Artvin doğaüstü anlatılarda Cazı/Cazi memoratları ve motifsel incelemesi

Artvin bulunduğu coğrafi konum sebebiyle kültürel anlamda zengin bir ildir. Kültürel zenginlikler aile büyükleri tarafından nesilden nesile aktarılmaya ve yaşatılmaya çalışılmaktadır. Fakat teknolojinin ilerlemesi aile bağlarını zayıflatmaktadır. Giderek unutulan gelenek görenek ve halk anlatıları yok olmaya yüz tutmaktadır. Bu tezin amacı, Artvin ve ilçelerinde derlenen sözlü anlatım geleneğimizin bir parçası olan memoratların tasnif ve değerlendirmesini yapmaktır. Uzun kış gecelerinin vazgeçilmezi olan halk hikâyeleri ve doğaüstü anlatıların yok olmaması için geniş bir çevrede derleme yapılmıştır. Bu doğrultuda Artvin il merkezi ve ilçeleri gezilmiştir. İhtiyaç halinde bazı köylere de gidilmiş kaynak kişilerden derleme yapılmıştır. Yaklaşık 185 kaynak kişiden 200 kadar derleme yapılmış ve derlenen metinler konularına göre bölümlere ayrılıp sınıflandırılmıştır. Ulaşılan kaynak kişiler ve metinler hedeflenen sayının altında kalmıştır. Bunun nedeni aile büyüklerinin hayatta olmamaları veya ikinci üçüncü kuşağın anlatılanları unutmuş olmasıdır. Yapılan derlemeler sonucunda elde edilen veriler değerlendirilmiş ve değerlendirme neticesinde memoratlar konularına göre sınıflandırılmış her bir başlığın altında yapılan uygulamalar anlatılmıştır. Yöreden yöreye farklılık gösterse de alkarası, cin, cazı anlatımları birbirine yakındır. İnsanların hayal gücü ve kulaktan kulağa yayılmasıyla bazı değişiklikler görülse de korunmak için yapılan uygulamalar hemen hemen aynıdır. Memoratlarda İslamiyet öncesi ve sonrası dini özelliklerin etkileri görülmüştür. Ortak kültür neticesinde Artvin ve çevresinde çokça görülen memorat anlatımları Anadolu'da da benzer özelliklere sahip anlatımların olduğunu göstermiştir. Memoratların, gelenek, inanç ve kültür unsurlarını barındıran, toplumu ahlaki ve sosyal açıdan yönlendirici etkiye sahip olduğu belirlenmiştir. Anahtar kelimeler: Mit, Efsane, Memorat, Artvin, Cazı/Cazi, Halk Anlatısı, Derleme