Kâtip Çelebi ve Galileo Galilei'nin din, bilim ve felsefe anlayışlarının karşılaştırılması

Çalışmamız XV-XVI. yüzyıllar arasında farklı coğrafyalarda yaşamış olan önemli iki bilim insanı Kâtip Çelebi ve Galileo Galilei özelinde din, bilim ve felsefe alanındaki görüşlerini disiplinler arası bir perspektifle ele alan karşılaştırılmalı bir incelemedir. "Kâtip Çelebi ve Galileo Galilei'nin Din, Bilim ve Felsefe Anlayışlarının Karşılaştırılması" başlıklı bu tezimizin amacı, Kâtip Çelebi ve Galileo Galilei'nin din, bilim ve felsefe anlayışlarının karşılaştırılması yapılarak çalışmayı, karşılaştırılmalı literatüre kazandırmaktır. Araştırma, Orta Çağ'da gerek İslâm gerekse Batı dünyasında din, bilim ve felsefe düşüncesinin dini otorite ve düşüncelerden beslendiği, etkilendiği ve etkilediği, bu doğrultuda din, bilim ve felsefe alanlarına açıklama getirildiği anlaşılmıştır. Bu çerçevede Kâtip Çelebi ve Galileo Galilei, bulundukları dönem içerisinde din, bilim ve felsefe hakkında kendi düşünce ve çalışmalarını biçimlendirdiği anlaşılmıştır. Araştırmada, dinin, dini düşüncenin, dini otoriterlerin, bilimin, bilimsel ve felsefi bakışın aynı zamanda siyasi gücün önemli birçok alanda etkisi ve etkinliği anlaşılmıştır. Böylelikle dine ait olduğu varsayılan veya din diye kabul edilen bağnazlıkların ve taassubun, ilerlemeyi ve yenilikleri geciktirdiğine dair çıkarımlar elde edilmiştir. Eleştirel bakışın ve düşüncenin önemi, boş inanç ve kabullerin nelere mal olduğu, bilgi ve bilimin değerinin önemi gibi bulgular ortaya çıkmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde, İslâm ve Batı düşüncesinde din, bilim ve felsefe kavramlarının ne anlama geldiği ve işlevinin ne olduğu hakkında karşılaştırılma yapılarak ele alınmıştır. İkinci bölümde ise Kâtip Çelebi ve Galileo Galilei'nin yaşadıkları dönem, ilmi kimlikleri ve din, bilim ve felsefe anlayışları karşılaştırılmalı olarak yer verilmiştir. Çalışmada, betimlemeli tarama modeli ve nitel araştırma yöntemlerinden doküman inceleme ve içerik analizi kullanılmıştır. Böylece Kâtip Çelebi ve Galilei Galileo'nun hem dönemlerinin hem de iki bilim insanının din, bilim ve felsefe kavramları hakkındaki düşüncelerine tümevarımsal bir metotla ulaşılmıştır. Anahtar kelimeler: Kâtip Çelebi, Galileo Galilei, Din, Bilim ve Felsefe