Behavioral economics
114 theses under this subject heading
5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun davranışsal iktisat perspektifinden değerlendirilmesi
"İnsan" faktörü iktisadi kararların analiz edilmesindeki en temel ve önemi yadsınamaz bir husustur. İnsanı tanımak ve anlamak, insanların iktisadi kararlar alırken ne tür motivasyonlar ile hareket ettiklerini ya da edebileceklerini öngörmek için iktisadın insana bakış açısının da buna göre düzenlemesi gereklidir. "Rasyonellik" açısından bakıldığında; bireylerin vergi ödemekten hoşlandıklarını iddia etmek güçtür, hatta rasyonellik ilkesine göre, mükellefler genellikle vergiyi hoş karşılamamakta bunun sonucunda da vergiye uyum açısından problemler ortaya çıkmaktadır. Bu durumda varılan sonucun gerçekliği ne kadar doğru yansıttığı sorgulanmalıdır. Zira mükelleflerin diğer bütün konularda olduğu gibi vergiye olan tutumlarını belirleyen hususları yalnızca "rasyonalite" açısından incelemek ne kadar mümkün olabilir? Davranışsal iktisadi yaklaşıma göre mükelleflerin vergiye yaklaşımlarını belirleyen oldukça önemli faktörler vardır. Mükelleflerin vergiye karşı uyum ve dirençlerini analiz edebilmek açısından, davranışsal iktisat literatüründe yapılan çalışmalar, mükelleflerin vergiye uyumunun anlaşılmasında bilişsel yanlılıklarının, dolayısı ile sosyal ve psikolojik unsurların önemli bir rolü olduğunu göstermektedir. Bu çalışmada kamu kesiminin, kamu gelirlerinde önemli bir paya sahip olan kurumlar vergisi gelirini elde etmek amacıyla uygulamış olduğu politikalar davranışsal çerçevede değerlendirilip, 2006 yılında kurumlar vergisine yönelik bir reform niteliğinde olan 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu sonucunda uygulanan politikaların, mükelleflerin vergiye ve vergi erkine bakışını ne ölçüde biçimlendirdiği ve kurumlar vergisi gelirlerinin reformdan sonra ne ölçüde etkilediği incelenmeye çalışılacaktır.
Tüketici tercihlerinin davranışsal iktisat bağlamında incelenmesi: Erzurum mobilya alışverişleri örneği
Araştırmada Erzurum ilinde yaşayan bireylerin davranışsal iktisat kuramları bağlamında satın alma tercihlerini etkileme durumlarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada davranışsal iktisat kurmalarından zihinsel muhasebe, batık maliyet hatası, sınırlı rasyonellik, çerçeveleme etkisi, bedavanın etkisi, sürü davranışı, tuzak etkisi yaklaşımlarının etkinliği incelenmiştir. Araştırmada araştırmacı tarafından hazırlanan 7 adet senaryo yer almakta olup, araştırmaya katılım gösteren tüketicilerin bu senaryoları değerlendirerek kendileri için karar olacak bir seçeneği işaretlemeleri istenmektedir. Araştırmanın evrenini Erzurum il merkezinde ikamet eden 18 yaşından büyük bireyler oluşturmaktadır. Araştırmada örnekleme dahil olma koşullarını sağlayan en 393 kişiye ulaşılmıştır. Araştırmanın örnekleme hacmine ulaşılmasında kolayda örnekleme yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın verilerinin toplanmasında araştırmacı tarafından hazırlanan anket formu kullanılmıştır. Anket formu online anket platformunda hazırlanıp anket linki katılımcılara çeşitli iletişim kanalları (WhatsApp, e-posta, Messenger vb.) ile gönderilmiştir. Araştırmanın verileri %95 güven düzeyinde analiz edilmiştir.
Davranışsal iktisat bağlamında bağış davranışlarının incelenmesi
Geleneksel iktisat kuramları, bireyleri tamamen rasyonel karar vericiler olarak tanımlarken, davranışsal iktisat bireylerin duygusal, sosyal ve psikolojik faktörlerden etkilenerek kararlar aldığını ortaya koymaktadır. Bu çalışmada, bireylerin bağış davranışları ve norm çıkarımı algılarının davranışsal iktisat yöntemleriyle incelenmesi amacıyla bir laboratuvar deneyi uygulanmıştır. Selçuk Üniversitesi Davranışsal ve Deneysel Araştırmalar Laboratuvarında (SUBEL), z-Tree yazılımı kullanılarak yürütülen deney, Selçuk Üniversitesinde öğrenim görmekte olan farklı bölümlerden toplam 168 öğrencinin katılımıyla tamamlanmıştır. Katılımcıların gelir seviyeleri, yaşları ve yaşadıkları şehirler gibi demografik özelliklerine ilişkin veriler de toplanmış ve analizde kullanılmıştır. Bu çalışmada sosyal normların bireylerin ekonomik kararları üzerinde belirleyici rol oynadığı deneysel olarak desteklenmektedir. Norm çıkarımı yöntemi ile elde edilen bulgular, bireylerin yalnızca bireysel tercihlerine değil, aynı zamanda çevresel beklenti ve gözlemlerine göre hareket ettiklerini göstermektedir. Elde edilen bulgular bağış davranışının normatif algılarla yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır.
Davranışsal politik iktisat perspektifinden seçmen tercihlerinin incelenmesi
Kamu tercihi teorisi siyasal süreçte yer alan tüm aktörlerin rasyonel davranarak kendi çıkarlarını maksimize etmeye çalıştıklarını işaret etmektedir. Oysaki gerçek hayatta siyasi ve iktisadi ajanlar sıklıkla rasyonel olmayan seçimler ve tercihler de yapmaktadır. İktisat ve psikoloji bilimlerinin melezlenmesi ile gelişen davranışsal politik iktisat disiplini vurgulanan irrasyonel yönelimleri de karar alma mekanizmasına dahil etmeye özgülenmiş bir alandır. Tez çalışmasının asıl amacı siyasal süreçte ortaya çıkan zihinsel sapmaların seçmen karar ve seçimleri üzerine etkisini araştıran davranışsal politik iktisat disiplinine odaklanarak gerçek dünyayı yansıtmayı hedefleyen bilimsel bir yaklaşımı derinlemesine incelemektir.
