Mustafa Celâleddin Paşa (Konstanty Borzecki) 1826-1876

1848 İhtilali'nden sonra I. Ferdinand'ın yerine imparator olan Jozeph'in, Avusturya ve Macaristan'ı tek devlet olarak birleştireceğini açıklaması üzerine, Kossuth 1849'da Macaristan'ın Avusturya'dan ayrılarak bağımsızlığını kurduğunu açıklamıştır. Avusturya'ya yardıma gelen Rus orduları karşısında mağlup olan Kossuth ve yandaşları ülkelerini terk ederek çeşitli Avrupa ülkelerine ve Osmanlı Devleti'ne sığınmak durumunda kalmışlardır. Sultan Abdülmecid, Kossuth ve diğer Macar mültecilerini Avusturya'ya teslim etmeyerek Osmanlı devlet kademelerinde istihdam etmiştir. Osmanlı Devleti'ne iltica etmiş bulunan şahıslardan biri de Konstanty Borzecki'dir. Leh asilzadelerinden olan bu zat Müslüman olarak Mustafa Celâleddin Paşa adıyla uzun yıllar Osmanlı ordusunda görev yapmıştır. Harp Mirlivası Ömer Paşa'nın kızı Saffet Hanım ile evlenmiş, bu evlilikten Hasan Enver (Ferik Hasan Enver Paşa) ve Ali Seyfi adında iki oğlu olmuştur. Osmanlı Devleti'nin Rusya ile yaptığı muharebelerde etkin rol oynamış olan Mustafa Celâleddin Paşa, 10 Ekim 1876 yılında Karadağ'da şehit düşmüştür. Askerlik mesleği esnasında Osmanlı Devleti'nin kurumlarının aksayan yönlerini konu edinen yazılarını çeşitli gazetelerde yayımlamıştır. Basiret gazetesinin yayın kurulunda yer alarak bu gazetenin Prusya-Fransa Savaşı'nda Prusya'yı desteklemesini sağlamıştır. Mustafa Celâleddin Paşa'nın Türk modernleşmesine belki de en mühim katkısı, 1869 yılında Courrier d'Orient gazetesi matbaasında basılan ve Sultan Abdülaziz'e ithaf edilen Les Turcs Anciens et Modernes adlı eseri kaleme almasıdır. Turo-Aryanizm fikrini ortaya atarak Türklerle Avrupalıların aynı kültür kökeninden geldiklerini iddia eden eser, özellikle Türkçü çevrelerde büyük yankı uyandırmıştır. Bu tez ile Mustafa Celâleddin Paşa'nın şahsî ve askerî kişiliği bütün yönleriyle incelenerek Osmanlı modernleşmesindeki yeri tespit edilmiş olacaktır. Konunun kaynaklarını Başbakanlık Osmanlı Arşivi, Genel Kurmay Askerî Tarih ve Stratejik Etüt ve Denetleme Başkanlığı Arşivi, Polonya kaynaklı veriler ve dönemin Osmanlı basın organları teşkil edecektir. Mustafa Celâleddin Paşa'nın bilimsel çalışmaları ve Türk düşünce alanına katkıları tespit edilirken, Les Turcs Anciens et Modernes adlı eserinden, Osmanlı İran sınırında kurmuş olduğu müstahkem mevki modeli incelenirken de Paşa'nın not defterinden ve dönemin hatıralarından faydalanılacaktır. Anahtar Kelimeler: Mustafa Celâleddin Paşa, Osmanlı Modernleşmesi, Lehistan, Eski ve Modern Türkler, Turo-Aryanizm