Okul öncesi öğretmenlerinin fen eğitimine yönelik öz-yeterlik inançları ile çocukların bilim motivasyonu arasındaki ilişki ve fen etkinlikleri uygulamalarının incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, okul öncesi öğretmenlerinin fen eğitimine yönelik öz-yeterlik inançları ile çocukların bilim motivasyonu arasındaki ilişkiyi ve öğretmenlerin fen etkinlikleri uygulamalarını incelemektir. Nicel araştırma deseni türlerinden biri olan ilişkisel tarama modelinin ve nitel araştırma deseni türlerinden durum çalışması yönteminin kullanıldığı araştırmanın evrenini, 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Adana'da resmi bağımsız anaokullarına devam etmekte olan 60-72 ay aralığındaki çocuklar ve bu bağımsız anaokullarında görevlerini sürdüren 60-72 aylık çocukların öğretmenleri oluşturmaktadır. Bu evrenden seçkisiz örnekleme yöntemlerinden tabakalı örnekleme ile seçilmiş, Adana'nın Çukurova, Sarıçam, Seyhan, Yüreğir ilçelerinde bulunan bağımsız anaokullarındaki 60-72 aylık çocuklar ve bu çocukların öğretmenleri araştırmanın çalışma grubunu oluşturmaktadır. Çalışma grubunda 149 öğretmen ile her bir öğretmenin sınıfından rastgele seçilen 60-72 aylık bir kız ve bir erkek çocuk olmak üzere toplam 298 çocuk yer almaktadır. Ankete katılan 149 öğretmen arasından gönüllülük esasına dayalı olarak 10 öğretmenin sınıfında yapılan fen etkinlikleri katılımsız gözlem ile incelenmiştir. Araştırmada nicel veri toplama aracı olarak Okul Öncesi Fen Eğitimine Yönelik Öz Yeterlik Ölçeği, Okul Öncesi Çocuklar için Bilim Motivasyonu Ölçeği ile Kişisel Bilgi Formu; nitel veri toplama aracı olarak kontrol listesi ve etkinlik planları kullanılmış gözlem ile ilgili verileri yansıtan kapsamlı notlar alınmıştır. Nicel verilerin analizinde, normallik testleri, Bağımsız Gruplar t Testi, Pearson Korelasyon Analizi, Cronbach's Alpha istatistiki analizi uygulanmış ve betimsel analizlerde frekans, yüzde, ortalama, medyan, standart sapma gibi değerlerden faydalanılmıştır. Nitel verilerin analizinde, kontrol listesi, etkinlik planları ve alınan notlar temel alınarak araştırmanın kavramsal çerçevesinden yararlanılmış ve doküman incelemesi yapılmıştır. Elde edilen veriler kodlanmış, sınıflandırılmış, alt kategoriler ile kategoriler oluşturulmuş, düzenlenen veriler tanımlanarak konuyla ilgili daha önceden yapılmış çalışmalar göz önünde bulundurularak değerlendirilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırmadan elde edilen verilerin iç geçerlik ve güvenirliği, uzman incelemesi ile sağlanmıştır. Geçerlik ve güvenirlik kapsamında uygulanan uzman incelemesi yönteminde, çalışmanın konusu ile metodolojisi hakkında bilgi sahibi olan uzman kişinin gözden geçirmesi, yorumları ve tavsiyelerine dayanarak ortaya konan bulguların makul olup olmadıkları denetlenmiştir. Uzman incelemesi ile birlikte, geçerlik ve güvenirlikte kapsamlı bir liste olan ve Stake (1995) tarafından durum çalışması raporlarının değerlendirilmesi amacıyla oluşturulan ve yirmi kriteri barındıran eleştirel kontrol listesi dikkate alınmıştır. Araştırma kapsamında, okul öncesi öğretmenlerinin fen eğitimine yönelik öz-yeterlik inançları ile mesleki deneyimleri ve öğrenim durumları arasında pozitif yönlü bir ilişkinin var olduğu; çocukların bilim motivasyonlarının yaşa ve cinsiyete göre farklılık göstermediği; uygulanan fen etkinliği sıklığı ile öğretmenlerin öz-yeterlik inançları ve çocukların bilim motivasyonu arasında pozitif yönde ilişkinin var olduğu; okul öncesi öğretmenlerinin öz-yeterlik inançları ile çocukların bilim motivasyonu arasında pozitif yönlü bir ilişkinin varlığı tespit edilmiştir. Ayrıca okul öncesi öğretmenlerinin önemli bir çoğunluğunun geleneksel yöntem ve teknikleri tercih ettikleri; genellikle çocukların salt gözlemci konumunda kalarak materyallerle gereken etkileşimi kuramadıkları, çocukların uygulama yapabilmesi adına fen etkinliklerine ayrılan sürenin kısa olduğu; çocukların aktif katılımını sağlayan, ilgi ve dikkat çekmeye yönelik davranışlar sergileyen öğretmenlerin motivasyonu sağlamada daha başarılı oldukları ve bu sınıflardaki çocuklarda merak ve heyecana yönelik bazı davranışların gözlendiği; etkinlik planları ile uygulamalar arasında tutarsızlıkların olduğu saptanmıştır. Elde edilen sonuçlar çerçevesinde öğretmenlere, araştırmacılara ve uygulayıcılara yönelik önerilerde bulunulmuştur.