104
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
21. yüzyıl bestecisi Bora Uymaz'ın eserlerinden oluşan bir seçkinin arp ve arp notasyonuna uyarlanması ve makamsal analizi
Bu çalışmanın öncelikli amacı, arp çalgısının Türk Müziği formlarının icrasında kullanımına dair örnekler sunma ve günümüz arp repertuvarına Türk Müziği dağarcığı ile katkıda bulunmaktır.Geleneksel müzik kültürümüz içinde solo arp icrasına uluslararası boyutta da yer açmak ve bu alanda yazılan eserleri çalgımıza uyarlamak, yol alınması gereken son derece mühim bir meseledir. Ülkemizin yerel müzik hâfızasının önemli örneklerinin ve gelenekten beslenerek yazılmış, özgün yaklaşım ve stiller barındıran yeni eserlerin arp ile icra edilmesi, bu çalışmanın mesleki platforma açılması, böylelikle de uluslararası meslek çevresine tanıtılması anlamına gelmektedir.Çalışmanın sonucu olarak bestekâr Bora Uymaz'ın vals, longa, tango,fantezi türlerinden ve farklı makamlardan müteşekkil 7 eseri arpa uyarlanıp,İngiltere'nin önemli müzik yayın şirketlerinden Creighton Collection ve Arp Sanatı Derneği işbirliği ile yayınlanacaktır.Böylelikle hem bu eserler icra edilmek üzere düzenlenip paylaşıma açılmış, hem akademik alanda bir beste- uyarlama-notasyon çalışması ortaya koyulmuş, hem de çalışma çerçevesinde seçilen eserlerin makam analizleri ile çalışma nazarî açıdan irdelenmiş olacaktır.
Türk halk müziğinde bir uzun hava türü olan "Maya"nın müzikal açıdan incelenmesi
Bu araştırmada, Türk Halk Müziği'nde bir seslendirme geleneği olarak görülen "maya" uzun hava türünün, tüm yönleriyle incelenmesi sonucunda verileri sınıflandırarak, maya türünün daha anlaşılır biçimde incelenmesine odaklanılmıştır. İlk bölümde; Türk Halk Müziği ve türleri, yurdumuzda görülen uzun hava türleri ve maya uzun hava açıklanmıştır. İkinci bölümde; "maya"nın kelime anlamı ve kelime kökeni, halk edebiyatındaki yeri, konuları bakımından, hece ölçüsü bakımından ve söyleme geleneği olarak ele alınmıştır. Üçüncü bölümde "maya"nın Türk Halk Müziği'ndeki yeri, dizi özellikleri, ezgisel ve ritmik yapısı, icra edildiği bölgeler, icrasında kullanılan çalgılar ve bilinen icracıları araştırılmıştır. Sonuç bölümünde ise, yapılan araştırma sonunda elde edilen maya türünün özellikleri ile birlikte, daha önceki yapılan araştırmalar göz önünde bulundurularak, icracılara türün yapısal ve müzikal özellikleri bakımından rehberlik etmesi amaçlanmıştır. Bunun için seçilmiş eserlerden analiz örnekleri sunulmaktadır. "Maya" türünü öğrenme ve öğretmeye olanak sağlaması amaçlanan bu çalışmanın, Türk Halk Müziği'nin daha anlaşılır olması hedefine de hizmet edeceği düşünülmüştür.
Türk Halk Müziği korolarında nota disiplini çerçevesinde kabak kemane icrası üzerine bir inceleme
Bu çalışmada, Geleneksel Türk Halk Müziği icrasında kullanılan kabak kemanenin, günümüz THM korolarındaki yeri ve icrası incelenmiştir. Kabak kemanenin kökenin Orta Asya'ya dayandığı, Türklerin ilk çalgısı olarak düşünülen kopuzun, yay ile çalınması düşüncesiyle oklu kopuz (ıklığ) dan esinlenilerek yapılıp icra edildiği düşünülmektedir. Anadolu coğrafyasında özellikle Güneybatı Anadolu'da konar göçerlerin müzik geleneklerinde icra etmiş oldukları kabak kemanenin tarihsel gelişim süreci, kelime anlamı, yapısı, yapımı, ülkemizdeki alan araştırmalarındaki yerine değinilmiş, kabak kemane hakkında genel bilgiler verilmiştir. Günümüz THM koro icraları, tarihsel olarak incelendiğinde Cumhuriyet Dönemi sonrası yayınlanmaya başlanan, özellikle 1946 yılında kurulmuş olan Yurttan Sesler topluluğunun kuruluşuna dayanmaktadır. Yurttan Sesler Topluluğu oluşumu, içerisinde yöre türkülerinin icra edildiği, solist ve enstrümanların bir arada bulunduğu koral yapılanmanın ilk örneği olarak düşünülebilir. Günümüz amatör, profesyonel Türk Halk Müziği koroları, Yurttan Sesler'in oluşumuyla başlanan çalışma sistemi çerçevesinde icra edilmektedir. Korolarda icrasal bütünlüğün sağlanabilmesi için gerekli olan çalgısal oturtum, nota disiplini, akord vb. özellikler günümüz koro icralarında uyulması gereken kurallar olarak düşünülmektedir. 