Hayat bilgisi konularında yapılan nitel çalışmaların incelenmesi: Bir meta-sentez çalışması

Eğitim kavramı, toplumların kalkınmasında ve huzurunda önemli bir yere sahip olmakla birlikte, bilim ve teknoloji ile paralel ve onlarla aynı süreçlerde değişiklik göstererek sürekli gelişme çabasındadır. Bir toplumun tüm yönlerinin aynı anda kalkınmasında ve milletlerin çağdaşlaşmasında eğitim, çok kritik bir yere sahiptir. Bireylerin yaşamlarının ilk yıllarında, eğitim ve öğretim açısından planlı ve programlı olarak sürece dâhil olduğu zamanlar ilkokul yıllarıdır. Bireylerin okul hayatının ilk yılları olan bu dönemler, onların kişilik ve karakterlerinde önemli bir yere sahiptir. Örgün eğitimle karşılaşılan bu dönemlerde, bireyleri, gündelik ve faydalı bilgilerle donatmak , tüm hayatlarını etkileyen kişilik özelliklerinin temelini atmak için Hayat Bilgisi dersi ilkokulun 1, 2 ve 3. sınıfında okutulmaktadır. Aslında hayatın kendisi olan Hayat Bilgisi dersi, kendisinde barındırdığı önem ölçüsünde, araştırmacıların hangi konularda nasıl çalışma yaptığı, araştırmacıların bu çalışmalarında hangi bulgulara ulaştığı ve bunları nasıl yorumladığı önem arz etmektedir. Araştırmaya dâhil edilme şartlarını taşıyan çalışmaların değerlendirilmesi, yine bu çalışmaların benzer ve farklı bulgularının belirlenmesi, yeni bulgu ve sonuçlara ulaşılarak alanda hangi konularda ne tür çalışmalar yapılmasına gereksinim olduğu için böyle bir çalışmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Bu araştırmanın amacı da Hayat Bilgisi konularında yapılan nitel çalışmaların belirlenerek araştırmaya dâhil edilme şartlarını taşıyan çalışmaların bulgularını meta-sentez yöntemi ile incelemektir. YÖK Tez Merkezi veri tabanında "Hayat Bilgisi" anahtar sözcükleri ile tarama yapılmış, yapılan taramalar sonucunda 148 Yüksek lisans tezi, 28 Doktora tezi ve 1 Sanatta Yeterlilik tezi olmak üzere toplamda bulunan 177 adet çalışmanın içerisinden araştırmaya dâhil edilme ölçütlerini taşıyan araştırmalardan 38 tanesi, uzman görüşlerinden yararlanarak tespit edilmiş ve örneklemi oluşturmuştur. İzin konusunda kısıtlama yapılmış 43 adet çalışma, araştırmaya dâhil edilmemiştir. Araştırmaya dâhil edilen her bir yüksek lisans ve doktora tezleri ayrıntılı bir şekilde incelenerek kodlaması yapılmış ve bilgisayar ortamında kayıt altına alınmıştır. İncelenmesi gerçekleştirilen araştırmalar Z1, Z2, Z3… Z… olarak kodlanmıştır. Araştırma sonunda elde edilen bulgular tablolar halinde gösterilmiştir. Bulgular yorumlandığında sonuç olarak, eğitim ve öğretimin çağın ihtiyaçlarına göre düzenlenmesi, yaşantısal ve öğrenciye görelilik ilkesiyle paralel gelişmesi gerektiği saptanmıştır. Hayat Bilgisi dersinde kullanılan strateji, yöntem ve tekniklerle ilgili yapılan nitel çalışmalar incelendiğinde, örnek olay yöntemi, müzikle öğretim, müze uygulamaları, aile katılımı etkinlikleri ile ilgili çalışmalar yapıldığı görülmüştür. Bu çalışmaların uygulanma aşamasından önce verilen eğitimlerle öğretmen, öğrenci ve ailelerin algılarının olumlu yönde değiştiği belirlenmiştir. Hayat Bilgisi dersinin başka ülkelerdeki örnekleriyle karşılaştırıldığı çalışmalar incelendiğinde, sadece Fransa ile karşılaştırma yapıldığı görülmüştür. En fazla lisansüstü çalışmanın Marmara Üniversitesinde yapıldığı saptanmıştır. 33 adet yüksek lisans, 5 adet ise doktora çalışması yapıldığı belirlenmiştir. Araştırma modeli olarak en sık doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Buna bağlı olarak en fazla veri dokümanlardan toplanmış ve toplanan bu veriler yine en fazla içerik analizi ile incelenmiştir.