Theses supervised by Prof. Dr. Ümran Sevil
12 theses · Ege University, Hasan Kalyoncu University
HPV DNA (+) kadınların sağlık inanç modeli'ne göre izlem sürecindeki deneyimleri: Nitel bir çalışma
Amaç: HPV DNA (+) kadınların Sağlık İnanç Modeli (SİM)'ne göre smear testini yaptırmada etkili tutum ve davranışlarını, izlem sürecindeki deneyimlerini ve bununla ilişkili inançlarını tanımlamaktır. Yöntem: Araştırmada, nitel araştırma yaklaşımlarından fenomenolojik desen kullanılmıştır. Araştırmanın kavramsal çerçevesini SİM oluşturmuştur. Veriler "Tanıtıcı Bilgi Formu" ve "Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu" kullanılarak "derinlemesine görüşme" yöntemiyle toplanmıştır. Çalışmanın örneklemini, HPV DNA 16, 18 (+), LGSIL (+), HGSIL (+), ASCH (+) ve kolposkopi yapılan grup dışında kalan, belli aralıklarla pap smear ve/veya HPV DNA testi ile izlenmesi gereken HPV DNA (+) kadınlar (n: 16) oluşturmuştur. Veriler "içerik analizi" ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Çalışmaya alınan kadınlar SİM'in bileşenlerine göre davranışlar ve inançlar deneyimlemişlerdir. Modele göre algılanan duyarlılık ile ilgili temalar; "Kansere yakalanma riski", "Tanının kabulü", ciddiyet teması altında; "Olumsuz etkileme", "Ölüm", "Kanser olma korkusu", "Sağlığın bozulması endişesi", "Kanser olmuş hissetme", "Kanserin getirmiş olduğu yük ", algılanan yarar temaları; "Serviks kanserine yakalanma riskinin azaltılması/önlenmesi", algılanan engel; "Sosyal destek eksikliği", "Randevu alamama", "Bilgi eksikliği", "Kendini muayeneye hazır hissetmeme", "Doktorun yaklaşımı", "Aile sürecinde bozulma", "Hastalığa özgü rahatsızlığın olmaması", "Muayeneden hoşlanmama", "Hastanenin konumu", "Çalışma durumu", "Muayene için bekleme süresinin uzunluğu", "Hastalık hakkında yanlış bilgi", "Hastaneye gelmenin yıpratıcı olması", "Hastanenin bakımsız ve pis olması", "Fiziksel engelli olma", sağlık motivasyonu temaları; "Gereksinim", "Sağlık/çare arama davranışı", "Deneyimleme" ve "Umut", öz yeterlilik; "Gerçek performans", "Başkalarının deneyimleri", "Sözel ikna", "Öznel algılar", eyleme geçiriciler; "İç ve Dış uyarı", sosyo-demografik faktörlerden "Sosyal destek varlığı" alt temaları belirlenmiştir. Sonuç: Çalışmada, SİM'e göre kadınların deneyimleri açıklanarak tanı sonrası izlem sürecine yönelik önemli veriler elde edilmiştir. HPV DNA (+) tanısı alındıktan sonra sadece kadınların değil aile bireylerinin de etkilendiği belirtilmiştir. Veriler doğrultusunda kadınlara sağlık personelleri tarafından bilgi, destek sağlanması, belirli aralıklarla danışmanlık hizmetlerinin verilmesi ve belirtilen engellerin giderilmesi izlem sürecinin daha olumlu geçirilmesini sağlayabilir. Anahtar Kelimeler; HPV DNA; Sağlık İnanç Modeli; Nitel Araştırma; Hemşirelik
Meme dolgunluğu (Angorjman) gelişen annelerde lahana uygulamasının etkisi
Amaç: Çalışmada angorjman gelişen annede lahana uygulamasının ağrıya, meme dokusundaki rahatlamaya, pompayla sağılan süt miktarına ve annenin kaygı düzeyi ile lahana uygulamasından memnuniyetine etkisinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışma Eylül 2018-Ocak 2019 tarihleri arasında Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk Hastanesi Yenidoğan Yoğun Bakım Ünitesi'nde bebeği yatan ve her iki memesinde angorjman gelişen 18 anne ile yapılmıştır. Araştırma verilerinin toplanmasında "Anne Tanıtım Formu" ve Durumluk-Sürekli Kaygı Ölçeği kullanılmıştır. Annenin bir memesine iki saat lahana uygulanmıştır. Diğer memeye herhangi bir uygulama yapılmamıştır. Sonra her iki meme de aynı anda, aynı vakum ve hız ayarında elektronik süt sağma pompasıyla sağılmıştır. Bu sağma işleminden sonra annenin iki memesi için ağrı, rahatlama, memnuniyet düzeyi, sağılan sütün miktarı ve kaygı düzeyi tekrar değerlendirilmiştir. Bulgular: Annelerin yaş ortalaması 29.78±6.44 yıl olarak bulunmuştur. Annelerin %88.9'u isteyerek gebe kalmıştır. Annelerin %61.1'inin ilk doğumu olduğu, %38.9'unun iki ve daha çok doğum yaptığı belirlenmiştir. Annelerin %38.9'u vajinal doğum, %61.1'i sezaryen doğum yapmıştır. Bebeklerin %61.1'i 37 haftanın üstünde doğmuştur. Annelerin doğum sonrası iki ile 15. günleri arasında angorjman sorununun başladığı saptanmıştır. Annelerin yaşadıkları angorjmanın emzirme ya da