1950'li yıllar itibariyle topluluk içerisinde yer almaya başlayan kabak kemane bu unsurlar çerçevesinde icra edilmeye başlanmıştır. Çalışmada günümüz Türk Halk Müziği Koro icralarında kabak kemanenin icrasal özelliklerine değinilmiş, özellikle nota disiplini çerçevesinde icrası açıklanmaya çalışılmıştır. İzmir Büyükşehir Belediyesi Türk Halk Müziği Korosu konserinde icra edilmiş olan türküler notaya alınarak, orkestrasyon, kabak kemanenin ne şekilde icra edilmesi gerektiği yazılan notalar üzerinde belirtilmiştir. Yapılmış olan çalışma günümüz Türk Halk Müziği Koroları' ndaki kabak kemane icralarına örnek teşkil etmektedir. Anahtar Kelimeler: Kabak Kemane, Koro, İcra, THM, Yöre
Dengbêjlik geleneği ve kültürel bağlamları; Diyarbakır örneği
Dünya üzerindeki sözlü tarih ve sözlü kültür geleneğine sahip toplumlarda olduğu gibi dengbêjlik geleneği de kendi toplumunun tarihini ve kültürel değerlerini geleceğe taşıyarak sahiplenmiştir. Kültürel değerleri koruyarak topluma aktaran bu gelenek, sözlü ürünlerinde ait oldukları toplumun bütün sıkıntılarını; acı, keder, isyan, aşk, destan, tarihsel ve toplumsal birçok konuyu ele alarak toplumsal belleğe işlemiştir. Yaşadığı döneminin olaylarıyla birlikte geçmişte yaşanan olayları da eserlerinde işleyen dengbêjler, toplumun gözüyle yaşayan tarih ve değer niteliğindedir. Bu doğrultuda dengbêjlik geleneğinin bu öneminin ve kültürel bağlamlarının ortaya konulması, Diyarbakır özelinde dengbêjliğin kültürel yansımalarının incelenmesi bu çalışmanın temel amacıdır. Anahtar Kelimeler: Dengbêjlik, Diyarbakır, Mala Dengbêjan
Türk müziği ses icracılarının sahne (Konser) performansında ortaya çıkan stres ve kaygı durumları
Bu araştırmada, Türk müziği ses icracılarının sahne performansında ortaya çıkan, müzisyenin performansını etkileyerek müziğin kalitesini düşüren stres ve kaygı durumlarının nedenleri ve ses icracılarının baş etme yöntemlerini ortaya koymak amaçlanmaktadır. Sanatçıların gerek zihinsel gerekse fiziksel sağlıklarını korumalarına yardımcı olacak farklı stratejiler ile birlikte bu stratejilerin nasıl geliştirilmesi gerekliliğinin önemine vurgu yapılmıştır. Bu çalışma, nicel bir araştırma yöntemi ile oluşturulmuş olup çalışmada ses icracıların stres ve kaygı durumlarını, nedenlerini ve baş etme yöntemlerini anlamaya yönelik yapılandırılmış anket formu kullanılmıştır. Bu araştırmanın katılımcılarını 2024 yılında Türkiye'de Türk müziği alanında görev yapan, ulaşılabilen ve çalışmaya katılmada gönüllü olan TRT ile Turizm ve Kültür Bakanlığı ses sanatçıları oluşturmuştur. Araştırmanın modeli olarak, 14' ü kadın 14' ü erkek olmak üzere 28 tane TRT ile Turizm ve Kültür Bakanlığı ses sanatçıları ile anket formu yapılmıştır. Türk Müziği ses icracılarına 12 sorudan oluşan anket formu uygulanmıştır. Oluşturulmuş olan anket soruları, uzman gorüşleri alınarak elde edilen bilgiler ışığında hazırlanmıştır. Araştırmada elde edilen veriler literatür, kaynak taraması ve anket yöntemleri ile elde edilmiştir. Toplanan anket verileri IBM SPSS analizi ve Pearson Korelasyon Analizi yapılarak tablolaştırılmıştır. Bulgular kısmında temel stratejiler olarak ortaya çıkan özellikle "Anlık Psikoloji", "Sessiz Ortamda Dinlenmek", "Esere Konsantre Olmak" ve "Eleştirel Yaklaşım" gibi unsurlar, sahne performansını etkileyen durumlar olarak öne çıkmaktadır. Sonuç olarak, ses icracılarının stres ve kaygı durumu ile baş etme yöntemlerine çeşitli çözüm yolları aranmış ve belirli sonuçlara ulaşılmıştır. Stres ve kaygının fiziksel ve zihinsel etkileri ortaya konarak çözüm yöntemleri sunulmuştur. Elde edilen sonuçlar detaylı olarak analiz edilerek stres ve kaygı durumunun sahne performansına etkisi hususunda literatüre katkı sağlanacaktır. Anahtar Kelimeler: Müzik, Türk Müziği, Ses İcracıları, Müzik Performansı, Sahne, Sahne Performansı, Stres ve Kaygı.
