
3,041
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Çocukluk çağı travmaları ile yetişkinlikte dehb belirtileri arasındaki ilişkilerin prefrontal işlevler ve geleceğe yönelik öngörüler açısından incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, çocukluk çağı travmaları ile yetişkinlikte Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB) belirtileri arasındaki ilişkiyi, prefrontal işlevler ve geleceğe yönelik öngörüler açısından incelemektir. Çocukluk travmalarının DEHB semptomlarına olan etkilerini ve bu etkilerin prefrontal korteks ve geleceğe yönelik öngörülerle nasıl şekillendiğini araştırmak, çalışmanın temel hedefidir. Araştırma, 18-65 yaş arasındaki 482 yetişkin katılımcı ile gerçekleştirilmiştir. Katılımcılara Erişkin DEHB Kendi Bildirim Ölçeği (ASRS-v1.1), Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği (CTQ-33), Kişilerarası Nörobiyoloji Temelli Prefrontal İşlevler Ölçeği (KNT-PFKİÖ) ve Geleceğe Yönelik Öngörüler Ölçeği (GYÖÖ) uygulanmıştır. Bulgular, çocukluk çağı travmalarının yetişkinlikteki DEHB belirtileri ile anlamlı bir ilişki içinde olduğunu göstermiştir. Özellikle, travmaların prefrontal işlevler üzerinde olumsuz etkiler yarattığı ve geleceğe yönelik öngörü yeteneğini zayıflattığı görülmüştür. Prefrontal işlevlerdeki bozulmalar ve geleceğe yönelik düşünme becerisindeki yetersizlik, DEHB belirtilerini arttırıcı bir rol oynamaktadır. Sonuç olarak, çocukluk çağı travmalarının yetişkinlikte DEHB semptomlarını etkilediği ve bu ilişkide prefrontal işlevler ve geleceğe yönelik düşünme süreçlerinin aracı bir rol oynadığı tespit edilmiştir. Bu bulgular, DEHB'nin çevresel faktörlerle olan ilişkisini anlamak ve müdahaleleri daha etkili hale getirmek adına önemli çıkarımlar sunmaktadır.
Predicting eating attitudes and behaviors: the role of adverse childhood experiences, emotion regulation difficulty and emotional availability of parents
This thesis study aimed to investigate whether adverse childhood experiences, which were found to be a risk factor for developing eating disorders by several studies, would predict disordered eating attitudes through difficulties in emotion regulation and whether this relationship is moderated by parental emotional availability. The study sample was constructed with the convenience sampling method, and the data of 188 participants were included. Data were collected with the Adverse Childhood Experiences Scale (ACES), Difficulties in Emotion Regulation Scale (DERS-16), Lum Emotional Availability of Parents (LEAP), Eating Attitudes Test (EAT-26), and demographic information form. Data were analyzed by conducting moderated-mediation analysis, and it was found that difficulty in emotion regulation mediated the relationship between adverse childhood experiences and eating attitudes. However, after controlling for gender, age, and any history of psychological disorders, parental emotional availability did not moderate the relationship between adverse childhood experiences and eating attitudes and behaviors. Findings were further discussed within the scope of the literature.
The relationship between perceived maternal narcissism and attitudes toward seeking psychological help : Mediating roles of self-efficacy and self-esteem
In the current study, the aim was to investigate the roles of self-efficacy and self-esteem in the relationship between perceived maternal narcissism and attitudes toward seeking psychological help (ATSPH). The sample of the study was constructed with the convenience sampling method, and 319 participants between the ages of 18-63 who did not receive any mental health services at the time of participation in the study were included in the sample. In this study, data were collected using the Socio-demographic Information Form, the Perceived Maternal Narcissism Scale, the General Self-Efficacy Scale, the Rosenberg Self-Esteem Scale and the Attitudes Toward Seeking Psychological Help Scale-Shortened, respectively. The data of the study were analyzed using serial mediation analysis. The results indicated that self-efficacy and self-esteem did not serially mediate the relationship between perceived maternal narcissism and ATSPH. Also, it has been found that self-efficacy did not mediate the relationship between perceived maternal narcissism and ATSPH, but self-esteem plays a partial mediating role in this relationship. The study findings were discussed within the scope of existing literature.
Çocukluk çağı olumsuz yaşantıları ve ebeveyn öz yeterliği arasındaki ilişkide yetişkin bağlanma stilleri ve stresle çift olarak baş etmenin aracı rolü
Literatürde, çocukluk çağı olumsuz yaşantıları ve bireylerin kendi ebeveynliklerine yönelik algıladıkları öz yeterlikleri arasında bir ilişki olduğu ve çocukluk çağı olumsuz yaşantıları deneyimlemiş bireylerin ebeveyn öz yeterliklerinin düşük olduğu belirtilmektedir. Çalışmalarda bu ilişki farklı değişkenlerin de etkisi ile incelenmiştir. Ancak hem yetişkin bağlanma stillerinin hem de ülkemizde yeni yeni çalışılmaya başlanan stresle çift olarak baş etmenin seri aracı rollerinin incelendiği bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu tez çalışmasının amacı çocukluk çağı olumsuz yaşantıları ve algılanan ebeveyn öz yeterliği arasındaki ilişkide güvensiz bağlanma (kaygılı ve kaçıngan) ve stresle çift olarak baş etmenin seri aracı rollerini incelemektir. Çalışma 117 kişi ile gerçekleştirilmiştir. Çalışmada ebeveyn yaşı kontrol değişkeni olarak ele alınmıştır. Korelasyon ve seri aracı değişken analizleri sonrası, güvensiz bağlanma (kaygılı ve kaçıngan) ve stresle çift olarak baş etmenin, çocukluk çağı olumsuz yaşantıları ve ebeveyn öz yeterliği arasındaki ilişkide seri aracı rollerinin olmadığı bulunmuştur. Ek olarak, çocukluk çağı olumsuz yaşantıları ve ebeveyn öz yeterliği arasındaki ilişkide kaçıngan bağlanmanın aracı rolü olduğu bulunmuştur. Tez çalışmasının sonuçları literatürden ulaşılan bilgiler çerçevesinde tartışılmış ve çalışmanın literatüre katkısı ve sınırlılıkları incelenmiş, gelecek çalışmalar için önerilere ve klinik doğurgulara yer verilmiştir.
Saldırganlık eğilimi olan ergenler ve annelerinin saldırganlıkla ilişkili zihin durumlarının bağlanma kuramı çerçevesinde değerlendirilmesi
Mevcut araştırmanın amacı ergenlerin saldırgan davranışları ile ergenler ve annelerinin erken dönem yaşantıları ve zihinsel süreçleri kavrama becerilerinin ilişkisini incelemektir. Bu doğrultuda üç çalışma planlanmıştır. İlk çalışmada ergenlerde zihinselleştirme becerilerinin değerlendirilmesine yönelik olarak daha önce yetişkinler için geliştirilmiş olan Zihinselleştirme Ölçeği'nin (ZÖ) psikometrik özellikleri incelenmiştir. Yaşları 14-18 arasında değişen 1399 katılımcıyla yürütülen analiz sonuçlarına göre ergenler için sınırlılıkları mevcut olmakla birlikte ZÖ'nün umut verici bir ölçüm aracı olduğu belirlenmiştir. İkinci aşamada annenin bağlanmada kaçınma ve kaygı düzeyi ile ergenin saldırgan davranışları arasındaki ilişkide annenin ve ergenin zihinselleştirme becerilerinin aracı rolü incelenmiştir. İlk aşamada yer alan ve annelerinin de çalışmaya katılmayı kabul ettiği ergenler ikinci çalışmada da yer almış ve analizler 484 ergen-anne çiftiyle yürütülmüştür. Bulgulara göre annenin güvensiz bağlanma düzeyinin annenin ve ergenin zihinselleştirme becerileri aracılığıyla kızlardaki saldırganlığı yordadığı belirlenmiştir. Zihinselleştirme becerileri bağlanmada kaçınma düzeyi ve saldırganlık arasında tam aracılık yaparken, bağlanmada kaygı düzeyi ve saldırganlık arasındaki doğrudan ilişki aracı değişkenlerin varlığında da anlamlı bulunmuştur. Erkeklerde test edilen aracı değişken modellerinde ise annenin ve ergenin zihinselleştirme becerileri arasındaki ilişkinin kaybolduğu ve modellerin anlamlı bir sonuç vermediği belirlenmiştir. Son olarak, öfke kontrol güçlüğü ve saldırganlık eğilimi olan ergenler ve annelerinin kendilik ve diğerlerine ilişkin zihin durumlarını değerlendirmek amacıyla yedi ergen-anne çiftiyle bireysel ve yarı-yapılandırılmış görüşmelerin yapıldığı nitel bir çalışma yürütülmüştür. Tematik analiz bulgularına göre ergenin zayıf ve baskıcı aile/ebeveyn algısı ile kırılgan ve uyumsuz kendilik algısının saldırgan davranışlar açısından belirleyici olabileceği tespit edilmiştir. Annelerin ise kendi erken dönem yaşantılarına ilişkin ambivalant tutumları, ergen çocuğunun kişiliği ve davranışlarını yorumlama biçimi, çocuğunun davranım sorunlarına yaklaşımı ve eşinden baba ve partner rollerinde aldığı desteğin ergenin saldırgan davranışlarıyla ilişkili olabileceği belirlenmiştir. Tüm bulgular alan yazındaki çalışmalar dikkate alınarak tartışılmıştır.
Anne-çocuk anı konuşmalarının anneye ve çocuğa ait bireysel ve bağlamsal değişkenler çerçevesinde incelenmesi
Anne-çocuk konuşmalarının derinlemesine incelenmesi hedefi doğrultusunda, mevcut araştırmada odak noktası farklı olan üç model test edilmiştir. İlk modelde, anne ve çocuğun konuşmalardaki ayrıntılandırma davranışlarını belirleyen bireysel ve bağlamsal değişkenler incelenmiştir. İkinci modelde, anne ve çocuğun ayrıntılandırma davranışlarının çocuğun gelişimsel sonuçlarını belirlemedeki aracı rolü test edilmiştir. Son modelde, annenin ayrıntılandırma davranışının çocuğun gelişimsel çıktıları üzerindeki etkisinde annenin konuşmalara ilişkin tutumlarının düzenleyici rolü incelenmiştir. Böylelikle bireyin kendi davranışları ve tutumları arasında birey-içi düzeydeki uyum iyiliği değerlendirilmiştir. Araştırmanın örneklemini 35 farklı şehirde yaşayan 245 anne (Ort. = 34.95, S= 5.16) ve çocuk (3.5-6.5 yaş, Ort. = 4.90, S = 0.80) çifti oluşturmuştur. Araştırmada anne ve çocuğun konuşmalardaki davranışı ve çocuğun otobiyografik bellek performansı görev uygulamalarına dayalı olarak; anne ve çocuğa ait bireysel ve bağlamsal faktörler ise annenin bildirimine dayalı olarak değerlendirilmiştir. Yapılan yol analizleri sonucunda, annenin konuşmadaki ayrıntılandırma davranışlarını yordayan değişkenlerin, annenin içsel düşünme işlevselliği, annenin konuşmadaki özerklik desteği, çocuğun olumlu sosyal davranışları, dışsallaştırma davranışları; çocuğun konuşmadaki davranışlarını yordayan değişkenlerin ise annenin üst belleği, annenin anksiyete düzeyi, ailenin algılanan gelir düzeyi, olumlu anne-çocuk ilişkisi ve çocuğun otobiyografik bellek performansı olduğu bulunmuştur. Annenin konuşmalardaki olumlu-bağlam tutumu hem annenin hem de çocuğun konuşmadaki ayrıntılandırmasını yordamıştır. İkinci modelde hem annenin hem de çocuğun konuşmadaki ayrıntılandırmasının annenin sahip olduğu özellikler ile çocuğun davranışsal sonuç değişkenleri arasındaki aracı rolünün anlamlı olduğu ve bu aracı değişkenlerin çocuğun sonuç değişkenlerini farklı mekanizmalarla yordadığı bulunmuştur. Son modelde ise, annenin konuşmalardaki tutumu ve ayrıntılandırma davranışları arasındaki uyumun olumlu yönde çocuğun gelişimsel sonuçlarını yordadığı bulunmuştur. Mevcut çalışmanın bulguları, (1) annenin ve çocuğun konuşmadaki ayrıntılandırma davranışlarının belirleyicilerinin farklı olduğuna, (2) anneden-çocuğa ve çocuktan-anneye doğru etkilerin olduğuna, (3) anne ve çocuğun konuşmadaki ayrıntılandırma davranışlarının çocuğun gelişimini farklı mekanizmalarla etkilediğine, (4) annenin ayrıntılandırma davranışları ve konuşma tutumları arasındaki uyumun, ayrıntılandırmanın çocuğun gelişimi üzerindeki etkisinin yönünü belirlediğine işaret etmektedir.
Reaktif ve proaktif anne duyarlılığı ile olumlu sosyal davranışlar arasındaki ilişkileri açıklayan faktörlerin incelenmesi
Araştırmanın temel amacı, okul öncesi dönemde çocuğa sahip annelerin reaktif ve proaktif duyarlılık eğilimlerini açıklayan faktörleri (anneye ve çocuğa ait) incelemek; bunun yanı sıra reaktif ve proaktif anne duyarlılığı ile çocuğun olumlu sosyal davranış türleri arasındaki ilişkileri aracı ve düzenleyici etkiler çerçevesinde değerlendirmektir. Bu kapsamda çocuğun duygu anlama becerisinin aracı rolü; çocuğun cinsiyeti ve mizacının düzenleyici rolü araştırılmıştır. Araştırmanın amacı doğrultusunda ilk olarak, ön çalışma kapsamında anne bildirimine dayalı Reaktif ve Proaktif Anne Duyarlılığı Ölçeği geliştirilmiş ve psikometrik özellikleri sınanmıştır. Ön çalışma, 3 ile 6 yaş aralığında çocuğu olan 292 anne (Ort.yaş = 35.13, S = 4.70) ile yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, Reaktif ve Proaktif Anne Duyarlılığı Ölçeğinin 16 madde ve 2 alt boyuttan oluştuğunu; geçerli ve güvenilir psikometrik özelliklere sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ana çalışmanın örneklemini 280 anne (Ort.yaş = 34.18, S = 4.88) ve çocuğu (Ort.yaş = 55.26 ay, S = 10.57, %54.6'sı kız) oluşturmuştur. Tüm ölçümler annelerden alınan öz bildirimler kullanılarak değerlendirildi. Yalnızca çocuğun duygu anlama becerisi araştırmacı tarafından uygulanan bir görev kullanılarak değerlendirilmiştir. Ana çalışmanın bulguları, ailedeki çocuk sayısının, annenin özerk benlik kurgusunun, zihinsel durumlara ilgi ve merakının ve çocuğun sosyal mizacının reaktif duyarlılığı pozitif yönde yordadığını göstermiştir. Buna karşın, ailedeki çocuk sayısı, annenin ilişkisel benlik kurgusu, zihinsel durumlar hakkındaki kesinliği, zihinsel durumlara ilgi ve merakı ve çocuğun duygusal mizacı proaktif duyarlılığı pozitif yönde, annenin eğitim düzeyi ve özerk benlik kurgusu ise negatif yönde yordamıştır. Elde edilen bulgulara göre, annenin reaktif ve proaktif duyarlılık eğilimleri yardım etme ve rahatlatmayı doğrudan yordamıştır. Ancak annenin reaktif ve proaktif duyarlılık eğilimleri, paylaşma davranışını çocuğun duygu anlama becerisi üzerinden dolaylı olarak yordamıştır. Ayrıca çocuğun mizacı ve cinsiyeti, reaktif ve proaktif anne duyarlılığı ile çocuğun olumlu sosyal davranışları arasındaki ilişkide düzenleyici rol oynamıştır. Elde edilen bulgulara göre, çocuğun hareketli ya da sosyal mizaç özelliğini daha fazla sergilemesi reaktif duyarlılığın; duygusal mizaç özelliğini daha fazla sergilemesi ise proaktif duyarlılığın olumlu sosyal davranışlar üzerindeki etkisini düzenlemiştir. Son olarak, kız çocukları için sergilenen reaktif duyarlılık eğilimleri, erkek çocuklar için sergilenen proaktif duyarlılık eğilimleri olumlu sosyal davranışları artırmıştır.