sağma işlemlerini etkileme durumları incelendiğinde; %27.8'inin az, %27.8'inin orta ve %44.4'ünün çok etkilendiği belirlenmiştir. Annelerin ağrı şiddeti ortalaması lahana uygulanmayan memede 6.50±1.98, lahana uygulanan memede 3.56±2.12 olup; lahana uygulanan memedeki ağrı şiddeti, lahana uygulanmayan memeden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde düşük saptanmıştır (p=0.001, p<0.01). Annelerin rahatlama düzeyi ortalaması lahana uygulanmayan memede 4.33±1.24, lahana uygulanan memede 7.38±1.95 olup; lahana uygulanan memedeki rahatlama düzeyi, lahana uygulanmayan memeden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0.001, p<0.01). Annelerin memnuniyet düzeyi ortalaması lahana uygulanmayan memede 4.72±1.71, lahana uygulanan memede 7.94±2.10 olup; lahana uygulanan memedeki memnuniyet düzeyi, lahana uygulanmayan memeden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0.001, p<0.01). Annelerin sağılan süt miktarı ortalaması lahana uygulanmayan memede 30.06±29.24 ml, lahana uygulanan memede 46.44±34.99 ml olup; lahana uygulanan memedeki sağılan süt miktarı, lahana uygulanmayan memeden istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek saptanmıştır (p=0.001, p<0.01). Annelerin durumluk kaygı ölçeği puan ortalaması lahana uygulaması öncesi 44.00±12.09, uygulama sonrası 34.33±8.76 puan olup; uygulama öncesine göre uygulama sonrası durumluk kaygı ölçeği puanlarındaki düşüş istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.001, p<0.01). Sonuç: Araştırma verilerinden elde edilen bulgulara göre angorjman gelişen annelerin lahana uygulanan memedeki ağrı şiddetlerinin ve durumluk kaygı ölçeği puanlarının lahana uygulanmayan memeden daha düşük olduğu, rahatlama ve memnuniyet düzeyleri ile süt miktarının ise önemli derecede yükseldiği bulunmuştur. Angorjman sorunu yaşayan annelere lahana uygulaması tavsiye edilebilir ve sağlık çalışanlarına bu uygulama konusunda eğitim verilebilir. Araştırmacılar da daha büyük örneklem gruplarıyla ve farklı çalışma tasarımlarıyla bu konuyu çalışabilirler. Anahtar Kelimeler: Lahana; meme; laktasyon; ağrı
Gebelerin psikososyal sağlık durumlarının beden algısı ile ilişkisi ve etkileyen faktörler
Amaç: Bu araştırma gebelerin psikososyal sağlık durumlarının beden algısı ile ilişkisi ve etkileyen faktörleri saptamak amacıyla yapılmıştır. Yöntem: Araştırma; İzmir ili Kamu Hastaneler Birliği Kuzey Genel Sekreterliği Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tepecik Eğitim Araştırma Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum polikliniğine Nisan-Kasım 2017 arasında antenatal kontrollere gelen 376 gebe ile yürütülmüştür. Veriler; "Kişisel Bilgi Formu", "Gebelikte Psikososyal Sağlığı Değerlendirme Ölçeği (GPSDÖ)" ve "Vücut Algısı Ölçeği (VAÖ)" kullanılarak toplanmıştır. Verilerin değerlendirilmesinde; yüzdelik dağılım, ortalama, Kruskall Wallis, Mann Whitney U ve Pearson Korelasyon analizi kullanılmıştır. Bulgular: Gebelerin, %35.1' inin 25-30 yaş grubunda yer aldığı, %33.2'sinin ortaokul mezunu olduğu, %77.4' nün çalışmadığı, evlilik sürelerinin %56.6' sının 1-5 yıl ve %85.9'nun çekirdek aileden oluştukları belirlenmiştir. Gebelerin, GPSDÖ'den aldıkları toplam puan ortalamasının 3.08±0.38 olduğu, VAÖ'den alınan toplam puan ortalamasının ise 141.00±28.12 olduğu saptanmıştır. Gebelerin; gelir durumu algısı, gebelik sayısı, gebeliğin planlanma durumu ve eşin gebeliği istemesi durumunun psikososyal sağlığı etkilediği belirlenmiştir (p<0.05). Gebelerin sosyo-demografik özellikleri, obstetrik özellikleri ve şimdiki gebeliğine ait özelliklerinin beden algısını etkilemediği belirlenmiştir (p>0.05). Gebelerin eşlerinin eğitim düzeyi ve eşin gebelikteki beden algılaması gebelerin gebelikteki beden sağlığını etkilediği saptanmıştır (p<0.05). GPSDÖ puan ortalamaları ile VAÖ puanları arasındaki ilişki değerlendirildiğinde; Gebelerin psikososyal sağlık durumları ile beden algısı arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur ( p<0.01, r= 0.254). Sonuç: Gebelerin, GPSDÖ'den aldıkları toplam puan ortalamasına göre psikososyal sağlıklarının orta düzeyde ve VAÖ'den aldıkları toplam puana göre ise beden algılarının iyi düzeyde olduğu saptanmıştır. Psikososyal sağlık düzeyi arttıkça beden algısının da arttığı belirlenmiştir.
