Theses supervised by Prof. Dr. Şaban Ortak
11 theses · Afyon Kocatepe University
Türkler belgeselinin sosyal bilgiler dersi öğretim programı kazanımları açısından incelenmesi
Bu araştırma, Türkler belgeselinin Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kazanımlarına uygunluğunu belirlemek amacıyla yapılmıştır. Araştırma, Türkler belgeselinin elli iki bölümünün, ortaokul 5., 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programı kazanımları doğrultusunda incelenmesini kapsamaktadır. Araştırmanın çalışma grubu Türkler belgeseli ve 2018 tarihli Sosyal Bilgiler Dersi Öğretim Programından oluşmaktadır. Bu çalışma nitel araştırma yöntemine göre desenlenmiştir. Araştırma sürecinde veri toplama yöntemi olarak doküman incelenmesi kullanılmış olup, doküman analizi yöntemiyle veriler çözümlenmiştir. Araştırma sonucunda belgesel bölümlerinin toplamda 25 farklı kazanımla ilişkilendirilebileceği, 92 farklı yerde Kültür ve Miras Öğrenme Alanı ile ilişkilendirilebileceği ve en fazla ilişkilendirmenin 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersinde olduğu tespit edilmiştir. Ancak, belgeselin bazı bölümlerinin Sosyal Bilgiler dersi kazanımlarına uygun olmadığı görülmüş ve bunun sebepleri belirtilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türkler Belgeseli, Belgesel, Öğretim Materyalleri, Sosyal Bilgiler Öğretimi.
Sosyal bilgiler öğretmenlerinin özgül öğrenme güçlüğüne ilişkin bilgi düzeyleri ile tutumları arasındaki ilişki ve özgül öğrenme güçlüğüne yönelik görüşleri
Bu araştırmanın temel amacı; sosyal bilgiler öğretmenlerinin özgül öğrenme güçlüğüne (ÖÖG) ilişkin bilgi düzeyleri ve tutumları arasındaki ilişkiyi, bilgi düzeyleri ve tutumlarının çeşitli değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını ve ÖÖG'ye yönelik görüşlerini incelemektir. Bu temel amaç doğrultusunda araştırma nicel ve nitel olmak üzere iki boyutta ele alınmıştır. Bu araştırmanın nicel boyutunda; sosyal bilgiler öğretmenlerinin ÖÖG'ye ilişkin bilgi düzeyleri ile tutumlarının birtakım değişkenlere göre farklılaşıp farklılaşmadığının ve ÖÖG'ye ilişkin olarak bilgi düzeyleri ile tutumları arasında bir ilişkinin bulunup bulunmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise sosyal bilgiler öğretmenlerinin ÖÖG'ye yönelik görüşlerinin ne olduğunun belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, hem nicel hem de nitel boyutun birlikte kullanılması açısından karma bir araştırma özelliği taşımaktadır. Araştırmanın çalışma grubunu 2021-2022 eğitim-öğretim yılı, güz ve bahar döneminde, İzmir ilinin 11 merkez ilçesinde (Buca, Karabağlar, Konak, Bornova, Bayraklı, Karşıyaka, Gaziemir, Çiğli, Balçova, Narlıdere, Güzelbahçe) bulunan ortaokulların 5., 6., ve 7. sınıflarında sosyal bilgiler dersine giren sosyal bilgiler öğretmenleri oluşturmaktadır. Araştırma verileri; "Öğretmen Bilgi Anketi, Özel Öğrenme Güçlüğüne İlişkin Soru Listesi, Özgül Öğrenme Güçlüğüne İlişkin Tutum Ölçeği ve Özgül Öğrenme Güçlüğüne Yönelik Yarı Yapılandırılmış Görüşme Soruları" ile toplanmıştır. Toplanan nicel verilerin analizi bilgisayar ortamında istatiksel paket programı kullanılarak yapılmıştır. Nitel verilerin analizinde ise içerik analiz yöntemi kullanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre; araştırmaya katılan sosyal bilgiler öğretmenlerinin ÖÖG'ye ilişkin bilgi düzeyi ve tutumları çeşitli değişkenler açısından incelenmiş, bazı değişkenlerin anlamlı bazı değişkenlerin ise anlamsız farklar gösterdiği tespit edilmiştir. Aynı zamanda sosyal bilgiler öğretmenlerinin ÖÖG'ye ilişkin bilgi düzeyleri ile tutumları orta seviyede bulunmuş; öğretmenlerin ÖÖG'ye ilişkin bilgi düzeyleri ile tutumları arasında pozitif yönde, düşük düzeyde anlamlı bir ilişki olduğu görülmüştür. Elde edilen sonuçlar değerlendirilmiş ve sosyal bilgiler öğretmenlerinin orta düzey olan ÖÖG'ye ilişkin bilgi ve tutumlarının artırılmasına yönelik çeşitli önerilerde bulunulmuştur.
