Yoğun bakım ünitesinde yatan ve bakteriyemi/kandidemi gelişen hastalarda tanı ve izlemde prokalsitonin kullanımı

Sepsis ve bakteriyemi yoğun bakım ünitesi (YBÜ) hastalarında sık görülen ve aynı zamanda önemli mortaliteye yol açan infeksiyonlardır. Bu tür hastalarda erken tedavi hayat kurtarıcı olabilmektedir. Kan kültüründe bakteri üremesi zaman alan bir uygulamadır. Prokalsitonin (PCT) bakteriyemiyi kan kültüründen önce gösterebilir mi sorusuna cevap bulmak ve ayrıca PCT'yi ateş ve diğer infeksiyon markerlarıyla karşılaştırmak amacıyla bu çalışma yapılmıştır. Birinci, ikinci ve üçüncü basamak yoğun bakım ünitelerinde Ocak 2019 ve Mart 2020 tarihleri arasında yatan hastalar arasında infeksiyon şüphesi ile eş zamanlı kan kültürü ve PCT, C-reaktif protein (CRP), beyaz küre (WBC), trombosit (PLT) ve laktat ölçümü için örnek alınan hastaların demografik özellikleri, komorbid hastalıkları, kültür alınması sırasında gözlenen olası infeksiyon odakları, sepsis ile ilişkili olabilecek klinik bulguları ve laboratuvar ölçümleri kaydedildi. Kan kültürlerinde üreme olan ve olmayan hastalar ateş değeri, serum PCT, CRP, laktat düzeyleri, WBC, nötrofil-lenfosit oranı (N/L oranı) yönünden karşılaştırıldı. İki grup arasında önemli farklılık gösteren belirteçlerin ROC analizi ile en uygun eşik değerleri ve bu değerler uygulandığında belirteçlerin bakteriyemi/kandidemiyi göstermede duyarlılık, özgüllük ile pozitif ve negatif olabilirlik oranları hesaplandı. Çalışmaya alınan 155 hastanın 60'ının kan kültüründe üreme görüldü. Hemokültürde üreme olan ve olmayan hastalar karşılaştırıldığında, kan kültürü alındığı sırada bakılan laboratuvar parametrelerinden WBC, N/L oranı, CRP, laktat ve PLT yönünden fark saptanmazken PCT seviyeleri yönünden önemli düzeyde fark saptanmıştır; bakteriyemik olanların PCT ortancası 3 [0,95-17,34] ng/ml iken bakteriyemik olmayanların 1,38 [0,5-13,2] ng/ml bulunmuştur (p=0,034). Tedavi başlandığı sırada ise PCT, vücut ısısı ve (sepsis ilişkili organ yetmezlik değerlendirme) SOFA skorunun bakteriyemik olanlarda diğerlerinden daha yüksek olduğu görülmüştür. Bakteriyemik olanların ateş ortalaması diğerlerinden daha yüksek (sırasıyla 37,81±0,87°C ve 37,36±0,86°C) bulunmuştur (p=0,001). ROC analizi sonucunda bakteriyemi/kandidemiyi saptamada PCT için en uygun eşik değeri 2,18 ng/ml, ateş için ise 37,8°C olarak belirlenmiştir (PCT için eğri altında kalan alan (EAA)=0,63, p=0,025; ateş için EAA=0,6645, p<0,001). Belirlenen cut off değerinde PCT'nin duyarlılığı %62,7, özgüllüğü %60, pozitif prediktif değeri (PPV) %49 ve negatif prediktif değeri (NPV) %72 saptanmıştır. Belirlenen eşik değerinde vücut ısısı artışı görülmesinin bakteriyemiyi saptamada duyarlılık, özgüllük, PPV ve NPV değerleri sırasıyla, %56,7, %74,5, %58,6, %72,9 bulunmuştur. SOFA skoru için ise en uygun eşik değer 10 olarak saptanmıştır. Gram-negatif bakteriyemisi (GNB) olanlar ile tüm diğer hastalar karşılaştırıldığında yalnızca PCT ve ateşin GNB'si olan hastaları diğerlerinden ayırabildiği saptanmıştır (kan kültürü alındığı esnada bakılan PCT medyan değeri GNB'de 4,77 ng/ml diğer infeksiyonlarda 1,48 ng/ml (p=0,037). ROC analizi sonucunda PCT ve ateşin GNB tanısı koymada (EAA her ikisi için de yaklaşık 0,63), en uygun eşik değerleri ise sırasıyla 2,18 ng/ml ve 37,8°C olarak belirlenmiştir. PCT için 2,18 ng/ml eşik değeri alındığında GNB'yi göstermede duyarlılık, spesifite, PPV ve NPV değerleri sırasıyla %78,57, %57,94, %29,33 ve %92,41 olarak saptanmıştır. Ateş<37,8°C'nin NPV'si ise %88,5 bulunmuştur. Sonuç olarak, YBÜ ortamında, infeksiyon şüphesi olan hastalar içinde bakteriyemi/kandidemi gelişen hastaların tanısında ateş ve PCT düzeyleri yararlıdır. GNB olan hastaların PCT düzeyleri daha çok yükselmektedir bu yüzden bakteriyemik ve bakteriyemik olmayanları ayırmak için belirlenen en uygun eşik değeri (2,18 ng/ml), GNB'yi dışlamak için oldukça faydalıdır, daha yüksek değerlerde ise PCT'nin GNB için spesifitesi artar. Anahtar kelimeler: Bakteriyemi, C-reaktif protein, Kandidemi, Prokalsitonin, Yoğun bakım infeksiyonu