Doğurganlık sorunu envanterinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması
Bu çalışma,infertilite kaynaklı stresin ölçümünde kullanılan Doğurganlık Sorunu Envanteri(DSE) (Fertility Problem Inventory –FPI)'nin Türkçe geçerlik ve güvenirliğini test etmek amacıyla metodolojik olarak yapılmıştır. Araştırma, Mayıs 2013- Kasım 2015 tarihleri arasında T. C. Sağlık Bakanlığı Kamu Hastaneler Birliği İzmir Kuzey Bölgesi Genel Sekreterliği Tepecik Eğitim ve Araştırma Hastanesi Tüp Bebek kliniğinde yapılmıştır. Tüp Bebek kliniğine tedavi için başvuran tüm çiftler araştırmanın evrenini, araştırma kriterlerine uygun olan ve araştırmaya katılmayı kabul eden çiftler örneklemini oluşturmuştur. Araştırmada 250 kadın ve 250 erkek bireye ulaşılmıştır. Envanter katılımcılara verilerek cevaplamaları istenmiştir. Ayrıca test tekrar test güvenirliği için 20 kadın, 20 erkek bireye, envanter 15 gün sonra tekrar verilmiş ve tekrar cevaplamaları istenmiştir. Envanterin önce dil geçerliği çalışmaları yapılmıştır. Envanterin içerik geçerliğine yönelik uzman görüşlerinin analizi Kendall Uyuşum Katsayısı hesaplanarak yapılmış, uzmanların görüş birliğinde oldukları saptanmıştır (W= 0.355, p=0.000; p<0.001).Araştırmanın faktör analizi Principal Component faktör çıkarma ve Promax faktör döndürme ile yapılmış ve 5 faktörlü orijinal yapı kabul edilmiştir. Ancak alt ölçeklerde yer alan maddeler farklılık göstermiştir. Araştırma sonuncunda Doğurganlık Sorunu Envanterinin tüm katılımcılar için Cronbach Alpha değeri 0.883, kadın katılımcılar için 0.891, erkek katılımcılar için ise 0.870 bulunmuştur. Envanterin alt ölçeklerle korelasyonu incelendiğinde hepsi pozitif yönde ve anlamlı sonuçlar elde edilmiştir (p<0.001). Araştırmada zamana göre değişmezlik Test tekrar test güvenirliği ile hesaplanmış ve envanter genelinin Cronbach alpha değeri 0.926 hesaplanmıştır. Test - tekrar test korelasyon sonuçları pozitif yönde ve anlamlı bulunmuştur (p<0.001). Araştırma sonucunda Doğurganlık Sorunu Envanterinin Türk toplumunda geçerli ve güvenilir bir araç olduğu belirlenmiştir. Envanter infertilite kaynaklı stresin ölçümünde hem kadın, hem de erkek bireyler için kullanılabilecektir.
Primipar gebelerde haptonomi ve ninni uygulamalarının doğum korkusu ve prenatal bağlanmaya etkisi
Bu araştırma, primipar gebelerde haptonomi ve ninni uygulamalarının doğum korkusu ile prenatal bağlanma üzerindeki etkisini incelemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Randomize kontrollü ön test–son test deseninde yürütülen çalışma, Temmuz–Aralık 2024 tarihleri arasında Batman İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı Gebelik Okulu'nda yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini 24–32. gebelik haftasında olan 105 primipar gebe oluşturmuştur. Katılımcılar, kontrol grubu (n=35), haptonomi grubu (n=35) ve haptonomi+ninni grubu (n=35) olarak üç gruba ayrılmıştır. Veriler Sosyo-demografik Veri Anketi, Wijma Doğum Beklentisi/Deneyimi Ölçeği A Versiyonu (W-DEQ A) ve Prenatal Bağlanma Envanteri (PBE) ile toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 26.0 paket programı kullanılmış; tanımlayıcı istatistikler, bağımlı ve bağımsız örneklem t-testi, ANOVA, ANCOVA ve post-hoc analizleri uygulanmıştır. İlk olarak haptonomi grubundaki katılımcılara Sosyo-Demografik Veri Anketi, Wijma Doğum Beklentisi/Deneyimi Ölçeği (W-DEQ) ve Prenatal Bağlanma Envanteri (PBE) uygulanmış; ardından haftada bir, en az 30 dakika süren beş seanslık haptonomi programı gerçekleştirilmiştir. Uygulama sonrasında aynı ölçeklerle son test yapılmıştır. Haptonomi ve ninni grubundaki katılımcılara aynı ön testler uygulanmış, ninni dinletilerek seanslara başlanmıştır. Beş hafta süren uygulamalar haftada bir, en az 30 dakika olacak şekilde yürütülmüş ve sonrasında son testler uygulanmıştır. Kontrol grubundaki katılımcılara ise yalnızca ön test ve beş hafta sonra son test uygulanmış; herhangi bir müdahale yapılmadan doğum korkusu ve prenatal bağlanma düzeyleri değerlendirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, gruplar arasında başlangıçta hem PBE hem de W-DEQ puanları bakımından anlamlı bir fark bulunmamıştır (p>0.05). Müdahale sonrasında, haptonomi ve haptonomi+ninni gruplarında prenatal bağlanma puanlarının anlamlı düzeyde arttığı (p<0.001), doğum korkusu puanlarının ise anlamlı düzeyde azaldığı saptanmıştır (p<0.001). Kontrol grubunda ise anlamlı bir değişiklik gözlenmemiştir. Gruplar arası karşılaştırmalarda, haptonomi+ninni uygulamasının yalnız haptonomiye göre prenatal bağlanmayı daha fazla artırdığı ve doğum korkusunu daha etkili biçimde azalttığı belirlenmiştir. Sonuç olarak, haptonomi ve ninni uygulamalarının primipar gebelerde doğum korkusunun azaltılmasında ve prenatal bağlanmanın güçlendirilmesinde etkili olduğu görülmüştür. Bu doğrultuda, ebelik ve doğum öncesi bakım programlarında haptonomi ve ninni uygulamalarının bütüncül bakım yaklaşımı çerçevesinde kullanılması önerilmektedir.