Sosyal bilgiler dersi "Yaşayan demokrasi" ünitesinde kavram karikatürlerinin kullanımı
Bu araştırmanın amacı, Sosyal Bilgiler dersi yaşayan demokrasi ünitesinde kavram karikatürü kullanımının öğrencilerin akademik başarısına ve tutumlarına olan etkisini incelemek olarak belirlenmiştir. Bu amaca ulaşmak için karma yöntemin kullanıldığı bu çalışmada yarı deneysel desenlerden ön test-son test kontrol gruplu deneysel desen kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini 2015-2016 eğitim öğretim yılının ikinci döneminde Afyonkarahisar ili Bolvadin ilçesinde bulunan Gazi Ortaokulu'nun 7. Sınıfında öğrenim gören 50 öğrenci oluşturmaktadır. Bu öğrencilerin başarı düzeyleri, derse olan tutumları ve demografik özellikleri belirlenmiş ve araştırma gruplarına yansız atama yoluyla atanarak hetorejen gruplar oluşturulmuştur. Araştırmanın deney grubuna yaşayan demokrasi ünitesinde uygulanan ders etkinlikleri için ön test ve son test uygulamalarına ayrılan süre hariç 4 hafta ve 12 ders saati olarak planlanmış ve ders kavram karikatürü ile işlenmiştir. Kontrol grubuna ise yaşayan demokrasi ünitesi yine 4 hafta ve 12 ders saati olarak klasik yöntemlerle ders işlenmiştir. Araştırmada ölçme aracı olarak başarı testi ve tutum ölçeği kullanılmıştır. Araştırmadan elde edilen bulgulara göre kavram karikatürü kullanılarak planlanmış Sosyal Bilgiler dersi öğrencilerin akademik başarı ve derse olan tutumlarına olumlu etki ettiği sonucuna ulaşılmıştır.
Sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersi kapsamında çevre olanaklarından yararlanabilme düzeyleri: Tarsus ilçesi örneği
Sosyal bilgiler dersinde öğretmenlerin çevre olanaklarından yararlanabilme düzeylerini belirlemeyi amaçlayan bu araştırma tarama modelinde desenlenmiş olup nicel veri toplama yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemini, 2018-2019 eğitim-öğretim yılında Mersin ili Tarsus ilçesinde ilkokullarda görev yapmakta olan 349 sınıf öğretmeni oluşturmaktadır. Araştırmanın nicel boyutuna ilişkin verilerin toplanmasında Öğretmenlerin Çevre Olanaklarından Yararlanabilme Düzeylerini Belirleme Anketi kullanılmıştır. Araştırmada cinsiyet değişkenine göre anlamlı farklılık olup olmadığını belirlemek amacıyla bağımsız gruplar için t testi, mesleki kıdem, görev yaptıkları ilçede görev süreleri, okuttukları sınıf düzeyleri ve yaş değişkenleri açısından yapılan karşılaştırmalarda tek yönlü varyans analizi (ANOVA) kullanılmıştır. Farklılığın belirlendiği durumlarda da, farklılığın hangi gruplar arasında gerçekleştiğini ortaya koymak için Scheffe testi uygulanmıştır. Elde edilen bulgular doğrultusunda, sınıf öğretmenlerinin sosyal bilgiler dersi kapsamında çevre olanaklarından yararlanmak için çevreyi daha çok tanıdıkları, resmi kurum ve kuruluşlarla işbirliği yaptıkları, planlama yaparken doğal ve kültürel çevrenin özelliklerini daha çok dikkate aldıkları ve yerel kaynaklara önem verdikleri sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sınıf öğretmenleri, sosyal bilgiler, çevre olanakları.