Tüketicilerin kredi kartı ile fazla harcama davranışının davranışsal ekonomi yaklaşımı ile analizi
Bu araştırma, tüketicilerin kredi kartı ile fazla harcama ve borçlanma davranışının psikolojik duygusal, bilişsel ve davranışsal nedenlerini anlamak amacıyla yapılmıştır. Bu amaçla, tüketicilerin kredi kartı ile fazla harcama davranışı davranışsal ekonomi yaklaşımı ile analiz edilmiştir. Araştırmanın örneklemi kredi kartı kullanan 19-73 yaş arası 1145 katılımcıdan oluşmaktadır. Veri Türkiye'nin en büyük iki şehri olan İstanbul ve Ankara'da katılımcılardan anket yoluyla toplanmıştır. İstatistiksel analiz yöntemi olarak yapısal eşitlik modellemesi kullanılmıştır. Analiz sonucunda, kredi kartı ile fazla harcama davranışının nedenlerini açıklayan kapsamlı bir model önerisinde bulunulmuştur. Araştırmanın sonuçları; tüketicilerin eylemlerinin gelecekteki sonuçlarını önemsemesinin, yaşam üzerinde hâkimiyet duygusunun, bütçe yönetimi becerisinin ve gelir yeterliği algısının kredi kartı ile fazla harcama davranışı üzerinde negatif etkisi olduğunu göstermektedir. Ayrıca sonuçlar, tüketicilerin risk tercihinin, kompülsif satın alma eğiliminin, sosyal statü tüketiminin, materyalist değerlerinin (mutluluk boyutu), kredi kartından etkilenme düzeyinin kredi kartı taksit tutumunun ve sahip oldukları kredi kartı sayısının kredi kartı ile fazla harcama davranışı üzerinde pozitif etkisi olduğunu göstermektedir. Gelir, eğitim ve yaş değişkenlerinin modeldeki ilişkiler üzerindeki etkileri kontrol edilmiştir. Analiz sonuçları teorik beklentileri desteklemiş ve ilk kez incelenen değişkenler ve ilişkiler için yeni bulgular sağlamıştır. Yaşam üzerinde hâkimiyet duygusu, gelir yeterliği algısı ve kredi kartı ile taksitli ödeme tutumunun kredi kartı ile fazla harcama davranışı üzerindeki etkileri ilk kez bu çalışmada incelenmiştir. Araştırma sonucunda, tüketicilere, politika yapıcılarına ve finansal kurumlara, tüketici refahını, finansal ve ekonomik istikrarı artırıcı önerilerde bulunulmuştur.
Three essays on behavioral economics
This dissertation consists of three essays about Behavioral Economics. The first essay discusses the behavioral patterns of economically disadvantaged Turkish people for the years 2006 and 2019. The second essay investigates what kind of behavioral economics principles applies to the Central Bank of the Republic of Turkey's monetary policy behavior. Lastly, the third essay examines if the Status Quo Bias, one of the Behavioral Economics concepts, is valid for Turkey during the recent economic crisis. Hence, this dissertation contributes to the growing literature on Behavioral Economics by examining Turkey using Behavioral Economics methods on individual, institutional, and macro levels.
Dealing with consumer uncertainty: Online consumer reviews and what makes them helpful
Online shopping has become very prevalent in average consumer's daily life. Electronic retailing comes with many conveniences for consumers. Being able to share information about the purchased product is among these conveniences. This is done through writing Online Consumer Reviews. Online Consumer Reviews can decrease consumer uncertainty by providing information about the product quality. Furthermore, many online retailers implemented a "helpfulness" feature to help potential customers find valuable reviews easily. This creates an opportunity to find out what kind of information tends to decrease the consumer uncertainty, in other words, what makes a helpful review? To answer this question, consumer review data from BestBuy and IMDb was scraped and transformed. Then the data was inquired in the light of Search and Experience goods paradigm, Negativity Bias and Prospect Theory. Hypotheses were tested by Tobit Regression. The results were both expected and unexpected. It was found that information sharing for Search goods is very important and consumers need more elaboration when a review is rated negatively. Additionally, reviews with negative sentiments were found to be more helpful leading to the presence of Negativity Bias. On the other hand, such strong support for Negativity Bias were not observed for Experience goods. The implication of these results is that consumers should participate in more both writing and voting reviews at least for Search Goods. This way consumers can get the best quality products with respect to their budgets. Besides, this optimized behavior might lead to increased social welfare because of the decreased information asymmetry between producers and consumers. Keywords Natural Language Processing, Information Economics, Behavioral Economics, Web Scraping, Online Consumer Reviews
Bireylerin finansal yatırım kararlarının davranışsal iktisat bağlamında incelenmesi: Sağlık çalışanları örneği
Davranışsal iktisat, geleneksel iktisat anlayışının aksine yatırımcıların yatırım kararları alırken rasyonel davranmadıkları ve insan psikolojisinin yatırım kararları üzerindeki etkisini incelemesi sonucu günümüzde oldukça yaygın ve popüler bir konu haline gelmiştir. Davranışsal iktisat, bireylerin yatırım kararlarındaki rasyonellikten uzak davranışlarını incelemeyi amaçlamaktadır ve yatırımcıların psikoloji ve duygu durumlarının yatırım kararları üzerindeki etkisini araştırmaktadır. Davranışsal iktisat, insanların ekonomik davranışlarını konu edinirken, psikolojik faktörlerin de dikkate alınması gerektiğini vurgulayarak iktisat disiplinine farklı bir bakış açısı kazandırmıştır. Yapılan çalışmada sağlık çalışanlarının finansal yatırım kararlarının davranışsal iktisat alanıyla olan ilişkisi incelenmek istenmiştir. Bu bağlamda ilk olarak davranışsal iktisadın temel argümanları incelenmiş, davranışsal iktisadın geçmişten günümüze nasıl evrildiği ve davranışsal iktisat bağlamında bireylerin kararlarını etkileyen mekanizmaların neler olduğu ele alınmıştır. Bununla birlikte bireysel yatırımcı kavramı üzerinde durularak, bireysel yatırımcıların kararlarını etkileyen süreçler ve eğilimler incelenmiştir. Çalışmanın son kısmında 90 sağlık çalışanının katılım sağladığı anket uygulamasıyla araştırma verileri elde edilmiştir. Anket uygulaması beşli likert ölçeğiyle yapılmış olup, anket sonucunda elde edilen veriler ışığında çeşitli istatiksel analiz yöntemleri kullanılmıştır. Yapılan analizler, geleneksel iktisat anlayışının aksine, bireylerin rasyonel kararlar almadıklarını, alınan kararların davranışsal iktisat kapsamındaki finansal yatırım eğilimleri tarafından etkilendiğini göstermektedir. Birtakım davranışsal iktisat kapsamındaki finansal yatırım eğilimleri arasında anlamlı farklar oluşsa da birtakım eğilimlerde anlamlı farklar oluşmadığı tespit edilmiştir. Geleneksel iktisat anlayışında her bir yatırımcının rasyonel davranışlar sergilediği savunulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Davranışsal İktisat, Finansal Yatırım, Yatırımcı
