon enzimi ile kesime tabi tutulmuştur. HinfI enzim kesimi sonucu 635, 480, 180, 120 bç'lik bantlardan oluşan bir karışım elde edilmiştir. Bu çalışmada, daha önce literatürde bahsedilmemiş farklı bant uzunluklarına sahip olan (480, 180 ve 120 bç) ve "C" olarak adlandırılan bir allel tanımlanmıştır. Çalışmada, gen frekansları A ve C allelleri için sırası ile 0.435 ve 0.565, genotip frekansları ise AA, AC ve CC genotipleri için sırası ile 0.17, 0.53 ve 0.30 olarak belirlenmiştir. Konuyla ilgili yapılan çalışmalarda yaygın olarak gözlemlenen B alleli bu çalışmada gözlenmemiştir. Daha somut bilgilerin ortaya konabilmesi amacıyla bu gen bölgesinin DNA dizi analizinin yapılması faydalı olacaktır. Bu çalışmadan elde edilen bulgular literatüre önemli katkı sağlayacak düzeydedir.
Batı Anadolu dağ köylerinde geleneksel yerli sığır yetiştiriciliği: Manisa ili Akhisar ilçesi Akkocalı köyü örneği
Bu araştırmada, Batı Anadolu geleneksel sığır yetiştirme uygulamaları ve üretimin sürdürülebilirliğinin ortaya konması amaçlanmıştır. Çalışma Manisa ilinin Akhisar İlçesinde geleneksel sığır yetiştiriciliğinin yoğun olarak yapıldığı Akkocalı köyünde gerçekleştirilmiştir. İşletmelerin hayvancılık faaliyetleri hakkında ayrıntılı bilgilerin elde edilmesi için gözlem ve görüşmeler yapılmıştır. Geleneksel sığır yetiştirme teknikleri ve ürün değerlendirme biçimleri ortaya konmuştur. Ortaya çıkan bilgilerin geleneksel yetiştirme sistemlerimize ilişkin literatüre katkı sağlaması beklenmektedir.
Yetiştirici koşullarında Karya koyunları süt verim ve kuzu gelişme özellikleri arasındaki ilişkiler
Bu çalışma, ekstansif yetiştirici koşullarında Karya koyunlarının süt verimleri ile kuzu gelişme özelliklerinin belirlenmesi ve aralarındaki ilişkilerin ortaya konması amacıyla yapılmıştır. Çalışmanın hayvan materyalini Aydın ilinin Söke ilçesinin Burunköy mahallesinde bulunan 2 işletmede yetiştirilen 112 baş Karya koyunu ve bunlardan doğan 139 baş kuzu oluşturmuştur. Koyunların süt verim denetimlerine doğumu izleyen 30. Günde başlanmış ve 21 gün aralıklarla günde 2 sağım yapılarak gerçekleştirilmiştir. Günlük ortalama süt verimi, laktasyon süresi ve laktasyon süt verimi için en küçük kareler ortalamaları sırasıyla 615,11 g, 168,01 gün ve 103,08 kg olarak tespit edilmiştir. Kuzu büyüme özellikleri olarak incelenen doğum ağırlığı, sütten kesim canlı ağırlığı ve ortalama günlük canlı ağırlık artışı için ortalamalar ise sırasıyla 4.13 kg, 19.30 kg ve 197.35 g bulunmuştur. Koyunların süt verim ve kuzuların büyüme özellikleri arasında yapılan korelasyon analizleri sonucunda en yüksek fenotipik korelasyon katsayısı koyunların günlük ortalama süt verimleri ile kuzuların sütten kesim ağırlıkları arasında 0.361 olarak bulunmuştur. Çalışmadan elde edilen sonuçlar kayra koyunun yetiştirme ve ıslahına yönelik gelecekte yapılacak çalışmalara destek olacaktır. Anahtar sözcükler: Karya koyunu, ekstansif koşullar, süt verimi, büyüme özellikleri
Dalaman ve Fethiye yöresindeki hayvancılık işletmelerinin agro-turizm potansiyeli
Bu araştırmada, Dalaman ve Fethiye yöresindeki büyükbaş ve küçükbaş hayvancılık yapan geleneksel yapıdaki aile işletmelerinin agro-turizm potansiyelinin ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışma materyalini yüksek turizm potansiyeline sahip ana üretim konusu sığır, koyun veya keçi olan toplam 60 işletme oluşturmuştur. İşletmelerin yapısal durumları ve agro-turizm potansiyelleri gözlem ve mülakat yöntemleri kullanılarak tanımlanmıştır. Elde edilen bulgular çalışma materyali olan tüm işletmelerin geleneksel yapıda göçer hayvancılık ile uğraşan aile işletmeleri olduğunu göstermektedir. Bunun yanı sıra, bu işletmelerin fiziki imkanlarının agro-turizm açısından geliştirilmesi gerektiği saptanmıştır. Kolay ulaşım imkanları yanında doğal ve kültürel güzellikleri nedeni ile en önemli turizm merkezlerinden biri olması yörenin önemli avantajları olarak sıralanabilir. Bunun tersine, yörede agro-turizm bilinç düzeyinin yetersizliği ve turizm acentaları tarafından yeterli tanıtımların yapılmaması önemli dezavantajlardandır. Elde edilen bulgular, otantik yapıya sahip hayvancılık işletmelerinin turizm merkezlerine yakın olması nedeniyle bölgenin yüksek agro-turizm potansiyeline sahip olduğunun en önemli göstergesidir. Ancak bu potansiyelin geliştirilme zorunluluğu da göz ardı edilmemelidir. Çalışmadan elde edilen bilgilerin yöredeki kırsal turizm yatırımlarına ve sürdürülebilir geleneksel hayvancılığımızın gelişimine katkı sunması beklenmektedir.