Aile içi şiddette anne-çocuk sınırları ve ergen psikolojik uyumu
Kadına yönelik aile içi şiddet, hem bu yaşantıya maruz kalan kadınları hem de ebeveynleri arasındaki şiddete tanıklık eden çocukları pek çok açıdan olumsuz olarak etkileyen ciddi bir sorundur. Bu çalışmanın amacı, aile içi şiddetin anne-çocuk ilişkisindeki sınırlar ve ergenlerin psikolojik uyumu üzerindeki etkilerini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, mevcut tez çalışması üç aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada, ebeveyn-çocuk sınır ihlallerini değerlendiren Türkçe bir ölçüm aracı olmadığından, uluslararası alanyazında güvenilir bir ölçek olan "Ebeveyn-Çocuk Sınırları Ölçeği" nin uyarlama çalışması yapılmıştır. İlk çalışmanın temel analizleri, 11-17 yaş aralığındaki 298 ergen ve 233 anne verisi ile yürütülmüştür. Ölçeğin orijinal faktör yapısının test edildiği doğrulayıcı faktör analizi, geçerlik ve güvenirlik analizleri değerlendirildiğinde, ölçeğin kültürümüzde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu görülmektedir. İkinci aşamada, aile içi şiddet ile ergenlerin içselleştirme-dışsallaştırma sorunları arasındaki ilişkide sınır ihlallerinin aracı rolünün incelendiği araştırma modelleri test edilmiştir. Yapısal eşitlik modeli analizleri 208 anne-ergen çifti ile yürütülmüştür. Ergenlerin aile içi şiddete tanıklık etme düzeyleri ile içselleştirme-dışsallaştırma sorunları arasındaki ilişkide sınır ihlallerinin tam aracılık yaptığı görülmektedir. Annelerin rapor ettiği şiddet düzeyi ise ancak psikolojik belirtileri ve anne-çocuk ilişkisindeki sınır ihlalleri üzerinden ergenlerin davranış sorunlarını anlamlı olarak yordamaktadır. Aile içi şiddet ile ergen içselleştirme-dışsallaştırma sorunları arasındaki ilişkide sınır ihlallerinden psikolojik kontrol, bebekleştirme ve düşmancıl eşselleştirme alt boyutları yüksek düzeyde; üçgenleşme ve ebeveynleşme orta düzeyde; iç içe geçme ve yetişkinleştirme ise düşük düzeyde etkili bulunmuştur. Tez çalışmasının son aşamasında, aile içi şiddetin yüksek rapor edildiği evlerde büyüyen üç ergenle, şiddet ortamında deneyimledikleri anne-çocuk ilişkisini anlamaya yönelik yarı yapılandırılmış görüşmelerin uygulandığı nitel bir çalışma yürütülmüştür. Görüşmeler yorumlayıcı fenomenolojik analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. "Anne-Baba Çatışmasının Ortasında Çocuk Olmak" ve "Çatışma Bağlamında Anne-Kız İlişkisindeki Sınır İhlalleri" başlıklarının altında çeşitli temalar elde edilmiştir. Ölçeğin psikometrik özellikleri, nicel çalışmadaki yapısal eşitlik modellerinin bulguları ve nitel aşamadan elde edilen temalar alanyazındaki çalışmalar ışığında tartışılmıştır. Anahtar Sözcükler Aile içi şiddet, anne-çocuk sınırları, sınır ihlalleri, ergen psikolojik uyumu, karma desen
Bilişsel davranışçı terapi süreçlerinin duygu işlemlemenin ardışık modeli çerçevesinde değerlendirilmesi
Oturum içerisindeki duygusal deneyimlemenin terapi başarısı ile ilişkisi birçok araştırma tarafından ortaya konmuştur. Duygu işlemlemenin ardışık modeli ise, danışanların rastgele değil, belirli bir biçimde sıralanmış ve zaman içerisinde farklılaşan duygusal deneyimleme süreçlerinden geçerek değiştiğini ileri sürmektedir. Farklı psikoterapi yaklaşımlarından destek bulan model şimdiye kadar bilişsel davranışçı terapide (BDT) test edilmemiştir. Bu araştırmada, modelin varsayımları doğrultusunda, oturum içerisinde ortaya çıkan duygusal deneyimlerin oturumlar arası seyri ve psikoterapi süreç değişkenleri ile ilişkisi vaka serisi deseni ile incelenmiştir. Bu kapsamda, doğal ortamda yürütülmüş 4 adet psikoterapi sürecinden toplam 78 oturuma ait video kayıtları, bir dakikalık kesitlere dönüştürülmüş ve elde edilen 3.314 dakika Duygusal Anlamsal Durumların Sınıflandırılması (DADS) el kitabı ile gözlemsel olarak kodlanmıştır. Oturumlardan elde edilen kodların, her oturumda puanlanan Terapötik İttifak Ölçeği, Seans Değerlendirme Ölçeği ve Anlık Olumsuz Duygu Durum Derecelendirmesi ile zaman sıralı ilişkileri, tek vaka desenlerine özgü Simulasyon Modelleme Analizi ile test edilmiştir. Danışanlar arası karşılaştırmalar ise çok düzeyli modelleme analizine dayalı multinomiyal lojistik regresyon analizi ile incelenmiştir. Sonuçlar, psikolojik yakınmalardaki rahatlamanın ötesine geçerek, daha temeldeki duygusal zorlukların ve temel inançların ele alındığı vakalarda oturumlar arası duygu işlemlemenin duygu işlemlemenin ardışık modeline uygun şekilde ilerlediğini göstermiştir. Bu vakalarda psikoterapi süreç ölçümleri ile oturum içi duygusal deneyimlerin ilişkili olduğu ve terapi ilerledikçe danışanların iyilik halinin arttığı görülmüştür. Diğer yandan başvuru sorunları üzerinde derinleşmeyen vakaların psikoterapi sürecinde modelle uyumlu bir duygusal işlemleme ortaya çıkmamıştır. Bu vakalarda terapi ilerledikçe iyilik hali artmamış ve psikoterapi süreç ölçümleri ile oturum içi deneyimler arasında anlamlı ilişkiler bulunamamıştır. Çok düzeyli modellemeden elde edilen sonuçlar ise, danışanların oturum öncesinde daha yüksek olumsuz duygulanıma sahip olduğu ve oturum içerisinde duygusal işlemlemenin gerçekleştiği oturumların, anlık duygu durum üzerinde daha etkili olduğunu göstermiştir. BDT'de oturum-içi duygusal deneyimlemenin mikro düzeyde incelendiği ve tüm psikoterapi sürecinin ele alındığı ilk araştırma özelliği taşıyan çalışmanın sonuçları, duygusal işlemlemenin BDT'de etkili bir mekanizma olduğuna işaret etmektedir.
Olumlu ve olumsuz çocukluk çağı yaşantılarının yetişkinlik dönemi kişilik psikopatolojisi düzeyi ile ilişkisinde kültürel eğilim özelliklerinin düzenleyici rolünün incelenmesi: Kültürlerarası bir çalışma
Çocukluk çağı olumsuz yaşantıları kişilik psikopatolojisi için bir risk faktörü iken, çalışmalar olumlu çocukluk yaşantılarının kişilik psikopatolojisi düzeyini azalttığını göstermektedir. Kültürün ve kültürel yönelim özelliklerinin kişilik psikopatolojisi üzerinde etkili olduğu bilinmesine rağmen, çocukluk yaşantıları ve kişilik psikopatolojisi düzeyi arasındaki ilişkide bu faktörlerin rolüne ilişkin alan yazında bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu nedenle mevcut çalışmanın amacı, çocukluk çağı olumlu ve olumsuz yaşantıları ile kişilik psikopatolojisi düzeyi arasındaki ilişkide kültürel eğilim özelliklerinin düzenleyici rolünün kültürlerarası olarak incelenmesidir. Bu amaçla, öncelikle Japonca formu bulunmayan Çocukluk Çağı Olumlu Yaşantılar Ölçeği (ÇÇOYÖ)'nin Japonca'ya çevirisi yapılmış ve 300 katılımcının dahil olduğu bir örneklemde ölçeğin psikometrik özellikleri incelenmiştir. ÇÇOYÖ Japonca formunun geçerli ve güvenilir bir ölçek olarak kullanılabileceği görüldükten sonra, ana çalışmada 18-65 yaş aralığında, Türkiye (n=482) ve Japonya'dan (n=493) toplam 975 kişi katılımcı olarak yer almıştır. Çalışmada çocukluk çağı yaşantılarını değerlendirmek amacıyla "Çocukluk Çağı Olumlu Yaşantılar Ölçeği" ve "Çocukluk Çağı Olumsuz Yaşantılar Ölçeği", kişilik psikopatolojisini değerlendirmek amacıyla "SCID-5-SPQ", ve kültürel eğilim özelliklerini değerlendirmek amacıyla Benlik Kurgusu Ölçeği kullanılmıştır. Çalışma değişkenleri arasındaki ilişkiler korelasyon analizi ile incelendikten sonra, çocukluk yaşantısı örüntüleri ve kültürün kişilik psikopatolojisi üzerindeki etkisi iki yönlü MANOVA ile incelenmiş, ardından çocukluk çağı yaşantılarının yetişkinlik dönemi kişilik psikopatolojisi düzeyi ile ilişkisinde kültür ve kültürel yönelimin rolü çift düzenleyici analizler ile test edilmiştir. Analizler sonucunda, çocukluk çağı olumlu yaşantıları arttıkça kişilik psikopatolojisi düzeyinin azaldığı, diğer yandan çocukluk çağı olumsuz yaşantıları arttıkça kişilik psikopatolojisi düzeyinin arttığı, çocukluk çağı örüntülerinin kişilik psikopatolojisi düzeyiyle ilişkisinin ise kültüre göre farklılaştığı görülmüştür. Çift düzenleyici analiz sonuçları ise, çocukluk çağı yaşantıları ile A, B ve C kümesi kişilik psikopatolojisi arasındaki ilişkide kültür ve kültürel eğilim özelliklerinin düzenleyici rolünün anlamlı olduğuna, bireyin bireycilik veya toplulukçuluk eğilimi düzeyinin ve kültürün belirli kişilik psikopatolojisi düzeylerini artırabileceğine veya azaltabileceğine işaret etmektedir.
İnfertiliteye bağlı stresin evlilik doyumu ve iyi oluş üzerindeki etkisinin aktör partner modeli çerçevesinde incelenmesi: Kişilerarası duygu düzenleme ve çift olarak baş etmenin rolü
Bu doktora tezinin temel amacı, infertilite nedeniyle yaşanan stresin evlilik doyumu ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini incelemektir. Araştırma, kişilerarası duygu düzenlemenin ve çift olarak baş etme süreçlerinin bu etkileşimdeki aracı rollerini ele almayı amaçlamaktadır. Çalışma, ölçek uyarlama, nicel ve nitel olmak üzere üç aşamalı bir metodolojiyi takip etmektedir. Ölçek uyarlama aşamasında, Kişilerarası Duygu Düzenleme Etkileşim Ölçeği Türkçeye uyarlanmış ve psikometrik özellikleri değerlendirilmiştir. Nicel aşama, Aktör-Partner Karşılıklı Etki Modeli kullanılarak çiftler üzerinde uygulanmış ve infertilite stresinin evlilik doyumu ve psikolojik iyi oluş üzerinde kişilerarası duygu düzenleme ve çift olarak baş etmenin aracı etkileri analiz edilmiştir. Nitel aşama ise infertilite tedavisi gören çiftlerle derinlemesine görüşmeler içermekte ve bu deneyimlerin anlamlandırılmasına odaklanmaktadır. Araştırmanın bulguları, infertilite stresinin evlilik doyumu ve psikolojik iyi oluş üzerinde önemli etkileri olduğunu göstermiştir. Kişilerarası duygu düzenleme ve çift olarak baş etme süreçleri, bu stresin evlilik ve iyi oluş üzerindeki etkilerinde önemli aracı roller oynamaktadır. Nitel bulgular, çiftlerin infertiliteyle baş etme süreçlerinde karşılaştıkları zorlukları ve bu süreçteki duygusal dinamikleri detaylı bir şekilde ortaya koymuştur. Çalışma, infertilite stresinin çiftlerin evlilik doyumu ve psikolojik iyi oluş üzerindeki etkilerini belirginleştirmiş ve bu süreçte kişilerarası duygu düzenlemenin ve çift olarak baş etmenin kritik önemini vurgulamıştır.
Obsesif kompulsif belirtilerin yordanmasında algılanan ebeveyn tutumları, kişilik inançları ve erken dönem uyum bozucu şemaların rolü: Nicel ve nitel bir araştırma
Bu çalışmanın amacı algılanan ebeveyn tutumları, kişilik inançları, erken dönem uyum bozucu şemalar ve obsesif kompulsif belirti düzeyi arasındaki ilişkilerin değerlendirilmesidir. Bu tez çalışması, bahsedilen amaçlar doğrultusunda karma yöntem kullanılarak nicel ve nitel araştırma olmak üzere iki aşamayı içermektedir. Nicel araştırmada, algılanan ebeveyn tutumları ve obsesif kompulsif belirtiler ilişkisinde kişilik inançları ve erken dönem uyum bozucu şemaların aracı etkileri incelenmiştir. Nicel çalışmada 319'u kadın, 87'si erkek ve 2'si diğer cinsiyet olmak üzere toplam 408 katılımcı yer almıştır. Veri toplama araçları olarak Kısaltılmış Algılanan Ebeveyn Tutumları Ölçeği–Çocuk Formu, Kişilik İnanç Ölçeği–Kısa Türkçe Form, Young Şema Ölçeği-Kısa Formu ve Obsesif Kompulsif Envanteri–Revize Edilmiş Form kullanılmıştır. Bireylerin ebeveynlerinden algıladıkları reddedicilik ve aşırı korumacılık arttıkça obsesif kompulsif belirti şiddetinin de yükseldiği görülmüştür. Aracı değişken analizinden elde edilen bulgular, algılanan reddedicilik ve aşırı korumacılık ile obsesif kompulsif belirti şiddeti arasındaki ilişkide çekingen ve obsesif kompulsif inançlarının aracılık etkisini göstermektedir. Algılanan reddedicilik ile OKB belirti düzeyi arasındaki ilişkiye şema alanlarından zedelenmiş otonomi, diğerleri yönelimlilik ve yüksek standartların; algılanan aşırı korumacılık ile OKB belirti düzeyi arasındaki ilişkiye de zedelenmiş otonomi, zedelenmiş sınırlar, diğerleri yönelimlilik ve yüksek standartlar şemalarının aracılık ettiği sonucuna ulaşılmıştır. Bu tez çalışmasının ikinci aşaması olan nitel araştırmada; 20-30 yaş aralığında OKB tanılı dört kadın, iki erkek olmak üzere toplam altı katılımcının ebeveynleriyle ilişkilerinin özünü derinlemesine anlamak amaçlanmıştır. Yarı-yapılandırılmış nitel görüşmeler yürütülmüş ve yorumlayıcı fenomenolojik analizle temalar ortaya çıkarılmıştır. Ebeveynlerle ilişkilerin özellikleri odak noktasında Nasıl Bir Anne/Baba ve Nasıl Bir Aile Yapısı temaları yer almaktadır. Nasıl Bir Anne/Baba teması Mükemmeliyetçi/Baskıcı/Otoriter, Aşırı Koruyucu/Kontrolcü/Müdahaleci, Soğuk/İlgisiz ve Sıcak/Destekleyici alt temalarını; Nasıl Bir Aile Yapısı teması Muhafazakar/Dindar ve Eğitime/Statüye Önem Veren alt temalarını içermektedir. Ebeveynlerle ilişkilerin etkileri odak noktasında Hata yapmamalıyım, İçimde tuttuğum çok şey var, Başıma kötü bir şey gelecek, Değersizim, Kimseye güvenilmez, Ben sorumluyum, Yetersizim ve Kontrollü olmalıyım temaları bulunmaktadır. Olması istenen/ideal ilişki odak noktası ise Mükemmeliyetçi/Baskıcı/Otoriter Olmayan, Aşırı Kontrol/Müdahale Etmeyen ve Dengeli, İlgili ve Yakın Bir İlişki temalarını kapsamaktadır. Nicel ve nitel araştırmadan çıkarılan ortak bulgu, OKB belirtileri yüksek bireylerin maruz kaldığı olumsuz ebeveynlik ve bunun etkisiyle ortaya çıkan işlevsel olmayan inançlardır. Birtakım kısıtlılıklara sahip olan bu araştırmanın, ilgili alanyazında ve klinik uygulamalarda obsesif kompulsif semptomatolojinin etiyolojisine ve tedavisine ilişkin önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.