Arşivlerdeki dügâh ilâhilerin makam ve usûl yönünden incelenmesi
Medeniyet ve kültür tarihimizin en önemli unsurlarından bir tanesi olan mûsikî kültürümüz, Türklerin İslâm'a girişinden sonra da cami ve tekkelerde imam, müezzin ve mûsikîyi çok iyi bilen zâkirbaşları, tekke müntesibi olan bestekârların katkılarıyla formların çeşitliliği artarak uygulanmaya başlanmıştır. Ecdadımızın bizlere emânet bıraktığı bu birikim günümüze meşk metodu ile aktarılagelmiştir. Meşkler sırasında öğrenci yalnızca hocasının icrâsını, uslûbunu öğrenmekle kalmaz aynı zamanda dönemin repertuarını da hafızadan-hafızaya aktarmak sûreti ile sonraki kuşaklara intikâl bu yöntemle mümkün olabilmiştir. O dönemlerde çeşitli çalışmalarla yapılan nota sistemleri bestekârlar ve icrâcılar tarafından eğitim-öğretimde tercih edilmemiş, kullanılmamıştır. Osmanlının son dönemlerinde Batı nota sistemine verilen önem sonucunda Mızıka-i Humâyun başta olmak üzere Dâr'ül Bedâî, Dâr'ül-elhan gibi kurumlarda mûsikî çalışmaları ve dersler Batı notası ile yapılmıştır. Ayrıca özellikle Dâr'ül-elhan'da derleme ve bestelerin notaya alınma çalışmaları da yapılmıştır. Bu çalışmalar esnasında bestelerin farklı icrâcılar tarafından az veya çok farklarla okumasından ya da notaya alma esnasında teoride-tatbik sürecinde hatalar yapılması sebebiyle notalarda makam ve usûl yönünden tutarsızlıklar veya hatalar zuhur edebilmiştir. Çalışmamızda arşivlerdeki İlâhi formunda ve Dügâh makâmındaki cami ve tekke mûsikîsi eserlerinin makam ve usûl yönünden incelemesi yapılmıştır. Eserlerin makam yönünden incelemesi noktasında Kantemiroğlu, Abdülbâki Nâsır Dede, Rauf Yekta Bey, H. Saadettin Arel, Suphi Ezgi, Y. Fikret Kutluğ gibi önemli nazariyatçıların tarifleri ve çeşitli formlardaki Dügâh makâmı olan eserlerden yola çıkarak yapmış oldukları tarifleri dikkate alınarak incelenmiştir. Usûl yönünden ise; güftelerde arûz vezni, hece ölçüsü, mûsikî cümlelerinin ölçü sayısındaki birim zamanı, nağme vurgusunun usûl ana kalıp ve velveleriyle uyumu, tartımların uyumu ve yazım yanlışı sebebiyle tutarsız olan ölçülerdeki nota ilaveleri dikkate alınarak Prof. Dr. Mehmet GÖNÜL'ün kitabı ışığında incelenmiştir. Çalışma nitel bir çalışması olup tarama modeli kullanılmıştır. İnceleme sonucunda ilâhilerin makâmı ve usûllerinin tashih edilmiş nüshaları eklerde sunulmuş, Arşivlerdeki diğer formlardaki eserlerin de incelenmesi önerilmiştir. Anahtar Kelimeler: Türk Mûsikîsi, ilâhi, Dügâh makâmı, makam, usûl
TRT arşivinde yer alan Hüzzam ilâhilerin usûl ve makam açısından incelenmesi
Kadim çağlardan îtibâren insanlar mûsikî ezgilerini hatırlamak ve gelecek nesillere aktarmak maksadıyla, yazı dilinde olduğu gibi sesleri hatırlatıcı bazı işaretler kullanmışlardır. Türk Mûsikî kültürümüzde de Göktürkler ve Uygurlardan beri bazı notalama yöntemleri uygulandığı bilinmektedir. Klasik Türk Mûsikîmizin zirveye çıktığı ve makam anlayışının olgunlaştığı Osmanlı döneminde farklı notalama yöntemleri denenmiş ve uygulanmış olsa da "meşk sistemi" adını verdiğimiz ustadan çırağa şeklinde bir eğitim metodu daha çok benimsenmiştir. Hâfıza esâsına dayanan bu öğretim tarzı, üslûb ve tavrın korunmasında ve sonraki nesillere aktarılmasında çok önemli bir vazifeyi icrâ etmiştir. Osmanlı'nın son dönemlerinden îtibâren meşk sisteminin zayıflaması, bir müzik yazı dili olmayan eserlerin unutulmasına sebep olmuştur. Bu süreçte ortaya çıkan batı tarzı notalama yöntemlerimakam anlayışlarını da değiştirerek kadim mûsikîmizin nazariye ve ameliyesinde bozulmalara sebep olmuştur. Batı nota sistemi ile eserlerin kayıt altına alınma çabaları eserlerin muhâfaza edilmesi için gerekli olmuştur. Ancak bu durum eserlerin orijinal icrâlarının farklılaşmasına, makamları algılama yetkinliğinin nüshayı yazan kişi ile sınırlı kalmasına, arûz vezni ile yazılan birçok eserin ölçülerde akla ilk gelen usûlle belirtilmesine, nota yazım esnâsında usûle göre değil ezgilere göre usûl düzümlerinin oluşturulmasına sebep olmuştur. Bu çalışmamızdaTRT arşivinde yer alan tüm Hüzzam ilâhilerin makam ve usûl yönünden incelenmesi yapılmış; makam ve usûl farklılıkları belirlenmiş, bütün nüshalar yeniden