Tüketici karar verme sürecinde sıfır fiyat etkisinin deneysel analizi
Neo-klasik iktisat okulunun homo economicus varsayımına göre, ekonomik aktörlerden biri olan bireyin, rasyonel davranış sergilediği ve yaptığı tercihlerde bütün seçenekleri göz önünde bulundurarak kendisi için optimum olanı seçtiği ileri sürülmektedir. Ancak davranışsal iktisada göre birey karar verme sürecinde piyasada var olan tuzaklardan etkilenerek akıl dışı ve ön yargılı kararlar alabilmektedir. Bu yüzden bu alanda yapılacak ampirik çalışmalar önem arz etmektedir. Bu çalışmada bilişsel tuzaklardan, tüketici kararları üzerinde ciddi bir etki bıraktığı iddia edilen sıfır fiyat etkisi ele alınmıştır. Bu çalışmanın temel amacı "sıfır fiyat etkisi"ni deneysel olarak analiz etmektir. Bu amaç doğrultusunda Şırnak Üniversitesinde eğitim alan 206 öğrenci üzerinde doğal saha deneyi gerçekleştrilmiştir. Gerçekleştirilen deney iki aşama olarak uygulanmıştır. Yapılan deneyde temel olarak iki aşamadaki katılımcı grupları arasındaki tercihlerde anlamlı bir farklılık olup olmadığı test edilmiştir. Doğal saha deneyi analizinde bağımlı iki örnek t testi olan Paired Samples T testinden yararlanılmıştır. Deney birinci ve ikinci aşama olmak üzere iki aşamada gerçekleştrilmiştir. Deneyin birinci aşamasında bireyler tercihlerini yapılan ürün indirim sonrasında pahalı olan üründen yana kullanmışlardır. Deneyin ikinci aşamasında ise bireylerin uygulanan indirim ile tercihlerini bedava üründen yana kullandıkları belirlenmiştir. Sonuç olarak bedavanın tüketici kararlarında psikolojik bir etki yarattığı ve sıfır fiyat etkisinin istatistiki olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir.
Devlette davranışsal kamu politikalarının ortaya çıkışı ve gelişim süreci: Türkiye örneği
Kamu politikalarını tasarlayıp uygulayanlar için en temel kaygı, hedef kitlenin hazırlanan kamu politikalarına tepkisi ve uyumunun nasıl gerçekleşeceğidir. 2000 yılından beri geçen dönem, davranışsal öngörülerin kamu politikalarının tasarımı ve uygulamasına başarılı bir şekilde uyarlanmasına tanıklık etmiştir. Kamu politikası tasarımı konusundaki bu yaratıcı yaklaşım ve uygulama, literatürde 'dürtme' (nudging) olarak ifade edilmektedir. 'Dürtme', bireysel karar verme sürecinde oluşan yanlılıklardan yola çıkarak, kamu politikası müdahalelerinin kalitesini ve başarısını artırmayı amaçlar. 2021 yılı itibarıyla dünyada 200'den fazla davranışsal kamu politikası/dürtme birimi vardır. Bunlardan birçoğu da devlet yapısı içinde örgütlenmiştir. Bu bağlamda, bu tezde, dünyada ve Türkiye'de davranışsal kamu politikası birimlerinin oluşum ve gelişim süreci detaylı bir biçimde incelenmiş ve bu alanda yapılan çalışmalar hakkında detaylı bilgiler verilmiştir. Türkiye'deki davranışsal kamu politikası birimi, 2018'de Ticaret Bakanlığı bünyesinde oluşturulmuştur (Eski adı Ekonomi Bakanlığı). Bu birim, Ankara'daki Birleşik Krallık Büyükelçiliği'nin yardımı ve rehberliği sayesinde, Birleşik Krallık Davranışsal Kamu Politikası Birimi'nden esinlenilerek politika transferi yoluyla Türkiye'ye ithal edilmiştir. Bu transfer sürecini kursamsal açıdan da değerlendirebilmek amacıyla, Türkiye'deki 'dürtme' biriminin oluşum ve gelişim süreci Kingdon'ın Çoklu Akımlar Modeli'nden (Multiple Streams Model) yararlanılarak analiz edilmiştir. Bu çerçevede bu tezde Türkiye'deki davranışsal kamu politikası biriminin kuruluş süreci, örgütsel yapısı, faaliyetleri (dürtme deneyi, üniversitelerle yapılan işbirliği faaliyetleri, vb.) ve birimin gelecek hedeflerine yönelik olarak, ilgili literatürün taranması, resmi dökümanların incelenmesi ve mülakatlardan elde edilen veriler yardımıyla analiz edilmiştir. Bu alan araştırmasından çıkarılan dersler, başta bürokratlar olmak üzere tüm kamu politikası aktörleri için faydalı olabileceği gibi, gelişmekte olan ülkeler için de yarar sağlayabilir. Anahtar Kelimeler: Davranışsal kamu politikası, Dürtme, Kingdon'ın Çoklu Akımlar Modeli, Türkiye
Davranışsal iktisat ekseninde bir sosyal sermaye çözümlemesi: Karar süreçlerinde güven olgusunun etkileri üzerine uygulamalı analiz
Yapılan bu araştırma, davranışsal iktisat perspektifinden sosyal sermayeyi ele alarak, bireylerin karar alma süreçlerinde güven olgusunun etkilerini analiz etmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın teorik tabanı, David Kreps'in (1990) geliştirdiği dinamik seçim modelleri ve iş birlikçi olmayan oyun teorisi ile Berg, Dickhaut ve McCabe'in (1995) güven oyununa dayanmaktadır. Bu kapsamda, güvenin bireyler arası ekonomik ve sosyal ilişkilerde nasıl şekillendiği ve karar süreçlerini nasıl yönlendirdiği incelenmiştir. Literatürde güven olgusunun ekonomik ve psikolojik yönleri sıklıkla ele alınmakla birlikte, bu çalışma deneysel yöntemle güvenin sosyal sermaye içindeki işlevini daha somut bir biçimde ortaya koymayı hedeflemektedir. Deney çalışması için İstanbul Gelişim Üniversitesi öğrencilerinden müteşekkil 51 kişiye anket çalışması yapılmıştır. Aynı gözlem grubuna uygulanan iki farklı yöntemle ulaşılan sonuçlar karşılaştırılmış ve tutarlılık değerlendirmesi yapılmıştır. Uygulamada tespit edilen güven düzeyleri ve güvenin (sosyal sermayenin) karar süreçlerinde bireylerin davranış şekilleri üzerindeki etkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Elde edilen sonuçlar karşılaştırılarak güvenin bireylerin karar alma mekanizmaları üzerindeki etkisi analiz edilmiştir. Bulgular, güven seviyelerinin bireylerin ekonomik ve sosyal tercihlerini belirlemede önemli bir faktör olduğunu göstermiştir. Ayrıca, sosyal sermayenin bir bileşeni olarak güvenin, bireyler arası etkileşimde ve iş birliği süreçlerinde kritik bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Çalışmanın sonuçları, davranışsal iktisat alanında güvenin karar süreçlerindeki belirleyici etkisini vurgularken, gelecekteki araştırmalar için yeni açılımlar sunmaktadır.