Sağlık kaygısı düzeyi yüksek ve düşük bireylerin belirsizliğe tahammülsüzlük, kontrol odağı, duygu düzenleme güçlüğü, psikolojik dayanıklılık ve psikolojik iyi oluş açısından karşılaştırılması ve yüksek sağlık kaygısının azaltılmasında biliş-davranış temelli mobil uygulamanın rolü
Sağlık kaygısı, hastalığa ilişkin yoğun korkular, hastalığın ciddi sonuçları olacağına dair inançlar ve beden duyumlarının yanlış yorumlanması şeklinde ortaya çıkan bir bozukluktur. Alanyazındaki çalışmalar bilişsel davranışçı yaklaşımın hastalığın tedavisinde oldukça etkili olduğuna işaret etmektedir. Bu çalışmada sağlık kaygısı yüksek ve düşük grupların sağlık kaygısı belirti şiddetine, belirsizliğe tahammülsüzlük, kontrol odağı, psikolojik iyi oluş, duygu düzenleme güçlüğü düzeylerine ve dayanıklılıklarına göre karşılaştırılması, sağlık kaygısına ilişkin bir model oluşturulması ve bu tez çalışması kapsamında geliştirilen mobil uygulamanın etkililiğinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla öncelikle bilişsel davranışçı yaklaşımın sağlık kaygısı formülasyonundan yola çıkılarak mobil uygulama içerikleri hazırlanmıştır. İlk aşamanın örneklemini 25-50 yaş arası 338 katılımcı (311 kadın, 27 erkek) oluşturmuştur. Demografik Bilgi Formu, Belirsizliğe Tahammülsüzlük Ölçeği, Sağlık Anksiyetesi Ölçeği, Çok Boyutlu Sağlık Kontrol Odağı Ölçeği, Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Duygu Düzenleme Güçlüğü Ölçeği, Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ve Covid-19 Hastalık Algısı Ölçeği uygulanmıştır. Sonuçlar sağlık kaygısı yüksek ve düşük olan grubun sağlık kontrol odağı haricinde diğer tüm değişkenler bakımından anlamlı olarak farklılaştığını göstermiştir. İkinci aşamada Sağlık Anksiyetesi Ölçeği'nden grup ortalamasından 1 standart sapma yüksek puan alan 26 (23 kadın, 3 erkek) katılımcı yer almıştır. Mobil uygulamanın tamamlanması 14 gün sürmüştür. Uygulamalar tamamlandıktan sonra son ölçümler alınmıştır. Sonuçlar biliş-davranış temelli mobil uygulamanın sağlık kaygısını azaltmada bireysel ve yüz yüze terapilere destek olarak kullanılabilir olduğuna işaret etmiştir. Sonuçlar alanyazın ışığında tartışılmıştır.
Çocukluk çağı travmalarının psikolojik belirtiler ile ilişkilerinde savunma mekanizmalarının aracı rollerinin incelenmesi
Bu tez çalışmasında, klinik uygulamada önemli bir yeri olan çocukluk çağı travmaları, savunma mekanizmaları ve psikolojik belirtilerin birbirleriyle ilişkileri kuramsal ve klinik bir perspektif ile oluşturulmuş hipotezler ile belirli amaçlar üzerinden ele alınmıştır. Çalışmanın örneklemini, 503'ü (%82.5) kadın, 101'i (%16.6) erkek ve 6'sı (%1) belirtmek istemiyor olmak üzere 20-45 yaş aralığında 610 katılımcı oluşturmuştur. Katılımcılara sırasıyla Demografik Bilgi Formu, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği, Savunma Biçimleri Testi-40, Belirti Tarama Listesi (SCL-90-R) uygulanmıştır. Verilerin analizinde SPSS 25.0 programı kullanılmıştır. Verileri incelemek adına Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı Analizi, Hiyerarşik Çoklu Doğrusal Regresyon Analizi ve Hayes'in (2018) PROCESS Macro Model 4 analizinden yararlanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre; duygusal istismar, duygusal ihmal ve cinsel istismar demografik özellikler ve diğer istismar ve ihmal türleri kontrol edildiğinde psikolojik belirtileri yordadığı görülmüştür. Fiziksel istismar ve fiziksel ihmal, öte yandan, demografik özellikler kontrol edildiğinde psikolojik belirtileri yordarken, diğer istismar ve ihmal türleri kontrol edildiğinde istatistiksel anlamını yitirmiştir. Demografik özellikler ve diğer savunma mekanizmaları kontrol edildiğinde; immatür, nevrotik ve olgun savunma mekanizmalarının depresif belirtileri yordadığı görülmüştür. Tekil savunma mekanizmaları açısından; yansıtma, otistik fantezi, pasif saldırganlık, yalıtma, bedenselleştirme, mizah, yer değiştirme ve yapma bozma depresif belirtileri yordamıştır. Obsesif kompulsif belirtiler, öte yandan, immatür, nevrotik ve olgun savunma mekanizmaları tarafından yordanırken, tekil savunma mekanizmaları açısından, yalıtma, yapma bozma, pasif saldırganlık, otistik fantezi, bedenselleştirme ve mizahın obsesif kompulsif belirtilerin yordayıcıları olduğu görülmüştür. Çocukluk çağı travmalarının psikolojik belirtiler ile ilişkilerinde immatür savunma mekanizmalarının aracı rolü anlamlı bulunurken, nevrotik ve olgun savunma mekanizmalarının bu ilişkiye aracılık etmediği görülmüştür. Elde edilen bulgular alanyazın ışığında tartışılmıştır. Son olarak, çalışmanın sınırlılıkları ve gelecek çalışmalar için öneriler değerlendirilmiş ve araştırmanın klinik doğurguları tartışılmıştır. Anahtar Sözcükler Çocukluk çağı travmaları, ihmal ve istismar, savunma mekanizmaları, psikolojik belirtiler, depresif belirtiler, obsesif kompulsif belirtiler
Doğum sonrası depresyon belirtileri ile sosyal destek ve duygulanım arasındaki ilişkilerin nicel ve nitel açıdan incelenmesi
Klinik gözlem ve prognozun tıp alanında kullanılmaya başlamasından itibaren sağlıkla ilgili metinlerde farklı tanımlarla doğum sonrası ruh hali değişimlerine değinilmektedir. En güncel haliyle Doğum Sonrası Depresyon (DSD), genellikle doğumu takip eden 4-6 hafta ile 1 yıl içerisinde görülen, çökkün duygudurum, haz yitimi, düşük enerji, yavaşlama, uykuda ve iştahta değişiklikler, cinsel isteksizlik ve intihar düşünceleri ile karakterize bir bozukluktur. DSD hem annenin hem de bebeğin fiziksel ve ruhsal sağlığını etkiler ve olumsuz sonuçlara yol açabilir. DSD'ye etki eden temel faktörlerden biri olan sosyal destek kavramı, önceki çalışmalardan farklı olarak bu çalışmada; sosyal desteğin türü, kaynağı ve içeriği ile birlikte ele alınmış, sosyal destek ve DSD ilişkisinde duygulanımın rolü araştırılmıştır. Çalışma, Türkiye'de yaşayan ve çocuğunu son bir yıl içerisinde dünyaya getirmiş olan 226 anne ile yürütülmüştür. Veri toplama amacıyla; Demografik Bilgi Formu, Edinburgh Doğum Sonrası Depresyon Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Sosyal Destek Davranışları Ölçeği ve Bilgiye Dayalı Sosyal Destek ve Duygulanım Formu kullanılmış, nicel verilerin analizi için IBM Sosyal Bilimler İçin İstatistik Paket Programı 26.0 versiyonu ve Process eklentisinden, nitel verilerin analizi için içerik analizi yönteminden yararlanılmıştır. Bulgular; alınan ve algılanan sosyal desteğin doğum sonrası depresyon belirtilerini yordadığını, bu ilişkide sosyal destek kaynağının ve sıklığının düzenleyici etkisi bulunmadığını göstermiştir. İhtiyaç duyulan ve alınan sosyal destek arasındaki nicel ve nitel farklar analiz edilmiş, ihtiyaç duyulan sıklıkta sosyal destek alamamanın doğum sonrası depresyon belirtileri ile ilişkili olduğu, çevreden alınan ve ihtiyaç duyulan sosyal desteğin nitelikleri kıyaslandığında ise içeriklerinin tematik açıdan farklılaştığı bulunmuştur. Alınan sosyal desteğe yönelik yetersizlik, suçluluk, tiksinti, hayal kırıklığı, kaygı, üzüntü ve sakinlik duygularının ideal ve gerçek duygulanım düzeyleri arasındaki farkın doğum sonrası depresyon belirtileri ile ilişkili olduğu gözlemlenmiştir. Sonuçlar alanyazın ışığında tartışılmış, çalışmanın klinik ve sosyal politikalara yönelik doğurguları, sınırlılıkları ve gelecek araştırmalar için öneriler ele alınmıştır. Anahtar Sözcükler Doğum sonrası depresyon, alınan sosyal destek, algılanan sosyal destek, sosyal destek kaynağı, duygulanım
Düşünce eylem kaynaşması deneyiminin oluşturulması ve obsesif kompulsif bozukluk belirtileri ile obsesif inançlar, düşünce bastırma, düşünce eylem kaynaşması arasındaki ilişkilerin incelenmesi: Deneysel bir çalışma
Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB), obsesyon, kompulsiyon veya her ikisinin varlığıyla birden tanımlı bir ruhsal rahatsızlıktır. Bu araştırma kapsamında klinik olmayan örneklemde obsesif kompulsif belirtiler ile obsesif inançlar, düşünce bastırma eğilimi ve düşünce eylem kaynaşması arasındaki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Kısa hikaye ve imgeleme kullanımıyla düşünce eylem kaynaşması oluşturulması ve düşünceyi bastırma ile düşünceyi kabul etmenin etkisinin deneysel manipülasyonla incelenmesi bu çalışmanın diğer bir amacıdır. Araştırmanın ilk aşamasının Ankara'daki üniversitelerde öğrenimine devam etmekte olan 363 öğrenci ile, ikinci aşaması 69 öğrenci ile yürütülmüştür. Veri toplama amacıyla araştırmanın birinci aşamasında Demografik Bilgi Formu, Düşünce Eylem Kaynaşması Ölçeği (DEKÖ), Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği -21 (DASÖ-21), Padua Envanteri-Washington Eyalet Üniversitesi Revizyonu (PE-WEÜR), Obsesif İnançlar Anketi-20 (OİA-20), Beyaz Ayı Düşünceleri Bastırma Envanteri (BADBE) kullanılması, araştırmanın ikinci aşamasında ise araştırmacı tarafından oluşturulan kısa hikayeler, Görsel Analog Ölçeği ve düşünce sıklığı sayacı kullanılmıştır. Elde edilen veriler Hiyerarşik Regresyon Analizi ve bir dizi varyans analizi ile değerlendirilmiştir. Cinsiyet, depresyon ve anksiyetenin obsesif kompulsif belirtiler için önemli yordayıcılar olduğu, mükemmeliyetçilik/kesinlik ve tehdit öngörüsü inançlarının ön planda olduğu görülmüştür. İkinci aşamada ise kısa hikaye ve imgeleme sonrası katılımcıların kaygı, sıkıntı ve suçluluklarının arttığı ancak manipülasyon sonrası düşünceyi kabul etme ve kontrol grubundaki katılımcıların girici düşünce sıklıklarında ve olayın olma olasılığına yönelik değerlendirmelerinde bir azalma olduğu tespit edilmiştir. Zaman içerisinde düşüncenin kabul edilmezliğine yönelik değerlendirmeler değişmemektedir. Ayrıca, DEK sonrası katılımcılar kısa hikayenin gerçekçiliğini düşük görmektedirler. Bunlara rağmen her grupta düşüncenin etkilerini ortadan kaldırmak için bir şeyler yapma dürtüsünün yüksek olduğu görülmektedir. Bunun yanı sıra her grupta spontan bastırma davranışı görülmüştür. Düşünceyi kabul etme grubundaki katılımcıların manipülasyon sonrası senaryoyu tekrar tecrübe etme istekliliklerinin diğer iki gruba göre daha yüksek olması dikkate değerdir. Çalışmadaki kısıtlılıklar göz önünde bulundurulup yeni çalışmaların bu ilişkileri gözden geçirmesinin, yeni yöntemler geliştirilmesinin fayda sağlayacağı düşünülmektedir.
Bulaşma kirlenme kaygısı ve kontrol etme düzeyinin dikkat yanlılıkları ile olan ilişkisinin çeşitli değişkenler bağlamında incelenmesi: Bir göz izleme çalışması
Obsesif Kompulsif Bozukluğun (OKB) etiyolojisinde çeşitli yanlılıkların rol oynadığı bilinmektedir. Bilişsel modeller, OKB'nin yorumlama yanlılıkları, bellek yanlılıkları ve dikkat yanlılıklarından etkilendiğini belirtmektedir. Geçmişte OKB'de dikkat yanlılıklarının doğasını anlamak amacıyla yürütülmüş çalışmalar tepki süresi paradigmalarını kullanmıştır. Bu çalışmalarda tutarsız bulgular elde edilmiştir. Göz izleme teknolojisi tepki süresi paradigmalarının kısıtlılıklarını gidermesi yönüyle dikkat yanlılıklarını incelemede umut vericidir. Bu çalışma kapsamında da OKB'nin belirti alt türleri olan bulaşma kirlenme ve kontrol etme belirti düzeyi yüksek ve düşük olan üniversite öğrencilerinde dikkat yanlılıklarının nasıl farklılaştığının incelenmesi ve obsesif inanışlar, tiksinme yatkınlığı ve duyarlılığı, bellek ve bilişe güvenle ilişkilerinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla öncelikle göz izleme ölçümünde kullanılacak görsellerin seçimi gerçekleştirilmiştir. Pilot çalışma ile ilgili görseller test edilmiştir. Tarama çalışması (n=774) ile ana çalışmaya katılacak bulaşma kirlenme kaygı düzeyi yüksek (n=10) ve düşük (n=10) katılımcılar ile kontrol etme düzeyi yüksek (n=10) ve düşük (n=10) katılımcılar belirlenmiştir. Bulaşma kirlenme koşulunda yer alan katılımcılar tiksinme-nötr ve tehdit-nötr görsel çiftlerine maruz kalırken; kontrol etme koşulunda yer alan katılımcılar kontrol etme-nötr ve tehdit-nötr görsel çiftlerine maruz kalmıştır. Görsellere baktıkları süreçte ilk hangi görsel türüne baktıkları ve ne hızda baktıkları (yöneltme yanlılığı), ilk bakışlarının ne kadar sürdüğü (dikkati geç çekme yanlılığı), toplam kaç kez ve ne kadar süre ile baktıkları (sürdürme yanlılığı) ile ilgili ölçümler göz izleme cihazı aracılığıyla toplanmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma bulaşma kirlenme kaygısı yüksek grubun tehdit görsellerine daha hızlı, daha az sayıda ve daha kısa süre baktığını; kontrol etme kaygısı yüksek grubun ise kontrol etme görsellerine daha hızlı ve daha uzun süre baktığını, tehdit görsellerine ise sadece daha uzun süre baktığını ve son olarak kontrol etme düzeyi düşük grubun tehdit görsellerine daha uzun süre baktığını göstermiştir. Elde edilen bulgular alanyazın kapsamında tartışılmış, çalışmanın önemi, kısıtlılıkları, gelecek çalışmalara önerileri ve tezin klinik doğurguları değerlendirilmiştir.
Afet ve acil durum alanında çalışan profesyonellerde ikincil travmatik stres düzeyi, tükenmişlik düzeyi ve depresif belirtileri etkileyen psikososyal risk ve koruyucu faktörlerin incelenmesi
Mevcut tez çalışmasında afet ve acil durum olaylarında psikososyal destek sağlayan meslek elemanlarının ikincil travmatik stres, tükenmişlik, depresif belirtileri ele alınmış ve bu psikolojik semptomlar ile çeşitli sosyo-demografik faktörler (travma psikolojisi eğitimi, süpervizyon desteği, süreç öncesi eğitim, çalışmaya katılım türü, bir meslek örgütü ile iş birliği içinde çalışma, cinsiyet) ve psikolojik faktörlerin (stresle başa çıkma tarzları, duygu düzenleme güçlüğü, öz bakım) ilişkisi incelenmiştir. Araştırma için yaşları 23-63 (Ort= 29.97, ss= 6.39) arasında değişen 140 kadın (%87.5) ve 20 erkek katılımcıdan veri toplanmıştır. Yapılan çalışmada Demografik Bilgi Formu, İkincil Travmatik Stres Ölçeği, Maslach Tükenmişlik Ölçeği, Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği, Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği ve Bilinçli Farkındalık Temelli Öz Bakım Ölçeği aracılığı ile veri toplanmıştır. Araştırmada ikincil travmatik stres, tükenmişlik ve depresif belirtiler arasındaki ilişkiyi incelemek için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayı Analizi, bu değişkenlerin katılımcıların görev aldıkları son afet ve acil durum olayındaki sosyo-demografik faktörlere göre farklılaşıp farklılaşmadığını incelemek için Tek Yönlü Çok Değişkenli Varyans Analizi (MANOVA) ve ilgili değişkenlerin stresle başa çıkma tarzları, duygu düzenleme güçlükleri ve öz bakım tarafından yordanma gücünü incelenmek için Hiyerarşik Çoklu Regresyon Analizi yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda travma psikolojisi eğitimi alan katılımcıların ikincil travmatik stres, duygusal tükenmişlik ve duyarsızlaşma düzeylerin, süreç öncesi eğitim alan katılımcıların duyarsızlaşma düzeylerinin ve bir meslek örgütü ile iş birliği içinde çalışan katılımcıların ikincil travmatik stres düzeylerinin daha düşük olduğu ve travma psikolojisi eğitimi ve cinsiyetin istatistiki etkisi kontrol edildikten sonra stresle etkili başa çıkma tarzlarının ikincil travmatik stres, duygusal tükenmişlik, duyarsızlaşma, kişisel başarı ve depresif belirtileri; stresle etkisiz başa çıkma tarzlarının tarzlarının ikincil travmatik stres, duygusal tükenmişlik ve depresif belirtileri; duygu düzenleme güçlüklerinin ikincil travmatik stres, duygusal tükenmişlik, duyarsızlaşma ve depresif belirtileri; öz bakımın ise duygusal tükenmişlik, kişisel başarı ve depresif belirtileri anlamlı olarak yordadığı görülmüştür. Mevcut çalışmada ulaşılan bulgular literatür ışığında tartışılmıştır.
