Sualtı kültür mirası perspektifinde Antalya Kaleiçi Limanı

Sualtı Kültür Mirası Perspektifinde Antalya Kaleiçi Limanı başlıklı tezimiz ile pek çok konu incelenmiş ve tartışılmıştır. İlk çağdan günümüze kadar dalış tarihi kısaca incelenmiştir. Türk dalış tarihi, kültür mirası ve kültür varlığı tanımları yapılmıştır. Ulusal kültür mirası mevzuatın tarihsel gelişimi, yürürlükteki kültürel miras koruma mevzuatı ile sualtı kültür mirası mevzuatı incelenmiştir. Antalya Kaleiçi limanı çağlar boyunca önemli bir liman olduğu için tüm çağlar genel olarak incelenmiştir. Antalya'nın dönem sırasına uygun olarak kısa tarihleri incelenmiş ve Antalya liman ticareti anlatılmaya çalışılmıştır. Anabilim dalımız çerçevesi dışına çok çıkmadan daha çok tersane lokalizasyonu, mendirek yapıları ve deniz burçlarına odaklanılmıştır. Sualtı kültür mirası pek çok disiplini içinde barındırmaktadır. Disiplinler arası bir çalışma gerektirir. Araştırmalarımızda, sualtı sonar sistemleri, dron çekimleri, Autocad programı, haritacılık ve cbs programları (Netcad, ArcGIS), dalışlar yapılarak sualtı fotoları çekilmiştir ve sualtı fotoscanları oluşturulmuştur. Tüm bu veriler yorumlanarak iş bu tez hazırlanmıştır. Tarihi taranmış haritaların jeoreferanslandırılması suretiyle günümüzdeki konumları ile karşılaştırma yapılarak Antalya Kaleiçi limanı mendirek yapıları analiz çalışmaları yapılmıştır. Böylelikle tarihi fotolar ile tarih haritaların deniz burçlarının lokalizasyonuna ilişkin olarak doğruluğu kanıtlanmıştır. Bu bağlamda 1815 tarihli Antalya liman Haritası 1890'larda hazırlanan liman planı Lanckoronski'nin Antalya'nın tahkimat sistemi planı, Şükrü Fikri Erten'in Antalya Kaleiçi haritası ve 1941 tarihli harita jeoreferanslandırılmıştır. Tarihi haritalar tam ölçekli olmadığından ya da taramalarında hata yapılmışta olabileceğinden günümüz konumları ile karşılaştırmalarda kaymalar gözlenmiştir. Tarihi haritaların jeoreferanslandırmaları ile bize dönemlerine ait fikir vermektedir. Antalya kale için Limanı tersanesi lokalizasyon sorununa ilişkin olarak bu tezde mümkün olduğunca tüm varsayımlar tartışılmıştır. Netice olarak kesin bir bilgiye ulaşılamamakla birlikte, tersanenin lokalizasyonu kale içinde bir yerde olmasının daha doğru olacağı, deniz burçlarının bile dalgalara dayanamayıp parçalandığı bu coğrafyada tersanenin Mermerli plajında olmasının çok mümkün görülmediği kanaatine varılmıştır. Tersane yerinin XIX. yüzyıla kadar Kırkmerdiven yanında yer alan Kalafat hane olarak kullanılan yerde olduğu kanaatine varılmıştır. Burada yapılacak olan bir arkeolojik kazı da Antalya'nın geçmişine ışık tutacaktır. Alanya tersanesinin 2121 m² lik alanı ile aşağı yukarı örtüşmektedir. 1941 tarihli arşiv planında Kalafat hane olarak bilinen Kırkmerdivenin hemen güneyindeki arazi bu tarihte sahili kumluk bir alandır. Ayrıca bu arazi tapu müdürlüğünde (Antalya ili, Muratpaşa ilçesi, Tuzcular mahallesi 136235 ada 154 parsel sayılı 2.497,10 m² lik) küçük deniz nakliye vasıtalarının çekek mahalli vasfı ile tescillidir. Bu da bize buranın kadim zamanlardan itibaren gemilerin bakım, onarım, tamirat ve gemi inşa gibi işleri yapıldığı bir alan olduğunu göstermektedir. Antalya Kaleiçi Mermerli plajı ile ilgili tüm varsayımlar bu tezde tartışılmıştır. Netice olarak 1683'te Cornelis de Bruyn'in gravüründe, güney deniz burcunun hemen yanında 2 tane daha küçük burç görülmektedir. Bu burçların zamanla ya da deniz dalgalarını aşındırması ile yıkılmış ve böylelikle liman kullanılamaz hala gelerek liman terk edilmiş olabilir. Kanıt olarak da Mermerli plajında yaptığımız dalışlar ve dron görüntülerinde bu iki kulenin temeli olabileceğini düşündüren izlere ve merdivene rastlanmıştır. Lanckoronski, kuzey deniz burcunu tarif ederken burcun hafif bir kayanın üstünde yapıldığını söylüyor. Mermerli plajında bulunan bu iki kaya üzerine bu iki küçük burç yapılmış olabilir. Mermerli plajında yapılan dalışlarda deniz altında çok sayıda kesme taş blok görülmüştür. Bu da bize burada eski bir yapının olduğu düşündürmektedir. Bu küçük deniz burçları tek başına savunma yapısı olarak yapılmış olabileceği gibi sahil ile bağlantılı bir mendirek yapısı içinde de olabilir. Netice olarak eldeki bu bulgular çerçevesinde böyle bir kanaat oluşsa da yeni bir belge, bulgu ya da sualtı kazıları ile daha kesin sonuçlar elde edilebilir. Antalya Kaleiçi mendirek bölgesi ve liman ağzı çevresinde yapılan dalışlarda 19. yüzyıl Osmanlı Dönemi, Osmanlı pazarı için özel yapılmış İstanbul tasvirli İngiliz porselen tabak parçası, 19. yüzyıl İtalya üretimi olduğunu düşündüğümüz döşeme ya da duvar bordür taşları, 19. yüzyıl Uzakdoğu temalı İngiliz porselen tabağı parçası ve 18. yüzyıl Çanakkale "Sülüklü" diye tabir edilen seramik parçalarına rastlanmıştır. Sualtında bulunan bu eserlerin ölçekle beraber fotoğrafları çekilip dijitale aktarılarak Autocad programında çizimleri yapılmıştır. Yine tarihlemesini yapamadığımız farklı dönemlere ait seramik parçaları ve tarihlemesi yapılamayan bir amfora parçasına rastlanmıştır. Anahtar kelimeler: Dalış, Sualtı Kültür Mirası, Antalya Limanı, jeoreferanslandırma, Mendirek, Burç, Deniz Ticareti.