Çevre güvenliği ve uluslararası iş birliği: NATO örneği

Çalışma, birçok akademisyene göre faaliyet alanının başlı başına bir çevre tehdidi olarak algılandığı NATO'nun çevre güvenlik politikasının unsurlarını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Güvenlik kavramı ve kavramın içeriği özellikle Soğuk Savaş sonrası genişlemiş ve derinleşmiştir. Yeni güvenlik kavramının bir parçası olarak çevre, özellikle son dönemde küresel ölçekte tartışılmakta ve korunmasına ilişkin çabalar artmaktadır.NATO Çevre Güvenlik Politikası inisiyatif alma, formülleştirme, uygulama ve değerlendirme olarak adlandırılan dört aşamalı genel politika modeli ile incelenmiştir. İnisiyatif alma aşamasında NATO'nun amacı, doğası ve temel güvenlik görevlerinin ana hatları stratejik konsept belgeleri esas alınarak doküman analizine tabi tutulmuştur. Çevre güvenliğinin NATO bünyesinde nasıl tanımlandığı ve içeriğinin hangi unsurları kapsayacak şekilde oluşturulduğu ise ikinci aşamada çevre güvenliğine yönelik NATO faaliyetleri ve bilimsel projeleri incelenerek sunulmuştur. Uygulama aşamasında çevre koruma yayınları içerik analizine tabi tutularak yorumlanmış ve değerlendirilmiştir. Çevre güvenliği kavramının NATO'nun bilimsel gündemine göreli erken bir dönemde girmiş olmasına rağmen stratejik konsept belgelerinde kendine yer bulması Soğuk Savaş sonrasında gerçekleşebilmiştir. Çevre güvenliği kavramının kapsamı ve içeriği yıllar içerisinde daralarak sadece askeri faaliyetlerin bir sonucu olarak oluşan etkinin giderilmesine odaklanmaktadır. NATO'nun çevre koruma uygulamasının öznesinin kısıtlı çevre ile kuvvetleri olduğu, güvenlik tehditleri olarak kirlilik ve çeşitli ortam zararları ile kültürel varlıklara zararların belirtildiği, yönetsel düzeyde önleyici nitelikte birçok araç tanımlandığı görülmüştür. Bağlayıcılık düzeyi düşük uygulamanın oluşturulmasında uluslararası kabul gören çevre düzenlemelerine yer verildiği ve çok farklı nitelikte belgelerden faydalanıldığı görülmekte birlikte, uygulamanın özellikle barış dönemi gerçekleştirilen askeri faaliyetlerin çevresel etkilerinin giderilmesi için uygun olduğu şeklinde bulgulara ulaşılmıştır. Başta finansal ve siyasi olmak üzere üye ülkelerin itirazları ile çevre konularında küresel ölçekte kabul gören uluslararası kurumların oluşması gibi sebepler NATO çevre güvenlik politikasının kapsam olarak daralması açıklamaktadır. NATO'nun yıllar içerisinde kapsam ve içeriğinin daraldığı çevre güvenliği konusunda küresel kabul gören uluslararası kurumlar bünyesinde çalışmaların basitleştirilerek uygulanmasının uluslararası işbirliğini artıracağı sonucuna ulaşılmıştır.