İktisadi karar birimlerinin rasyonel karar alma sürecindeki engeller: Bilişsel ön yargılar ve zihinsel kısa yollar
Klasik iktisadın temel varsayımlarından biri olan rasyonel insan kabulü, özellikle Davranışsal iktisadın tarih sahnesine çıkışıyla birlikte oldukça tartışmalı hale gelmiştir. 19.yüzyılın sonlarında yerleşik bir bilim dalı haline gelen psikolojinin, iktisat ile işbirliğinde bulunmasıyla birlikte ekonomik davranışların ardındaki anomalilerin saptanması ihtiyacı doğmuştur. Disiplinler arası bir yaklaşım olan Davranışsal iktisat, kişilerin muhakeme sürecini etkileyerek rasyonel davranış sergilemesine engel olan nedenleri araştırmaya koyulmuştur. Kişinin düşünce sürecinde var olan sistemsel bir hata olarak addedebileceğimiz bilişsel önyargılar ve zihinsel kestirim yolları; kişiyi rasyonel davranmaktan alıkoymaktadır. Karar aşamasında iken bilişsel süreçlere başvurmak kimi zaman kolaylık ve pratiklik vadetse de çoğunlukla hatalı sonuca ulaşmaya sebebiyet verecektir. Bu çalışmanın amacı ekonomik karar süreçlerine etki eden davranış anomalilerini betimsel bir analiz çerçevesinde ortaya koymaktır. Bu anlamda mevcut teorik ve uygulamalı çalışmalar sunularak karar birimlerini irrasyonelliğe iten sebepler konu başlıkları halinde aktarılmıştır. Bu çalışmanın önemi; bireyin muhakeme sürecine etki eden çeşitli davranış anomalilerinin gözler önüne serilmesidir. Çalışmanın motivasyonu ise iktisadi karar aşamasındaki aktörleri etkileyen bilişsel eğilimler hakkında farkındalık kazandırılması gerektiği düşüncesidir. Karar süreçlerinde irrasyonel davranışlara sebebiyet veren bilişsel eğilimleri tanımak; yaşamı geniş çaplı okumak isteyen her insan için oldukça büyük önem arz etmektedir. Nitekim bilişsel önyargılar ve höristikler çoğu mantık dışı davranışı açıklama gücüne sahiptir. Çok sayıda olan bu eğilimler hayatın her alanında görülmekle birlikte, tespiti ve kavranması meşakkat gerektirir. Ancak ilgili farkındalığa sahip olduktan sonra yaşamın daha iyi bir yönde değişmesi ve karşı karşıya kalınan sorunların üstesinden gelinmesinin kaçınılmaz olacağı düşünülmektedir.
Topluluk önünde konuşmada cinsiyet farklılıkları: Deneysel iktisat uygulamaları
Geçtiğimiz 50 yılda kadın ve erkek arasında sosyal, ekonomik ve kültürel bağlamdaki uçurum kapanma eğilimi gösterse de cinsiyete dayalı ücret uçurumu problemi ve kadınların kurumsal, akademik ve politik arenada liderlik gerektiren pozisyonlarda yetersiz şekilde temsil edilmesi sanayileşmiş ülkelerde dahi devam eden bir problemdir. Daha yakın zamanda ortaya çıkan bir literatür, topluluk önünde konuşma isteğinin liderlik tercihlerinin önemli bir belirleyicisi olduğunu öne sürmektedir. Kariyer beklentileri ve liderlik pozisyonları için çok önemli olmasına rağmen araştırmalar ise insanların üçte ikisinin değişen düzeylerde topluluk önünde konuşma korkusu yaşadığını göstermektedir. Özellikle kadınlar, erkeklere göre topluluk önünde konuşma korkusunun daha yüksek olduğunu bildirmektedirler. Mevcut literatürün çoğu topluluk önünde konuşma tercihini yüz yüze ortamda araştırırken çevrimiçi ortamda tercihlerin değişip değişmediğine ilişkin bilgimiz kısıtlıdır. Çevrimiçi ortamlarda da topluluk önünde konuşma tercihi cinsiyete göre farklılaşmakta mıdır? Bu çalışma, çevrimiçi ortamda topluluk önünde konuşma tercihinin cinsiyete göre farklılık gösterip göstermediğini incelemektedir. Erkek ve kadınların, çevrimiçi platformlarda topluluk önünde konuşma tercihlerinde farklılık gösterip göstermediğini analiz etmek için iki saha deneyi gerçekleştirilmiştir. İlk deneyde topluluk önünde konuşma isteği ikili bir tercih olarak, ikinci deneyde topluluk önünde konuşmaktan kaçınma sürekli bir tercih olarak tanımlanmıştır. Zoom platformundaki ilk saha deneyi, sunum sırasında kameralarını açık tutarak ödevlerini sınıfın önünde sunarlarsa final sınavı için fazladan yirmi puan kazanabilecek 500'den fazla öğrenciyi içermektedir. Microsoft Teams platformunda gerçekleştirilen ikinci deneyde, sınıflarının önünde beş dakikalık sunum yaptıklarında para kazanabilecek 521 öğrenci yer almaktadır. Sonuç olarak, kadın katılımcılar topluluk önünde konuşma konusunda erkeklerden daha fazla kaygı bildirseler de her iki deneyde de cinsiyete göre istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır. Çevrimiçi platformlarda gerçekleştirilen kurumsal, akademik ve siyasi faaliyetlerin sayısını artırmak, kadınların toplumda daha fazla söz sahibi olmasını sağlayabilir. Bu sayede liderlik pozisyonlarına yükselme olasılığını arttırabilir.