Travma Sonrası Stres ve Travma Sonrası Büyüme düzeyleri arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin aracı rolünün ve travmadan sonra geçen sürenin bu ilişkilerdeki düzenleyici rolünün incelenmesi
Travmatik yaşam olayı, bireyde çeşitli değişimlere yol açan ve kişinin tepkilerini kısa ve uzun sürede değiştiren olaydır. Travmatik yaşam olayı sonrasında Travma Sonrası Stres (TSS) belirtileri ve Travma Sonrası Büyüme (TSB) belirtileri gözlenebilmektedir. Bu çalışmada travma sonrası stres belirtileri ile travma sonrası büyüme düzeyi arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin (BDDS) aracı rolü ve travmadan sonra geçen sürenin bu ilişkilerdeki düzenleyici rolünü incelemek amaçlanmıştır. Aynı zamanda TSS, TSB ve BDDS'lerin demografik değişkenlerle ilişkileriyle BDDS'lerin TSS ve TSB ile korelasyon farkları da incelenmiştir. Bu amaçla yürütülen araştırmanın örneklemini 18 yaşın üzerinde travmatik yaşantı bildiren 305 katılımcı oluşturmaktadır. Bu doğrultuda katılımcılara Demografik Bilgi Formu, Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği-5, Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği ve Travma Sonrası Büyüme Ölçeği uygulanmıştır. Yürütülen analiz sonuçlarına göre TSB Yüksek Grup'ta TSS belirtileriyle TSB arasında negatif yönde bir ilişki bulunmuştur. TSB Yüksek Grup'ta BDDS'lerden olumlu yeniden odaklanma ve olumlu yeniden değerlendirme stratejilerinin TSS belirtileri ile TSB arasındaki ilişkide tam aracı rolü olduğu görülmüştür. Bu ilişkilerde travmadan sonra geçen sürenin düzenleyici bir rolü olmadığı bulunmuştur. TSB Yüksek Grup'ta kabul etme, ruminasyon, felaketleştirme ve başkalarını suçlama stratejileri TSS ile daha çok ilişkili bulunmuş, olumlu yeniden odaklanma, planlamaya yeniden odaklanma ve olumlu yeniden değerlendirme stratejileri TSB ile daha çok ilişkili bulunmuştur. TSS, TSB ve BDDS'lerin çeşitli demografik değişkenlerle anlamlı ilişkilerinin olduğu gözlenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgular alanyazın kapsamında tartışılmış, araştırmanın sınırlılıkları, klinik doğurguları ve gelecek çalışmalara yönelik öneriler belirtilmiştir.
Obsesif kompulsif bozukluk ve yeme bozukluklarında yürütücü işlev becerilerinin klinik olmayan grupla karşılaştırılarak incelenmesi
Yapılan çalışmalarda obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tanısı almış kişilerin yürütücü işlev becerilerinde bozulmalar olduğu bulgulanmıştır. OKB ile tanılarüstü (transdiagnostik) risk etmenleri açısından benzerlikler gösteren anoreksiya nervoza (AN) ve bulimiya nervoza (BN) tanılarına sahip kişilerin de yürütücü işlev becerilerinde bozulmalar olduğuna dair bulgular alanyazında mevcuttur. Bu çalışmanın amacı, Türkiye kültüründe OKB, AN ve BN tanısıyla tedavi görmekte olan kişilerin tanılarüstü bir risk etmeni olan yürütücü işlev becerilerinde ortaya çıkabilecek olan bozulmaların örüntüsü, şiddeti ve farklı tanılar almış bireylerin yürütücü işlev becerilerindeki benzerlik ve farklılaşmalar hakkında bilgi edinmektir. Çalışmada, veri toplama aracı olarak Yale – Brown Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği-Öz Bildirim Formu (Y- BOKÖ), Yeme Tutum Testi Kısa Form (YTT-26), Depresyon Stres Anksiyete Ölçeği-21 (DASS-21), Berg (Wisconsin) Kart Eşleme Testi (BKET), Yap/Yapma Görevi, Dur Sinyali Testi (DSG), Stroop Renk Testi, İşitsel Üçlü Sessiz Harf Sıralaması Testi (İÜSHST), Corsi Blok Dokunma Görevi (CBDG), Londra Kulesi Testi (LKT) kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel olarak değerlendirilmesinde SPSS paket programı kullanılmıştır. Grupların yürütücü işlev bileşenleri açısından farklılaşıp farklılaşmadığını değerlendirmek için kovaryans analizi uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkileri incelemeye yönelik olarak hiyerarşik regresyon analizi yürütülmüştür.
Problemli dijital oyun oynama davranışı olan ve olmayan genç yetişkin erkek gruplarının temel duygusal yüz ifadesi tanıma ve duygusal çalışma belleği performansları açısından karşılaştırılması
Bu tez çalışmanın temel amacı, problemli dijital oyun oynama davranışı olan ve olmayan genç yetişkin erkek bireylerin 6 temel duygusal (mutluluk, üzüntü, korku, kızgınlık, tiksinme ve şaşkınlık) ve 1 nötr yüz ifadesini tanıma performansları açısından karşılaştırmak ve bu temel duygu ifadeleri ile çalışma belleği performansı üzerindeki etkisini incelemektir.Çalışmada kartopu örnekleme yöntemiyle toplamda 63 kişiye ulaşılmış; fakat dışlama kriterleri ve uç değer analizleri sonrasında, analizler problemli dijital oyun oynama davranışı olan (PDOOD+, N=24, 𝑋𝑦𝑎ş=20.88, SS=3.27) ve olmayan (PDOOD-, N=24, 𝑋𝑦𝑎ş=23.04, SS=4.74) 48 kişi üzerinden yürütülmüştür. Tüm katılımcılara Beck Depresyon Envanteri, Durumluk Sürekli Kaygı Ölçeği, Yetişkin Oyun Bağımlılığı Ölçeği (YOBÖ) ve Toronto Aleksitimi Ölçeği uygulanmıştır. Kodlama (4 kadın, 4 Erkek) ve tanıma görevlerindeki (8 Kadın, 8 Erkek) duygusal yüz ifadeleri Karolinska Yönlendirilmiş Duygusal Yüz Fotoğrafları Bataryası'ndan seçilmiştir. Duygusal yüz ifadeleri 6 temel duygu ve bir nötr yüz ifadesi kategorisinden oluşmaktadır. İki-Geri çalışma belleği görevlerinde ise harfler (2-Geri Harf: 2-Geri-H) ve ortalama duygusal yüz ifadeleri (2-Geri Duygu: 2-Geri D) kullanılmıştır. Çalışma belleği görevlerinin verilişi her katılımcıda dengelenmiştir.Çalışmada bağımsız değişken düzeylerinde elde edilen doğru tepki, doğru tepki süresi, isabet oranı veya d' puanları 2(Grup: PDOOD- ve PDOOD+) x 2(Resmin Cinsiyeti: Kadın ve Erkek) x 7(Duygusal Yüz İfadesi: Üzüntü, Korku, Şaşırma, Öfke, Tiksinme, Mutlu ve Nötr) son iki faktörde tekrar ölçümlü karma ANOVA ile analiz edilmiştir. Bu analiz sonuçlarına göre; katılımcılar Erkek duygusal yüz ifadelerini, Kadın duygusal yüz ifadelerine göre anlamlı bir şekilde daha doğru kodlamıştır. Ayrıca her iki gruptaki (PDOOD- ve PDOOD+) katılımcılar hem doğru tepki sayısı hem de tepki sürelerine göre; en düşük sayıda ve en yavaş kodlama tepkisini Korku ifadesine verirken, en yüksek doğru sayıda ve en hızlı tepki süresini kodlama görevinde Mutluluk duygusal yüz ifadesine vermiştir. Çalışmanın tanıma görevinde; en yüksek d' puanı Tiksinti yüz ifadesi için, en düşük d' puanı ise Üzüntü yüz ifadesi için elde edilmiştir. Yine Tanıma görevinde; Korku ve Üzüntüde PDOOD- grubun tanıma performansı PDOOD+ grubuna göre daha iyiyken; Şaşırma ve Nötrde PDOOD+ grubunun tanıma performansı PDOOD- grubuna göre daha iyidir. Katılımcıların çalışma belleği görevlerinden 2-Geri Harf görevini 2-Geri Duygu görevlerine göre daha kolay yaptıkları görülmüştür. 2-Geri Duygu görevinde d' ortalamaları incelendiğinde, Mutluluk ve Nötr yüz ifadeleri dışında, hedef uyarıcı olumsuz olduğunda çalışma belleği performansı kötüleşmektedir. Ek olarak, hedef uyarıcı Kadın Üzgün duygusal yüz ifadesi olduğunda PDOOD+ grubu en düşük çalışma belleği performansını göstermiştir. Sonuç olarak, bu çalışmada her iki grup arasındaki kodlama, tanıma ve çalışma belleği performansları açısından farklılıklar ortaya konulmaya çalışılmıştır.
Narsisistik rekabet, hayranlık ve kırılganlık özelliklerinin bağımlılıklar ve psikolojik semptomlarla ilişkisinde başa çıkma stillerinin aracı rolü
Narsisizm kırılgan ve büyüklenmeci boyutlar ile kavramsallaştırılmış, sağlıklılık ve psikopatolojilerle ilişkili görülmüştür. Kırılgan narsisizm, nevrotik kişilik ve psikopatolojilerle ilişkili olarak raporlanırken büyüklenmeci boyut daha çelişkili bulgular sunmuştur. Büyüklenmeci narsisizmin çelişkili bulgularından hareketle hayranlık ve rekabet alt boyutları kavramsallaştırılmıştır (Back ve ark., 2013). Hayranlık statü elde etme, takdir kazanma, liderlik etme gibi davranış ve bilişler ile ilişkiliyken, rekabet daha çok tehdit algısı, kaygı, başarısızlık korkusu ve haset gibi sonuçlar ile ilişkilidir. Kişilik özelliklerinin çeşitli davranışlar ile ilişkisinden hareketle bu özelliklerde ortaya çıkan stresle başa çıkma davranışlarının incelenmesi önemli görülmektedir. Bu araştırma kapsamında Lazarus ve Folkman'ın (1984) kuramından hareketle stresle başa çıkma davranışlarının narsisistik kişilik boyutlarının alkol, madde bağımlılık riskleri, sosyal medya bağımlılığı ve psikolojik semptomları yordamasındaki aracı rolünü anlayabilmek amaçlanmıştır. Narsisizmin daha iyi anlaşılabilmesi, rekabet ve hayranlık boyutlarının klinik perspektifteki kullanımının artması ve Türkiye kültürüne özgü bir çalışmanın yürütülmesi hedeflenmiştir. Araştırmada 18-45 yaş aralığındaki 279 katılımcıya ait veriler hiyerarşik regresyon analizleri ve Hayes tarafından geliştirilen PROCESS eklentisindeki Model 4 aracılığıyla incelenmiştir. Hayranlık boyutunun psikolojik sağlıklılığa ilişkin olarak depresyon seviyesini (ß= -.14, t= -2.22, p=.028) ve davranışsal ilgiyi kesme davranışını (ß= -.22, t= -3.47, p=.001) negatif yönde yordadığı görülmüş, yadsıma davranışıyla pozitif yönde ilişkili bulunmuştur (ß= .17, t= 2.94, p=.004). Aracılık hipotezi doğrulanamamıştır. Rekabet boyutu; alkol (ß= .22, t= 3.77, p<.001) ve madde bağımlılığı riskleri (ß= .20, t= 3.37, p=.001) ve sosyal medya bağımlılığıyla (ß= .18, t= 3.18, p=.002) pozitif yönde ilişkili görülmüştür. Kırılganlık boyutu anksiyete (ß= .26, t= 4.57, p<.001) ve depresyon (ß= .15, t= 2.20, p=.029) düzeylerini pozitif yönde yordamaktadır. Analizler sonucunda narsisistik rekabet ve kırılganlık boyutlarının sosyal medya bağımlılığı ve stres-anksiyete-depresyon semptom düzeylerini yordamasında davranışsal ve zihinsel ilgiyi kesme, planlama, duyguları ortaya koyma ve olumlu yeniden yorumlama davranışlarının aracı rolü olduğu görülmüştür.