Primer dismenore şikayeti olan gençlerde Su Jok uygulamasının dismenore ve yaşam kalitesi üzerine etkisi: Randomize kontrollü çalışma
Çalışma, primer dismenore şikayeti olan gençlerde Su Jok uygulamasının dismenore şiddeti ve yaşam kalitesi üzerine etkisini değerlendirmek amacıyla yürütüldü. Bu araştırma, randomize kontrollü bir çalışma olarak tasarlandı. Ocak -Temmuz 2025 tarihlerinde Muş Alparslan Üniversitesi Sağlık Bilimleri Fakültesi'nde yürütüldü. Araştırma, belirlenen kriterleri karşılayan ve gönüllü olarak katılım sağlayan 100 kadın öğrenci (müdahale grubu: 50, kontrol grubu: 50) ile tamamlandı. Veriler "Veri Toplama Formu", "Menstrüasyon Öncesi ve Sonrası Dismenore İzlem Formu", "Visüel Analog Skala (VAS)" ve "Dünya Sağlık Örgütü Yaşam Kalitesi Ölçeği-Kısa Form (WHOQOL-BREF)" kullanılarak toplandı. Müdahale grubuna, birinci menstruasyon döneminde ön testler uygulandı. 2. Menstrüasyon döneminin 1. günü itibari ile toplam 10 gün boyunca eldeki makro, böcek ve mini sistem üzerinden belirli refleks noktaları yüzük ve spiral yardımıyla uyarıldı; uterus ve yumurtalık yansıma noktalarına 2–5 dakika moxa uygulandı. Ardından karabiber tohumları ağrılı bölgelere flasterle sabitlenerek, 4–10 saat arası kalmaları önerildi. Uygulama sonrası son testler alındı, 3. menstrüasyon döneminde aynı işlemler tekrarlandı, 4. ve 5. dönemlerde ise yalnızca VAS, WHOQOL-BREF ve Uygulama Öncesi ve Sonrası Dismenore İzlem Formu (UÖSDİF) formları dolduruldu. Kontrol grubuna herhangi bir müdahale yapılmadı. Verilerin analizinde anlamlılık p<0,001 düzeylerinde değerlendirildi. Araştırma sonucunda müdahale grubunda yer alan genç bireylere uygulanan Su Jok terapisinin primer dismenore şikayetlerini anlamlı olarak azalttığı (p<0,001) yaşam kalitesini anlamlı olarak arttırdığı belirlendi (p<0,001). Su Jok terapisi, genç bireylerde primer dismenore şiddetini azaltarak yaşam kalitesini artıran etkili ve güvenli bir tamamlayıcı hemşirelik uygulamasıdır.