Davranışsal iktisat bağlamında, demografik farklılıkların tüketici davranışlarına etkisi: Aydın ilinde bir uygulama
Bireylerin mal ve hizmet satın alırken rasyonel olmayan/irrasyonel kararlar aldıkları görülmektedir. Davranışsal iktisat perspektifinde ekonomik insan sorgulanmaya başlanmıştır. Ekonomik insan diğer bir ifadeyle homoekonomikus birey; iktisadi, sosyal, psikolojik alanlarda da araştırılmaktadır. Buna ek olarak, bireylerin belirsizlik ve risk altında irrasyonel davranışlarda bulunduğu gözlemlenmektedir. Bu çalışmada, satın alma ilgilenimi ve tüketici ilgilenimi boyutları davranışsal iktisat boyutları ile değerlendirilmektedir. İktisat literatüründe, bireylerin satın alma kararlarında irrasyonel davranışları çeşitli açılardan değerlendirilse de diğer çalışmalara kıyasla bu çalışmada demografik faktörler kapsamlı bir şekilde ele alınmıştır. Bu amaçla SPPS 25 ve AMOS 21 programları kullanılarak faktör analizi, fark analizi ve bağımsızlık testi yapılmış ve geliştirilen hipotezler sınanmıştır. Çalışma kapsamında Aydın ilindeki 915 tüketiciye yüz yüze ve online anket yöntemi uygulanmıştır. Bu çalışmadan elde edilen temel bulgu, davranışsal iktisat bağlamında satın alma ilgilenimi ve tüketici ilgilenimi boyutları demografik faktörlere göre farklılık göstermektedir. Bu çalışmada, tüketicilerin demografik faktörler çerçevesinde satın alma kararları, kararlarındaki değişmeler ve irrasyonel davranışları satın alma ilgilenimi ve tüketici ilgilenimi açısından detaylı bir şekilde yorumlanmaktadır. Bu nedenle çalışmadan elde edilen bulguların ve önerilerin mal ve hizmet üreten işletme yöneticilerine yardımcı olması beklenmektedir. ANAHTAR KELİMELER: Beklenti kuramı, Davranışsal ekonomi yaklaşımları, Davranışsal ekonomi, Satın alma ilgilenimi, Sınırlı rasyonellik, Tüketici ilgilenimi,
Davranışsal iktisat perspektifinde tüketici davranışlarının incelenmesi: Otomobil satın alma örneği
Bu araştırmada 2021 yılında Türkiye kamu kurum ve kuruluşlarında çalışan kamu personellerinin otomobil satın alma kararını etkileyen unsurların, davranışsal iktisat perspektifinde belirlenmesi ve gelir düzeyi değişkenine göre incelenmesi amaçlanmaktadır. Çalışmada, bireylerin satın alma davranışları geleneksel iktisadın belirttiği rasyonel kararlar ve davranışsal iktisadın desteklediği sınırlı rasyonel kararlar varsayımları altında incelenmektedir. Araştırmada nicel araştırma yöntemi kullanılarak anket çalışması yapılmıştır. Çalışmada kamu personellerinin otomobil satın alma davranışlarını etkileyen sosyolojik, psikolojik ve ekonomik unsurları belirlemek amacıyla 33 maddeden oluşan anket çalışması yer almaktadır. Anket çalışması, basit rastgele örneklem yöntemi kullanılarak Türkiye'deki 2021 yılı 4.877.270 kamu personeli örneklem evreninden 400 kamu personeline uygulanmıştır. Elde edilen sonuçlar istatistiki programlar aracılığı ile analiz edilmiştir. Katılımcıların demografik özellikleri frekans analiz yöntemi ile hesaplanmıştır. Tüketici tercihini etkileyen unsurların test edilmesinde Likert Tipi Ölçek kullanılmıştır. Sorulara verilen cevaplar Tek Yönlü Varyans Analizi yöntemi ile gruplandırılarak analiz edilmiştir. Tanımlayıcı istatistiki analizler için aritmetik ortalama ve standart sapma değerleri hesaplanmıştır. Post-Hock testinin Games-Howell yöntemi kullanılarak gelir düzeyinden kaynaklı farklılıklar tespit ve analiz edilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre anket çalışmasına katılan nispeten düşük gelirli kamu personellerinin, otomobil satın alma davranışlarında psikolojik, sosyolojik ve ekonomik unsurların daha fazla etkili olduğu ortaya çıkmıştır. Ayrıca bireylerin tüketim kararlarının Geleneksel İktisadın belirttiği gibi rasyonel olmadığı, davranışsal iktisadın sınırlı rasyonellik özelliği göstererek sosyal, ekonomik ve çevresel birçok faktörden etkilendiği ortaya çıkmıştır.