Psikolojik kontrolün belirleyicilerinin ve gelişimsel sonuçlarının aile sistem yaklaşımıyla incelenmesi: Çok düzeyli bir modelleme
Araştırmanın başlıca hedefi psikolojik kontrol uygulamalarını derinlemesine incelemektir. Bu amaç kapsamında araştırmada odak noktası farklı olan iki çalışma mevcuttur. Birinci çalışmanın temel amacı, anne babalardan algılanan psikolojik kontrolün belirleyicilerini incelemektir. İkinci çalışmanın temel amacı ise psikolojik kontrolün ergenlerdeki gelişimsel sonuçlarını araştırmaktır. Birinci çalışmada anne babaların, ergenlerin ve aile bağlamının özellikleri bir modelleme kapsamında psikolojik kontrolün belirleyicileri olarak incelenmiştir. Araştırmanın örneklemi 17 farklı şehirde yaşayan 307 aileden oluşmaktadır. Her aileden anne (Ort. = 41.30, S = 4.24), baba (Ort. = 45.01, S = 4.58), büyük kardeş (Ort. = 16.17, S = 1.60) ve küçük kardeşin (Ort. = 12.54, S = 1.70) katılımıyla toplam 1228 kişiye ulaşılmıştır. Çok düzeyli modelleme analizi sonuçlarına göre, anneden algılanan psikolojik kontrolü yordayan değişkenler; ergenin doğum sırası, problem davranışları ve akademik işlevselliği ve annenin uyumsuz mükemmeliyetçiliğidir. Babadan algılanan psikolojik kontrolü yordayan değişkenler ise ergenin doğum sırası, problem davranışları ve ev ortamı kaosudur. İkinci çalışmada psikolojik kontrolün kardeşlerin problem davranışları üzerindeki yordayıcı rolü bir modelleme kapsamında incelenmiştir. Araştırma modelinde psikolojik kontrolün iki düzeyinin (genel psikolojik kontrol ve farklılaşan psikolojik kontrol) problem davranışlarla ilişkileri, ergen ve aile bağlamı özellikleriyle birlikte incelenmiştir. Araştırmanın örneklemi birinci çalışmayla aynıdır ancak farklı değişkenlerle veri temizliği işlemi yapılması nedeniyle 303 aileden oluşmuştur. Çok düzeyli modelleme analizi sonuçlarına göre ergenlerin dışa yönelim problemlerini yordayan özellikler; anne modelinde farklılaşan psikolojik kontrol, genel psikolojik kontrol ve ev ortamı kaosu iken baba modelinde farklılaşan psikolojik kontrol ve ev ortamı kaosudur. Ergenlerin içe yönelim problemlerini yordayan özellikler anne ve baba modellerinde ortak olarak ergenin cinsiyeti ve ailenin gelir düzeyidir. Birinci çalışma (i) psikolojik kontrol uygulamalarında ergenin uyum sorunlarının önemli bir belirleyici olduğunu, (ii) belirleyicileri her iki ebeveyn için de incelemek gerektiğini ortaya koymaktadır. İkinci çalışma ise psikolojik kontrolün sonuçlarını; (i) ebeveynliğin ailedeki genel düzeyi ile kardeşe özgü düzeyini ayrıştırarak, (ii) anne ve babalarda, (iii) aile sisteminin diğer özellikleriyle birlikte incelemenin önemini göstermektedir. Anahtar Sözcükler Psikolojik kontrol, ebeveynliğin belirleyiciler, problem davranışlar, çok düzeyli analiz, ergenlik dönemi
Genç yetişkinlerde sirkadyen ritmin zaman algısı üzerindeki etkisi
Bu tez çalışmanın amacı, sirkadyen ritmin zaman algısı üzerindeki etkisini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda, davranışsal ve fizyolojik yöntemlerin kullanıldığı birbirini tamamlayıcı nitelikte üç deney tasarlanmıştır. Deney 1'de genç yetişkinlerde kronotip türü, uygulama zamanı ve hedef sürenin, Deney 2A ve 2B'de ileriye ve geriye dönük zamanlama paradigmaları ve uygulama zamanının zaman algısı üzerindeki etkisi ile tüm deneylerde vücut ısısı ve sosyal jet lag ile zaman algısı arasındaki ilişki incelenmiştir. Ek olarak, tez kapsamında Münih Kronotip Anketi'nin (MKA-TR) kültürümüze uyarlama, geçerlik ve güvenilirlik çalışmaları yapılmıştır. Deney 1'de 4 farklı hedef süre (1 sn, 5 sn, 10 sn ve 15 sn) için İleriye Dönük Zamanlama Paradigmasında Süre Üretimi Görevi (n=33); Deney 2A'da 10 sn hedef süresi için İleriye ve Geriye Dönük Zamanlama Paradigmalarında Süre Üretimi Görevi, Süre Yeniden Üretim Görevi ve Sözel Süre Tahmini Görevi (n=26); Deney 2B'de farklı kronotipteki katılımcılara 3 sn hedef süresi için Süre Yeniden Üretim Görevi ve Sözel Süre Tahmini Görevi (n=25) uygulanmıştır. Tüm deneylerde vücut ısısı ölçümü kızılötesi temassız termometreyle alınmıştır. Katılımcıların kronotiplerini ve sosyal jet lag değerlerini belirlemek üzere Sabahçıl-Akşamcıl Anketi ve MKA-TR uygulanmıştır. Sonuç olarak tez çalışması kapsamında yer alan üç deneye ilişkin genel bulgular; uygulama zamanının genç yetişkinlerde (ara tip ve akşamcıl tip) saniye düzeyindeki kısa sürelerin (1 sn ve 3 sn) farklı paradigma/görevlerdeki zaman algısı üzerinde etkili olduğunu göstermektedir. Buna karşın, tüm deneylerde sabahtan akşama doğru vücut ısısında anlamlı bir artış ve 1 saatten fazla sosyal jet lag görülmesine rağmen; zaman algısı ve vücut ısısı ile sosyal jet lag arasında olduğu varsayılan ilişki gösterilememiştir. Anahtar Sözcükler Zaman Algısı, İleriye Dönük Zamanlama Paradigması, Geriye Dönük Zamanlama Paradigması, Sirkadyen Ritim, Vücut Isısı, Sosyal Jet Lag, Münih Kronotip Anketi
COVID-19 ile ilişkili psikolojik zorlanma ve güvenlik davranışlarının obsesif inanışlar ve obsesif-kompulsif semptomlar ile ilişkisinin boylamsal desenle incelenmesi
Güncel araştırmalar ve klinik gözlemler COVID-19 salgınının psikolojik zorlanma ile ilişkili olduğunu göstermektedir. Geçmiş araştırmalar ise bilişsel yanlılıkların salgınlar sırasında psikolojik zorlanma düzeyi ve güvenlik davranışlarını gerçekleştirme sıklığında artış ile ilişkili olabileceğine işaret etmektedir. Bu tez çalışması kapsamında yapılan birinci araştırmada COVID-19'a ilişkin kaygı, tehdit algısı ve umutsuzluğu değerlendiren özbildirime dayalı bir ölçüm aracı olan COVID-19 Psikolojik Zorlanma Ölçeği'nin geliştirilmesi ve psikometrik özelliklerinin değerlendirmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda 626 yetişkin katılımcıdan COVID-19 Psikolojik Zorlanma Ölçeği ve çeşitli ruh sağlığı ölçeklerinden oluşan bir ölçek setini yanıtlaması istenmiştir. Açımlayıcı faktör analizi sonuçları ölçeğin COVID-19'a ilişkin kaygı, tehdit algısı ve umutsuzluktan oluşan üç faktörlü bir yapıya sahip olduğuna ve istenilen iç tutarlık, test-tekrar test güvenilirliği, bileşen, ayrışan ve yordayıcı geçerlik değerlerine sahip olduğuna işaret etmiştir. Ardından 548 katılımcı COVID-19 Psikolojik Zorlanma Ölçeği'ni yanıtlamış, doğrulayıcı faktör analizi sonuçları ölçeğin üç faktörlü yapısını desteklemiştir. Tez çalışması kapsamında yapılan ikinci araştırmada ise Mart 2020'de 429 katılımcıdan obsesif inanışlar, obsesif-kompulsif belirtiler, COVID-19'a ilişkin psikolojik zorlanma ve COVID-19 ile ilişkili güvenlik davranışları ölçümlerini yanıtlamaları istenmiş, Eylül 2020'de ise birinci ölçümü yanıtlamış olan 279 katılımcı obsesif-kompulsif belirtiler, COVID-19'a ilişkin psikolojik zorlanma ve güvenlik davranışlarını içeren takip değerlendirmesine katılmıştır. Bulgular başlangıçtaki obsesif inanış düzeyinin altı ay sonraki obsesif-kompulsif belirtiler aracılığıyla COVID-19'a ilişkin psikolojik zorlanmayı yordadığını göstermiştir. Ayrıca başlangıçtaki obsesif inanışların altı ay sonraki obsesif-kompulsif belirti şiddeti ve pandemiye ilişkin psikolojik zorlanma düzeyi aracılığıyla güvenlik davranışlarının sıklığını yordadığı görülmüştür. Araştırmaların bulguları COVID-19'a İlişkin Psikolojik Zorlanma Ölçeği'nin çok boyutlu, geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğuna işaret etmiş; bilişsel yanlılıklar, obsesif-kompulsif eğilimler ve pandemiye ilişkin psikolojik süreçler arasındaki ilişki ile ilgili alanyazına katkıda bulunmuştur. Bulgular değerlendirilerek önleme ve tedavi stratejilerine yönelik çıkarımlar tartışılmıştır.
COVID-19 salgını sırasında Türkiye'de zorunlu karantinaya veya izolasyona alınmış yetişkin bireylerde travma sonrası stres belirtileri, depresif belirtiler ve kaygı belirtileri açısından psiko-sosyal risk faktörleri ve koruyucu faktörlerin düzenleyici rolünün incelenmesi
Mevcut araştırmada temel amaç, bireylerin gösterdikleri travma sonrası stres belirtileri, depresif belirtiler ve kaygı belirtilerinin karantina/izolasyon yaşantısı üzerinden geçen süreçte gösterdiği değişimi gözlemlemek ve bu değişimi etkileyebileceği düşünülen koruyucu faktörleri ve risk faktörlerini incelemektir. Bu doğrultuda, öncelikle 2-Yönlü Sosyal Destek Ölçeği'nin Türkçe Formunun psikometrik özelliklerini incelemek adına 420 katılımcı (%34.3 erkek, %65.5 kadın) ile bir ön çalışma gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler ile gerçekleştirilen açımlayıcı faktör analizi sonucunda ölçeğin Alınan Sosyal Destek ve Verilen Sosyal Destek Ölçeği olmak üzere iki alt boyuttan oluştuğu, Cronbach alfa iç tutarlılık katsayısının tüm ölçek için 95, Verilen Sosyal Destek Alt Boyutu için .91, Alınan Sosyal Destek Alt Boyutu için .94 olduğu, test-tekrar test güvenirlik katsayısının da .81 (p<.001) olduğu gözlenmiştir. Temel hipotezlerin test edildiği ana çalışma aşamasında 201 katılımcının (%57.7 kadın, %41.3 erkek) verisi analize dahil edilmiştir. Katılımcıların demografik verileri, salgına bağlı değişkenler ve karantina/izolasyon koşulları ile sonuç değişkenleri arasındaki ilişkiler Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı yöntemi ile hesaplanmıştır. Araştırmanın temel hipotezlerini test edebilmek adına Hayes tarafından geliştirilen PROCESS eklentisi ile Düzenleyici Değişken Model 1 kullanılarak analizler gerçekleştirilmiştir. Bu analizlerin sonuçlarına göre, karantina/izolasyon üzerinden geçen süre ile travma sonrası stres belirtileri, kaygı belirtileri ve depresif belirtiler arasında anlamlı bir ilişki gözlenmemiştir. Düzenleyici değişkenlerden ise sadece Belirsizliğe Tahammülsüzlük seviyesi yüksek olan bireylerde karantina/izolasyon üzerinden geçen süre arttıkça travma sonrası stres belirtilerinin anlamlı olarak azaldığı bulunmuştur (β=-.03, t(173) = -2.59, p=.010, [LLCI=-.058, ULCI=-.008]). Son olarak da araştırmanın alan yazına katkısı, klinik doğurguları, sınırlılıkları ile gelecekte düzenlenecek araştırmalar için öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler COVID-19 Salgını, karantina, izolasyon, verilen sosyal destek, risk faktörleri, koruyucu faktörler.
Gerçekliğin yeniden inşası: Gruplar arası tehdit algısı bağlamında sanal gerçeklikle empatinin değişimlenmesinin sosyal mesafe düzeyi ve yardım etme davranışı üzerindeki etkisi
Empati, başkalarının duygularını anlama ve paylaşma yeteneğidir. Geleneksel perspektif alma yöntemlerini kullanan çalışmalar, gruplar arası tehdit algısı yüksek olduğunda empatide beklenen artışın olmadığını ortaya koymaktadır. Sanal gerçeklik, empatiyi teşvik etmede yeni bir araç olarak kullanılmaktadır ve geleneksel yöntemlere kıyasla daha etkilidir. Sanal gerçeklik, üç boyutlu ortamlarla etkileşime girmeyi sağlayan bir teknolojidir. Bu tez çalışması kapsamında yürütülen ön çalışmanın sonuçları, sanal gerçekliğin hem düşük hem de yüksek tehdit algısına sahip bireylerde empatiyi değişimlemede başarılı olduğunu göstermiştir. Sosyal mesafe, insanların diğer sosyal grupların üyelerini kabul/reddetme seviyesidir. Başka bir bireye fayda sağlama amacı taşıyan gönüllü eylemler ise yardım etme davranışı olarak tanımlanmaktadır. Gruplar arası tehdit algısı ve empati arttıkça yardım etme davranışı da artarken sosyal mesafe düzeyi azalmaktadır. Bu tez çalışmasının amacı gruplar arası tehdit algısı bağlamında sanal gerçeklikle değişimlenen empatinin sosyal mesafe düzeyi ve yardım etme davranışı üzerindeki etkilerini incelemektir. Çalışmanın ilk aşamasında 266 üniversite öğrencisi, Gruplar Arası Tehdit Algısı Ölçeği kullanılarak Suriyeli mültecilere yönelik tehdit algılarına göre düşük ve yüksek olarak iki gruba ayrılmıştır. İkinci aşamada 160 katılımcı deney kapsamında oluşturulan üç koşuldan birine seçkisiz olarak atanmıştır. "Sidra'nın Üzerindeki Bulutlar" videosu, Sanal Gerçeklik Kamp koşulunda sanal gerçeklikle; Ekran Kamp koşulunda ise bir bilgisayar ekranından sunulmuştur. Sanal Gerçeklik Uzay koşulunda da sanal gerçeklikle uzay görüntülerinden oluşan bir video izletilmiştir. Ardından Sosyal Mesafe Ölçeği aracılığıyla katılımcıların sosyal mesafe düzeyleri ölçülmüş ve bir yardım kampanyasına bağışladıkları gerçek para miktarı incelenmiştir. Bu amaçla 3 (empati) x 2 (tehdit algısı) çok değişkenli varyans analizi (MANOVA) yapılmıştır. Bulgular, tehdit algısı yüksek olan katılımcıların; sosyal mesafe düzeyinin daha yüksek olduğunu ve daha az para bağışladıklarını göstermiştir. Bununla birlikte, sanal gerçeklik; sosyal mesafe düzeyinin azalmasını ve bağış miktarının artmasını sağlamıştır. Empati; tehdit algısı düşük olduğunda, sosyal mesafe değişkeninde, tehdit algısı yüksek olduğunda ise bağış miktarında herhangi bir farklılığa yol açmamıştır.
Psikolojik belirtilerin riskli davranışlarla ilişkisinde içselleştirilmiş ve sosyal damgalanma, kontrol odağı, umut ve öz-şefkatin etkisi: Türkiye üniversite örnekleminde bir inceleme
Psikolojik belirtilerle sıklıkla birlikte gözlenen ve beliren yetişkinlik açısından önem arz eden (Arnett, 2018; Üner ve ark., 2018) riskli davranışların önlenmesi için, davranış düzeyiyle ilişkili sosyodemografik ve psikolojik etmenlerin bir arada incelenmesi önerilmektedir (Hayes ve ark., 2011). Mevcut çalışma Jessor'un Problem Davranış Kuramı temelinde (Jessor, 2016; 2017) riskli davranışların psikolojik belirtilerle ilişkisinde psikolojik destek almaya yönelik içselleştirilmiş ve sosyal damgalanma algılarının aracılık rolleri ile kontrol odağı, umut ve öz-şefkat bireysel etmenlerinin düzenleyici rollerini inceleyerek olası müdahalelere zemin hazırlamayı amaçlamaktadır. Türkiye'deki 18-30 yaş aralığında (Ort. = 21.34 , SS = 2.75) 258'i (52,7) kadın ve 232'si (47,3) erkek olmak üzere 490 lisans öğrencisine çevrimiçi anket yöntemiyle ulaşılarak Demografik Bilgi Formu, Riskli Davranışlar Ölçeği-Üniversite Formu (RDÖ-ÜF), Kısa Semptom Envanteri (KSE), Psikolojik Yardım Alma Nedeniyle Sosyal Damgalanma Ölçeği (PYANSDÖ), Psikolojik Yardım Alma Nedeniyle Kendini Damgalama Ölçeği (PYANKDÖ), Kontrol Odağı Ölçeği (KOÖ), Sürekli Umut Ölçeği (SUÖ) ve Öz-Duyarlık Ölçeği (ÖDÖ) uygulanmıştır. Değişkenler arasındaki ilişkiler Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon analizi, cinsiyet farkları T-testleri, yordayıcı etkileri Hiyerarşik Regresyon, aracılık ve düzenleyicilik rolleri ise SPSS PROCESS basit aracı ve düzenleyici değişken analizleriyle incelenmiştir. İntihar eğiliminde cinsiyet farkı gözlenmezken, antisosyal davranışlar, madde, alkol, sigara kullanımı, okul terki ve sağlıksız beslenme gibi diğer riskli davranışların erkeklerde; psikolojik belirti toplam puanı ile birlikte hostilite dışındaki anksiyete, olumsuz benlik, depresyon ve somatizasyon alt puanların kadınlarda daha yaygın olduğu görülmüştür. Psikolojik belirtiler ve riskli davranış ilişkilerinde alkol, sigara kullanımı, intihar eğilimi ve okul terkinde sosyal damgalanmanın; madde kullanımında kendini damgalamanın; beslenmede her ikisinin pozitif yönde aracılık ettiği görülmüştür. Bulgular ilgili alanyazın ışığında tartışılmıştır. Çalışma sonucunda riskli davranışlara karşı koruyucu çalışmalarda sosyal ve kendini damgalamanın önüne geçmek adına psikolojik yardım almayı normalleştirmenin yararlı olabileceği; intihar eğilimi, antisosyal davranışlar ve okul terkini önleyici müdahalelerde ise umut ve öz-şefkate odaklanılması önerilmiştir.
Güvenli olmayan bağlanma stilleri ile obsesif kompulsif belirtiler arasındaki ilişkide duygu düzenlemede güçlük, kişilerarası duygu düzenleme ve baskılamanın aracı rolünün incelenmesi
Duygu düzenleme sürecinde yaşanan aksaklıkların zihinsel problemler ile yakından ilişkili olduğu bilinmektedir. Duygu düzenlemenin hem içsel hem kişilerarası boyutunun güvenli olmayan bağlanma ve obsesif kompulsif belirtiler arasındaki ilişkide sahip olduğu etkinin anlaşılması alanyazında geliştirilen önleyici müdahalelere önemli bilgiler sağlayacaktır. Mevcut çalışmada güvenli olmayan bağlanma stilleri ve obsesif kompulsif belirtiler arasındaki ilişki incelenirken duygu düzenlemede güçlük, kişilerarası duygu düzenleme ve baskılamanın aracı rolü değerlendirilecektir. Çalışmanın örneklemini 18 yaşından büyük, herhangi bir psikiyatrik tanıya sahip olmayan 353 katılımcı oluşturmuştur. Çalışma kapsamında katılımcılardan Demografik Bilgi Formu, Duygu Düzenlemede Güçlük Ölçeği, Duygu Düzenleme Anketi-Baskılama Alt Testi, Kişilerarası Duygu Düzenleme Ölçeği, Boyutsal Obsesyon Kompulsiyon Ölçeği ve Yakın İlişkilerde Yaşantılar Envanteri-İlişki Yapısı'nı doldurmaları istenmiştir. Çalışmanın hipotezlerine uygun olarak seri çoklu aracı değişken analizi yürütülmüştür. PROCESS eklentisi üzerinden Model 6 seçilmiştir. Yürütülen analiz sonucunda duygu düzenlemede güçlük ve baskılamanın hem tek başlarına hem de aynı anda kaygılı bağlanma ve obsesif kompulsif belirtiler arasındaki ilişkide aracı rol oynadığı bulunmuştur. Aynı ilişkide kişilerarası duygu düzenleme yalnızca duygu düzenlemede güçlük ve baskılama ile beraberken aracı rol üstlenmiştir. Kaçıngan bağlanma ve obsesif kompulsif belirtiler arasındaki ilişkide ise baskılamanın hem yalnız başına hem de kişilerarası duygu düzenleme ile aynı anda aracı rol oynadığı görülmüştür. Elde edilen bulgular bağlanmanın obsesif kompulsif belirti düzeyinde duygu düzenleme süreci aracılığıyla etkisi olduğuna işaret etmektedir.
