HIV pozitif hastaların nöropsikiyatrik belirti profilleri ve bilişsel fonksiyonlarının değerlendirilmesi

Amaç: Çalışmamızda HIV/AIDS tanısı konulmuş hastaların nöropsikiyatrik belirti profillerinin ve bilişsel fonksiyonlarının değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Materyal ve Metod: Çalışmamız tanımlayıcı ve kesitsel nitelikte bir çalışmadır. Çalışmanın örneklemi, Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi Hastanesi Enfeksiyon Hastalıkları kliniğinde 2010-2021 yılları arasında HIV tanısı alan ve takip edilen 80 hastadan oluşmaktadır. Hastaların demografik bulguları, ilaç kullanımı, viral yük (HIV RNA) ve CD4+T lenfosit hücre sayısı kaydedildi. Çalışmada veri toplama aracı olarak; "Standardize Mini Mental Test (SMMT)", "Hamilton Depresyon Değerlendirme Ölçeği (HDDÖ)", "SCL-90-R Psikolojik Belirti Tarama Testi" ve "Montreal Bilişsel Değerlendirme Ölçeği (MoCA)" kullanıldı. Bulgular: SMMT ölçeğine göre 7 (%8,8) hastada bilişsel bozukluk, MoCA ölçeğine göre 22 (%27,5) hastada bilişsel bozukluk bulundu. Evli olmanın, heteroseksüel olmanın ve eğitim düzeyinin düşük olmasının bilişsel bozukluğu arttıran önemli faktörler olduğu bulundu. Hastaların 29'unda (%36,3) depresyon bulundu. CD4+ sayıları 200`ün altında olanların ve HIV-RNA pozitif olanların daha fazla depresif puanlar aldıkları bulundu. SCL90-R ölçeğine göre 8 (%10,1) hastanın genel psikolojik durumunun bozuk olduğu bulundu. Eğitim düzeyi düşük olan ve CD4+ sayıları 200`ün altında olan hastaların somatizasyon puanlarının daha yüksek olduğu bulundu (sırasıyla p=0,007, p=0,013). CD4+ sayıları 200`ün altında olanların fobik anksiyete puanları daha yüksek olduğu bulundu (p=0,043). SMMT ve MoCA puanları ile HDDÖ puanları arasında negatif yönde orta düzeyde bir ilişki (sırasıyla p=0,001, p=0,003), SMMT puanları ile SCL-90-R arasında negatif yönde orta düzeyde bir ilişki bulundu (p=0,025). Sonuç: HIV/AIDS tanılı bireylerin nöropsikiyatrik profilleri ve bilişsel fonksiyonlarının olumsuz etkilendiği, düşük eğitim düzeyinin ve geç dönemde tanı almanın en önemli risk faktörleri olduğu görülmektedir. Bu nedenle özellikle sosyokültürel düzeyi düşük insanlarda hastalık ve korunma yolları konusunda farkındalık sağlanması, HIV/AIDS tanılı hastaların takip ve tedavi sürecinde nöropsikiyatrik belirti profilleri ve bilişsel fonksiyonları açısından titizlikle değerlendirilmesi gerektiği düşüncesindeyiz. Anahtar kelimeler: HIV enfeksiyonu, AIDS, nörobilişsel bozukluk, depresyon, ruh sağlığı