Primipar gebelere uygulanan kolcaba konfor teorisi temelli yapılandırılmış destekleyici yaklaşımın, son trimesterdeki konfor düzeyine etkisi
Bu çalışma, II. trimester erken dönemde olan primipar gebelere Kolcaba'nın konfor teorisi temelli yapılandırılmış destekleyici yaklaşım olan nefes farkındalık çalışmalarının son trimesterda genel konfor düzeyine etkisini incelemek amacıyla hazırlanmıştır. Araştırma, ön test- son test kontrol gruplu randomize kontrollü deneysel desende, tek yönlü körleme olarak gerçekleştirildi. Araştırmanın etik kurul ve kurum izin yazıları alınmıştır. Araştırma, Eylül 2024-Ocak 2025 tarihleri arasında Şanlıurfa Harran Üniversitesi Hastanesi kadın hastalıkları ve doğum polikliniğinde bulunan gebe okulunda gerçekleştirildi. Araştırma, 71 primipar gebe ile (36 kontrol, 35 müdahale) haftada 7 gün ve 1 günü yüz yüze hastane ortamında olmak üzere 8 haftada tamamlandı. Gebelerin günlük kendi kendilerine nefes farkındalık çalışmalarını yapabilmeleri için "Kolcaba konfor teorisi temelli yapılandırılmış destekleyici yaklaşım; primipar gebe kadınlarda nefes farkındalığı çalışma rehberi" verildi ve her sabah 10:00-11:00 saatleri arasında kısa hatırlatma mesajı gönderildi ve akşam 17:00-18:00 saatleri arasında aranarak herhangi bir sorun yaşayıp, yaşamadıkları kontrol edildi. Veri toplama aracı olarak, Tanıtıcı Bilgi Formu, nabız, solunum sayısı, satürasyon ve tansiyon değerlendirme ve Genel Konfor Ölçeği (GKÖ) kullanıldı. Verilerin istatistiksel analizi için IBM SPSS 25.0 paket programı kullanıldı. Araştırmada, primipar gebelerin, müdahale grubunda %97.1'inin, kontrol grubunda ise %97.2'sinin gebeliğe bağlı herhangi bir sorun yaşadığı, yaşanan sorunların genel konfor düzeyini çok etkilediği (müdahale,%37.1, kontrol %44.4); müdahale grubuna uygulanan nefes farkındalık çalışmasının III. trimester GKÖ toplam puan ortalamalarında anlamlı bir şekilde artış sağladığı (müdahale son test=137.54±8.49; kontrol son test=120.03±16.05); müdahalenin III. trimester GKÖ fiziksel alt boyut, psikospiritüel alt boyut ve çevresel alt boyut puan ortalamaları arasında anlamlı bir artış sağladığı ve nefes farkındalık çalışmalarının yaşam bulgularından nabız, solunum sayısı ve satürasyon değeri (SpO2) puan ortalamalarında anlamlı bir farklılık oluşturduğu (pa<0.001) belirlendi. Sonuç olarak, primipar gebelere II. trimesterde uygulanan nefes farkındalık çalışmalarının III. trimester genel konfor düzeyinde pozitif iyileşme sağladığı belirlendi. Nefes farkındalık çalışmalarını genel konfor düzeyi ve yaşam bulguları üzerinde pozitif iyileştirici etkisi nedeni ile II. trimester gebelerde tamamlayıcı bir tedavi olarak uygulanması önerilmektedir.
Dismenoreli kadınlarda müzik eşliğinde sanal gerçeklik gözlüğüyle izletilen video ve yalnız müzik dinletisinin ağrı ve uyku kalitesi üzerine etkisi
Çalışma dismenoreli kadınlarda müzik eşliğinde sanal gerçeklik gözlüğüyle izletilen video ve yalnız müzik dinletisinin ağrı ve uyku kalitesi üzerine etkisini incelemek amacıyla randomize kontrollü olarak yapılmıştır. Araştırma Aralık 2022-Aralık 2023 tarihleri arası Siirt İl Sağlık Müdürlüğüne bağlı Baykan Devlet Hastanesi Acil, Dahiliye, Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Polikliniklerinde yürütülmüştür. Çalışmada gönüllü dismenore hastaları ile (n:80 ) randomize kontrollü olarak kontrol (müzik) grubu:40, deney (sanal gerçeklik) grubu:40 olmak üzere iki gruba ayrılmıştır. Araştırma toplamda 77 hasta (kontrol grubu: 37, deney grubu:40) ile tamamlanmıştır. Veriler sosyodemografik özellikler, dismenore ve uyku durumu tanılama formu, Richards Campbell Uyku Ölçeği (RCUÖ), Vizuel Analog Skala (VAS) ölçeği kullanılarak toplanmıştır. Deney grubuna menstrual siklusun ilk üç günü sanal gerçeklik gözlüğü ile müzik eşiliğnde video izletilerek hergün uygulama öncesi VAS uygulanmış, uygulama sonrası hem VAS hemde RCUÖ uygulanmıştır. Kontrol grubuna menstrual siklusun ilk üç günü sadece müzik dinletilerek hergün uygulama öncesi VAS uygulanmış, uygulama sonrası hem VAS hemde RCUÖ uygulanarak veriler toplanmıştır. Verilerin analizi Statistical Package for Social Sciences (SPSS Inc, Chi, IL) versiyon 20 programı ile çalışılmıştır. Deney ve kontrol grubunda bulunan kadınların gruplar arası karşılaştırmasında tanıtıcı özellik, VAS ve RCUÖ bakımından istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0,05). Deney grubundaki katılımcılarda VAS değeri için grup içi karşılaştırmalarında; 1. gün uygulama