Duygusal emeğin tükenmişlik, depresif belirtiler ve çatışma çözme eğilimleri ile ilişkisi: Bu ilişkilerde tükenme duyarlığının düzenleyici rolü
Araştırmada, hastanelerin danışma ve hasta kayıt-kabul görevlilerinin duygusal emek seviyelerinin tükenmişlik, depresif belirtiler ve çatışma çözme eğilimleri üzerindeki yordayıcı etkisi incelenmiştir. Çalışmanın örneklemi 185 kişiden oluşmuştur ve araştırmanın amaçları doğrultusunda ölçümler, Demografik Bilgi Formu, Duygusal Emek Ölçeği, Shirom-Melamed Tükenmişlik Ölçeği, Beck Depresyon Envanteri, Çatışma Çözme Ölçeği ve mevcut araştırmada çevirisi yapılmış olan Tükenme Duyarlığı Ölçeği kullanılarak elde edilmiştir. Çalışmanın sonucunda, yüzeysel rol yapma ile tükenmişlik ve depresif belirtiler arasında istatistiksel olarak anlamlı pozitif yönlü, yüzeysel rol yapma ile çatışma çözme arasında ise istatistiksel olarak anlamlı ve negatif yönlü ilişkiler bulgulanmıştır. Öte yandan, derinden rol yapma ile tükenmişlik, depresif belirtiler ve çatışma çözme arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkilere ulaşılamamıştır. İlaveten bu çalışmada, Benlik Kontrolü Güç Modeli temel alınarak oluşturulan tükenme duyarlığı kavramının bahsedilen ilişkilerdeki düzenleyici rolü test edilmiştir. Düzenleyici değişken analizleri sonucunda, derinden rol yapma ile tükenmişlik arasındaki ilişkide tükenme duyarlığının istatistiksel olarak anlamlı bir düzenleyici rolü olduğu saptanmıştır. Ayrıca, yüzeysel rol yapma ile depresif belirtiler arasındaki ilişkide, tükenme duyarlığının istatistiksel anlamlılığa yaklaşan düzenleyici etkisi gözlenmiştir. İlişkiler tükenmişliğin ve çatışma çözmenin tüm alt boyutları için tek tek incelenmiş, ulaşılan sonuçlar alanyazındaki bulgular ışığında tartışılmıştır. Yürütülen çalışma sonucunda, alanyazındaki derinden rol yapma-tükenmişlik ilişkisine dair karmaşık bulguların netleştirilmesi adına önemli bulgulara ulaşılmakla beraber Türkiye'de daha önce çalışılmamış olan bir örneklem grubunun iş yaşantılarında başvurduğu duygu düzenleme stratejileri ve bu stratejilerin yol açtığı psikolojik sıkıntılara ilişkin bilgiler de elde edilmiştir. Ulaşılan sonuçlarla birlikte, araştırmanın önemi ve bulguların klinik alanda kullanılabilirliği üzerinde durulmuş, ayrıca, araştırmanın kısıtlılıkları ve gelecek araştırmalar için önerilere yer verilmiştir.
Çocukluk çağı travmaları ile obsesif kompulsif belirtiler arasındaki ilişkide duygu düzenleme güçlüğünün ve obsesif inançların aracı rolünün incelenmesi
Bu çalışmada çocukluk çağı travmatik yaşantılarının obsesif kompulsif belirtiler ile olan ilişkisinde obsesif inançların ve duygu düzenleme güçlüğünün aracı rollerinin incelenmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın örneklemi Türkiye'deki farklı illerden gönüllü katılım sağlayan 18-35 yaş arasındaki 421 katılımcıdan oluşmaktadır. Katılımcılara elektronik ortamda hazırlanan veri seti sunulmuştur. Oluşturulan veri setinde ilk olarak Gönüllü Katılım Formu'nu onaylayan katılımcılara, çalışmanın hedefleri doğrultusunda sırasıyla Sosyodemografik Bilgi Formu, Çocukluk Çağı Travmaları Ölçeği, Obsesif İnanışlar Envanteri, Vancouver Obsesif-Kompulsif Envanteri ve Duygu Düzenlemede Güçlükler Ölçeği uygulanmıştır. Çalışmada yer alan değişkenlerin ilişkilerin incelenmesi için Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı Analizi, aracı değişkenlerin rollerinin değerlendirilmesi için Paralel Çoklu Aracı Değişken Analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda çocukluk çağı travmalarının obsesif kompulsif belirtiler ile olan ilişkisinde duygu düzenleme güçlüğünün ve obsesif inançların aracılık rolünün anlamlı olduğu bulunmuştur. Bununla birlikte aracı değişkenlerin rolleri karşılaştırıldığında ise duygu düzenleme güçlüğünün ve obsesif inançların aracı rolleri arasında anlamlı bir fark olmadığı tespit edilmiştir. Çalışmada elde edilen bulgular ilgili alan yazın ışığında tartışılmıştır ve çalışmanın klinik doğurgularına, sınırlılıklarına ve yeni çalışmalar için önerilere yer verilmiştir. Anahtar Sözcükler Çocukluk Çağı Travmaları, Obsesif Kompulsif Belirtiler, Duygu Düzenleme Güçlüğü, Obsesif İnançlar
Travma sonrası stres belirti düzeyi ile alkol/madde kullanım miktarı arasındaki ilişkide narsisizmin ve kontrol odağının düzenleyici rolünün incelenmesi
Bu çalışmada kişilerin travmatik yaşam olayları sonrasında gösterdikleri travma sonrası stres belirti düzeyi ile alkol/madde kullanım miktarı arasındaki ilişkide narsisizmin ve kontrol odağının düzenleyici rolü araştırılmıştır. Araştırma örneklemi çevrim içi şekilde ve uygun örnekleme yoluyla ulaşılan 18-65 yaş aralığındaki 259 katılımcıdan oluşmaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda katılımcılara Demografik Bilgi Formu'nun ardından Travma Sonrası Stres Tanı Ölçeği-5, Alkol Kullanım Bozuklukları Tanıma Testi, Madde Kullanım Bozuklukları Tanıma Testi, 5 Faktör Narsisizm Ölçeği ve Kontrol Odağı Ölçeği uygulanmıştır. Verilerin analizinde değişkenlerin birbiri ile ilişkisini incelemek amacıyla korelasyon analizleri yürütülmüş ve ardından düzenleyici rollerin incelenmesi için SPSS 22.0 PROCESS programı (Hayes, 2013) model 2 kullanılarak yapılmıştır. Yürütülen analizler sonucunda travma sonrası stres belirti düzeyi ile madde kullanımı arasında pozitif bir ilişki bulunmuş, alkol kullanımı ile ise ilişki bulunamamıştır. Travma sonrası stres belirti düzeyi ile alkol kullanımı arasında kırılgan narsisizmin düzenleyici rolü olduğu ve travma sonrası stres belirti düzeyi ile madde kullanımı arasında da kontrol odağının düzenleyici rolü olduğu görülmüştür. Bulgular alanyazın bağlamında tartışılmıştır.
Genç ve yaşlı yetişkinlerde hedef ve çevresel ipuçları arasındaki ilişkinin ileriye dönük bellek üzerindeki etkisi: Bir göz izleme çalışması
Bu tez çalışmasının amacı, genç ve yaşlı yetişkinlerde hedef ve çevresel ipucu ilişkisinin (çevresel ipucunun hedef ipucu ile ilişkili/ilişkisiz olması) odaksal olmayan iki farklı türde İDB görevindeki (OT-İDB ve ZT-İDB) İDB, stratejik izleme ve ipucu kullanımı üzerindeki etkisini davranışsal ölçümler (İDB görevlerindeki doğru tepki yüzdesi, süregiden görevdeki doğru tepki sayısı) ve göz izleme ölçümleri (İDB hedef alanına toplam odaklanma sayısı ve çevresel ipucundan sonra İDB hedef alanına toplam odaklanma sayısı) yoluyla incelemektir. Tez çalışması birbirini tamamlayıcı nitelikte 3 deneyden meydana gelmektedir. Deney 1'de (Deney 1A ve Deney 1B), 18- 25 yaş arasındaki toplam 57 sağlıklı gönüllü genç katılımcı (48 kadın, 9 erkek); Deney 2'de, OT-İDB görevinde, 18- 25 yaş arasında 24 genç (16 kadın, 8 erkek) ve 65 yaş üzerinde 22 yaşlı (5 kadın, 19 erkek); Deney 3'de, ZT-İDB' de, 18- 25 yaş arasında 22 genç yetişkin (14 kadın, 6 erkek) ve 65 yaş üzerinde 20 yaşlı yetişkin (6 kadın, 14 erkek) yer almıştır. Deney 1'den elde edilen verilerin analizinde bağımsız gruplar t-testi uygulanırken; Deney 2 ve 3'ün analizinde araştırmanın dört bağımlı değişkeni için dört ayrı 2 (Yaş: Genç ve Yaşlı) x 2 (Çevresel İpucunun Hedefle İlişkisi: İlişkili ve İlişkisiz) son faktörde tekrar ölçümlü karma ANOVA uygulanmıştır. Deney 1'in bulgularına göre, bu tez kapsamında tasarlanan odaksal olmayan OT-İDB ve ZT-İDB görevinin hem davranışsal ölçümler hem de göz izleme ölçümleri yoluyla İDB'yi ve stratejik izlemeyi başarıyla ölçtüğü deneysel olarak gösterilmiştir. Deney 2'de, yaşın OT-İDB ve stratejik izleme üzerindeki temel etkisi anlamlı bulunurken, çevresel ipuçlarının kullanımını yansıtan ipucu-güdümlü izleme açısından gençler ve yaşlılar arasında fark bulunmamıştır. Ayrıca İDB hedefi ile ilişkili ipuçlarının varlığının stratejik izlemeyi ve ipucu-güdümlü izleme sayısını arttırdığı görülmüştür. Ancak hedef ilişkili ipucunun varlığı OT-İDB doğru yüzdesi üzerinde beklenen artışa neden olmamıştır. Deney 3'de, Deney 2'de olduğu gibi gençlerin yaşlılardan İDB ve stratejik izleme açısından daha başarılı olduğu görülmüştür. Ayrıca beklenen şekilde İDB hedefi ile ilişkili ipuçlarının İDB hedef alanına toplam odaklanma sayısı ve ipucu-güdümlü izleme sayısı üzerinde etkisi olmadığı görülmüştür.
Duygu düzenleme süreçleri, kadınsılık- erkeksilik algısı, beden memnuniyetsizliği ile yeme tutumları arasındaki ilişki: Bir model önerisi
Bu çalışmada yeme tutumlarındaki bozulmalarla ilişkili olduğu düşünülen olumlu ve olumsuz duyguların düzenlenme süreçleri, kadınlığa ve erkekliğe dair normlara bağlılık ve beden memnuniyetsizliği faktörlerinin birbiriyle ilişkisini açıklayan kuramsal modelin test edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ön çalışmada, Kadınlığa Dair Düşünceler Ölçeği (KDDÖ), Erkeklere Özgü Beden Tutum Ölçeği (EBÖBTÖ) ve Ben-Tovim Walker Beden Tutum Ölçeği (BTWBTÖ)'nin psikometrik özellikleri incelenmiştir. Ön çalışmanın örneklemi (N= 1516) Akdeniz Üniversite'sinin farklı bölümlerinde okuyan kadın ve erkek katılımcılardan oluşmaktadır. Her üç ölçeğin de Türkçe formlarının kabul edilebilir düzeyde geçerli ve güvenilir olduğu bulunmuştur. Ana çalışmada ise ilgili alan yazın doğrultusunda oluşturulan kuramsal model, ön çalışma örneklemine benzer özelliklerdeki 430 kadın ve 414 erkek üzerinde test edilmiştir. Katılımcılara Duygu Düzenleme Süreçleri Ölçeği, Yeme Tutum Testi, Erkeklik Rol Normları Ölçeği, KDDÖ, BTWBTÖ ve EBÖBTÖ uygulanmıştır. Kadınlar arasında test edilen modele göre, kadınlığa dair düşüncelere bağlılığın, beden memnuniyetsizliğindeki artışı ve bozulmuş yeme tutumlarındaki azalmayı doğrudan yordadığı bulunmuştur. Kadınlarda duygu düzenleme süreçleri beden memnuniyetsizliğindeki azalmayı negatif yönde yordarken, yeme tutumlarındaki bozulmayı pozitif yönde doğrudan yordamaktadır. Kadınlarda değişkenler arasındaki dolaylı ilişkiler incelendiğinde duygu düzenleme süreçlerinin kullanımındaki artış dolaylı olarak yeme tutumlarındaki bozulmayı negatif yönde yordarken, kadınlığa dair düşüncelere bağlılık dolaylı olarak yeme tutumlarındaki bozulmayı pozitif yönde yordamaktadır. Ayrıca, kadınların erkeklik rol normlarına yönelik onaylarındaki artış, yeme tutumlarındaki bozulmaları pozitif yönde yordamaktadır. Erkeklerde ise duygu düzenleme süreçlerinin kullanımındaki artış, yeme tutumlarındaki bozulmaları pozitif yönde yordamaktadır. Bununla birlikte, erkeklik rol normlarına bağlılığın artması, beden memnuniyetsizliğini doğrudan, yeme tutumlarındaki bozulmaları ise dolaylı olarak pozitif yönde yordamaktadır. Ek olarak hem kadınlarda hem de erkeklerde beden memnuniyetsizliğindeki artış, yeme tutumlarındaki bozulmaları pozitif yönde yordamaktadır. Araştırmanın bulguları ve klinik doğurguları ilgili alan yazın ışığında tartışılmıştır.
Cinsel saldırıya maruz kalan kadınlarda psikoterapötik değişim sürecinin incelenmesi: Şema odaklı bir yaklaşım
Cinsel saldırıya maruz kalma, travma sonrası stres bozukluğu belirtileri başta olmak üzere pek çok psikolojik belirtinin ortaya çıkmasına neden olabilecek oldukça örseleyici yaşantılardandır. Cinsel saldırıya maruz kalan bireylerin psikoterapisinde yaygın olarak kullanılan psikoterapi yaklaşımlarının kısıtlılıkları ve bu yaklaşımlara getirilen eleştiriler göz önünde bulundurulduğunda, alternatif bir müdahale modelinin önerilmesinin önemli olduğu düşünülmektedir. Şema terapinin pek çok psikolojik bozukluğun tedavisinde etkili olduğu çalışmalar tarafından gösterilmiş olsa da, TSSB ve özellikle cinsel saldırıya yönelik müdahale konusunda alanyazındaki çalışmaların sınırlılığı dikkatleri çekmektedir. Bu noktadan hareketle bu araştırmanın amacı, cinsel saldırıya maruz kalan bireylere psikoterapötik müdahalede kullanılabilecek, kısa süreli ve şema terapinin sıklıkla kullandığı teknikleri içeren (imgesel yeniden senaryolaştırma, sandalye teknikleri, sınırlı yeniden ebeveynlik ve empatik yüzleştirme) bir psikoterapi protokolünde, psikoterapötik değişim sürecinin nicel ve nitel yöntemlerle incelenebilmesidir. Bu amaç doğrultusunda araştırmada, cinsel saldırıya maruz kalan 6 kadın katılımcı yer almıştır. Tüm katılımcılara terapi öncesi, terapi sonrası ve takip aşamalarında Travma Sonrası Stres Bozukluğu-Kendini Değerlendirme Ölçeği (TSSB-KDÖ), Beck Depresyon Ölçeği ve SCL-90 uygulanmış ve katılımcıların elde etmiş oldukları puanlar, bu aşamalar arasında değerlendirilmiştir. Tanımlayıcı düzeyde istatistiki sonuçlara ulaşmayı sağlayan analizlerin sonuçlarına göre genel olarak, katılımcıların son test ve takip aşamalarında almış oldukları puanların, ön test aşamasından almış oldukları puanlara göre düştüğü gözlenmiştir. Ayrıca TSSB-KDÖ için yürütülen analizler, tüm katılımcıların süreç içerisinde yaşamış oldukları değişimin klinik anlamlılığa sahip olduğu sonucuna ulaşılmasını sağlamıştır. Uygulanan şema odaklı psikoterapi sonrasında katılımcılardaki değişimin nasıl gerçekleştiğinin incelenebilmesi için ise öyküleyici (narrative) analiz kullanılmış, danışanların seanslarda aktardığı, cinsel saldırı yaşantısıyla bağlantılı öykülerin psikoterapistle birlikte nasıl yeniden birlikte inşa edildiği incelenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre danışanların psikoterapi süreçlerinin üç aşamada tamamlandığı görülmüştür. İlk aşama 'travmatik öykünün ilk yazarları', ikinci aşama 'travmatik öykünün yeniden yazarları' ve son aşama ise 'travmatik öykünün ortak yazarları' olarak isimlendirilmiştir. Tüm bulgular ayrıntılı şekilde ele alınmış, alanyazın doğrultusunda tartışılmış; ayrıca şema odaklı psikoterapi müdahalesi için bir model önerisinde bulunulmuştur.