notalandırılmak sûretiyle arşive katkıda bulunulmuştur. Eserlerin makam yönünden incelenmesi Abdülbâkî Nâsır Dede, Raûf Yektâ Bey ve Yakup Fikret Kutluğ'un kuramlarındaki Hüzzam makâmının teorik özelliklerine ve Türk mûsikîsinin kadim anlayış ve geleneğini temsil eden bestekârların klasik icrâ hüviyetine sahip eserlerindeki seyir özelliklerine göre yapılmıştır. Usûl incelemeleri ise Prof. Dr. Mehmet GÖNÜL'ün kitabında târif ettiği usûl kâide ve şartlarına göre yapılmıştır. Bu bağlamda ezgi ve güfte cümlelerinin usûl dâirelerinde belirtilen zaman ve darplarla uyumu, güfte ve nağme unsurlarının ölçü içindeki konumları ve dağılımları, usûl kalıbındaki kuvvetli ve zayıf darplar ile güfte ve bestedeki vurgu ve mânâların münasebeti, eserdeki mûsikî cümle yapısının belirtilen usûldeki birim zamanlarla âhenkli olması gibi hususlar incelenmiştir. Çalışma nitel bir çalışması olup tarama modeli kullanılmıştır. Hüzzam ilâhilerin makam ve usûl incelemelerinin ardından tashih edilen nüshaları eklerde sunulmuştur.
Türk müziği keman ekolleri ışığında viyolonsel ile Türk müziği icrâsı
Bu araştırmada, Türk müziği viyolonsel icrâsında özgün tavır geliştirme hususunda karşılaşılan eğitim-öğretim materyal eksikliğine katkı sunmak için, Türk müziği keman ekollerinin tavırlarının tahlilleri doğrultusunda ulaşılacak veriler ışığında viyolonsel alanında kaynak oluşturmak amaçlanmıştır. Araştırmada Türk müziğinde keman ekollerinin, icrâlarındaki yorum ve ifâde unsurları, ekollerin ulaşılabilen icrâ kayıtları dinlenerek notaya alınmış ve somutlaştırılmıştır. İcrâ tahlillerinin sonuçları ışığında Türk müziği viyolonsel icrâsında kullanılmak üzere teknik ve pozisyonlarla bir üslûb ve tavır fikri oluşturabilecek öneri eşlikler yazılmıştır. Araştırmada, viyolonselin eşlik ve solo çalgı olarak kullanılmasında ve gelenekli bir üslûbla icrâ edilmesinde keman ekollerinden Nubar Tekyay, Sâdi Işılay, Haydar Tatlıyay ve Cevdet Çağla 'nın icrâ tavrını ortaya koyan teknikler ve yorumlar kaynak alınmıştır. Kaynak alınan yorumlar ve teknikler ışığında, Türk müziği viyolonsel icrâsında yazılan eşliklerin ve yorum unsurlarının kullanımıyla, özgün bir viyolonsel icrâ tavrı oluşturma yolunda kazanımlar sağlandığı, alt yapı dolgunluğunu sağlamak amacıyla da yapılan farklı teknik ve eşlik önerileri kullanım fikirlerinin zenginleştirildiği sonucuna varılmıştır.
Türk müziği klâsik kemençe icrâsında nota icrâ farklılığı, Aleko Bacanos örneği
Türk müziğinde klâsik kemençe XX. yüzyıl öncesi genellikle fasıl icrâları ve incesâz topluklarında kullanılarak yer edinmiş fakat sonrasında mûsikîmizin en önemli sâzlarından birisi olmuştur. Bu süreçte kemençenin Türk müziğinin beylik sâzları arasına girmesinde Tanbûri Cemil Bey'in bir icrâ tavrı oluşturmuş olması etkili olmuştur. Bu icrâ tavrının yanısıra Rum kökenli icrâcıların kullanmış olduğu icrâ tavrı da mûsikîmiz için önemli bir konumdadır. Bu araştırmada, klâsik kemençe icrâsında bulunan üslûp-tavır öğeleri, eserler içerisinde yer alan çeşitli yorum ve ifade unsurları ele alınarak incelenmiştir. Bu incelemeler vesilesiyle Türk müziği klâsik kemençe icrasında yazılı kaynaklara bir katkı sağlamak amaçlanmıştır. Türk müziğinde kemençe icrâ tavırlarından biri olan Rum Kemençe icrâ ekolü, bu ekolün yorum ve ifade unsurları, ulaşılabildiğimiz kayıtlar dinlenerek çeşitli işaretler aracılığıyla notaya alınmıştır. Tahlillerin aracılığıyla daha evvel incelenmemiş olan Rum kemençe icrâ tavrı ve Aleko Bacanos'un icrâ üslûbu hakkında fikir oluşturacak veriler elde edilmiştir. Ortaya çıkan bulgular ışığında Rum kemençe icracılığının temsil isimlerinden olan Aleko Bacanos'un kullandığı yorum ve ifade unsurlarının Türk müziği klâsik kemençe icrâsında bulunan klâsik tavır öğeleriyle önemli ölçüde örtüştüğü, bu verilerin her iki ekolün de icrâcısı tarafından örnek olarak alınıp takip edilebileceği sonucuna varılmıştır. Bu minvalde Rum icrâ ekolünün, "piyasa tarzı" adlandırılmasından daha farklı bir düzlemde olduğu sonucuna ulaşılmış ve Aleko Bacanos'un icrâ üslubu ortaya çıkartılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk müziği, klâsik kemençe, Aleko Bacanos, üslûp, tavır.
