Fethullah b. Ebî Yezîd'in hayatı, Tefsîru Ayeti'l-Kürsî adlı yazma eserin tahkiki ve değerlendirilmesi

Tefsir ilmi, Kur'anı Kerim ile olan ilişkisi, bağı, Kuran'ın maksatlarını, delaletlerini ve mânalarını açıklaması, insanlara en faydalı ilimlerden olması sebebiyle ilimlerin en şereflisi ve en önemlisidir. Tefsir ilmi usûl, bilim, marifet, mânaları idrak gerektirmesi, maksatları doğru anlama, fert ve ümmet üzerinde büyük etkileri olması sebebiyle en zor ve tehlikeli bilimlerden biridir. Cenâb-ı Hâk bu ümmet için tarih boyunca ömürlerini Kur'ân-ı Kerim'i öğrenmek ve öğretmekle geçiren imamlar, âlimler ve müfessirler bahşetmiştir. Bu âlimlerden bazıları tanınmış meşhur olmuş ve eserleri araştırılıp incelenmiştir. Bazılarının da el yazmaları kütüphane arşivlerinde hapsolmuştur. İşte onlardan birisi de bu araştırmanın bilimsel olarak incelemeyi ve üretmeyi amaçladığı, "Tefsîru Ayeti'l-Kürsî" el yazmasının müellifi, Fethullah b. Ebî Yezîd eş-Şirvânî'dir. Bu araştırma akademik düzlemde Kur'an-ı Kerim'in bu ümmete ve mirasına olan hizmetini onurlandırmaya matuf olmak üzere; tabakât müelliflerinin onu tarif ederken bilgisi karşısında şaşkına döndükleri hicri dokuzuncu asrın en önemli tefsir âlimlerinden eş-Şirvânî'yi tanıtmayı amaçlamaktadır. Çalışma; "Fethullah b. Ebî Yezîd eş-Şirvânî kimdir? Tefsirinin kaynakları nelerdir? Ayete'l Kürsi tefsirindeki metodu nedir?" Soruları çerçevesinde şekillenmiştir. Tespitler eserin nüshâları ile bunlar arasındaki karşılaştırmaya dayanmaktadır. Çalışma ayrıca eş-Şirvânî'nin tercemesinde betimleyici-analitik yaklaşıma dayanmakta ve tefsir metodunu ve kaynaklarını incelemektedir. Yapılan bu çalışma birçok sonuca ulaşmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır; 1. Bazı biyografi müellifleri onu Fethullah b. Şükrullah şeklinde kaydetmişlerdir. Bu yanlıştır. Gerçek şu ki, çoğu tercümanın söylediği gibi o, İbn Ebî Yezîd'dir. 2. El-Bağdâdî, onun ölüm yılını hicri 857 olarak belirleyerek kanaatimizce hata yapmıştır. Terceme müellifleri eş-Şirvânî'nin ölüm yılı konusunda ihtilaf etselerde o yıl hayatta olduğu hakkında ittifak etmiştir. Râcih görüşe göre ölüm yılı hicri 891'dir. 3. eş-Şirvânî'nin Ayete'l-kürsî tefsirindeki metodu mesur tefsir yöntemi şeklindedir. O tefsir yaparken ayetleri yine bazı ayetler, Hz. Peygamberin sünneti, sahabe ve tâbiîn kavli ile tefsir eder. Fethullah b. Ebî Yezîd eş-Şirvânî'nin kaynaklarının başında Râzî, Zemahşerî ve Gazzâlî'nin eserleri gelir. eş-Şirvânî tefsirinde lügât ve belâgata da ayrı bir önem verir.