25-65 yaş arası sağlık çalışanı olan ve olmayan kişilerde sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının karşılaştırılması

ÖZET Giriş ve Amaç: Sağlıklı olmak her insanın temel hakkıdır. İyilik halinin sağlanması ve sürdürülmesi, sağlık çalışanlarının olduğu kadar tüm bireylerin de temel amacı olmalıdır. Bu çalışma ile sağlık çalışanı olan (uzman doktor, asistan doktor, hemşire, ebe vb) ve olmayan bireylerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarının ve etkili faktörlerin ortaya konulması ve değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Materyal ve Metod: Araştırma tamamlayıcı ve kesitsel tipte, vaka kontrol çalışması olarak gerçekleştirilmiştir. Araştırma kapsamında 230 sağlık çalışanı olan ve 240 sağlık çalışanı olmayan kişiye ulaşılmıştır. Değerlendirmede toplam 52 maddeden oluşan Sağlıklı Yaşam Biçimi Davranışları Ölçeği-II (SYBDÖ-II) kullanılmıştır. Bulguların değerlendirilmesinde sayı, yüzde, minimum ve maksimum, ortalama, standart sapma değerleri, ki-kare testi, t testi, Tek Yönlü ANOVA testi ve korelasyon analiz testleri kullanılmıştır. Analizler için SPSS 22 paket programı kullanılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan sağlık çalışanları arasında katılımcıların büyük kısmının doktor (%63,9) oldukları, sağlık çalışanı olmayan bireylerin en sık olarak öğretmen olarak görev yaptıkları (%74,2) saptanmıştır. Tüm SYBD-II alt boyutlarında sağlık çalışanı olmayanların puanları sağlık çalışanlarından daha yüksek tespit edilmiştir. Sağlık çalışanı olan ve olmayanlar arasında sağlık sorumluluğu, fiziksel aktivite, beslenme ve stres yönetimi alt gruplarında farkın istatiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (sırasıyla p=0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001). İki grup arasında SYBDÖ Toplam Puan da anlamlı olarak farklı bulunmuştur (p<0,001). Sağlık çalışanı olan ve olmayan grupta toplam SYBD-II Ölçeği puanı, sağlık sorumluluğu, fiziksel aktivite, beslenme, manevi gelişimi, kişiler arası ilişkileri ve stres yönetimi arasındapozitifkorelasyon saptanmıştır (sırasıyla p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001, p<0,001).Sağlık çalışanlarında yaş ve meslek gruplarına göre SYBD-II puanları arasında anlamlı fark bulunamamıştır.Sağlık çalışanı olmayanlarda yaş ile SYBD'nin ruhsal gelişim, kişilerarası ilişkiler, stres yönetimi alt boyutları arasında pozitif yönde anlamlı ilişki bulunmuştur. Katılımcıların SYBD-II ölçek puanları ile kendilerini sağlıklı hissetmeleri arasında anlamlı pozitif korelasyon tespit edilmiştir. sağlık çalışanlarında, SYBD puanları ile kendilerini streste hissetmeleri arasında anlamlı negatif korelasyon tespit edilmiştir. Sonuç: Sağlık çalışanı olmayanların sağlık çalışanlarına göre SYBDÖ puanları daha yüksek olsa da sağlık çalışanı olmayanların SYBDÖ puanları da ortalama düzeyde kalmıştır.Bu çalışmanın sonuçlarına göre sağlık çalışanı olan bireylerin olmayanlara göre sağlık sorumluluğu daha düşük olduğu, fiziksel aktivitede daha az bulundukları, sağlıklı beslenmeye daha az gayret ettikleri, stres yönetiminde daha az başarılı oldukları ve sağlıklı yaşam davranışlarında bulunma durumlarının daha düşük olduğu ortaya çıkmıştır. Sağlık çalışanlarının sağlıklı yaşam biçimi davranışı geliştirmeleri için hizmet içi eğitim, sigara bıraktırma kursu gibi planlamalar yapılmalıdır.Sağlıklı yaşam konusunda toplum bilincini artırmada medyanın önemli bir rolünün olduğu düşünülmektedir. Sağlığı geliştirmeye yönelik eğitim programlarının artırılması, beslenme, fiziksel aktivite, sigara bıraktırma ve stres yönetimi gibi konulara medyada yaygın bir şekilde yer verilmesi gerekmektedir. Anahtar Sözcükler: Sağlıklı yaşam biçimi davranışları, sağlık çalışanı, sağlık çalışanı olmayan bireyler