Diyarbakır'daki taziye evlerinde akut dönem yas sürecinin yaşanması ve yasın ağırlık derecesine etki eden faktörlerin belirlenmesi

Amaç: Bu çalışmada, yakını öldükten sonraki ilk günlerde yas sürecinde bulunan kişilerin durumluk kaygı düzeyleri ve diğer yas tepkilerinin belirlenmesi, yakınlık derecesinin ve cinsiyet farklılığının yas tepkilerine etkisinin saptanması amaçlandı.Metod: Çalışma Diyarbakır ve çevresindeki yerleşim merkezlerinde kurumsal hale gelmiş olan taziye evlerinde yas yaşayan ve ölenin akrabası olan 122 birey (49 kadın, 73 erkek) ile yapıldı. Kontrol grubu olarak taziye dilekleri için gelen ve ölen kişi ile akrabalık bağı olmayan 54 birey (27 kadın, 27 erkek) alındı. Tüm katılımcılara çalışma hakkında bilgi verildi ve izinleri alındı. Katılımcılara sosyodemografik veri formu, durumluk kaygı envanteri ve yasta ortaya çıkabilecek olan duygusal-davranışsal tepkilerin bir listesi sunuldu.Bulgular: Birinci derece akrabalarda akut yas daha şiddetli yaşanmaktadır (F=13.976, p<0,001) ve durumsal kaygı puanları daha yüksektir (DKE ortalaması birinci derece akrabalarda 53.3±8.9; ikinci derece akrabalarda 44.1±9.6; üçüncü derece akrabalarda 43.9±11.6 idi). Ölümün ani olması yas şiddetini artırmaktadır; ani ölenlerin yakınlarındaki DKE puanı 51.8±8.9; ölümü beklenenlerin yakınlarındaki DKE puanı 45.8±11.4 bulundu (t=3.257, p<0.001). Çalışma grubundaki kadınlarda yas semptomları daha şiddetlidir; kadınlarda DKE puanı 53.7±8.2; erkeklerde 45.4±10.8 bulundu (t=4.571, p<0.001). Kontrol gurubu ile kıyaslandığında akrabalardaki psikofizyolojik tepkilerinin daha yoğun olduğu saptandı (Örneğin; ölenle ilgili yoğun düşünceler ve hayaller içinde bulunma belirtisi için z=5.009, p<0.001).Sonuç: Yas kültürden kültüre ve bireyden birey çeşitlilik gösteren bir süreçtir. Yakınlık derecesi artıkça ve ölüm beklenmedik ve ani olunca yaslı kişiler daha çok etkilenmekte, kaygı düzeyleri daha yüksek çıkmaktadır. Kadınlar yas sürecinde erkeklerden daha çok etkilenmektedir.Anahtar kelimeler: Akut yas, akrabalık, cinsiyet, durumluk kaygı envanteri