sonrası VAS değerinin 1. gün uygulama öncesi VAS değerine göre (p<0,01, z=-5.603), 2. gün uygulama sonrası VAS değerinin 2. gün uygulama öncesi VAS değerine göre (p<0,01, z=-5.402), 3. gün uygulama sonrası VAS değerinin 3. gün uygulama öncesi VAS değerine göre anlamlı derecede düşük olduğu görülmektedir(p<0,01, z=-5.404). Kontrol grubundaki katılımcılarda VAS değeri için grup içi karşılaştırmalarında ise; 1. gün uygulama sonrası VAS değerinin 1. gün uygulama öncesi VAS değerine göre (p<0,01, z=-5.172), 2. gün uygulama sonrası VAS değerinin 2. gün uygulama öncesi VAS değerine göre (p<0,01, z=-5.179), 3. gün uygulama sonrası VAS değerinin 3. gün uygulama öncesi VAS değerine göre anlamlı olarak düşük olduğu görülmektedir (p<0,01, z=-5.336).Deney grubunda RCUÖT için grup içi karşılaştırmalarda; 2.gün RCUÖT değerinin 1.gün RCUÖT değerine göre, 3.gün RCUÖT değerinin 1.gün RCUÖT değerine göre, 3.gün RCUÖT değerinin 2.gün RCUÖT değerine göre anlamlı derecede farklı olduğu görülmektedir ( X2 =51.986, p<0,01). Kontrol grubunda RCUÖT için grup içi karşılaştırmalarda ise; 2.gün RCUÖT değerinin 1.gün RCUÖT değerine göre, 3.gün RCUÖT değerinin 1.gün RCUÖT değerine göre, 3.gün RCUÖT değerinin 2.gün RCUÖT değerine göre anlamlı olarak yüksek olduğu görüldü ( X2 =57.206, p=0.000). Sonuç olarak; Sanal gerçeklik ve müziğin non farmakolojik bir yöntem olarak dikkati başka yöne çekerek ağrı ve uyku kalitesine etkisinin olduğu, fakat grupların ağrı ve uyku kalitesi üzerine etkisi ile ilgili birbirlerine üstünlüğünün olmadığı bulundu. . Anahtar Kelimeler: Dismenore, Sanal Gerçeklik, Müzik, Ağrı, Uyku Kalitesi
Histerosalpingografi (HSG) sırasında müzik ve doğal manzara resimleri kullanımının kadınların ağrı düzeyi, anksiyete ve analjezik kullanımına etkisi
Çalışma, HSG çekilen kadınların ağrı ve anksiyeteleri ile analjezik kullanımlarının azaltılmasını sağlamak amaçlı müzik ve doğal manzara resimlerinin etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla randomize kontrollü ön test- son test kontrol gruplu deneme modeli yöntemiyle yapılmıştır. Araştırma, Aralık 2022 ve Temmuz 2023 tarihleri arasında Dicle Üniversitesi Hastanesi Radyoloji biriminde yürütülmüştür. Çalışmada gönüllü katılımcılar basit randomizasyon yöntemi ile üç gruba ayrılmıştır. Araştırma toplamda 99 gönüllü kadın (kontrol grubu: 33, müzik grubu: 33, doğal manzara resimleri video grubu: 33) ile tamamlanmıştır. Veriler sosyo-demografik veri anketi, durumluk-sürekli kaygı envanteri, visual analog skala (VAS) ve analjezik takip formu kullanılarak toplanmıştır. Verilerin toplanılması için katılımcı kadınlara veri toplama araçları ile ön test ve son test uygulanmıştır. Kontrol grubundaki kadınlara ön test sonrası müdahale yapılmamış olup veri toplama araçlarıyla HSG işleminden sonra son test uygulanmıştır. Müzik grubundaki kadınlara ön test için veri toplama araçları uygulanmış olup kadınlar HSG işlemine alındıktan sonra kulaklık takılmış ve müzik açılmıştır. İşlemden 15 dakika sonra kadınlara son test uygulanmıştır. 24 saat sonra kadınlara ulaşılıp analjezik kullanıp kullanmadığı sorgulanmıştır. Doğal manzara resimleri video grubundaki kadınlara ön test için veri toplama araçları uygulanmış olup kadınlar HSG işlemine alındıktan sonra kadınlara ipad ile doğal manzara resimlerinin olduğu video açılmıştır. İşlemden 15 dakika sonra kadınlara son test uygulanmıştır. 24 saat sonra kadınlara ulaşılıp analjezik kullanıp kullanmadığı sorgulanmıştır. Veriler SPSS 21 (Statistical Package for the Social Sciences) paket programına aktarılarak analiz edilmiştir. Ön test puanları gruplar açısından incelendiğinde; ön test puanları, gruplara göre istatistiksel olarak anlamlı farklılık göstermemektedir (p>0,05). Başlangıçta homojenliğin sağlandığı görülmüştür. Müdahale sonrası son test durumluk puan ortalaması incelendiğinde; kontrol grubunun 47,39±6,80; müzik grubunun 27,24±5,33 ve doğal manzara resimleri video grubunun 29,72±4,08 olduğu, VAS puan ortalaması incelendiğinde; kontrol grubunun 6,88±2,13; müzik grubunun 2,27±1,03 ve doğal manzara resimleri video grubunun 1,82±0,84 olduğu görülmüştür. Müzik ve doğal manzara resimleri video gruplarındaki kadınların analjezik kullanmadığı, kontrol grubunun %48,5'inin analjezik kullandığı bulunmuştur. Çalışmamızın sonucunda HSG sırasında kadınlara müzik ve doğal manzara resimlerininin kadınların ağrı, anksiyete ve analjezik alma durumlarının azaltılmasında etkili bir yöntem olduğu saptanmıştır.