Geçmişten günümüze tedavide kullanılan Türk müziği makamları ve özellikleri
Bu çalışmada, insanoğlunun dünyaya ilk ayak bastığı zamandan itibaren günümüze kadar gelen sürede müzik ve insan arasındaki ilişkiler incelenmiş, Türk Musikisi ma-kamlarının yapısal özellikleri anlatılarak makamların insan sağlığı ve insan ruhu üzerindeki etkileri hakkında bilgi ve örnek çalışmalar sunulmuştur. Ritim ve ezginin ahenkli bir şekilde oluşumunu ifade eden müzik; insanların sözcüklerle anlatamadığı duygu ve düşünceleri nağme ile anlatma sanatıdır. Repertuarı, enstrümanları ve nağme özellikleriyle muazzam bir tarihin sanat anlayışını ifade eden Türk Musikisi ise Osmanlı Devletinin gücüyle paralel bir gelişme göstermiştir. Beş sesli özelliğe sahip olan İslamiyet öncesi, Asya kökenli Türk musikisi, İslâmiyet'ten sonra İslâm dininin etkisiyle değişmiş, bir gamda sekiz ses kullanılmaya başlanmıştır. İnformatif ve didaktik değerlere sahip olan Türk Musikisi; Osmanlı ve Selçuklu Döneminde, hasta tedavisi, dini ve milli duyguları arttırma, askerin moralini ve motivasyonunu yüksek tutma, örf ve adetleri muhafaza edip sürdürme, destanların yaşatılması gibi durumlarda kullanılmıştır. İslâm Medeniyeti, Selçuklu ve Osmanlı Devleti Dönemlerinde El-Kindi, Farabi, İbn-i Sina, Mevlanâ, Şuuri Hasan Efendi, Hekimbaşı Gevrekzade Hasan Efendi, Hacı Haşim Bey gibi önemli kişiler, Türk musikisi makamlarının insan sağlığı ve ruhu üzerindeki etkilerini araştırmışlardır. Gerek Türk İslâm Medeniyetinde gerekse Selçuklu ve Osmanlı Dönemi'nde hastaları müzikle tedavi eden birçok darüşşifa kurulmuştur. Müzik Terapi; eğitim, sosyal, tıbbi ve psikolojik ihtiyacı olan hastaları iyileştirmek için müziğin kullanımını ifade eder. Eski Türklerde Şamanlar, tarihte ilk spiritüel hekim modeli olup, insanları müzik ve dansla tedavi etmişlerdir. Türklerin İslâmiyet'i kabul etmesiyle Tasavvuf ekolü mensubu olan Sufiler müzikle uğraşarak, müziğin insanları nefsi hastalıklardan kurtarıp, insanların olgunlaşmasına katkıda bulunduğuna inanmışlardır. Çalışmanın sonunda makamların yapı ve seyir özelliklerinin müziğin tedavide kullanımına ilişkin sonuçlara ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Müzik, Türk Musikisi, Makam, Müzik Terapi, Beş Sesli Müzik, Darüşşifa.
Türk mûsikîsi keman icrâsında nota-icrâ farklılığı, Nubar Tekyay örneği
Nubar Tekyay, Türk mûsikîsinin keman ile icrâsı ve Türk mûsikîsi üslûbu temelinde özgün keman tavırlarının oluşmasına katkı sağlamış önemli isimlerdendir. Türk musikîsi alanında kendine has tavır ve teknikleriyle kendisinden sonra gelen keman icrâcılarını etkilemesi bakımından ekol olarak kabul edilmektedir. Bu çalışmada, literatürde bu alanda yapılmış az çalışma olması ve Türk mûsikîsi keman eğitimine kaynaklık edebilecek olması bakımından, Nubar Tekyay'in keman icrâsının teknik özellikleri ve Türk mûsikîsi üslubunda keman icrâ tavrı somutlaştırılması amaçlanmıştır. Araştırmada Nubar Tekyay'ın ulaşılabilen eser icrâ kayıtları notaya alınmış, eserin beste nota nüshası ve Nubar Tekyay'ın icrâsı olmak üzere alt alta iki dizekte yazılarak karşılaştırılmış, incelenen kayıtlar doğrultusunda Tekyay'ın keman tavrı ile icrâ özellikleri, yorum ve ifâde unsurları başlıkları altında incelenmiş ve somutlaştırılmıştır. İncelenen kayıtlar ışığında Tekyay'ın Türk musikîsi üslubuna ve geleneğine sadık kalarak, yorum ve ifâde unsurlarını kullanarak kendi özgün keman tavrını oluşturduğu sonucuna varılmıştır.
