Şeyh Umeyrî Berlasî'nin (ö.957/1550) Besmele ve Hamdele'nin Faydaları adlı yazma eserinin incelenmesi

Bu çalışmada, tez konusu olan Umeyre adıyla bilinen Şeyh Allama Al-Umda Şehabeddin'in (vefatı 957 H.) besmele ve hamdele üzerinde yaptığı konuşması ele alınarak konuyla ilgili üzerinde kapsamlı bir inceleme ve tahkik yapılmaktadır. Beni bu tür çalışmayı yapmaya çağıran şeyler, Tefsir ilimi alanında, sunumunda çeşitlilik göstermesi ve nadide İslami ilim miraslarından biri olmasının yanısıra bu konuyla ilgili bigileri okurken, incelerken gördüğümüz muhteşem faydalar, güzel uyarılar ve bilişsel çeşitliliktir. Ayrıca Şeyh Umeyre'nin -Allah Ona Rahmet Etsin- meselelerin işlenmesi ve tenkidinde ölçülü bir üsluba, zihinsel yeteneğe ve keskin bir bakış açısına sahip olmasına ek olarak, onun inceleme ve tahkik dünyasındaki özel yeri olan değerli ve faydalı ilimlere de değinmiş olmasıdır. Bu tezdeki araştırma, bir giriş ve iki bölüme ayrılmıştır. Onlar: inceleme, tahkik bölümüdür ve sonuç. Birinci bölümde, Şeyh Umeyre'den bahsederek onun adı, soyu, yetiştirilişi, konumu, ölümü ve geride bıraktığı etki ve eserleri hakkında konuşmuştum. Öte yandan bu bölümde kitabın adının ve yazarına atfedilmesinin kanıtlanması, yazarın yönteminin göze çarpan özellikleri, ayrıca asıl nüshanın tahkik, nitelendirilmesinde benim metodolojim ele alınmıştır. Ardından tahkik ve metnin yorumlanmasını içeren ikinci bölüm gelir, ardındansa elde edilen en önemli sonuçları içeren sonuç bölümü gelir. Bu araştırmada, Şeyh Ömeyr'in tefsir ilmi olan bu kitabındaki açıklamasının, birçok ilim, sanat, marifet içerdiği sonucuna vardım. Bu şerhi inceleyip araştıran kişi, ilimlerin birbiriyle buluşma noktası olan tefsir ilminin bir araya getirdiği farklı tür ve dallardaki birçok bilgi ve ilimleri bu eserde görecektir. Bilindiği gibi tefsir, dilbilgisi, fıkıh usulü, ilahiyet, belagat, teoloji, hadis ve diğer ilimleri birleştirir. Ayrıca Şeyh Umeyre bu ilimleri bir araya getirip birleştirmiştir ve bunları hepsini de uzlaştırarak ilim talebesinin çeşitli bilim dallarındaki tüm meselelerin esaslarına başvurmasını kolaylaştıracak şekilde birbirine bağlamıştır. Bütün bunlar da rahmetli Şehy Umeyr'in bir İslâm Ansiklopedisi olduğunun bir göstergesidir.