Sağlığın sosyal belirleyicileri ve sağlıkta eşitsizlik, kronik obstrüktif akciğer hastalığı şiddetini etkiliyor mu?

Amaç: Kronik obstrüktif akciğer hastalığı (KOAH), yaşam boyu zararlı partiküllere veya gazlara maruziyet, anormal akciğer gelişimi gibi çeşitli dinamik gen-çevre etkileşimlerinin sonunda gerçekleşen; yaygın, önlenebilir ve tedavi edilebilir bir solunum yolu hastalığıdır. KOAH, hastadan hastaya büyük çeşitlilik gösterebilen, ayrıca aynı hastada da süreç içerisinde değişkenlikler gösterebilen heterojen bir hastalıktır ve dünyada en sık ölüme neden olan üçüncü hastalık olarak bilinmektedir. Küreselleşmenin (neoliberalizm) ve serbest pazar ekonomisinin (kapitalizm) etkisini giderek artırdığı 20.yüzyılın ortalarından itibaren, KOAH dahil kronik hastalıkların giderek arttığı görülmektedir. Bu artışın; sağlığın sosyal, ekonomik ve fiziksel belirleyicilerindeki farklılıkların derinleşmesi ile yakından ilişkili olduğu düşünülmektedir. KOAH olgularının büyük çoğunluğunun düşük-orta gelirli ülkelerde yaşamasına rağmen, uluslararası tanı ve tedavi rehberlerinin genellikle gelişmiş ülkelerin verileri ile hazırlandığı, bireyler ve toplumlar arasındaki sosyoekonomik farlılıklara yeteri kadar önem verilmediği bilinmektedir. Bu çalışmada, SSB ve bu belirleyicilerin ortaya çıkarmış olduğu sağlık eşitsizliklerinin, KOAH şiddetine etkisinin araştırılması amaçlanmıştır. Yöntem: 01.09.2020-01.09.2021 tarihleri arasında İzmir Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi Göğüs Hastalıkları Polikliniği, Göğüs Hastalıkları Servisi veya Acil Servis'te; göğüs hastalıkları hekimlerince değerlendirilmiş olan olgular arasından KOAH tanısına sahip olan olgular çalışmaya dahil edilmiştir. Retrospektif yapılan değerlendirmede, bulguları astım veya interstisyel akciğer hastalığı (İAH) ile uyumlu olan veya exitus olan olgular ile çalışmaya katılmayı kabul etmeyen olgular çalışma dışı bırakılmıştır. Olguların yaş, cinsiyet, vücut kitle indeksi (VKİ), maruziyet öyküsü, ısınma tipi, ek hastalık varlığı, eğitim durumu, gelir seviyesi, sosyal sınıf gibi özellikleri; sık alevlenme, dispne algısı ve hava yolu obstrüksiyonunun şiddeti açısından çok değişkenli lojistik regresyon analizi modelleri ile karşılaştırılmıştır. Bulgular: Çalışmaya, dahil edilme kriterlerini karşılayan 167 olgu alınmıştır. Olguların %18'ini kadın (n=30), %82'sini erkek (n=137) olgular oluşturmuştur. Olguların %41,9'unun son 1 sene içerisinde sık alevlenme yaşadığı, %63,5'inin yüksek şiddette dispne algısına , %40,7'sinin ağır veya çok ağır şiddette 'zorlu ekspiryumun 1. saniyesindeki volüm' (FEV1) yüzdesine sahip olduğu saptanmıştır. Anksiyete ve pulmoner hipertansiyon (PHT) tanılı olmak ile hastalık şiddeti arasında ters orantılı bir ilişki olduğu görülmüştür. Eğitim durumu, ekonomik durum veya sosyal sınıf açısından düşük seviyeye sahip olan veya ısınma yöntemi olarak biomas yakıtları kullanan olguların, diğer olgulara kıyasla 2 ile 28 kat arasında daha kötü KOAH sonuçlarına sahip olduğu saptanmıştır. Sonuç: Sağlığın sosyal belirleyicileri ve sağlıkta eşitsizliğin, KOAH üzerindeki olumsuz etkilerini gösteren bu çalışma, KOAH'ta hastalık şiddetinin risk faktörleri arasında ilk olarak sosyoekonomik farklılıkların incelenmesi gerektiğini ve KOAH tedavisinin,medikal tedavinin ötesinde bir konu olduğunu düşündürmüştür. Ülkemizde en sık ölüme neden olan dördüncü hastalık olarak bilinen KOAH'ın ülkemizdeki yaygınlığını, risk faktörlerini ve SSB'nin; hastalık gelişimi,hastalık şiddeti ve mortalite riski üzerine etkisini araştıran ulusal düzeyde bir saha araştırmasına ihtiyaç bulunmaktadır. Anahtar kelimeler: Kronik obstrüktif akciğer hastalığı, sağlığın sosyal belirleyicileri, sağlıkta eşitsizlik, sosyal sınıf, sosyoekonomik durum