Biventriküler ve univentriküler konjenital kalp hastalarının bazı biyokimyasal bulguları ile beslenme durumlarının değerlendirilmesi

Konjenital kalp hastalığı çocuklarda büyüme geriliğine sebep olan kronik bir hastalıktır. Özellikle univentriküler fontan ameliyatı geçirmiş çocuklarda vücut bileşiminde değişme ile birlikte pubertal gecikme, endokrin büyüme faktörlerinde anormallikler, besin alımında yetersizlikler ve fiziksel aktivite düzeyinde azalma görülmektedir. Bu risk faktörlerine rağmen beslenme yetersizliğinin antropometrik ölçümler üzerindeki etkilerini gösteren mevcut pediatrik litaratür yetersizdir. Bu amaçla bu çocuklarda hastalığa bağlı beslenme durumunu değerlendirerek, ameliyat öncesi ve sonrası besin desteği sağlamak önem taşımaktadır. Bu araştırma bu gereklilikleri saptamak ve öngörmek adına Hacettepe Üniversitesi İhsan Doğramacı Çocuk Hastanesi, Kalp ve Damar Cerrahisi Bölümü'nde Eylül 2018 - Ekim 2020 tarihleri arasında ameliyat sonrası kontrole çağrılan biventriküler ve univentriküler konjenital kalp hastası 4-17 yaş arasında 50 çocuk (23 kız, 27 erkek) üzerinde yürütülmüştür. Univentriküler konjenital kalp hastası çocukların (n:24) %45.8'i kız, %54.2'si erkektir. Biventriküler konjenital kalp hastası çocukların (n:26) ise %46.2'si kız, %53.8'i erkektir. Araştırmaya katılan univentriküler ve biventriküler konjenital kalp hastası çocuk ve adölesanlara anket formu uygulanarak hastaya ait genel bilgiler, ailenin sosyo-demografik özellikleri, hastanın beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite düzeyi ve üç günlük besin tüketim kaydı alınmıştır. Hastalara Akdeniz Diyeti Kalite indeksi (KIDMED) anketi ve STAMP (Screening Tool for the Assessment) malnutrisyon ölçeği uygulanmış, antropometrik ölçümleri alınmıştır. Tanita marka biyoelektriksel impedans cihazı ile (BİA) vücut bileşimi ölçülmüştür. Hasta dosyalarından alınan biyokimyasal bulgular değerlendirilmiştir. Yaşa göre vücut ağırlığı (WAZ) skorlarına göre; univentriküler erkek hastaların %28.6'sı, kız hastaların %14.2'si, biventriküler erkek hastaların %37.1'i, kız hastaların %50'sinin çok zayıf (˂-2SD) olduğu saptanmıştır. Yaşa göre boy uzunluğu (HAZ) skorları değerlendirildiğinde ise; univentriküler erkek çocukların %23.1'i, kızların %27.3'ünün, biventriküler erkek hastaların %37.5'i, kız hastaların %33.3'ünün çok kısa (˂-2SD) olduğu saptanmıştır. Beden kütle indeksi (BKI) Z skoru değerlendirildiğinde; univentriküler erkek hastaların %23.1, kızların %27.3'i, biventriküler hastaların erkeklerde %50'sinin, biventriküler hastaların %42.9'unun çok zayıf (˂-2SD) olduğu saptanmıştır. Bioelektrik impedans analizine (BİA) göre univentriküler hastaların %37.5'inin vücut yağ yüzdesi, %33.3'ünün yağsız vücut kütlesi, biventriküler hastaların ise, %42.3'ünün vücut yağ yüzdesi, %23.1'inin yağsız vücut kütlesi düşük bulunmuştur. Çocukların yağsız vücut kütlesi (FFMI); HAZ skor≤-2SD olan hastarda, HAZ skor >-2SD olan hastalardan anlamlı derecede düşük bulunmuştur (p=0.004). STAMP malnutrisyon ölçeğine göre; hastalık tanısı dikkate alındığından, yüksek risk univentriküler hastalarda %67.5 iken, biventriküler hastalarda %46.2 saptanmıştır (p>0.05). STAMP skoru ile yağsız vücut kütlesi arasında negatif yönde orta kuvvetli ilişki saptanmıştır (r=-0.472, p=0.001). Fiziksel aktivite düzeyleri değerlendirildiğinde ise univentriküler hastalarda aktif çocuk bulunmazken, sedanter ve hafif aktif bireyler %50 oranındadır. Biventriküler hastalarda ise orta aktif birey %7.7 iken, hafif aktif birey %73.1 oranındadır, sedanter hasta oranı ise %19.2'dir (p=0.041). Biyokimyasal bulgularına baktığımızda; univentriküler hastaların %50'sinin albumin, biventriküler hastaların ise %15.4'inin albumin değeri düşük saptanmıştır .Univentriküler hastaların KIDMED puanı 4.29±2.77 (orta) iken biventriküler hastaların 4.80±2.48 (orta) olarak saptanmıştır. Univentriküler erkek hastalarda enerji gereksiniminin karşılanma yüzdesi %87.13±21.47'si, kız hastalarda %90.91±23.95'ı, biventriküler hastalarda ise %89±21.37 iken, kızlarda %81.76 ±17.26'dır. Enerjinin proteinden gelen oranı univentriküler erkek hastalarda %14.54±1.56, kız hastalarda %15.45±2.65, biventriküler erkek hastalarda %15.36±1.64, kız hastalarda %15.17±1.99'dur. Enerjinin yağdan gelen oranı univentriküler hastalarda erkek ve kızlarda sırasıyla %37.54±7.97, %38.08±3.70; bivenriküler hastalarda sırasıyla %38.93±3.22, %38.50±4.40'dır. Bu çalışmanın sonucunda özellikle univentriküler fontan ameliyatı geçirmiş kalp hastası çocuklarda, yağsız vücut kütlesinin korunması için, artan enerji ve besin ögesi gereksinimlerinin karşılanması, ideal büyümelerinin sağlanması için ameliyat sonrası dönemde beslenme durumunun değerlendirilmesi ve hastaların belirli aralıklarla takibinin gerekmekte olduğu saptanmıştır. Konjenital kalp hastası çocuklarda beslenme desteği gereksinimleri özel durumlara göre arttırılmalı ve buna uygun protokoller oluşturulmalıdır.