İslamiyet öncesi Türk tarihi ile ilgili konuların sosyal bilgiler dersi öğretim programlarına yansımaları (1924-2017)
Bu araştırmada 1924'ten 2017'ye kadar çıkarılan programlar, İlkokul Sosyal Bilgiler Programları ve Ortaokul Sosyal Bilgiler Programları olarak kronolojik sıraya göre incelenmiştir. Bu programlarda yer alan Türk Milli Eğitiminin Genel Amaçları, Sosyal Bilgiler dersinin amaçları, İslamiyet öncesi Türk tarihi konularının programda yer alış şekli ve ders kitaplarında nasıl ele alındığı belirlenmiştir.Araştırmanın süreci tarihsel bir konuya dayandığından literatür tarama yöntemi, açıklayıcı ve tanımlayıcı yöntem kullanılmıştır.Araştırmanın yöntemi nitel araştırma modellerinden durum çalışması olarak belirlenmiştir. Araştırmada 1924, 1930, 1948, 1956,1961, 1968, 1971, 1989, 1995, 1997 ilkokul programları ile 1930, 1931, 1938, 1949, 1951, 1961, 1970, 1995, 2005 ve 2017 ortaokul programları ve bu programlar çerçevesinde okullarda okutulan Tarih, Milli Tarih ve Sosyal Bilgiler ders kitapları incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda 1924'ten 2017'ye kadar yapılan ilkokul ve ortaokul Sosyal Bilgiler programlarında İslamiyet öncesi Türk tarihi konularının hem siyasi hem kültür-medeniyet tarihinin yer aldığı görülmüştür. 1924'ten 2017'ye kadar olan süreçte ders içeriğinin kapsamının giderek daraldığı ve konuların daha genel bir anlatımla programlarda ve ders kitaplarında yer aldığı sonucuna ulaşılmıştır.
Sosyal bilgiler öğretiminde çalışma kitapları kullanımına dair öğrenci görüşlerinin değerlendirilmesi: Afyonkarahisar ili örneği
Bu araştırmanın temel amacı Sosyal Bilgiler öğretiminde çalışma kitaplarının öğrencilere somut yaşantılar sağlayarak, ders öğretimini etkili şekilde gerçekleştirmek için ders içerisinde kullanılan sosyal bilgiler çalışma kitapları hakkındaki öğrenci görüşlerinin incelenmesidir. Bu bağlamda 2017 yılı Mart ve Nisan aylarını kapsayacak şekilde Afyonkarahisar İli Merkez İlçesinde bulunan Şemsettin Karahisari Ortaokulu, Kadınana Ortaokulu, Hamidiye Ortaokulu, Mecidiye İmam Hatip Ortaokulu, Çayırbağ Ortaokulu, Erenler Ortaokulu, Şehit Sami Çiftçi Ortaokulu 6. ve 7. sınıfta öğrenim gören öğrenciler örneklem olarak seçilmiştir. Araştırmaya toplam 731 öğrenci katılmıştır. Bunlardan 367 si altıncı sınıf öğrencisi, 364 ü yedinci sınıf öğrencisidir. Burada öğrencilerden veriler toplanırken daha önceden oluşturulmuş sınıf seviyelerine uygun likert tipi anket kullanılmıştır. Öğrencilerden alınan anket sonuçlarının incelenmesi ile birlikte öğrencilerin Sosyal Bilgiler dersini daha fazla görsel, işitsel öğelerle işlemek istedikleri ve daha fazla alan gezileri ile birlikte Sosyal Bilgiler Çalışma kitaplarının bu alanlarda gözleme dayalı sorulardan oluşması ve çalışma kitaplarının aktif öğrenmelerde kullanılması gerektiği sonucuna varılmıştır. Çok fazla görsel ve işitsel öğeye ihtiyaç duyulan Sosyal Bilgiler derslerinde çalışma kitaplarında gözleme dayalı alan gezileri ile birlikte öğrencinin aktif olduğu etkinliklere daha fazla yer vererek öğrencileri bilgiyi yapılandırabileceği alanlar oluşturulmalıdır. Böylece kalıcı öğrenmeler artırılabilir ve öğrencilerin düzeylerine göre kendi öğrenme stillerini oluşturabilecekleri ortamların oluşmasına katkıda bulunulabilir.
