El-Kisa'i'nin Kurtibi tefsirinde nahiv ve sarf görüşleri / al-Kisa'i's grammatical and morphological opinions in al-Qurtubi's interpretation: Collection and study

Bu tezde Kurtubî'nin el-Câmi' li ahkâmi'l-Kur'ân isimli tefsirinde Kisâî'nin sarf ve nahivle ilgili görüşleri biri araya getirilip, analiz edilmiştir. Kisâî Kufe dil okulunun önemli temsilcilerinden olup hem kendi dönemi hem de kendinden önceki zamanlarda yaşayan alimlere yaptığı eleştirilerle bilinir. Araştırmanın önemi Kisâî'nin bu ilmi konumundan kaynaklanmaktadır. O, büyük meşhur dil âlimlerinden kabul edilir. Analitik olarak yapılan bu araştırma irabın lafızların delaletine etkisini ve Kisâî ve onun gibi nahivcilere göre bazı ayetlerin nasıl farklı şekilde anlaşıldığını ortaya koymaktadır. Araştırmanın hedeflerini gerçekleştirmek için Kurtubî tefsirinden konuyla ilgili malzemelerin toplanmasında, Kisâî'nin görüşlerinin ve Kurtubî tefsirine etkilerinin değerlendirilmesinde betimleyici analitik yöntem kullanılmıştır. Araştırmada ulaşılan neticelerden önemlileri şunlardır: Kisâî lafızların delelatiyle ilgili farklı konularda görüş beyan etmiştir. Bunlardan bir kısmı lafızlarla ilgiliyken diğer bir kısmı manayla ilgilidir. Başta nahiv olmak üzere lügatle ilgili konularda Kurtubî Kisâî'nin görüşlerini nakletmiştir. Kisâî'den yapılan nakiller daha çok kıraatlerin delaletiyle ilgili hususlarda olmuştur. Kisâî'nin görüşleri ölçülü ve dengeli olup, delile göre belirlenmiştir. Kisâî bir mezhep veya şahsa körü körüne bağlanmamıştır. Onun cümleler, nevâsih ve kardeşleri konularındaki görüşlerinin, nahiv manasının tespitinde büyük etkileri olmuştur. Kisâî 'nin hazf konusunda takip ettiği ince nahve uygun bir metot, onun lügat ve belâgat konularındaki maharetine delalet etmektedir. Takdîm te'hîr, hazf ve zikrin delaleti kıyâsî nahiv konularına uygun olarak yapılmıştır. Kisâî belirtilen bu hususların tamamında alimlerin genel kabullerinin dışına çıkmamış, cumhura muhalefet ettiği birkaç hususta ise doğrudan delile tabi olmuştur. Tarif ve tenkir konuları ise çeşitlidir. Onun bu konuyla ilgili görüşleri bir şeyi benzerine veya zıddına kıyas etmeye düşkün olduğunu gösterir. Fiil cümlelerinde özellikle de lâzım ve müteaddî fiilerde çok dikkatli davranmıştır. Görüşlerini Arapların sözleriyle güçlendirmiştir. Fakat fâil konusunda bütün alimlere muhalefet etmiştir. Kisâî tâbiîler konusunda birçok mezhebin görüşünü takip etmiş, bu görüşler kendisinden sonra ekol haline gelmiştir. O tebiyyeti lafız ve mahalde olan ile sadece lafızda olan şeklinde ikiye ayırmıştır. Anahtar Kelimeler: Arapça, Kisâî, Kurtubî, Câmi'u'l-beyân, Görüşler.