Farklı iki kültürdeki kadınların doğum öncesi ve sonrası dönemlerine ilişkin geleneksel inanç ve uygulamalarının incelenmesi
Anne ve bebek sağlığını etkileyebilecek doğum öncesi ve sonrası geleneksel inanç ve uygulamaları anlamak sağlık uzmanları için kritik öneme sahiptir. Bu çalışma Yalçın ve Koçak (2012) tarafından geliştirilen Fonksiyonel Olmayan İnanç ve Uygulamalar Ölçeğinin Suriye kültürü ve diline uyarlamasının yapılması ve Türk ve Suriyeli kadınların doğum öncesi ve sonrası geleneksel inanç ve uygulamalarının incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Çalışma metodolojik ve kesitsel araştırma tipinde olup Aralık 2022 – Aralık 2023 tarihleri arasında yürütülmüştür. Çalışmada Türk örneklem grubu için Balıkesir ili Bandırma ilçesindeki bir aile sağlığı merkezinden; Suriyeli örneklem grubu için Kilis ilinde Sağlık Bakanlığı'na bağlı Suriyeli göçmenlere hizmet eden 1. basamak bir sağlık merkezinden veri toplanmıştır. Çalışmaya 228 Suriyeli katılımcı ölçek geçerlik güvenirlik aşamasında, 92 Suriyeli ve 85 Türk katılımcı iki kültürün incelenmesi aşamasında olmak üzere toplamda 320 Suriyeli ve 85 Türk katılımcı dahil edilmiştir. Ölçeğin Suriye kültür ve Arapça dilinde geçerlik güvenirlik çalışmaları sonucunda 25 madde ve dört alt boyuttan oluşan, %53 toplam varyansa sahip bir ölçek elde edilmiştir. Araştırma bulguları farklı iki kültürün geleneksel inanç ve uygulamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark olduğunu ortaya koymuştur. Türk kadınlar Suriyeli kadınlara oranla doğum öncesi ve sonrası dönemlerde daha az geleneksel yöntemlere başvurmaktadır. İki kültür arasındaki farklılıkları açıklayan demografik ve obstetrik faktörler yaş, eğitim seviyesi, çocuk sayısı, aile tipi ve gelir seviyesidir. Bu çalışma iki kültür arasındaki kültürel uygulamaların yalnızca ortak yönlerini değil, aynı zamanda ayırt edici unsurlarını da analiz eden karşılaştırmalı analizler içermektedir. Suriye bağlamına uyarlanan, fonksiyonel olmayan inanç ve uygulamalar ölçeğini kullanan bu çalışma, bu inançların kültürel uyarlamaları ve çağdaş ortamlardaki geçerliliği hakkında yeni bilgiler sunmaktadır.
Primipar adölesan gebelere web tabanlı ve yüz yüze verilen emzirme eğitimi etkinliğinin değerlendirilmesi
Çalışma primipar adölesan gebelere web tabanlı ve yüz yüze verilen emzirme eğitimi etkinliğinin değerlendirilmesi amacıyla randomize kontrollü bir çalışma olarak yapılmıştır. Araştırma Mart 2023 ve Aralık 2023 tarihleri arasında Sağlık Bilimleri Üniversitesi Van Eğitim ve Araştırma Hastanesi Kadın Doğum ve Hastalıkları Polikliniklerinde yürütülmüştür. Çalışmaya dahil edilme kriterlerine uyan 45 Kitapçık Destekli Yüz Yüze Emzirme Eğitimi Programı (KİDYEP), 45 Web Tabanlı Video Destekli Emzirme Eğitimi Programı (WEBVİDEP) ve 45 kontrol grubu olmak üzere toplam 135 primipar adölesan gebe dahil edilmiştir. Ön test verileri üçüncü trimesterde gruplara sosyo-demografik veri formu, anne sütü ve emzirme bilgi formu, emzirme öz-yeterlilik kısa form ölçeği (antenatal şekli) uygulanarak toplanmıştır. Ön test verileri toplandıktan sonra KİDYEP grubuna emzirme eğitimi kitapçığı ile yüz yüze emzirme eğitimi programı, WEBVİDEP grubuna web tabanlı video destekli emzirme eğitimi programı uygulanmıştır. Doğumdan sonra birinci ve altıncı haftalarda gruplara anne sütü ve emzirme bilgi formu, LATCH emzirmeyi tanılama ve değerlendirme ölçeği ve emzirme öz-yeterlilik kısa form ölçeği (postnatal şekli) uygulanarak veriler toplanmıştır. Doğumdan sonra altıncı haftada yapılan son teste göre bebeği sadece anne sütü ile besleme durumu kontrol grubunda %53,5 iken KİDYEP grubunda %97,7 ve WEBVİDEP grubunda %95,2 olarak bulunmuştur. Kontrol grubunda bebeği toplam anne sütü ile beslemeyi düşünme sürelerinin ortalaması 18,9 ay iken KİDYEP grubunda 24 ay ve WEBVİDEP grubunda 21,9 ay olarak saptanmıştır. Kontrol grubunda emzirme konusunda bilgi düzeyi ortanca değeri 5, KİDYEP grubunda 6 ve WEBVİDEP grubunda 6 olarak elde edilmiştir. Kontrol grubunda EÖYÖ ortanca değeri 51, KİDYEP grubunda 58 ve WEBVİDEP grubunda 57,5 olarak elde edilmiştir. Kontrol grubunda LATCH ortalama değeri 7,80, KİDYEP grubunda 8,86 ve WEBVİDEP grubunda bu değer 9,06 olarak elde edilmiştir. Çalışmamızın sonucunda KİDYEP ve WEBVİDEP grubundaki annelerin sadece anne sütü ile besleme oranları, bebeği toplam anne sütü ile beslemeyi düşünme süreleri, anne sütü ve emzirme bilgi düzeyleri, emzirme öz yeterlilik düzeyleri ve emzirme başarıları kontrol grubuna göre yüksek bulunup, hem kitapçık destekli yüz yüze emzirme eğitimi programı hem de web tabanlı video destekli emzirme eğitimi programının benzer şekilde etkili olduğu bulunmuştur.
