Ortaöğretim kurumlarının yemekhanelerinde çalışan personelin, öğrencilerin ve öğretmenlerin gıda güvenliği konusunda bilgi ve tutumları

Bu araştırmanın amacı ortaöğretim kurumlarında öğrenci, öğretmen ve yemekhane personelinin gıda güvenliği bilgi düzeyleri, gıda güvenliğine yönelik tutumları ile okullarda sunulan yemek hizmetinin gıda güvenliği kurallarına uygunluğunu değerlendirebilmektir.Araştırma evreni olarak Ankara Merkez İlçelerinde yemek servisi sunan resmi ortaöğretim kurumları (25) belirlenmiştir. Bu okulların yemekhanelerinde çalışan personelin tamamından (N=64) araştırmaya katılmayı gönüllü olarak kabul edenler (n=58) ile 10. ve 11. sınıf öğrencileri (n=912) ve öğretmenlerden (n=355) örneklem alınarak toplam 1325 birey araştırma kapsamına dahil edilmiştir.Okul yemekhanelerinde gıda güvenliğine yönelik uygulamaların, yemekhane personeli, öğrenci ve öğretmenlerin gıda güvenliği hakkında tutum ve bilgileri ile okul yemekhaneleri hakkında görüşleri hazırlanan anket formu kullanılarak tespit edilmeye çalışılmıştır. Anket formu araştırmacı tarafından geliştirilmiş, pilot uygulama verileri üzerinden faktör analizleri ile geçerlik ve güvenirlik testleri yapılmıştır. Pilot uygulama sonucunda güvenirlik katsayıları; tutum ölçeği için 0.85, okul yemekhanesi değerlendirme ölçeği için 0.95 ve bilgi testi için de 0.88 olarak belirlenmiştir. Pilot uygulama sonuçları doğrultusunda yapılan düzenlemelerle anketlere son şekli verilmiş ve örnekleme uygulanmıştır. Elde edilen veriler SPSS 15 for Windows (Statistical Program for Socal Sciences) paket programı kullanılarak değerlendirilmiştir. Verilerin sayı ve yüzde dağılımları, aritmetik ortalamaları tablolar halinde sunulmuş, x2 testi, t testi, F testi, Tamhane's T2 testi ile korelasyon analizleri uygulanarak araştırmanın alt problemlerine cevap aranmıştır.Araştırma bulgularına göre; öğrencilerin %29.6'sının, öğretmenlerin %54.6'sının ve yemekhanede çalışan personelin %37.9'unun kadın olduğu, öğretmen ve personelin sırasıyla %37.7 ve %22.4'ü 35 yaş ve altında, %37.2 ve %36.2'si 36-44 yaşlarında, öğrencilerin çoğunluğunun 15-16 yaşlarında olduğu belirlenmiştir. Yemekhane personelinin yarısının ilkokul mezunu olup, %63.8'inin mesleki eğitim, çoğunluğunun da hizmetiçi eğitim almadığı saptanmıştır.Personelin tamamına yakınının, öğretmenlerin %50.1'inin, öğrencilerin de %45.2'sinin öğle yemeğinin en sık okul yemekhanesinde yedikleri, bunlar içinde personelin %74.1'inin, öğrencilerin %30.4'ünün, öğretmenlerin de %34.4'ünün mecbur kaldıkları için okul yemekhanesinde yemeyi tercih ettikleri belirlenmiştir.Her üç grupta da kişisel temizlik alışkanlıkları ve gıda güvenliğine yönelik davranışları bakımından eksiklikler tespit edilmiştir.Kadınların gıda güvenliği bilgi düzeyi erkeklerden önemli düzeyde yüksek (p<0.001), olup, gruplar kendi içinde değerlendirildiğinde öğrenci ve öğretmenlerde aynı sonuç alınmış, personelde ise cinsiyete göre fark bulunmamıştır (p>0.05). Gruplar karşılaştırıldığında öğretmenlerin bilgi düzeyi diğerlerinden yüksek bulunmuştur (p<0.001). Bilgi düzeyleri gibi tutumları bakımından da katılımcıların genelinde, öğrenciler ve öğretmenlerde kadınların tutum puanları daha yüksek (p<0.001-0.05), personelde ise toplam tutum (p<0.01) ve özümseme alt boyutu (p<0.05) için kadınlar lehine fark tespit edilmiştir.Yemekhane hakkında değerlendirmelerinde, görüşlerinin toplam puanı ve ölçeğin alt boyutlarında cinsiyete göre fark bulunmamış (p>0.05), ancak yemekhane değerlendirmeleri bakımından en olumlu görüş belirtenler personel, en olumsuz görüş belirtenler öğrenciler olmak üzere, her üç grup arasında da anlamlı fark tespit edilmiştir (p<0.05).Gıda güvenliği bilgileri, tutumları ve yemekhane hakkında değerlendirmeleri arasındaki ilişki incelendiğinde ise, öğrenci ve öğretmenler için bilgi düzeyi ile tutumlarının paralel artış gösterdiği, bilgi düzeyi yükseldikçe yemekhane hakkında daha olumsuz görüş belirtildiği saptanmıştır. Ancak personel için bilgi, tutum ve yemekhaneye yönelik değerlendirmeleri arasında bağlantı bulunamamıştır. Bu da kendi uygulamalarına yönelik eleştirel yaklaşmamalarına bağlanmıştır. Araştırma bulgularına göre, okul yemek servislerini iyileştirme, hem çalışanların hem de toplumun konuya yönelik bilinç düzeyini yükseltmeye ilişkin öneriler getirilmiştir.