Anoreksiya Nervoza tanısı almış ergen hastaların şema terapi süreçlerindeki değişim örüntülerine yönelik nitel bir inceleme
Bu tez çalışmasında Anoreksiya Nervoza tanısı alan kız ergen hastalarla yürütülen Şema Terapi süreçleri incelenmiştir. Psikoterapi araştırmaları ile uygulamalar arasında kalan boşluğu doldurabilmek ve psikoterapinin yol açtığı değişim mekanizmalarını incelemek için süreci nitel ve nicel verilerle aktarmak temel bir öneri olarak vurgulanmaktadır (Elliot, 2002; Kazdin 2008; Iwakabe ve Gazzola, 2009). Bu doğrultuda, bu tez çalışmasında ölçekler, terapist puanlamaları, katılımcı görüşmeleri gibi çok sayıda kaynaktan veri toplanması ve ayrıntılı vaka özetleri oluşturulması yoluyla sistematik vaka çalışmaları gerçekleştirilmiştir. Her seansın başında ve sonunda Duygudurum Değerlendirme Formu, Seans Değerlendirme Ölçeği-Sıfatlar Formu, Terapötik İttifak Ölçeği Gözden Geçirilmiş Kısa Formu ile nicel veriler toplanmıştır. Bunlarla birlikte psikoterapi süreçlerinin başında, ortasında ve sonunda katılımcılar Kısa Semptom Envanteri, Yeme Tutum Testi ve Young Şema Ölçeği Kısa Formu doldurmuştur. Çalışmada ayrıca katılımcıların psikoterapi deneyimlerine odaklanılmış, 10. ve 20. seansların ardından Değişim Görüşmeleri gerçekleştirilmiştir. İlk değişim görüşmelerinden çıkan temalar "Çekingenim Her Yerde, Hatta Burada" ve "Başkaları Söylesin" alt temalarıyla "Konuşmak Zor" teması; "Aklım Yemekte: Yemekle Kavga", "Gözüm Kilomda: Bedenimle Kavga" ve "Sosyalleşmek Sıkıntı Veriyor" alt temalarıyla "Hastalığa Dair" teması; "Hem Yakın Hem Uzağım", "Neden Böyleyim, Nasıl Değişiyorum?", "İçimdeki Sesler: Modlarla Temas" ve "Farklı Bir Ses Tanıyorum: Sınırlı Yeniden Ebeveynlik" alt temalarıyla "Gelgitli Terapi" teması olmuştur. İkinci değişim görüşmelerinden çıkan temalar "Daha İyi Bir Ben", "Davranışlarım Değişiyor: Başka Yollardan Gidiyorum" ve "Sağlıklı Yetişkin Modum Büyüyor" alt temalarıyla "Değişime Dair" teması; "Bana İyi Gelenler, Farklı Tarifler" ve "20 Seans Yetmez: Beklentiler" alt temalarıyla "Güçlenirken" teması olmuştur. Çalışmadan elde edilen tüm bulgular ilgili alanyazın ışığında tartışılmıştır.
12.sınıf öğrencilerinde algılanan anne-baba tutumları ile benlik saygısı arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı farklı iki lise türünde 12. sınıf öğrencilerinde benlik saygısı ve algılanan anne baba tutumları arasındaki ilişkinin bazı değişkenler açısından incelenmesidir. Araştırmanın çalışma evrenini 2014-2015 Eğitim-Öğretim yılında İstanbul İli Başakşehir İlçesinde bulunan üç genel lisede toplam 297 öğrenciyle yapılmıştır. Araştırmanın verileri "Offer Benlik Saygısı" ölçeği ile "Anne-Baba Tutum" ölçeği ile toplanmıştır. Verilerin analizinde Pearson momentler çarpımı, bağımsız örneklemler t testi ve tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve çoklu karşılaştırmalar için ise Tukey HSD testi kullanılmıştır. Araştırma bulgularına göre; öğrencilerin algıladıkları anne-baba tutum genel puanı ile benlik saygısı genel ve alt ölçeklerinden olan duygusal düzey, beden imgesi, sosyal ilişkiler, çevre uyumu, aile ilişkileri, başetme gücü, cinsel tutumlar, dürtü kontrolü, ruh sağlığı ve bireysel değerler puanları arasında anlamlı ilişkilerin olmadığı görülmüştür. Buna karşılık sadece algılanan anne-baba tutum genel puanı ile alt ölçeklerinden olan meslek ve eğitim puanı arasında anlamlı bir ilişkinin olduğu görülmüştür. Anahtar kelimeler: Benlik Saygısı, Anne-baba tutumları, Ergenlik
Farklı liselere devam eden ergenlerin facebook bağlanma stratejileri ile akademik erteleme davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı, Farklı Liselere Devam Eden Ergenlerin Facebook Bağlanma Stratejileri İle Akademik Erteleme Davranışları arasındaki ilişkinin Başakşehir örnekleminde incelenmesidir. Bu çalışma 2014-2015 Eğitim Öğretim Yılında İstanbul İli Başakşehir İlçesinde bulunan Kayaşehir Anadolu Lisesi, Başakşehir Mesleki Ve Teknik Anadolu Lisesi ve Celaleddin Ökten Anadolu İmam Hatip Lisesi olmak üzere toplam 3 lisede yapılmıştır. Araştırmaya katılan öğrenciler 9, 10, 11 olmak üzere toplam 450 öğrencidir. 450 öğrencinin 226'sı kız 224'ü erkek öğrencidir. Araştırmanını verileri "Facebook Bağlanma Stratejileri Ölçeği", "Akademik Erteleme Ölçeği" ve "Kişisel Bilgi Formu" aracılığı ile toplanmıştır. Araştırmada elde edilen verilerin istatistiksel çözümlemelerini yapmak amacıyla SPSS (Statistical Package for the Social Sciences) 15.0 for Windows paket programı kullanılmıştır. Grubun genel yapısına ilişkin bulgular frekans ve yüzde değerleriyle ortaya konulmuştur. Araştırmanın birinci alt problemi olan Facebook Bağlanma Stratejileri ve Akademik Erteleme Ölçeklerinde öğrencilerin ne düzeyde olduğunu belirlemek için aritmetik ortalama, standart sapma değerleri kullanılmıştır. Araştırmanın sonraki dokuz probleminde çalışmanın bağımlı değişkeni olan öğrencilerin akademik erteleme puanlarının sosyo-demografik değişkenlere göre anlamlı düzeyde farklılaşıp farklılaşmadığını belirlemek amacıyla yapılan analizlerin seçiminde dağılımların normalliği ve değişkenlerin kategori sayısı dikkate alınmıştır. Kategori sayısının iki olduğu durumlarda dağılım normalse bağımsız gruplar t testi, normal değilse mann whitney-u analizi tercih edilmiştir. Kategori sayısının en az üç olduğu durumlarda dağılım normalse ANOVA analizi tercih edilmiş ANOVA analizi sonucunun anlamlı olduğu durumlarda varyansların homojenliği denetlenmiş, tüm varyansların homojen olduğu saptanmış dolayısıyla bu durumlarda farklılığın kaynağını tespit etmek amacıyla scheffe analizi tercih edilmiştir. Kategori sayısının en az üç olduğu ancak dağılımın normal olmadığı durumlarda ise kruskall Wallis analizi tercih edilmiş, analiz soncu anlamlı çıktığı durumlarda ise farklılığın kaynağını tespit etmek amacıyla mann whitneyu analizi kullanılmıştır. Facebook Bağlanma Stratejileri Ölçeği ve Akademik Erteleme Ölçeği puanları arasında anlamlı bir ilişkinin olup olmadığını belirlemek amacıyla yapılan analizin tercihinde yine dağılımların normalliği aranmış ve dağılımların normal olduğu varsayımından hareketle (N>30 ise) pearson korelasyon analizi tercih edilmiştir. Örneklem gurubunu oluşturan öğrencilerin akademik erteleme ölçeğinden aldıkları puanların Facebook hesabını kullanma sıklığı değişkenine göre anlamlı bir farklılık bulunmuştur. Öğrencilerin akademik erteleme ölçeğinden aldıkları puanlarının Facebook kullanma amacı değişkenine göre anlamlı bir farklılık gösterdiği yine araştırma sonucunda tespit edilmiştir. Cinsiyet değişkeni incelendiğinde erkeklerin akademik erteleme puanları yüksek çıkmıştır. Lise türüne göre inceleme yaptığımızda anlamlı farklılık bulunmamıştır. Sınıf düzeylerine göre bakıldığında 9 ile 11. Sınıf arasında 11. Sınıf lehine anlamlı farklılık bulunmuştur. Akademik başarısını düşük algılayan öğrencilerin akademik erteleme puanları, yüksek algılayan öğrencilere göre daha yüksektir. Ebeveyn medeni durumu incelendiğinde anlamlı bir farklılık bulunamamıştır. Annenin öğrenim durumu incelendiğinde öğrencilerin eğitim düzeyi arttıkça akademik erteleme puanları artmıştır. Babanın eğitim durumunu incelediğimizde hiç okula gitmeyenler hariç, babanın eğitim düzeyi arttıkça öğrencilerin akademik erteleme puanları artmıştır. Algılanan ekonomik durumda anlamlı farklılık bulunamamıştır. Son olarak Facebook Bağlanma Stratejileri Ölçeğinde başlatma sürdürme ve bilgi arama puanları yükseldikçe, öğrencilerin akademik erteleme puanlarının yükseldiği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Ergenlik, Facebook Bağlanma Stratejileri, Erteleme, Akademik Erteleme Davranışı.
Yetişkinlerin psikolojik yardım alma tutumlarının incelenmesi: Mardin ili örneği
Bu çalışmanın amacı, Mardin İli Merkez İlçesi'nde yaşayan yetişkinlerin psikolojik yardım almaya yönelik tutumları ile psikolojik yardım alma niyeti, yaş, cinsiyet, eğitim düzeyi ve tedavi korkusu değişkenleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırma örneklemini, Mardin İli' nin Merkez İlçesi'nde ikamet etmekte olan 100 kadın, 105 erkek olmak üzere toplam 205 yetişkin oluşturmaktadır. Bu çalışmada, "Kişisel Bilgi Formu", "Psikolojik Yardım Almaya İlişkin Tutum Ölçeği", "Psikolojik Yardım Almaya İlişkin Niyet Envanteri" ve "Psikoterapi Hakkındaki Düşünceler Ölçeği" olmak üzere toplam dört ölçme aracı kullanılmıştır. Araştırma kapsamında elde edilen veriler, Sosyal Bilimler İstatistik Paket Programı (SPSS) 21.0 ile çözümlenmiştir. Araştırmanın sonucunda; araştırmaya katılanların psikolojik yardım alma niyeti, psikolojik yardım almaya ilişkin tutum ve psikoterapi hakkındaki düşünceleri orta düzeyde olduğu bulunmuştur. Psikolojik yardım alma tutumu ile psikolojik yardım alma niyeti arasında pozitif yönlü bir ilişki vardır. Buna göre; psikolojik yardım alma niyeti arttıkça psikolojik yardım almaya ilişkin tutum da artmaktadır. Tedavi korkusu ile psikolojik yardım alma tutumu arasında ise herhangi bir ilişki bulunmamaktadır. Psikolojik yardım almaya ilişkin tutum, psikolojik yardım alma niyetini pozitif yönde etkilemektedir. Psikolojik yardım alma niyeti ve psikoterapi hakkındaki düşünceler yaşa, cinsiyete ve eğitime göre farklılık göstermemektedir. Psikolojik yardım almaya ilişkin tutum cinsiyete ve eğitime göre farklılık göstermezken yaşa göre farklılık göstermektedir ve yaş arttıkça psikolojik yardım almaya ilişkin tutum artmaktadır. Anahtar Kelimeler: Psikolojik yardım arama tutumu, psikolojik yardım arama niyeti, yetişkin, cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, tedavi korkusu.
İstismar mağduru çocuğun korunmasında bir uygulama: Çocuk İzlem Merkezi (ÇİM)
Çocuğun gelişiminde olumsuz etki yaratabilecek her türlü kasti ya da bilinçsiz tutum ve davranış istismar kavramı çerçevesinde ele alınabilir. İstismar türleri incelendiğinde cinsel istismar olgularında gerek çocuk ve gerekse aile açısından büyük travmalar ve belkide kapanmayacak derin izler bırakabildiği için acil müdahale gerektiren durumlardır. Tüm istismar türleri ve doğuracağı ağır travmatik durum gözönüne alındığında çocuklarımızın ikincil örselenmelerin ortadan kaldırılmasını sağlamak, çocuğa ve ailesine adli, tıbbi ve psikolojik destek vermek "Çocuk İzlem Merkezi" (ÇİM) çalışmamızın ana konusunu oluşturmaktadır. Araştırmamızın amacı, istsimar mağduru çocukların hukuk ve tıbbi (sağlık, sosyal, psikolojik) düzlemde örselenmeden Çocuk İzlem Merkezleri'nde alanında uzman kişilerce ve tek çatı altında gerekli işlemler yapıldıktan sonra hayata kazandırılması için neler yapılabileceği amaçlanmıştır. ÇİM' nde sağlıklı bir çalışma yürütülmesi için, mağdur ve yakınlarının yaşadıkları çirkin olay sonrası sığınabilecekleri bir kurum olduğunun, farkındalık kampanyaları başlatarak anlatılmalıdır. Kurumlar arasında koordinasyon ve işbirliği sağlanması, disiplinlerarası paylaşımlar, çocuğun haklarını ve yüksek çıkarlarını ön planda tutacak, sivil toplum kuruluşlarının hassasiyetinden ve tecrübelerinden de faydalanarak vakaların mağdur çocuk yararına sonuçlanmasında önemli bir katkı sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Çocuk İstismarı, Çocuk Cinsel İstismarı, Çocuk İzlem Merkezleri.
Üniversite öğrencilerinde madde bağımlılığı ve intihar ilişkisi
Bağımlılık insan hayatını tehdit eden en ciddi sorunlardandır. Yapılan araştırmalar madde bağımlısı bireylerin önemli bir bölümünün intihar ettiği ya da intihar girişiminde bulunduğunu göstermektedir. Madde kullanım nedeni ister hayattan-kişilikten kaçış, ister acıları dindirme, isterse varlığın dışına çıkmak olsun; madde bağımlılığı sonu ölümle biten bir eylemdir. Dolayısıyla aşırı doz madde alımı sonucu ölümlerin de bir intihar türü olarak değerlendirilebileceği dikkate alındığında madde bağımlılığı ve intihar arasındaki ilişkinin incelenmesi daha da önemli olmaktadır. Tezin amacı madde bağımlılığı ile intihar eğilimi ve intihar olasılığı arasındaki ilişkinin ortaya çıkarılmasıdır. Bu noktadan hareketle araştırmaya katılan bireylerin madde kullanım özellikleri ve intihar olasılıkları belirlenmiş, hem madde kullanımı ve intihar ilişkisi hem de ruhsal sorunların madde kullanımı ve intihar üzerine etkisi araştırılmıştır. Araştırmanın örneklemini İstanbul'da bir vakıf üniversitesindeki lisans ve yüksek lisans düzeyindeki öğrenciler oluşturmuş, analizler için Ögel ve arkadaşları tarafından geliştirilen Bağımlılık Profil İndeksi (BAPİ) ve Şahin ve Batıgün tarafından son hali verilen İntihar Olasılığı Ölçeği (İOÖ) kullanılmıştır. Araştırma sonucunda madde bağımlılığı, intihar olasılığı ve ruhsal durum arasında anlamlı bir ilişki bulunmuştur. En çok kullanılan madde alkol olarak tespit edilirken, alkolü esrar ve çeşitli haplar takip etmektedir. Madde kullanımının en yaygın olduğu yaş grubu 18-20 yaş aralığıdır. Araştırmada, kendini cezalandırmayı düşünen, intihar düşüncesi olan, intiharı planlayan ve intihar girişiminde bulunan bireylerin BAPİ ölçeği alt boyutları ile toplam bağımlılık şiddeti ve BAPİ-K ölçeği alt boyutları puanları arasında anlamlı bir ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Sağlık hizmetleri meslek yüksekokulu öğrencilerinin ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutumlarının bazı sosyodemografik değişkenler açısından incelenmesi
Bu araştırma, bir vakıf üniversitesinin Sağlık Hizmetleri Meslek Yüksekokulu (SHMYO) öğrencilerinin ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutumlarını incelemek ve etkileyen faktörleri araştırmak üzere; tanımlayıcı ve ilişki arayıcı bir araştırma olarak yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Nisan-Haziran 2016 tarihleri arasında SHMYO'da öğrenim görmekte olan ve araştırmaya katılmayı kabul eden 400 öğrenci oluşturmuştur. Verilerin toplanmasında, "Sosyodemografik Bilgi Formu", "Ruhsal hastalığa yönelik inançlar ölçeği-RHİÖ" ve "Ruhsal sorunları olan bireylere yönelik toplum tutumları ölçeği-RSTTÖ" kullanılmıştır. Veriler, öncesinde katılımcılara sözel açıklamalar yapılarak dağıtılan formlar aracılığıyla toplandı. Verilerin değerlendirilmesinde SPSS for Windows 10.0 istatistik paket programı ile bağımsız gruplarda t testi, nonparametric bağımsız grupların karşılaştırmalarında Mann-Whitney U testi ve Kruskal Wallis testi kullanıldı. Korelasyon analizleri Pearson yöntemi ile yapıldı. p<0,05 anlamlı kabul edildi. Araştırmada katılımcıların çoğunluğunu (%53,8) 20 ile 22 yaş grubu, %67,3'ünü kadın, %85'ini 1. Sınıf, %96,8'ini ise bekar öğrenciler oluşturmuştur. Öğrencilerin RHİÖ toplam puanından 51,90±18,59, tehlikelilik alt ölçeğinden 22,88±6,95, çaresizlik alt ölçeğinden 27,74±12,35 ve utanma alt ölçeğinden 1,28±2,37 puan aldığı belirlenmiştir. RHİÖ ve alt ölçek puanları açısından "tehlikelilik" boyutu ile "çaresizlik" boyutu arasında istatistik olarak anlamlı ilişki bulunmuştur (r=0,85 ve r=0,96, Çizelge 4.6). Öğrencilerin RSTTÖ ölçeğinde "korku/dışlama" boyutundan düşük, "toplum ruh sağlığı" ve "iyi niyet" boyutundan yüksek puanlar almış oldukları saptanmıştır. Öğrencilerin cinsiyetleri, ruhsal hastalığı olan bireyle yakınlık durumu, anne-baba eğitim durumları, aylık gelirleri, ruhsal hastalık hakkında bilgi sahibi olma durumları, ruhsal hastalığı olan bireyle karşılaşma durumları ile RHİÖ ve RSTTÖ toplam ve alt ölçek puanları arasında istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler bulunmuştur (p<0,05). Ruhsal hastalıklara yönelik inanç ve tutumlar açısından, kendisi ya da yakını psikolojik destek ve/veya psikiyatrik tedavi alan öğrenciler ile almayan öğrenciler arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmıştır (p<0,05). Araştırmada elde edilen sonuçlar doğrultusunda; ruhsal hastalığı olan hastalara yönelik olumlu tutum ve davranışların geliştirilmesine yönelik önerilerde bulunulmuştur.
