Farklı etnik gruplara ait konut mimarisinde "şeffaflık" kavramının "mahremiyet olgusu" açısından incelenmesi: "Geleneksel Midyat evleri örneği"

Toplumların sosyo-ekonomik ve sosyo-kültürel özellikleri birbirinden farklıdır. Her toplumun farklı yaşam tarzı, farklı dini inancı ve farklı kültürel öğeleri vardır. Bu farklılıklar toplumun mahremiyet olgusunu oluşturmaktadır. Toplumlara göre değişkenlik gösteren bu mahremiyet olgusu mimari yapılaşmada şeffaflık kavramının da değişkenlik göstermesine neden olmuştur. Bu değişkenliklerin elverdiği ölçüde mimarinin biçimlenmesini etkileyen şeffaflık kavramı, değişen dünya koşulları ve çağın gereksinmelerine uygun olarak kullanıcıyı yönlendirmekte olup, kullanıcıya işlevsel ve simgesel mesajlar vermektedir. Şeffaflık kavramı, kullanıcıda çağrıştırdığı düz anlam ve yan anlamlar sayesinde mimari yapıların kullanıcı tarafından algılanması ve bu yapıların yorumlanmasında çok önemli bir tasarım kriteridir. Bu bağlamda çalışmada ilk olarak şeffaflık kavramı, mahremiyet olgusu ve Geleneksel Midyat Evleri ile ilgili kapsamlı bir literatür taraması yapılmıştır. Literatür çalışmasından elde edilen veriler sonucunda çalışmanın kapsamı, sınırlılıkları ve materyal olarak kullanılacak olan alan belirlenmiştir. Çalışma kapsamında mahremiyet ve şeffaflık kavramları tanımlanarak, bu kavramların mimariyle olan ilişkisi ve mimariye yansıma türleri incelenmiştir. Mahremiyet olgusu açısından şeffaflık kavramının mimariye nasıl yansıdığı araştırılmıştır. Bu araştırmalardan elde edilen veriler sonucunda çalışma alanı olarak seçilen; farklı etnik yapı ve farklı kültürden birçok topluluğu içinde barındıran Midyat ilçesindeki Geleneksel Midyat Evleri incelenmiştir. Geleneksel Midyat Evleri; literatür taramaları, yerinde gözlem ve farklı kullanıcı profilleri ile yapılan anketler sonucunda elde edilen veriler doğrultusunda değerlendirilerek, farklı etnik toplulukların mahremiyet olgusu ve yaşam tarzları belirlenmiştir. Yaşam tarzlarına bağlı olarak oluşan bu mahremiyet ölçütlerinin şeffaflık açısından mimari yapıya yansımaları tespit edilmiştir. Bu kapsamda; Midyat'ta yaşayan farklı etnik grupların konutlarındaki şeffaflık anlayışları tespit edilerek bu anlayışlarının mimarlıkta kullanım şekilleri ve bunların nedenleri incelenerek örneklerle açıklanmıştır. Sonuç olarak; Midyat'ta yaşayan farklı etnik gruplara, sosyo-kültürel yapılarını, inançlarını ve yaşam tarzlarını sorgulamak için uygulanan anketler, istatistiksel analizler için SPSS for Windows version 24.0 paket programı kullanılarak yüzdelerle değerlendirilmiştir. Sorulara verilen cevapların skorlarının normal dağılıma uygunluğu Shaphiro Wilk Testi ile test edilmiş, normal dağılıma sahip olmayan skorların 3 etnik grup arasında karşılaştırılmasında Kruskal Wallis Testi ve Kruskal Wallis Testine göre anlamlı bulunan skorların etnik gruplar karşılaştırılmasında ise Dunn Çoklu Karşılaştırma Testi yapılmıştır. Bu testler yapılırken P<0.05 istatistiksel olarak anlamlı kabul edilmiştir. Etnik grupların mahremiyet anlayışlarının, Geleneksel Midyat Evleri'ne şeffaflık olarak görsel, yapısal, algısal, kültürel ve psikolojik boyutlarının hangisinde etkili olduğu araştırılmıştır. Daha sonra farklı etnik gruplara ait Geleneksel Midyat Evleri karşılaştırılarak; bu grupların kültürleri, inançları ve yaşam tarzlarına göre şekillenen mahremiyet olgularının konutlarının şeffaflığını nasıl etkilediği belirlenmiştir. Çalışmada toplumların yaşam tarzı ve mahremiyet olgusunun; içinde yaşadıkları konutun biçimlenmesini, hem iç mekan düzenlemesinde hem de dış dünyayla olan bağlantıda yani cephelerdeki şeffaflık oranıyla etkilediği anlaşılmıştır. Bu bağlamda; bir mimari yapı tasarlanırken, o yapıda yaşayacak olan kullanıcı profilinin ait olduğu toplumun yapısı her yönüyle dikkate alınarak tasarım yapılmalıdır. Toplum yapısı dikkate alınarak tasarlanan mimari tasarımların kullanıcı konforu ve memnuniyetinin sağlanması açısından çok önem teşkil ettiği düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler: Midyat, Konut, Şeffaflık, Mahremiyet, Etnik Gruplar