Ortaöğretim 12.sınıf coğrafya dersinin öğrencilerin atık ve geri dönüşüm tutumları üzerindeki etkisinin incelenmesi (Diyarbakır örneği)

Araştırmanın amacı lise 12. Sınıf öğrencilerinin atık ve geri dönüşüme yönelik tutumlarının çeşitli değişkenler (cinsiyet, okudukları bölüm, coğrafya dersi alma/almama, belgesel izleme, geri dönüşüm faaliyetine katılma) açısından incelenmesidir. Yapılan araştırmada nicel araştırma yöntemi ile veri toplanmış ve tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma için ölçek geliştiricisinden gerekli izinleri alınmış olan Atık ve Geri Dönüşüm Tutum Ölçeği (AGTÖ) uygulanmıştır. Araştırmanın evrenini Diyarbakır ili oluşturmaktadır. Diyarbakır ili Kayapınar ilçesinde bulunan Anadolu liselerinde eğitim gören 12. Sınıf sayısal ve eşit ağırlık şubesi öğrencileri küme örnekleme yöntemi ile belirlenmiş ve uygulamaya dâhil edilmiştir. Araştırma uygulaması 2024-2025 eğitim yılı (2. Yarıyıl) bahar döneminde öğrencilere yüz yüze yapılmış, basit seçkisiz örnekleme yöntemi ile uygulama sonucunda 338 veri elde edilmiştir ve elde edilen nicel veriler SPSS paket programı kullanılarak analiz edilmiştir. Verilerin analizinde çarpıklık ve basıklık değerleri, levene homojenlik değerleri, aritmetik ortalama, standart sapma değerleri, bağımsız örneklemler için t testi gibi istatistiksel tekniklerden yararlanılmıştır. Araştırmada kullanılan ölçek güvenirlik katsayısı 0,739 olarak hesaplanmıştır. Araştırma ölçeğinin değişkenlerini cinsiyet, okudukları bölüm/şube, coğrafya dersi alma/ almama, atık ve geri dönüşüm faaliyetine katılma, belgesel, video, reklam vb. izleme değişkenleri oluşturmuştur. Araştırmadan elde edilen bulguya göre, tutumların incelenmesinde cinsiyet, okudukları bölüm/şube, coğrafya dersi alma/ almama, atık ve geri dönüşüm faaliyetine katılma değişkenleri açısından bağımsız gruplar t testi sonuçlarına göre istatistiksel olarak anlamlı bir farka rastlanılmamıştır. Belgesel, video, reklam vb. izleme değişkeninde ise bağımsız gruplar t testi sonucuna göre istatistiksek olarak anlamlı farka rastlanılmıştır. Belgesel değişkeninin atık ve geri dönüşüm tutumda etkili bir değişken olduğu görülmüştür. Cinsiyet değişkeninde davranış ve tasarruf alt boyutunda erkek katılımcıların, ilgi ve değerlendirme alt boyutunda kadın katılımcıların ortalama puanları yüksek çıkmıştır. Bölüm/şube değişkeninin alt boyut ortalamasında ise davranış alt boyutunda eşit ağırlık bölümü katılımcıları yüksek ortalama elde ederken ilgi, değerlendirme, tasarruf alt boyutunda sayısal şube katılımcıları yüksek puan elde etmişlerdir. Coğrafya dersi alma/ almama değişkeninde ise eşit ağırlık bölümü katılımcıları davranış boyutunda yüksek ortalama elde ederken ilgi, değerlendirme, tasarruf alt boyutunda sayısal şube katılımcıları yüksek puan elde etmişlerdir. Belgesel, video, reklam vb. izleme değişkeninde ise davranış, ilgi, değerlendirme, tasarruf bütün alt boyutlarda belgesel izleme değişkenine evet cevabı veren katılımcılar yüksek ortalamalar elde etmişlerdir. Atık ve geri dönüşüm faaliyetine katılma değişkeninde ise davranış ve ilgi alt boyutunda faaliyete katılan katılımcılar yüksek ortalamalar elde ederken, değerlendirme tasarruf boyutunda ise faaliyete katılmayan katılımcılar yüksek puan elde etmişlerdir. Araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular ışığında öğrencilerin tutumunun yeterli düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmaya konu olan coğrafya dersinin öğrencilerin tutumuna kısmen etki ettiği görülmüştür. Coğrafya dersinin tutuma olan etkisinin yetersiz olduğu bulgusu elde edilmiştir. Bu çalışmadan elde edilen bulgular ışığında yapılan önerilerde öğrencilerin atık çalışmaların artırılması, müfredat programlarının incelenip geliştirilmesi, Coğrafya ders kitaplarının içerik ve kalitesinin incelenmesi, lise müfredatı coğrafya ders saatinin artırılması, ders anlatma yöntemlerinin ilgi çekici bir hale getirilmesi önerilmektedir. Atık ve geri dönüşüme ait tesislere gezilerin düzenlenmesi, çevre eğitiminin artırılması, disiplinlerarası çalışmaların artırılıp, duyarlı birey yetiştirme hedefli uygulama yoluna gidilmesi, öğrencilerin görsel ve işitsel algılarına hitap edecek çalışmaların artırılması öğrenciler üzerinde çevre bilinci, atık ve geri dönüşüm konularında olumlu çıktılar elde edilebileceği görüşünde bulunulmuştur. Araştırmada uygulanan ölçek davranış, ilgi, değerlendirme ve tasarruf olmak üzere 4 (dört) alt boyuta sahiptir. Araştırmaya konu olan alt boyutlarda değişkenlerin puan ortalaması farklılık göstermiştir.