13. ve 15. yüzyıllar arası halk şiirinde gelenek ve eğitim

Bu çalışmanın amacı 13. ve 15 yüzyıllar arası halk şiirinde gelenek ve eğitim unsurlarını incelemektir. Çalışmanın başında öncelikle İslamiyet Öncesi ve İslâmiyet Sonrası Türk Edebiyatı hakkında bilgi verilmiş, tasavvuf, tasavvufun Anadolu'daki etkisi ve tarikatlar konusu üzerinde durulmuştur.Araştırmanın devamında sırasıyla 13., 14. ve 15. yüzyıllarda Anadolu'da genel siyasi ve sosyal görünüm incelenmiş, bunlar hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Ayrıca bu yüzyıllarda dikkati çeken, Hacı Bektâş-ı Velî, Yunus Emre, Said Emre, Âşık Paşa, Hacı Bayrâm-ı Velî, Seyyid Nesîmî, Kaygusuz Abdal, İbrahim Tennûrî, Eşrefoğlu Rûmî gibi şairlerin hayatı ve edebi yönleri üzerinde durulmuştur.Çalışmanın sonraki bölümünde ?Halk Şiirinde Gelenek? konusu ayrıntılı olarak irdelenmiş, 13. ve 15. yüzyıllar arasında belirlemiş olduğumuz halk şairlerimizin şiirlerinde gelenek konusu araştırılmıştır. Bu araştırma sonucunda 13. ve 15. yüzyıllar arasında incelemiş olduğumuz şairlerde ?Mahlâs Kullanma Geleneği?nin ilk örnekleri görülmüştür. Bunun yanı sıra ?Bade İçme? geleneğinin örneği değişik bir şekilde sadece Kaygusuz Abdal'da görülür. ?Usta-Çırak? geleneğinden hareketle mürid-mürşid ilişkisine şiirlerinde yer veren Yunus Emre, Nesîmî ve Kaygusuz Abdal olmuştur. Sadece Yunus Emre'nin Risâlet'ün Nushiyye adlı eserinin sonlarındaki bir beyitte ?Tarih Düşürme? geleneğinin izlerine rastlanılmıştır. ?Nazire Yazma Geleneği?nin ilk örneği XIII. yüzyılda Yunus Emre'nin Ahmed Yesevî'nin bir şiirine yazdığı nazirede görülür. XIV. yüzyılda Said Emre ve Âşık Paşa ile XV. yüzyılda da İbrahim Tennûrî, Yunus Emre'nin birer şiirine nazire yazmışlardır. Âşıklık geleneklerinden biri olan ?Dedim-Dedi Tarzı Şiir Söyleme Geleneği?nin örneğine XV. yüzyılda İbrahim Tennûrî'nin bir dörtlüğünde rastlanılmış; ayrıca yine bu yüzyılda Eşrefoğlu Rûmî'nin bir şiirinin tamamen bu geleneğe örnek teşkil ettiği tespit edilmiştir. Âşıklık geleneklerinden ?Âşık Karşılaşmaları, Askı-Muamma Geleneği ve Saz Çalma? geleneklerinin örnekleri ise XIII. ve XV. yüzyıllar arasındaki incelenmiş olan şairlerin şiirlerinde görülmemiştir. Çalışmanın bu bölümünde ek olarak XIII. ve XV. yüzyıllar arası incelenmiş olan halk şairlerinin şiirlerinde etkileşim konusuna değinilmiş; dikkati çeken noktalar madde başlıkları halinde sıralanmıştır.Çalışmanın bu bölümünde ise XIII. ve XV. yüzyıllar arasında belirlenmiş olan, yukarıda da isimleri geçen, halk şairlerinin şiirlerinde eğitim konusu incelenmiş, o dönem insan eğitiminde ?Din, Tasavvuf ve Genel Ahlâk Anlayışı? olmak üzere üç ana başlığın ön plana çıktığı görülmüştür. Bunlar altında alt başlıklar belirlenip, ulaşılan bulgular sınıflanarak yorumlanmıştır.Sonuç olarak bu çalışma bize, halk şiiri geleneklerinin hepsinin olmasa da bir kısmının ilk örneklerinin XVI. yüzyıldan daha önce görüldüğünü ortaya koyar. Çalışmada örnekleri verilen bu kullanımlar daha sonraki zaman süreci içerisinde gelenek halini alacaktır. Çalışma ayrıca o dönem toplumunun insan eğitimine bakışı ile ideal insanda olması gereken nitelikleri de ortaya koyar. Bu sayede o dönem toplumunun insana ve insan eğitimine bakış açısı, önerdiği insan modeli de ortaya konulacaktır.Anahtar Sözcükler: Halk Şiiri, Tasavvuf, Eğitim, Ahlâk