Davranışsal iktisatta kamu politikaları ve Türkiye
Davranışsal iktisat, iktisat bilimi ile psikoloji bilimini ortak paydada buluşturan disiplinler arası bir alandır ve iktisadın alt dallarından biri olarak kabul görmektedir. Davranışsal iktisat; son yıllarda popülaritesi artan bir alandır. Bu anlamda davranışsal iktisadın farklı alanlardaki yansımaları araştırmalara konu olmaktadır. Bu alanlardan bir tanesi de kamu politikalarıdır. Politika yapıcılar tarafından, kamu politikaları belirlenirken, davranışsal iktisat çerçevesinde ekonomik karar birimlerinin gösterecekleri tutum ve davranışların önceden bilinmesi politikaların başarısını etkileyecektir. Ayrıca toplumsal refahın arttırılması amacıyla uygulamaya konulacak kamu politikalarının tespitinde davranışsal iktisattan faydalanmak yararlı olabilmektedir. Kahneman ve Thaler çalışmalarında teorik bilgiyi pratikte uygulayarak kamu politikaları oluştumaya başlamıştır. Böylece davranışsal kamu politikaları alanı doğmuştur. Davranışsal kamu politikaları; kamu kurumlarının davranışsal iktisat, davranış bilimi ve dürtme pratiklerini kullanarak oluşturulan yumuşak müdahaleler ile toplum ya da hedef bireylerin refahını arttırmayı amaçlamaktadır. Çalışmada beklentiler, davranışsal iktisat ve dürtme uygulamaları açıklanmış ve davranışsal kamu politikaları üzerinde çalışan kurumlar ve çalışmaları anlatılmaya çalışılmıştır. Bunun yanında Türkiye'nin davranışsal kamu politikaları konusunda durumu incelenmeye çalışılmıştır. Konu özelinde Türkçe alanyazın çok kısıtlı kalmıştır. Bu çalışmanın önemi Türkçe literatüre katkı sağlaması beklenen örnek bir çalışma olmasının beklenmesidir. Toplum açısından davranışsal kamu politikaları ile oluşturulmuş müdahalelerin diğer müdahalelere kıyasla daha etkili ve olabileceği görülmektedir. Davranışsal kamu politikalarındaki yasaklar ve vergiler gibi sert müdahalelerin yanında beslenme, organ bağışı, tasarruf gibi toplum refahını etkileyen konulara da müdahaleler de bulunabilmektedir. Türkiye'de davranışsal kamu politikaları uygulamaları da kısıtlı kalmıştır. Bu çalışma politika uygulamaları hakkında bilgilendirici olmaktadır ve örnek teşkil etmesi açısından önem arz etmektedir. Bu bağlamda dünyadaki diğer kamu kurumlarının ve bu kurumların uyguladıkları davranışsal kamu politikalarının incelenmesi önemlidir. Çalışmada davranışsal iktisat kamu politikalarına uyarlanabilir mi, alan çerçevesinde belirlenen kamu politikaları ile toplumsal refah artırılabilir mi, Türkiye özelinde davranışsal iktisat çerçevesinde hangi alanlarda kamu politikaları oluşturabilir ve ne gibi sonuçlar elde edileceği soruları sorulmuştur. Çalışmanın amacı dünyada davranışsal iktisadın kamu politikaları kapsamındaki uygulamalarını araştırarak; Türkiye'de hangi alanlarda bunların kullanılabileceğini ortaya koymak ve buna yönelik çeşitli öneriler sunmaktır. ANAHTAR KELİMELER: Davranışsal İktisat, Devlet Politikaları, Davranışsal Kamu Politikaları, Dürtme, Beklenti Teorisi
Dijitalleşmenin Türkiye ekonomisine etkisinin davranışsal iktisat çerçevesinde değerlendirilmesi
Dijitalleşme, sahip olunan bilgilerin akıllı telefon, bilgisayar, tablet gibi teknolojik bir cihazla okunabilecek, teknolojik ortamlarda düzenlenebilecek ve iş akışlarına dahil edilecek şekilde dijital ortama aktarılma süreci olarak tanımlanabilir. Dijital Ekonomi ise, ekonominin ve dijital olarak gerçekleştirilen işlemlerin birleşmesinden ortaya çıkmış olan ve geleneksel yöntemlerin yanı sıra gelişmiş ve hızla gelişmekte olan teknolojiyle gerçekleştirilen faaliyetler olarak adlandırılmaktadır. İnsan davranışlarının ekonomik kararları üzerindeki etkilerini inceleyen bir bilim dalı olan davranışsal iktisat, insanların dijital platformlarda etkileşimini arttırmasıyla birlikte teknolojinin karar verme süreçlerinde önemli bir etken olduğunu öne sürmekte ve dijitalleşmenin beraberinde getirdiği teknolojik gelişmelerin Türkiye ekonomisine olan etkisini incelemektedir. Bu çerçeve de bu tezin amacı; Türkiye'de dijitalleşmenin ekonomik açıdan etkilerini analiz etmek, dijitalleşen ekonominin unsurlarını, iş modellerini ve dijital ekonomi kapsamında gerçekleştirilen faaliyetleri incelemek, klasik ekonomik modellerin açıklamakta yetersiz kaldığı insan davranışlarını baz alarak, özellikle bireylerin dijitalleşme süreçlerine adapte oluşunu, risk algılarını, teknolojiye karşı tutum ve davranışlarını ve karar alma süreçlerindeki önyargılarını incelemek ve değerlendirmektir.
Tüketicilerin online itkisel satın alma niyetlerinin davranışsal ekonomi yaklaşımları kapsamında incelenmesine dair bir saha araştırması
Geleneksel ekonomi yaklaşımları bireylerin rasyonel olduğunu savunurken, davranışsal ekonomi yaklaşımları belirsizlik ve riskli durumlarda bireylerin karar mercilerinin irrasyonel olduğunu savunmuştur. Çalışmacılar, yapmış oldukları ampirik çalışmalar ile bunu kanıtlamıştır. Bu noktada çalışmada tüketicilerin kararlarına etki eden etmenlerden olan davranışsal ekonomi yaklaşımları ve kişilik yapıları ile online itkisel satın alma niyetleri arasındaki ilişki incelenmiştir. İrrasyonellik ise çalışmada incelenen kavramların ortak paydasını oluşturmuştur. Bu Çalışmada pazarlama stratejilerinde en çok tercih edilen davranışsal ekonomi yaklaşımlarından çerçeveleme etkisi, zihinsel muhasebe ve batık maliyet yanılgısı kullanılmıştır. Davranışsal ekonomi yaklaşımlarının açıklanmasında kullanılan senaryoda, günümüzde hala sürmekte olan Covid-19 pandemisi ile uyarlanmış ve hayali kurgulamanın yerine gerçek şartlar altında sorgulama yapılmış, böylece tüketicilerin online itkisel satın alma niyetilerinin gerçek risk altında değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın amacı, tüketicilerin online itkisel satın alma niyetlerinin davranışsal ekonomi yaklaşımları kapsamında açıklanmasıdır. Devamında da tüketicilerin online itkisel satın alma niyetlerinin kişilik tiplerine göre farklılık gösterip göstermediği incelenmiştir. Amaç perspektifinde çalışmada deney ve kontrol grubu kullanılarak oluşturulan çalışmanın kavramsal modelinde tüketicilerin kararlarını etkileyen faktörlerden davranışsal yaklaşımlar, kişilik tipleri ve bunların online itkisel satın alma niyeti ile farklılık ölçümlemeleri yapılmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerden yüzde ve frekans, Ki-Kare Testi, Bağımsız Örneklem T-Testi, ANOVA analizlerinden yararlanılmıştır. Çalışmanın amacı ışığında ilgili kavramlar açıklanmış ve ilgili literatür taramasına yer verilmiştir. Çalışma verileri yüz yüze ve çevrimiçi anket tekniği ile elde edilmiştir. Verilerin analizi SPSS istatistik paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışmadan elde edilen bulgular; tüketicilerin kazanç ve kayıp durumlarında kararlarının farklılaştığı, online itkisel satın alma niyetinde eklemeli/çıkarmalı seçenek çerçevelemesi ile batık maliyet yanılgısında çekilişle elde etmede farlılık oluştuğu, kişilik tipleri söz konusu olduğunda zihinsel muhasebe ve batık maliyet yanılgısında farklılık meydana geldiği, kişilik tipleri ile online itkisel satın alma niyetleri arasında farklılık oluşmadığı ve son olarak da demografik özelliklerden medeni durum değişkenine göre online itkisel satın alma niyetlerinin farklılık gösterdiği tespit edilmiştir. Sonuç olarak verilen cevaplarda Covid-19'un makro etkisinin olduğu ifade edilebilir.