Aziz Mahmut Hüdâyî Dîvânı'ndan bestelenmiş eserlerin güfte, biçim ve usûl açısından incelenmesi
Aziz Mahmut Hüdâyî; yaşadığı 16. ve 17. yüzyılda yedi padişahın taht-ı devlette bulunduğu ve bu padişahların büyük hürmet ve alâka ile bilgi ve görüşlerine müracaât ettikleri tasavvuf tarihinin en şöhretli ve yetkin mutasavvıflarındandır. Birçok yerde müderrislik vazifeleri icra etmiş, Osmanlı devletinde "kadılık" makamına kadar yükselmiştir. Hem muâsırı olan ve hem de kendisinden sonra yaşamış birçok âlim ve şâiri fikrî yönden etkilemiştir. "Celvetiyye" tarîki onunla teşekkül etmiştir. Vefâtında altmış kadar halifesi ve otuz kadar eseri ile Anadolu ve Balkanlar'daki dînî-tasavvûfî hayat üzerinde derin tesirler uyandırmıştır. O, aynı zamanda şiirlerine nazîreler yazılmış mutasavvıf bir şâirdir.Tüm bu vasıfları sebebiyle Tasavvuf Tarihi için olduğu kadar; kendi şiirlerine beste yapacak derecede ilm-i mûsikîye vukûfiyeti bulunması, günümüze kadar şiirlerinin birçok bestekârca bestelenmesi, ehl-i tasavvuf ve mûsikî tarafından hâlen de sevilerek icrâ ediliyor olması da onu Türk Musikisi sahası içinde de şüphesiz önemli bir yere yerleştirmiştir.Nitel bir özellik taşıyan çalışmamızda; Cumhurbaşkanlığı nota arşivlerinde bulunan, sözleri Aziz Mahmut Hüdâyî'nin "Dîvân-ı İlâhiyât" ından alınarak bestelenmiş eserleri tespit edip onları güfte, biçim ve usûl açısından tahlil etmeye çalıştık. Bu çalışmada evrenimiz "Türk Söz Mûsikîsi beste yapımında güfte ve usûl", örneklemimiz ise "Güftesi Aziz Mahmut Hüdâyî'ye ait olan bestelenmiş eserler" dir. Anahtar Kelimeler: Türk Müziği, Aziz Mahmut Hüdâyî, Güfte, Beste, Biçim, Usûl
Geçmişten günümüze müzik terapi yöntemleri ve metotları
Araştırmanın amacı, müzikle tedavi uygulama ve metodlarını kronolojik olarak açıklayarak genel bir değerlendirme sonucunda müzik terapinin Türkiye ve Dünya ülkelerindeki yerini ortaya koymaktır. Bu bağlamda müzik terapinin farklı dünya kültürlerine yansımasının incelenmesi ve bu alanda döneminin önde gelen isimlerinin geliştirdiği yöntem ve metodların derlenmesidir. Müzikle terapinin tarih boyunca süregelen uygulanış biçimleri farklı formlara dönüşmüş ve gelişim göstermiştir. Zaman içerisinde müzik terapinin belirli uygulama yöntemleri sistemleştirilmiş, günümüzde de birçok uygulama yolu ve metodları geliştirilip uygulanmaya başlanmıştır. Müzik terapi uygulamaları konusunda birçok çalışma yapılmış, derinlemesine çalışmalar yapılmasına devam edilmiştir. Türkiye'de müzik terapinin kaynaklarının oluştuğu medeniyet ve merkez olması sebebiyle bu alanda çalışmalar yapılarak literatürlere katkı gün geçtikçe artmaktadır. Bu araştırmanın literatüre katkı sağlayacağı hipoteziyle yola çıkılarak geçmişten günümüze, Dünya'da ve Türkiye'de uygulanan müzikle terapi yöntem ve metodları ile bu yaklaşımları konu alan araştırmaların incelenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma, nitel yaklaşımla yürütülen betimsel bir çalışmadır. Çalışmanın veri toplama araçları doküman, literatür taraması, gözlem, görüşme olarak belirlenmiştir. Çalışma kapsamında literatür incelenerek kronolojik ve karşılaştırmalı olarak analiz yapılmıştır. Türkiye, Avrupa ve dünyada uygulanmakta olan terapi yöntemleri açıklanmıştır. Müzik Terapi' de en çok uygulanan yöntem ve metodların Türkiye'de Selçuklu döneminde kurulan darüşşifalar ile başlamış ve yöntemlerini Osmanlı ile devam ettirerek dünyada ses getiren sistemler meydana gelmiştir. Günümüzde terapi çalışmaları Dünya sathında Davranışçı Müzik Terapi ve Orff Müzik terapi, Nordoff Robins, Orff- Shulwerk, Aktif- Pasif müzik terapi yöntemleri isimleri altında sürdürülüğü tespit edilmiştir. Literatür taraması ve çalışma sonucunda müzik terapinin kimi araştırmalarında olumlu etkilerinin olduğu kimi araştırmalarda ise belirli bir farklılık gözlemlenmediği görülmüştür.
