İlkokul müdürlerinin dağıtımcı liderlik davranışları ile öğretmenlerin motivasyon ve yaratıcılık düzeyleri arasındaki ilişki(Diyarbakır ili örneği)

Bu araştırmanın amacı; kamu ilkokullarında görevli öğretmenlerin algılarına göre, ilkokul müdürlerinin dağıtımcı liderlik davranışları ile öğretmenlerin motivasyon ve yaratıcılık düzeyleri arasındaki ilişkiyi saptamaktır. Araştırma genel ve ilişkisel tarama modeline dayalı olarak yapılmıştır. Araştırmanın evrenini, 2013-2014 eğitim-öğretim yılında Diyarbakır İli merkez ilçe ve bağlı 13 ilçe merkezinde görev yapan 4552 ilkokul öğretmeni oluşturmaktadır. Random yöntemi ile evrenden seçilen 1000 öğretmene veri toplama araçları uygulanmış ancak 842'si değerlendirmeye alınmıştır. Araştırmada araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan üç alt boyut ve 37 sorudan oluşan "Dağıtımcı Liderlik Ölçeği", öğretmenlerin motivasyon düzeylerini belirlemek amacıyla iki alt boyut ve 19 sorudan oluşan "Öğretmen Motivasyon Ölçeği" ve öğretmenlerin yaratıcılık düzeylerini belirlemek üzere üç alt boyut ve 28 sorudan oluşan "Öğretmen Yaratıcılığı Ölçeği" kullanılmıştır. Verilerin analizinde aritmetik ortalama, standart sapma, yüzdelik değer, t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), korelasyon analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırma sonucunda ulaşılan bazı önemli bulgular şunlardır: 1. İlkokullarda görev yapan öğretmenlerin ilkokul müdürlerinin dağıtımcı liderlik davranışları ile ilgili alt boyutlardaki algılarının ortalamaları; açık liderlik için "çok katılıyorum" ( =3,49), okul kültürü için "orta düzeyde katılıyorum" ( =3,29), çalışanların katılım ve dinamikliği için ise "çok katılıyorum" ( =3,43) düzeyinde saptanmıştır. Tüm ölçek bazındaki puan ise "çok katılıyorum" ( =3,40) düzeyinde bulunmuştur. 2. İlkokullarda görev yapan öğretmenlerin motivasyon düzeylerine ilişkin algılarının alt boyutlardaki ortalamaları içsel motivasyon için, "çok katılıyorum" ( =3,61), dışsal motivasyon" için "tamamen katılıyorum" ( =4,33) düzeyinde saptanmıştır. Tüm ölçek bazındaki puan ise "çok katılıyorum" ( =3,99) düzeyinde saptanmıştır. 3. İlkokullarda görev yapan öğretmenlerin yaratıcılık düzeylerine ilişkin alt boyutlardaki algılarının ortalamaları uzmanlık için "tamamen katılıyorum" ( =4,21), yaratıcı düşünme becerisi için "çok katılıyorum" ( =3,82), motivasyon için ise "orta düzeyde katılıyorum" ( =3,20) olarak saptanmıştır. Tüm ölçek puanı ise "çok katılıyorum" ( =3,78) düzeyinde saptanmıştır. 4. İlkokul öğretmenlerinin, ilkokul müdürlerinin dağıtımcı liderlik davranışlarına ilişkin algıları arasında "öğrenim durumu", "cinsiyet", "medeni durum", "branş veya sınıf öğretmeni olma" ve "mesleki kıdem" değişkenlerine göre dağıtımcı liderlik ve alt boyutlarında anlamlı bir farklılık bulunmaz iken, "okul büyüklüğü" ve "görev yaptıkları yer" değişkenlerine bağlı olarak anlamlı bir fark saptanmıştır. 5. İlkokul öğretmenlerinin motivasyon düzeylerine ilişkin algıları arasında; "öğrenim durumu", "medeni durum", "branş veya sınıf öğretmeni olma" değişkenlerine göre öğretmen motivasyonu ve alt boyutlarında anlamlı bir farklılık bulunmaz iken, "cinsiyet", "mesleki kıdem", "okul büyüklüğü" ve "görev yaptıkları yer" değişkenlerine bağlı olarak anlamlı bir fark saptanmıştır. 6. İlkokul öğretmenlerinin yaratıcılık düzeylerine ilişkin algıları arasında; "medeni durum" ve "okul büyüklüğü" değişkenlerine göre öğretmen yaratıcılığı ve alt boyutlarında anlamlı bir farklılık bulunmaz iken "öğrenim durumu", "cinsiyet", "mesleki kıdem", "branş veya sınıf öğretmeni olma" ve "görev yaptıkları yer" değişkenlerine göre anlamlı bir fark saptanmıştır. 7. İlkokul yöneticilerinin dağıtımcı liderlik davranışları ile öğretmenlerin motivasyon düzeyleri arasında pozitif yönde ve "orta düzeyde" (r=0,443) anlamlı bir ilişki bulunmuştur. 8. İlkokul yöneticilerinin dağıtımcı liderlik davranışları ile öğretmenlerin yaratıcılık düzeyleri arasında yine pozitif yönde ve "orta düzeyde" (r=0,432) anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: Liderlik, dağıtımcı liderlik, öğretmen motivasyonu, öğretmen yaratıcılığı.