Üniversiteye girişte sosyal bilgiler öğretmenliği tercih nedenleri: Karşılaştırmalı bir inceleme
Araştırma Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının büyük bir kısmının mesleği sevdiği için tercih ettiği görülmüştür. Ancak puanı bu alana yettiği için ve açıkta kalmamak için tercih edenlerin de önemli bir orana sahip olduğu göze çarpmaktadır. Bu araştırmada 2014 yılında Türkiye genelindeki altmış üniversitede öğretim veren Sosyal Bilgiler Öğretmenliği bölümlerinden taban puanlarına göre dört grup oluşturulmuş ve içlerinden birer üniversite seçilmiştir. Araştırmada bu dört üniversitenin 1. ve 4. sınıf Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının bu ana bilim dalını seçme nedenlerini karşılaştırma amaçlanmıştır. Bu amacı gerçekleştirmek amacıyla tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmaya dört üniversitenin 1. ve 4. Sınıflarında okuyan 345 öğretmen adayı katılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, tercih, öğretmenlik mesleği, karşılaştırmalı
Otantik öğrenme yaklaşımının sosyal bilgiler dersinde uygulanması: Bir karma yöntem araştırması
Bu araştırmada, otantik öğrenme yaklaşımının sosyal bilgiler dersinde uygulanmasının akademik başarıya, bilginin kalıcılığına, derse karşı tutuma ve 21. yüzyıl öğrenme ve yenilenme becerilerinin gelişimine etkileri araştırılmıştır. Araştırmada karma yöntem kullanılmıştır. Araştırmanın nicel verileri, ön test – son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılarak toplanmıştır. Dersler, deney grubunda otantik öğrenme yaklaşımına uygun yöntemlerle, kontrol grubunda ise ders kitabındaki metinler ve yönergeler doğrultusunda işlenmiştir. Denel işlem sonrasında, deney ve kontrol grubunda yer alan öğrencilerin sosyal bilgiler dersi akademik başarıları artmıştır. İki grup arası son test puanlarında istatistiksel olarak anlamlı farklılık olmamakla birlikte deney grubundaki öğrencilerin puanlarındaki ortalama artış, kontrol grubundaki puan artışından daha fazla olmuştur. Kalıcılık testi puanlarında ise deney grubu lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Öğrencilerin sosyal bilgiler dersine yönelik tutumlarındaki değişimler, deney grubundaki öğrenciler için istatistiksel olarak anlamlı bulunurken, kontrol grubundaki öğrenciler için anlamlı bulunmamıştır. Öğrencilerin, 21. yüzyıl öğrenme ve yenilenme beceri düzeylerinde denel işlem öncesine göre her iki grupta puan artışları olmasına rağmen anlamlı biçimde değişimler meydana gelmediği görülmüştür. Deney grubundaki öğrencilerin puan artışları kontrol grubundan daha yüksek olmakla birlikte bu artışlar istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Araştırmanın nitel verileri, öğrencilerin süreç içerisinde sosyal bilgiler öğretim programında yer alan çeşitli beceri ve değerleri kazandıklarını göstermiştir. Otantik öğrenme süreci öğrencilere araştırma, problem çözme, karar verme, yaratıcılık, iletişim, iş birliği, sosyal katılım, empati gibi becerileri; duyarlılık, tasarruf, sorumluluk, vatanseverlik, bilimsellik gibi değerleri kazanmaları için fırsatlar sunmuştur. Öğrenciler derslerin günlük yaşamla ilişkilendirilmesini yeni fikirlerin ve farklı bakış açılarının ortaya çıkması, gerçek yaşamda karşılaşabilecekleri benzer sorunların çözümünde kullanabilecekleri temel becerileri kazanmalarına yardımcı olması bakımından yararlı bulmuşlardır. Öğrenciler, otantik öğrenme sürecini bilgilenme, bilinçlenme, sosyalleşme, öz güven artışı ve geleceğe dönük beceriler kazanma süreci olarak değerlendirmişlerdir. Otantik öğrenme sürecindeki öğrenmeleri yaparak, yaşayarak, eğlenerek, hayal ederek, gezerek gerçekleşen öğrenmeler olarak tanımlamışlardır. Anahtar Kelimeler: Sosyal bilgiler, otantik öğrenme, tutum, akademik başarı, kalıcılık, 21. yüzyıl becerileri, değerler.
6. sınıf sosyal bilgiler ders kitabında yer alan soruların Revize Edilmiş Bloom Taksonomisine göre değerlendirilmesi
Bu çalışmanın amacı, 6. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında yer alan ünite değerlendirme sorularını revize edilmiş Bloom Taksonomisine uygunluk açısından incelemektir. Çalışmada 6. Sınıf Sosyal Bilgiler ders kitabında yer alan yedi üniteye ait bütün ünite değerlendirme soruları Revize Edilmiş Bloom Taksonomisinin hangi basamağında yer aldığı ve yer almış olduğu basamağın taksonominin alt düzey bilişsel süreç veya üst düzey bilişsel süreç basamağına mı karşılık geldiği de belirlenmiştir. Araştırmada nitel veri analiz yöntemlerinden doküman analizi kullanılmıştır. Kitapta yer alan ünite değerlendirme sorularının incelenmesi sonucu elde edilen verilere göre; taksonomide yer alan uygulama basamağı hariç diğer tüm basamaklara örnek olacak soruların yer aldığı ancak bu soruların daha çok alt düzey düşünme becerilerini destekleyici şekilde hazırlandığı sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, ders kitabı, Revize Edilmiş Bloom Taksonomisi, ölçme ve değerlendirme soruları.