Gestasyonel diyabetli gebelerin öz-bakım gücünün ve sosyal desteklerinin değerlendirilmesi
Araştırma gestasyonel diyabetli gebelerin öz-bakım gücünü ve sosyal destek düzeylerini değerlendirmek amacıyla tanımlayıcı olarak planlanmış ve uygulanmıştır. Araştırma; Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'nde Ağustos 2012- Ocak 2013 tarihlerinde yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Kadın Hastalıkları ve Doğum Anabilim Dalı'nda gestasyonel diyabet tanısı alıp yatan 71 gebe oluşturmuştur. Araştırma verilerinin toplanmasında, ilgili literatür doğrultusunda araştırmacı tarafından geliştirilen "Gebe Tanıtım Formu" (Ek 1), "Öz-Bakım Gücü Ölçeği" (Ek 2) ve "Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği'nin Gözden Geçirilmiş Formu" (Ek 3) kullanılmıştır. Çalışma verileri değerlendirilirken tanımlayıcı istatistiksel metotlar (Ortalama, Standart Sapma, Medyan, Frekans, Oran, Minimum, Maksimum), Mann Whitney U testi, Kruskal Wallis testi kullanılmıştır. Parametreler arası ilişkilerin değerlendirilmesinde de Spearman's Korelasyon Analizi yapılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0.05 olarak belirlenmiştir. Değerlendirmede şu sonuçlar elde edilmiştir: Olguların Öz-bakım gücü ölçeği puanları 66 ile 140 puan arasında değişmekte olup, ortalama 127.74±10.81 puandır. Olguların Sosyal Destek toplam puanları 36 ile 84 puan arasında değişmekte olup, ortalama 66±15.32 puandır. Sosyal destek alt boyut puanları 4 ile 28 puan arasında değişmekte olup, ortalamaları aile desteği için 27.21±3.16, arkadaş desteği için 23.08±7.42, özel insan desteği için 15.7±10.64 olarak bulmuştur. Gebelerin yaş ortalamasının 31.38±5.13 olduğu saptanmıştır. Gebelerin %49.3'ünün ilköğretim mezunu, %66.2'sinin çalışmadığı, %88.7'sinin planlayarak gebe kaldığı, %95.8'inin kendi bakımını kendi sağlayabildiği, %40.8'inin gebeliğinde en çok eşi ve ailesinin yardım ettiği, %88.7'sinin daha önceki gebeliklerinde diyabet tanısı almadığı, şimdiki şekerleri değerlendirildiğinde % 64.8'inin şeker düzeylerinin regüle olduğu belirlenmiştir. Gebelerin eşlerinin eğitim durumlarına göre olguların sosyal destek ölçeği toplam puanı ve özel insan desteği puanları anlamlı derecede farklılık göstermekte, eğitim durumu arttıkça sosyal destek puanı da artmaktadır. Çalışma durumlarına göre gebelerin sosyal destek, arkadaş desteği ve özel insan desteği puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişki olduğu saptanmış (p<0.05), çalışan gebelerin puanları daha yüksek bulunmuştur. Eşlerin mesleklerine göre gebelerin sosyal destek ölçeği özel insan puanı arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki saptanmış (p<0.05), diğer meslek grubunda olanların puanları daha yüksek bulunmuştur. Bakıma yardımcı kişilerin varlığında öz-bakım gücü ve aile desteği ölçeği skorları anlamlı derecede artmaktadır. Aile desteği artarken öz-bakım gücünün de arttığı pozitif yönlü ve istatistiksel olarak anlamlı zayıf bir ilişki saptanmıştır. Gestasyonel diyabetli gebelerin günlük aktivitelerini ve kendi bakımlarını maksimum seviyede gerçekleştirebilmeleri açısından, hemşirelerin öz-bakım gücünün önemi konusunda bilgi sahibi olmaları ve gebelere öz-bakımın nasıl yapılacağı konusunda eğitim vermeleri gerekmektedir. Sağlık çalışanları gebelik dönemindeki kontrollerde sadece bebeğin durumunu değil annenin de ruhsal durumunu değerlendirmeli, anneyi etkileyen ve etkileyebilecek durumlarla nasıl başa çıkabileceklerini ve destek sistemlerini arttırmaya ve kaliteli olmasına yönelik çalışmalarda bulunmalıdırlar. Anahtar Kelimeler: Gestasyonel diyabet; öz-bakım gücü; sosyal destek.