Yerel Karacadağ çeltiği (Oryza sativa L.)'nde kimyasal mutagen uygulaması ile herbisite karşı dayanıklı hatların geliştirilmesi

Bu araştırmada bazı Karacadağ çeltik popülasyonlarına (Oryza sativa L.) ait mutant tohumların herbisit uygulamasına dayanıklılığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Kimyasal mutagen uygulaması olarak 2021 yılında Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Biyoteknoloji Laboratuvarında ekim öncesi tohumlara 'Sodyum Azid' (NaN3) uygulanarak mutasyon oluşturulmuş ve tarla şartlarında denenerek M1 generasyonu elde edilmiştir. Mutagen uygulanan M1 tohumları ekilerek tohumlar çoğaltılmıştır. 2022 çeltik yetiştirme sezonunda tarla koşullarında yetiştirilen M2 bitkilerine 3-4 yapraklı dönemde İmidazolinon (IMI) etken maddeli herbisit uygulanmıştır. Tarla araştırmaları tesadüf blokları deneme desenine göre üç tekerrürlü olarak, Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Araştırma ve Uygulama alanında yürütülmüştür. Araştırma sonucunda Alatosun ve Cobi popülasyonlarından 6'şar adet, Sarıçanak ve Subatan popülasyonlarından 3'er adet herbisit uygulamasına dayanıklılık gösteren bitkiler elde edilmiştir. Elde edilen bitkilerin bitki boyu, salkımda tane sayısı, sap çapı, salkım uzunluğu, kardeşlenme sayısı ve tane ağırlığı parametreleri incelenmiştir. Araştırma sonucunda; herbisit uygulaması yapılmış ve herbisite dayanıklı bulunmuş popülasyonların bitki boyları 50.67±0.57-56.67±9.00 cm arasında değişim göstermiştir. Herbisit uygulanan parsellerde sakımda tane sayısı 12.41±8.23-28.28±11.21 arasında değişiklik göstermiş, sap çapı değerleri 2.01±0.72-2.92±0.65 mm arasında değişim gösterdiği, salkım uzunluğu 9.00±1.64-10.13±1.79 cm arasında değişim gösterdiği, kardeşlenme sayısının 1.67±1.36-2.80±0.44 adet arasında değişim gösterdiği ve salkım tane ağırlığının 0.88±0.78-1.47±0.39 g arasında değişim gösterdiği saptanmıştır. Herbisit uygulaması yapılmayan kontrol gruplarında, herbisit uygulaması yapılan parsellere kıyasla daha yüksek değerler verdiği, popülasyonların mutagen uygulamasından farklı derecelerde etkilendiği ortaya çıkmıştır. Tane ağırlığının herbisit uygulamasından etkilenmediği, kontrol grubu ile herbisit uygulanan popülasyonlar arasında istatistiki olarak önemli farklılık gözlenmemiştir. Herbisit uygulaması yapılan popülasyonlar kendi kontrol grupları ile kıyaslandığında Alatosun, Sarıçanak ve Subatan popülasyonlarında tane ağırlığı bakımından önemli farklılık görülmezken, Cobi popülasyonunun kontrol grubu herbisit uygulanan parsellerden yüksek değerler göstermiştir.