Öğretmenlerin okullarındaki yaşam kalitesine ve öğrenci direnç davranışlarına ilişkin algılarının incelenmesi

Okullar, geleceğimize yön veren kurumlardır. Mutlu ve huzurlu bir atmosfer, bir insanı nasıl pozitif yönde etkiliyorsa, mutlu bir okul ortamı da öğrencileri ve öğretmenleri aynı doğrultuda etkileyecektir. Direnç davranışı olarak adlandırılan, öğrencilerin sergilediği olumsuz türdeki haraketler bu pozitif ortamı bozabilir. Bu noktadan hareketle bu araştırmada, Adana ili merkez ilçelerindeki ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin okullarındaki yaşamın kalitesine ve öğrencilerin direnç davranışlarına ilişkin algılarının incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma, tarama modelinde, nicel veri toplama yöntemlerinin kullanıldığı betimsel bir çalışmadır. Araştırmanın evrenini Adana'nın merkez ilçelerinde görev yapan ortaokul öğretmenleri oluşturmaktadır. Örneklemde, 2017-2018 eğitim-öğretim yılında Adana ili merkez ilçelerinde bulunan, farklı sosyo-ekonomik düzeylere (alt-orta-üst) sahip 18 devlet ortaokulunda görev yapan 510 öğretmen yer almaktadır. Araştırmada, Sarı (2007) tarafından geliştirilen "Okul yaşam Kalitesi Ölçeği" (OYKÖ) ve Sarı (2018) tarafından geliştirilen "Öğrenci Direnç Davranışları Ölçeği" (ÖDDÖ) kullanılmıştır. Veriler "SPSS 25" paket programıyla analiz edilmiştir. Analiz sonucunda veriler normal dağılım göstermediği için non - parametrik testler kullanılmıştır. Verilerin analizinde betimsel istatistikler ile birlikle Mann Whitney-U testi, Kruskal Wallis-H testi ve regresyon analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Adana'da bulunan ortaokul öğretmenlerinin okul yaşam kalitesini orta düzeyde olumlu algıladığı; okullarında az sıklıkta öğrenci direnç davranışları ile karşılaştıkları tespit edilmiştir. Öğretmenlerin okul yaşam kalitesi algıları arasında cinsiyete, branşa ve mezun olunan okul türüne göre anlamlı fark bulunmamıştır. Mesleki kıdeme göre yapılan incelemede 10 yıl üstü kıdeme sahip öğretmenlerin okul yaşam kalitesini daha olumlu algıladığı; sosyo-ekonomik düzeye göre yapılan incelemede ise okulun sosyo-ekonomik düzeyi yükseldikçe öğretmenlerin okul yaşam kalitesini daha olumlu algıladığı sonucuna ulaşılmıştır. Öğretmenlerin algılarına göre öğrenci direnç davranışları ile karşılaşma sıklığı, branşa ve mezun olunan okul türüne göre farklılaşmamaktadır. Direnç davranışlarıyla karşılaşma sıklığı öğretmenin cinsiyetine göre anlamlı fark göstermemesine karşın, erkek öğretmenlerin tüm boyutlarda daha yüksek ortalamalara sahip olduğu, dolayısıyla direnç davranışları ile daha sık karşılaştıkları belirlenmiştir. Ayrıca mesleki kıdeme göre 10 yıl altı kıdeme sahip öğretmenlerin direnç davranışları ile daha sık karşılaştıkları; sosyo-ekonomik düzeye göre ise alt sosyo-ekonomik düzeydeki okullarda görev yapan öğretmenlerin algılarına göre öğrenci direnç davranışlarının sık görüldüğü belirlenmiştir. Öğretmenlerin okul yaşam kalitesi algıları ile öğrenci direnç davranış algıları arasında yapılan kolerasyon analizi sonucunda negatif yönlü anlamlı ilişkiler bulunmuştur. Ayrıca yapılan regresyon analizi sonucunda ÖDDÖ "Öğretmen Otoritesine Direnç" ve "Sürekli Öfkeli Olma" boyutlarının öğretmenlerin okul yaşam kalitesi algılarının anlamlı yordayıcıları olduğu belirlenmiştir. Bunun yanısıra, ÖDDÖ "Öğretmen Otoritesine Direnç" ve "Sürekli Öfkeli Olma" boyutlarının, OYKÖ puanlarındaki varyansın yüzde 31.8'ini anlamlı bir şekilde açıkladığı ortaya çıkmıştır. Anahtar kelimeler: Okul yaşam kalitesi, direnç davranışı, istenmeyen davranış, ortaokul öğretmenleri