Pozitif ve negatif duygu durumlarının tüketicilerin satın alma kararları üzerine etkisinin belirlenmesine dair davranışsal ekonomi perspektifinden bir araştırma
Duygular, günlük yaşantımızın önemli bir parçasıdır. Özellikle son dönemde, işletmeler tüketici davranışlarını daha iyi anlamak için duygu kavramına ve fonksiyonlarına ilişkin yapılan araştırmalara önem vermektedirler. Fakat insanlar, uzun süreler boyunca geleneksel ekonomi yaklaşımı tarafından rasyonel varlıklar olarak değerlendirilmiştir. Geleneksel ekonomi yaklaşımına göre insanlar, bazı varsayımlar çerçevesinde hareket eden ve "homoeconomicus" olarak adlandırılan çıkarcı varlıklardır. Davranışsal ekonomi yaklaşımı ise insanı "sadece insan" penceresinden ele almaktadır. Dolayısıyla insanların daima rasyonel davranışlar göstermesinin mümkün olamayacağını savunmaktadır. Bu yönüyle davranışsal ekonomi, psikoloji temelli metotları ile insan davranışlarının "homoeconomicus" varsayımından sapma durumlarını incelemektedir. Duygu durumlarına ilişkin araştırmalar incelendiğinde, satın alma kararları üzerine davranışsal ekonomi perspektifinden yapılan bir araştırmaya rastlanılmamıştır. Bu durum çalışmanın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu tez çalışmasında, yöntem olarak davranışsal ekonominin varsayımsal seçim tekniği kullanılmıştır. Ayrıca davranışsal ekonominin bilimsel araştırma sürecine uygun olarak katılımcı davranışları incelenmiş, bulgular bilimsel yöntemlerle değerlendirilmiş ve geleneksel ekonomi yaklaşımları ile karşılaştırılmıştır. Bu çalışmada anket tekniği kullanılmıştır. Çalışmanın temel amacı, tüketicilerin duygu durumlarının satın alma kararları üzerindeki etkisini davranışsal ekonomi yöntemi perspektifinden belirlemeye yöneliktir. Ayrıca katılımcıların demografik değişkenleri ve tüketici profillerinin satın alma kararı üzerindeki etkisinin belirlenmesi de amaçlanmıştır. Duygu durumları pozitif ve negatif olmak üzere kategorize edilmiştir. Duygu durumlarının satın alma kararları üzerindeki etkisi, davranışsal ekonominin çıpalama, sürü davranışı ve çerçeveleme yöntemleri kapsamında incelenmiştir. Çalışmanın örneklemi 500 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcılara toplam 4 bölüm ve 40 sorudan oluşmaktadır. Anketler demografik bilgiler bölümü, Tüketici Karar Verme Tarzları Envanteri, PANAS Ölçeği'nden oluşmaktadır. Çalışmanın kavramsal modeli kapsamında 9 araştırma sorusu geliştirilmiştir. Verilerin güvenirlik, geçerlik ve normal dağılım durumları belirlenmiştir. Ardından korelasyon analizi, U Testi ve H Testi uygulanmıştır. Tanımlayıcı istatistikleri kapsamında, çıpalama, sürü davranışı ve çerçeveleme yöntemlerinin satın alma kararlarını etkilediğine yönelik güçlü bulgular elde edilmiştir. Ayrıca, çalışma kapsamında geliştirilen araştırma soruları belirlenen testler kapsamında analiz edilmiştir. Çıpalama, sürü davranışı ve çerçeveleme yöntemleri kapsamında, tüketicilerin duygu durumlarının satın alma kararları üzerinde istatistiksel olarak anlamlı sonuçlar verdiği belirlenmiştir.
Davranışsal iktisat bağlamında tüketicilerin ilaç tüketiminde israfa yönelik davranışlarının analizi: Kütahya Dumlupınar Üniversitesi öğrencileri üzerine bir araştırma
Sağlık harcamaları, bireye daha uzun ve sağlıklı yaşama imkanı verir. Devletler, sağlıklı yaşam hakkını tüm fertlere ulaştırabilmek için ilaçlara önemli miktarlarda yatırım yapmaktadırlar. Bu hususta ekonomiye fazla yük binmemesi açısından, ekonomik israfın önlenebilmesi için en etkili tedavi-en düşük maliyetli ilaç hesaplanmasının yapılması gerekmektedir. En etkili tedavi için de AİT (Akılcı İlaç Tüketimi) davranışının yaygınlaşması gerekmektedir. AİT davranışının ilk basamağını doktorlar oluşturur. Etkin tedavi için hastanın yaşına, kilosuna ve hastalığına uygun ilaç yazmalıdır ve uygun dozu belirlemelidir. AİT davranışının ikinci basamağında eczacı bulunmaktadır. Eczacı, reçetesiz ilaç satmamakla yükümlüdür. AİT davranışının üçüncü basamağı hastalardır ve hastaya düşen görevler ise; genel olarak ilaçları zamanında almak, doktorun tavsiye ettiği şekilde ve sürede kullanmak olarak özetlenebilir. Özellikle tamamı kullanılmayan ve kutusu bile açılmadan son kullanma tarihi geçen ilaçlar ilaç israfına neden olmaktadır. Bu çalışmada, Dumlupınar Üniversitesi İİBF öğrencilerinin AİT davranışlarını değerlendirmek ve AOİT (Akılcı olmayan ilaç tüketimi) davranışı sonucu ortaya çıkan israfı ölçmek amacıyla, literatürde yapılmış çalışmalardan derlenerek bir ölçek çalışması uygulanmıştır. Ölçek çalışması sonucunda ekonometrik bir model kurularak çoklu doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Analiz sonucunda, AİT davranışı, doktorun muayenedeki tutumu, AİT davranışında yan etkenler ve ilacı satın alma davranışlarının AOİT davranışı sonucu ortaya çıkan israf üzerinde etkisi olduğu bulguları elde edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Davranışsal İktisat, Tüketici Davranışları, İlaç Tüketiminde İsraf, Akılcı İlaç Tüketimi, Akılcı Olmayan İlaç Tüketimi, Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi
Davranışsal iktisat bağlamında sosyal medya reklamlarının tüketici karar verme tarzlarına ve satın alma niyetine etkisi: Online pazar yerleri örneği
Bu çalışma, davranışsal iktisat bağlamında sosyal medya reklamlarına yönelik tutumun tüketici karar verme tarzlarına ve satın alma niyetine, online Pazar yerleri örneği bağlamında incelemiştir. Sosyal medya reklamları, tüketici karar verme tarzları ve satın alma niyeti kavramlarına ait geçerliliği ve güvenilirliği kanıtlanmış mevcut ölçeklerden yararlanılarak bir anket hazırlanmıştır. Hazırlanan anket; online Pazar yeri markaları olan Gittigidiyor, Hepsiburada, n11.com ve Trendyol markalarından birini kullanan tüketiciler üzerine uygulanmıştır. Anketin uygulandığı toplam 400 kişiden elde edilen veriler, SPSS Statistics 22.0 programlarında analize tabii tutulmuştur. Elde edilen sonuçlar neticesinde bu çalışmada; tüketicilerin sosyal medya reklamlarına yönelik tutumu ile karar verme tarzları arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Ayrıca tüketicilerin karar verme tarzları ile satın alma niyetleri ve sosyal medya reklamlarına yönelik tutumları ile satın alma niyetleri arasında da istatistiksel olarak anlamlı ve güçlü bir ilişkinin olduğu tespit edilmiştir. Çalışma, elde edilen önemli tespitlerin yanı sıra, uygulayıcılara ve gelecek çalışmalara ışık tutması bağlamında da önemli öneriler sunmaktadır.