Sosyal bilgiler öğretmen adaylarının yaratıcı düşünme eğilimleri ile girişimcilik becerileri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu araştırmada Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının yaratıcı düşünme eğilimleri ile girişimcilik becerileri düzeyleri ve bunlar arasındaki ilişkinin ortaya konması amaçlanmaktadır. Araştırmanın modeli; nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama yöntemidir. Araştırmanın örneklemini 2019-2020 güz döneminde Afyon Kocatepe Üniversitesi, Dokuz Eylül Üniversitesi, Atatürk Üniversitesi ve Trabzon Üniversitesi'nde öğrenim göre 572 Sosyal Bilgiler Eğitimi Anabilim Dalı öğrencisi oluşturmaktadır. Veri toplama aracı; araştırmacı tarafından geliştirilen "Kişisel Bilgi Formu" ve Özgenel ve Çetin (2017) tarafından geliştirilen "Marmara Yaratıcı Düşünme Eğilimleri Ölçeği" ve Deveci ve Çepni (2014) tarafından geliştirilen "Öğretmen Adaylarına Yönelik Girişimcilik Ölçeği"nden oluşmaktadır. Bu araştırmada elde edilen veriler istatistik paket programı ile analiz edilmiştir. Örneklemin ölçeklerin her birine verdikleri cevapların cinsiyet değişkeni için t testi uygulanmıştır. Aynı şekilde her bir ölçek için sınıf düzeyi, anne eğitim durumu, baba eğitim durumu, kitap okuma sıklığı ve öğrenim görülen üniversite değişkenleri için tek yönlü varyans analizi uygulanmıştır. Tek yönlü varyans analizi sonucunda anlamlı farklılık tespit edildiğinde, farkın kaynağını tespit etmek amacıyla Tukey testi kullanılmıştır. İki ölçek arasındaki ilişki için basit korelasyon analizi olan Pearson korelasyon katsayıları hesaplanmıştır. Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının girişimcilik becerisi ve yaratıcı düşünme eğilimi arasında kuvvetli pozitif yönde bir ilişki tespit edilmiştir. Katılımcıların yaratıcı düşünme eğilimleri anne eğitim düzeyi ve kitap okuma sıklığı değişkenleri açısından farklılaşırken cinsiyet, sınıf düzeyi, baba eğitim durumu ve öğrenim görülen üniversite değişkenleri açısından farklılık oluşturmamaktadır. Sosyal Bilgiler öğretmen adaylarının girişimcilik becerileri cinsiyet ve kitap okuma sıklığı değişkenleri açısından farklılaşırken; girişimcilik becerilerinin sınıf düzeyi, anne eğitim düzeyi, baba eğitim düzeyi ve öğrenim görülen üniversite değişkenleri açısından farklılaşmadığı tespit edilmiştir.
"Batıya Doğru Akan Nehir" isimli belgeselin sosyal bilgiler kazanımları açısından incelenmesi
Daha Bu çalışmanın amacı, TRT Belgesel kanalında yayımlanmış olan "Batıya Doğru Akan Nehir" isimli belgeselin Sosyal Bilgiler Öğretim Programında yer alan kazanımlar açısından incelenerek Sosyal Bilgiler dersinde kullanılabilirliğini belirlemektir. Çalışmada "Batıya Doğru Akan Nehir" isimli belgeselin yirmi bölümü, 5. 6. ve 7. sınıf Sosyal Bilgiler dersi kazanımları doğrultusunda incelenmiştir. Böylelikle araştırmada elde edilen veriler nitel veri analiz yöntemlerinden doküman analizi ile çözümlenmiştir. Belgeselin bölümlerinin incelenmesi ile elde edilen bilgilere göre; bölümlerin, SBÖP ile uygun olduğu görülmüştür. Ancak bazı bölümlerde daha az kazanıma rastlanması bu bölümlerin kullanılabilirlik seviyesini düşürmüştür. Anahtar Kelimeler: Sosyal Bilgiler, öğretim programı, belgesel