Türk müzik kültüründe mey ve meyin icrâ karakteristiklerine yönelik tespitler
Mey, Türk müzik kültüründe üflemeli çalgılar arasında Anadolu'nun belirli yörelerinde yaygınlık gösteren ve tarihi itibariyle köklü çalgılardan biridir. Araştırmada, çeşitli medeniyetlerin süzgecinden geçerek günümüze kadar ulaşan meyin tarihsel sürecinin ortaya koyulması, organolojik yapısının incelenmesi, Türk halk müziği içerisindeki yöresel aidiyetinin belirlenmesi, icrâ tekniklerinin belirlenmesi, geleneksel icrâ karakteristiklerinin tespit edilmesi ve bu karakteristiklere yönelik öğretici nitelikte ezgi/motif oluşturulması amaçlanmıştır. Araştırma bu yönüyle, günümüzde bağlama, kaval, kabak kemane vb. halk çalgıları kadar bilinirliğe sahip olmayan ve hakkında yeterince araştırma yapılmayan meyin, gelecek kuşaklara aktarılması, tanınması ve icrâcılarına katkı sağlaması bakımından önem arz ettiği düşünülmektedir. Araştırma nitel araştırma yöntemlerinden genel tarama modeli kullanılarak yürütülmüştür. Doküman inceleme tekniğiyle toplanan veriler, betimsel yönden analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Araştırma sonucunda, meyin tarihsel süreçte günümüze ulaşmasıyla ilgili bazı kaynaklarda sürekli tekrar edilen ve doğruluğu hakkında yeterince araştırma yapılmayan dayandırmaların ortadan kalktığı ve Antik Yunan'a kadar uzanan bir geçmişinin olduğu; meyin organolojik yönden; kamış (kamış kısımlarını oluşturan kamış ağzı, boğaz ve boğum kısmı) kıskaç, ağızlık, kamış eki ve gövde gibi beş kısımdan oluştuğu, meyin kültürel ve yöresel aidiyeti bağlamında; Doğu Anadolu bölgesinde Erzurum başta olmak üzere Bayburt, Gümüşhane, Kars, Erzincan yörelerinde ve Sivas, Malatya, Elâzığ, Tunceli yörelerinde icrâ edildiği, söz konusu yörelerin müzik kültürünün çalgının icrâ üslûbuna ve icrâ tavırlarına yön verdiği, icrâ tekniklerinin nefes, çene ve dudak aracılığıyla ve el yardımıyla yapılan teknikler olmak üzere tasnif edildiği sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca tespit edilen tekniklerin adlandırılmasında Türkçe ifadeler kullanılarak nota üzerinde gösterimine yönelik özel simge ve işaretler geliştirilmiş, uygulanabilirliğinin arttırılması için her teknikle ilgili alıştırma ve örnek eserler hazırlanmıştır. Anahtar Kelimeler: Mey, Organoloji, Yöre, İcrâ, İcrâ Teknikleri.
Türk müziği çalıp söyleme geleneğinde ud eşliği "Ûdî Hrant örneği"
Bu araştırmada, Türk Müziği'nde çalıp söyleme geleneğinin XX. Yüzyıldaki temsilcilerinden biri olan bestekâr Ûdî Hrant Emre'nin ud icrâsında kullanmış olduğu yorum unsurları, ifâde unsurları, tartım ve ritmik özellikleri, sağ el (mızrap), sol el (pozisyon) kullanımının tahlîl edilerek ortaya konulması amaçlanmıştır. Araştırmada Ûdî Hrant Emre'nin, şarkı formunda bestelemiş olduğu eserlerinde yer alan ud icrâsının yorum ve ifâde unsurları notaya alınmış ve icrâların tahlilleri yapılmıştır. Bu tahliller sonucunda ise Ûdî Hrant Emre'nin icrâsındaki üslûb ve tavır özellikleri tahlil edilmiştir. Ûdî Hrant'ın üslûb ve tavır özelliklerinin tahlîline ek olarak; Hrant'ın hayatı, bestekârlığı ses ve ud icrâsına ilişkin yapılan akademik çalışmalar, kaynak tarama yöntemi ile elde edilmiş, derlenen verilerin çözümlenmesi için "genel tarama" modeli kullanılmıştır. Elde edilen veriler ışığında "betimsel" bir çalışma ortaya konulmuştur. Çalışmanın nihayetinde ud ile çalıp-söyleme geleneğinde önemli bir icrâcı olduğu sonucuna varılmıştır.