Yatırımcı davranışlarının etkinliği ve psikolojik yanılsamalar
?Yatırımcı Davranışlarının Etkinliği ve Psikolojik Yanılsamalar? isimli bu çalışmanın amacı, yatırımcıların finansal okuryazarlık ve bilişsel yetenek düzeylerini saptamak ve yatırımcıların finansal okuryazarlık ve bilişsel yetenek düzeyleri ile risk tercihleri ve psikolojik önyargılar arasındaki ilişkiyi belirlemektir. Araştırma kapsamında, ?Geleneksel ve davranışsal finans teorileri nelerdir??, ?Yatırımcı kararlarını etkileyen psikolojik yanılsamalar nelerdir??, ?Türkiye?deki yatırımcıların finansal okuryazarlık ve bilişsel yetenek düzeyleri nedir??, ?Yatırımcıların riskli seçeneklerde tutumları nasıldır??, ?Finansal okuryazarlık, risk tercihleri ve bilişsel yetenekler ile psikolojik yanılsamalar arasında nasıl bir ilişki vardır?? gibi sorulara cevap aranmıştır. Çalışmanın teorik kısmı yerli ve yabancı kaynaklardan hazırlanmıştır. Konuya ilişkin olarak, kütüphanelerden ve veri tabanlarından literatür taraması yapılarak gerekli kitap ve makaleler temin edilmiştir. Uygulama kısmında ise, psikolojik yanılsamalar, finansal okuryazarlık, risk tercihleri ve bilişsel yetenekler arasındaki ilişkiyi ölçmeye yönelik bir saha çalışması yapılmıştır. Yatırımcılara uygulanan anket çalışmasıyla, Türkiye?deki yatırımcıların finansal okuryazarlık ve bilişsel yetenek düzeylerindeki değişmelerin psikolojik önyargılar ve risk tercihleri ile olan ilişkisi değerlendirilmeye çalışılmıştır. Çalışma, giriş ve sonuç bölümleri hariç olmak üzere, üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, finansal kararlarda etkili olan risk ve getiri kavramları ile finansal varlık ediniminde kullanılan teknikler ve rasyonaliteyi esas alan finans teorileri hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde, davranışsal finans ve psikolojik önyargılara ilişkin ayrıntılı bilgi verilmiştir. Çalışmanın üçüncü ve son bölümünde ise, finansal okuryazarlık ve bilişsel yeteneklere ilişkin açıklamalar yapılmış ve yatırımcılara yönelik yapılan anket çalışması ve bulguları anlatılmıştır. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Davranışsal Finans, Beklenti Kuramı, Hevristikler, Finansal Okuryazarlık, Bilişsel Yetenekler
Davranışsal finansın yatırım teorisine katkısı üzerine bir değerlendirme
İktisat ve finans alanlarının büyük bir kısmı insanların rasyonel hareket ettikleri ve ister yatırım isterse de diğer iktisadi karar alma süreçlerinde tam bilgiye sahip oldukları esasına dayanmaktadır. Bu açıdan şimdiye kadar birçok teori ve modeller geliştirilmiştir. Bundan farklı olarak birçok çalışmalarda da insanların irrasyonel davrandıklarını ve böylece iktisadi ve finansal teorilerin piyasayla uyuşmadığı saptanmıştır. Bu çerçevede davranışsallık olgusu gelişerek, kendisine ekonomik kavramların içinde önemli bir yer edinmiştir. Bireylerin rasyonel değil, dış faktörlerden etkilenen, duygu ve düşüncelerine yenik düşebilen bir varlık kabul edilmesi gerektiğini, yatırımcı bireylerin, yatırım kararları alırken sadece risk ve getiriye odaklanmayıp diğer değişkenleri de işin içine katması gerektiğini ve bu kararların fayda maksimizasyonu ilkesine göre değil, olabilecek en iyi ihtimalle verilmesi gerektiğini varsayım olarak nitelendirmiştir. Davranışsal finansta bireyin dış faktörlerden etkilenerek yatırım kararlarında psikolojik ve bilişsel eğilimler sergilemesi, bu kararların verilmesinde önemli bir etken olmuş ve bu eğilimlere karşı stratejilerin oluşturulması bireylerin yatırım kararlarına ışık tutulabileceğine inanılmaktadır.
Questioning the rational expectation assumption of classical economics
Classical economics is founded on the assumption that individuals act as rational agents primarily motivated by self-interest. Within this framework, individuals are often labeled as "homoeconomicus," who are characterized by their immunity to emotional influences when making economic decisions. However, a closer examination of human behavior reveals that people frequently respond to events emotionally. In the 21st century, a collaboration between psychologists and economists led to the emergence of behavioral economics as a subfield of economics. Examples of behavioral economics include studies on the "9-ending price effect," which suggests that when individuals encounter prices ending with 9, they may perceive the product as cheap. To assess the validity of this seemingly irrational perception related to the 9-ending price effect, we employed a methodological approach that involved conducting a survey. This survey examined how individuals make purchase decisions under various price-setting scenarios.