Lise öğrencilerinin kararsızlık durumları ile kendilerine saygıları arasındaki ilişkinin incelenmesi
Araştırmanın amacı lise öğrencilerinin kendilerine saygı düzeyleri ile kişisel kararsızlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda İstanbul Pendik ilçesinde bulunan Gülizar Zeki Obdan Anadolu Lisesi ve Fatih Anadolu Lisesi 12. Sınıfta öğrenim gören 139 u kız, 110 u erkek toplam 249 öğrenci ile çalışılmıştır. Söz konusu öğrencilere Kişisel Bilgi Formu, Kendine Saygı Ölçeği, Kişisel Karar Ölçeği uygulanmıştır. Form ve ölçeklerin uygulanışı 2015-2016 eğitim -öğretim yılı Nisan ayı içerisinde gerçekleşmiştir.Kişisel Bilgi Formunda; yaş, cinsiyet, anne baba mesleği ve eğitimi, oturduğu evin durumu, ailenin gelir düzeyi, ailedeki birey sayısı gibi değişkenler mevcuttur. Araştırma betimsel ve ilişkisel istatistiki işlemlere tabi tutulmuştur. Kişisel Bilgi Formu, Kendine Saygı Ölçeği, Kişisel Kararsızlık Ölçeğinden alınan puanlar belirlendikten sonra veriler SPSS (Statistical Pakage For Sacial Scientists for Windows Release 10.0) programında analiz edilmiş, manidarlığı p<0.05 düzeyinde sınanmış ve sonuçlar araştırmanın amaçlarına uygun olarak çizelgeler halinde sunulmuştur. Araştırma sonucuna göre Kendine Saygı ile Kişisel Kararsızlık arasında negatif yönlü, orta derecede istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki vardır. Kendine saygı düzeyi yüksek öğrencilerin kararsızlık düzeylerinin azaldığı tespit edilmiştir.
22-30 yaş arası genç yetişkinlerde çocukluk çağı istismarının madde kullanımına etkisi
Çocuk istismarı geniş perspektifte değerlendirilmesi gereken çok disiplinli bir konudur. Çeşitli toplumlarda ve kültürlerde farklı şekillerde algılanmaktadır. Bu kavram toplumda insana verilen değer ile yakından ilişkilidir. Çocuk istismarı, belli zaman kesitinde, bir yetişkin tarafından çocuğun uygunsuz davranışa maruz bırakılmasıdır. Bunlar, çocuğun ruhsal ve bedensel bütünlüğüne zarar veren davranışlardır. Çocuk istismarı; fiziksel, duygusal, cinsel ve ekonomik istismarın yanı sıra çocuğun ihmalini de kapsar. Alkol ve madde bağımlılığı da çocuk istismarı ve kötü muamelenin önemli bir etmenidir. Yapılan birçok araştırmada, çocuk istismarının madde kullanımı ile ilişkili olduğu saptanmıştır. Anahtar Kelimeler: İstismar, çocuk istismarı, madde bağımlılığı, madde kullanımı
Farklı sosyo-ekonomik düzeylerdeki anaokuluna başlayan çocukların okula uyum süreci ve nörobilişsel bağıntıların incelenmesi
Okul öncesi dönem, bireyin hayatının en belirleyici dönemidir. Bu sebeple, çocuğun bu süreç içerisinde yetiĢtiği koĢullar büyük önem taĢımaktadır. Çocuk doğduğu andan itibaren kendini bir aile ortamında bulmaktadır. Erken dönemde ise, günün önemli bir bölümünü geçireceği okula uyum sağlama iĢlevi ile karĢılaĢmaktadır. Ġlk kez okula baĢlayan çocuk, farklı eğitim ortamlarına girmiĢ olur. Sahip olduğu becerilerin tümü çocuğu ve onun kapasitesini uyum sağlama ve öğrenme açısından etkiler. Okul öncesi eğitime baĢlama, çocuk ve aileler açısından okula uyumluluğunusergilemektedir. Ġlk kez okula baĢlayan çocuk, farklı eğitim ortamlarına girmiĢ olur. Sahip olduğu becerilerin tümü çocuğu ve onun kapasitesini uyum sağlama ve öğrenme açısından etkiler. Bu süreçte; dikkat, bellek ve zeka gibi nörobiliĢsel iĢlevler önem kazanmaktadır. Bu bağlamda çalıĢmanın amacı, sosyoekonomik düzeyleri farklı olan anaokulu öğrencilerinin okula uyum süreciyle nörobiliĢsel iliĢkilerin değerlendirilmesidir. AraĢtırmada anket ile soru-cevap modeli kullanılmıĢtır. AraĢtırma sonuçlarına göre davranıĢsal boyutun biliĢsel ve duyuĢsal boyut ile doğrudan ve anlamlı olduğu ve bunun da okul olgunluğunu etkilediği belirlenmiĢtir.
8. sınıf öğrencilerinin ders başarısında eğitim koçluğunun etkileri
Koçluk, bireyi ulaşmak istediği hedeflere yönlendiren, sürekli öğrenme ve kendini geliştirmeyi sağlayan etkili bir süreçtir. Koçluk, koç ile koçluk alan arasında birlikte kararlaştırılmış hedeflere ulaşmak amacıyla, karşılıklı deneyim ve kanaat paylaşımıdır. Eğitim koçluğunda, öğrencilerin hedeflerini gerçekleştirmesi ve akademik performansını yükseltmesi amaçlanmaktadır. Eğitim koçluğu, öğrencilerin güçlü ve zayıf yönlerini keşfetmesi ve sorunlarına çözümler üretmesini sağlamaya dayanan, yapılandırılmış bir gelişimsel etkileşim sürecidir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden deneysel desende yürütülmüştür. Araştırmanın amacı, eğitim koçluğunun öğrencilerin ders başarısı ve sınav performansı üzerindeki etkisini ortaya koymaktır. Araştırmanın örneklemi, 2015-2016 eğitim-öğretim yılında Trabzon'daki devlet okullarında öğrenimlerini sürdüren ve TEOG sınavına hazırlanan 116 (yüzonaltı) sekizinci sınıf öğrencisinden oluşmaktadır. Öğrencilerden 58'i deney ve 58'i kontrol grubunu oluşturmaktadır. Araştırmanın verileri, öğrencilerin devam ettiği okullarda Matematik, Fen Bilgisi, Türkçe derslerinden aldıkları notlar ve TEOG sınavlarından aldıkları puanlardan oluşmaktadır. Öğrenciler, derslerden ve deneme sınavlarından aldıkları puanları, Trabzon Faroz Danışmanlık bünyesinde yürütülen koçluk hizmeti sürecinde, kendilerine dağıtılan bilgi toplama aracına aktarmışlardır. Bu araştırma, uygulamaya dayalı deneysel bir araştırma olması nedeniyle farklılık göstermektedir. Araştırmadan elde edilen bulgular, eğitim koçluğunun öğrencilerin akademik başarısını artırdığını göstermektedir. Öğrencilerin ders başarısı ve sınav başarısına ilişkin ortalama puanlar cinsiyet değişkeni açısından istatistiksel olarak farklılaşmamakta, sadece Türkçe dersine ilişkin sınav başarısında kız öğrenciler lehine istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Koçluk, eğitim koçluğu, ders başarısı, sınav başarısı.
Üniversite öğrencilerinde algılanan duygusal istismar düzeyleri ile atılganlık düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Araştırma, duygusal istismar ile atılganlık arasında anlamlı bir ilişki olup olmadığını inceleyerek, yaş, cinsiyet, ekonomik durum vb. değişkenlerin bu ilişkideki rolünü ortaya koymaya çalışacaktır. Anahtar Kelimeler: Duygusal istismar, atılganlık düzeyi
Ebeveyn beklentilerinin sınav kaygısı üzerindeki etkisi: Lise son sınıf öğrencilerine yönelik bir değerlendirme
Araştırmanın amacı lise son sınıf öğrencilerinin anne baba beklenti ve tutumları ile sınav kaygısı arasındaki ilişkiyi incelemektir. Araştırma altı ana bölümden oluşmaktadır. Bunlar; giriş, kavramsal temeller, ebeveyn beklentilerine ilişkin kavramsal temeller, araştırma, bulgular, sonuç, tartışma ve öneriler şeklindedir. Araştırmanın evrenini; İstanbul ili Bahçelievler ilçesinde bulunan devlet ve özel okullarında eğitim almakta olan lise son sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Örneklem grubunu ise 2015 – 2016 eğitim – öğretim yılında Bahçelievler ilçesinde öğrenim gören toplam 182 öğrenci oluşturmaktadır. Araştırmada kullanılan ölçek ve envanterler; Kişisel Bilgi Formu, Anne Baba Tutum Envanteri ve Sınav Kaygısı Envanteridir. Anne baba beklentilerini ölçmek için Anne Baba Tutum Envanteri, sınav kaygı düzeylerini ölçmek için Sınav Kaygısı Envanteri, demografik özellikler için ise Kişisel Bilgi Formu bizzat araştırmacı tarafından öğrencilere uygulanmıştır. Araştırmanın sonucunda, anne baba tutumlarının büyük ölçüde öğrencilerin yaşadığı sınav kaygısı üzerinde etkili olduğu saptanmıştır. Ayrıca Kişisel Bilgi Formu'nda yer alan anne baba tutumlarına öğrencilerin verdiği cevaplar doğrultusunda anne baba tutumu açısından aile yapısı olarak; demokratik, otoriter, koruyucu, reddedici, ilgisiz ve duyarsız anne baba tutumlarının öğrencilerin kaygı düzeyini etkileme noktasında önemli bir değişken olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Buna ek olarak, anne baba tutumu açısından aile yapısı algılamasının anne ve babanın eğitim durumu değişkenine göre gruplar arasında farklılaşmadığı ve aynı şekilde anne baba tutumu açısından aile yapısı algılamasının ailenin gelir durumu değişkenine gruplar arasında farklılaşmadığı ve kız öğrencilerin erkek öğrencilere oranla daha fazla sınav kaygısı yaşadıkları da araştırmadan elde edilen bulgular doğrultusunda ulaşılan sonuçlar arasında yer almaktadır.
Cinsel istismar mağduru çocuğa meslek elemanı yaklaşımı: Süleymaniye Kadın Doğum ve Çocuk Hastalıkları Eğitim ve Araştırma hastanesi örneği
Çocuğun büyüme ve gelişmesini olumsuz yönde etkileyen her türlü davranış olarak tanımlanabilen çocuk istismarına, insanlık tarihi boyunca her kültürde rastlanmaktadır. Fiziksel istismar, cinsel istismar, duygusal istismar ve ihmal şeklinde görülür. Sık görülen ve önemli bir sağlık sorunu olmasına karşın, tanısında ve ilgili uzmanlık dallarıyla işbirliğinde çoğu kez yetersizliklerle karşılaşılmaktadır. Kanıtların eksikliği, yanlış bilgiler, kültürel ve geleneksel değerler istismarın göz ardı edilmesine yol açabilmektedir. Travma ancak çok ciddi boyutlarda olduğunda çocuk istismarı düşünülmektedir. İstismar göstergesi olan hafif bulgular atlandığında veya bildirimi yapılmadığında, yaşamsal önem taşıyan olumsuz sonuçlarla karşılaşılabilmektedir. Cinsel istismar bireylerde sadece fiziksel değil, psikolojik olarak da birçok soruna neden olmaktadır. Sağlık kuruluşlarında çalışan sosyal hizmet uzmanı, psikolog, çocuk gelişimcisi gibi meslek elemanlarının cinsel istismar olgusunun tanımını yapamadığı bu sebeple sosyal hizmet modellerini uygulayamadığı gözlemlenmiştir. Bu çalışmanın amacı topluma rehberlik, savunuculuk ve danışmanlık yapma görevi bulunan meslek elemanlarının sağlık kuruluşlarına başvuran cinsel istismar mağduru bireylere yaklaşımlarını, rol ve fonksiyonlarını ele almaktır.
İstanbul ilinde öğrenim gören 15-17 yaş aralığındaki bir grup lise öğrencisinin aleksitimi,ruhsal ve davranışsal sorunlar ile üst biliş özellikleri arasındaki ilişkinin incelenmesi
Bu araştırmanın amacı 15-17 yaş aralığındaki öğrencilerin aleksitimik karakter özelliğine sahip olma durumlarına göre üst biliş özellikleri ile ruhsal ve davranışsal sorunları arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Araştırmanın örneklemi İstanbul ili Üsküdar ve Kadıköy ilçesinde bulunan toplam 5 ortaöğretim kurumunda öğrenim gören lise 1. 2. ve 3. Sınıf 592 kişiden oluşmaktadır. Katılımcıların 331'i (%58,1) kız, 239'su (%41,9) erkektir, 22 katılımcıdan ise sağlıklı veri toplanamamıştır. Araştırmanın verileri Demografik Soru Formu, 20 soruluk Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20), Üst Biliş Ölçeği Çocuk ve Ergen Formu (ÜBÖ-ÇE) ile Güçler ve Güçlükler Anketi (GGA) kullanılarak toplanmıştır. Verilerin analizi SPSS v22.0 programı kullanılarak yapılmıştır. Verilerin çözümlenmesinde frekans, aritmetik ortalama, standart sapma, minimum, maksimum, yüzde gibi betimsel istatistiklerden faydalanılmıştır Kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında ki-kare ilişki, bağımsız iki grubun karşılaştırılmasında ise bağımsız gruplar t testi kullanılmıştır. İlişki analizinde Pearson ilgileşim katsayısı hesaplanmıştır. Ölçekler arasındaki ilişki korelasyon analiziyle ve ilişki katsayısı pearson korelasyon katsayısı olarak gösterilmiştir. İstatistiksel anlamlılık değeri p<0.05 kabul edilmiştir. Araştırma bulgularına göre; kızlar ve erkekler arasında aleksitimi sıklığı açısından anlamlı bir fark olmadığı görülmüştür. Aleksitimik ergenler ile aleksitimik olmayan ergenler karşılaştırıldığında yaş ortalamaları arasında istatistiksel anlamlı bir fark bulunmamaktadır. Aleksitimik ergenlerin ailelerinin aylık gelir ortalamaları, aleksitimik olmayan ergenlere oranla istatistiksel anlamlı olarak düşüktür. Aleksitimik ergenlerin üst biliş puanları incelendiğinde olumsuz üst endişeleri, batıl inanç, ceza ve sorumluluk inançları ve üst biliş toplam sorunları yaşıtlarına göre anlamlı olarak daha yüksektir. GGA puanları incelendiğinde aleksitimik ergenlerin toplam sorun puanları, dikkat eksikliği ve aşırı hareketlilik puanları, akran, davranış ve duygusal sorun puanları yaşıtlarına oranla istatistiksel anlamlı oranda yüksek, olumlu özelliği ölçen sosyal davranış puanları ise istatistiksel anlamlı oranda düşüktür. Korelasyon analizi sonuçları incelendiğinde TAÖ-20 puanları ile ÜBÖ-ÇE puanları arasında pozitif yönde zayıf ve TAÖ-20 puanları ile GGA puanları arasında pozitif yönde orta düzey istatistiksel anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır.