İkinci Dünya Savaşı'nda ve sonrasında İran (1938-1953)

Bu tez İran Şah'ı Rıza Pehlevi iktidarının başlaması ile İran ülkesinde meydana gelen siyasi gelişmelerin giderek kudretli bir yapıya dönüşmesi sonrasında İngiltere ve Sovyetler Birliğine Karşı geliştirilen politikalar ile başlar. İkinci Dünya Savaşı öncesinde geleneksel İran düşmanları olarak görülen İngiltere ve Sovyetler Birliğinin İran'ı, sömürü alanı olarak paylaşmalarına karşılık Rıza Şah, yükselen Alman siyasetine yaklaşmaktadır. İkinci Dünya Savaşının başlangıcında Almanlar Avrupa'da üstün göründükçe İran Şahı'nın politikaları da Almanya'dan yana gelişmektedir. Yapılan anlaşmalar ve açıklamalar ile İran, Almanya'yı geleneksel düşmanlarına karşı dengeleyici güç olarak göstermektedir. İkinci Dünya Savaşının seyri içinde İran, İngiltere ve Almanya tarafından işgal edilir ve Alman etkisinden temizlenir. Artık yeni bir işgal sürecine giren İran'da Şah ve iktidar değişimleri yaşanır. Amerika Birleşik Devletleri'nin savaşa dâhil olması Müttefiklerin, İran'ı Sovyetler Birliğine yardım gönderilen güvenli bir liman ve koridor olarak kullanmalarını sağlayacaktır. İran, İkinci Dünya savaşı boyunca ve savaş sonrası dönemde işgalin etkisiyle iç karışıklık, ekonomik sıkıntı ve siyasi çekişmelerin gölgesinde, nüfuz ve petrol ayrıcalıkları mücadelesine sahne olacaktır. Bu mücadelenin sonunda İran tek parça kalsa da kendini istikrarsızlık içinde ve dış destekli bir darbe sürecinde bulacaktır. Anahtar Kelimeler: Rıza Han, Rıza Şah, İkinci Dünya Savaşı, Muhammed Rıza Şah, Müttefikler, Almanya, Tudeh, Azerbaycan, Musaddık.