Malatya'daki 6 Şubat 2023 depremlerinin bağlama yapımcılarının işlerine etkisi
6 Şubat 2023 tarihinde meydana gelen Pazarcık ve Elbistan merkezli depremler, Malatya dahil ülkemizdeki birçok ili derinden etkilemiştir. Yaşanan depremler sonucunda Malatya'da ciddi derecede yıkımlar meydana gelmiş ve bu yıkımlar Malatya halkı üzerinde yıllarca unutulmayacak izler bırakmıştır. Yaşanan depremler sonucunda hayatları etkilenen insanlar arasında bağlama yapımcıları da bulunmaktadır. 6 Şubat depremleri öncesinde Malatya'da faaliyetlerini sürdüren toplam 8 bağlama yapımcısı tespit edilmiştir. Bu bağlama yapımcılarından ikisinin amatör olarak ve hobi amaçlı bağlama yaptığı, diğerlerinin ise birer bağlama atölyesine sahip olduğu ve geçimlerini bağlama, yapım, bakım ve onarım işinden sağladığı görülmüştür. Yapılan araştırmada 6 Şubat 2023 tarihi öncesinde ve sonrasında Malatya'daki bağlama yapımcılarının genel durumundaki değişimler incelenmiştir. Araştırma, durum tespiti yapmaya yönelik olup betimsel bir özellik sergilemektedir. Araştırma sürecinde dijital ve yazılı kaynaklar taranarak konuya yönelik bilgiler elde edilmeye çalışılmıştır. Daha sonra Malatya'da ikamet eden bağlama yapımcıları ile kişisel görüşmeler yapılarak konuya yönelik nicel ve nitel bulgular elde edilip değerlendirilmeye çalışılmıştır. Yapılan araştırma sonucunda; yaşanan depremlerden sonra Malatya'da ikamet eden bağlama yapımcılarının birçoğunun düzeninin bozulduğu, bazılarının atölyesini kapattığı veya başka bir yere taşıdığı, bazılarının şehri terk ettiği, bazılarınınsa bağlama yapımcılığını bıraktığı tespit edilmiştir. Anahtar Kelime: Malatya, 6 Şubat Depremleri, Bağlama, Bağlama Yapımcısı.
Elazığ yöresi deyiş örnekleri
Elazığ'a ait türkü ve deyişler yüz yıllardır var olan âşıklık geleneği ile süreklilik arz etmektedir. Özellikle Şeyh Ahmed Dede ocağından olan Teslim Abdal ile başlayan âşıklık geleneği, yine bu ocağın etrafında gelişmiştir. Teslim Abdal, Derviş Ali, Derviş Muhammed, Kul Mustafa, Nimri Dede, Kul Mansur (Mansur Çiftçi), Ahmet Fethi Erdoğan, Hüseyin Altun (Yaşar Dede), Miktat Güler ve Sezai Pehlivan (Pir Perişah) gibi dedeler âşıklık geleneğini günümüze kadar getirmişlerdir. Elazığ'ın Baskil ve Keban bölgelerinde rastlanan âşıklık geleneği, Elâzığ'ın merkez köylerinde de Alevi-Bektaşi âşıkların olduğu görülmektedir. Araştırma sürecince, Ahmet Fethi Erdoğan, Hüseyin Altun (Yaşar Dede), Miktat Güler, Kul Mansur (Mansur Çiftçi), Pir Perişah (Sezai Pehlivan) ile yaptığımız mülakatlar ile hayat hikâyelerine dair bilgiler alınmış ve deyişlerinden örnekler dinlenmiş ve kayıt altına alınmıştır. Buna göre; Ahmet Fethi Erdoğan Dede, Hüseyin Altun (Yaşar Dede), Miktat Güler Dede ile yüz yüze görüşmeler sağlanmış, Pir Perişah Dede ile Almanya da yaşadığı için çevrimiçi görüntülü görüşme, cemlerde zakirlik görevini çoğunlukla üstlenen Mansur Çiftçi (Kul Mansur) ile de telefon görüşmesi yapılmıştır. Harput musikisine ve bu yörede kullanılan çalgılara hakkında da tezde bilgiler verilmiştir. Ayrıca araştırma esnasında kentin müzik kültürünün çevre iller ile etkileşim hallinde olup olmadığı, benzeyen veya farklılık içeren yönlerine ait bilgiler hakkında çok sayıda literatürden istifade edilmiştir. Bununla birlikte deyişlerin bir kısmı internet ortamında dinlenmiştir. Araştırma sonucunda; Alevi-Bektaşi inancı çerçevesinde Elazığ'da deyişlerin muhteva açısından farklılık göstermediğini, fakat deyişlerin okunurken yöresel farklılıklar içerdiğini söylemek mümkündür. Kelimeler: Elazığ, Müzik Kültürü, Yöre, Müzik Pratikleri
Türk halk müziğinin Almanyada yaşayan Türk toplumunda yansıması
Türk Halk Müziği, Türkiye'de köklü bir geçmişe sahip olan ve Türk kültürünün önemli bir parçası olan geleneksel bir müzik türüdür. Almanya'da yaşayan Türk toplumu, Türk kültürünü ve değerlerini sürdürme konusunda önemli bir rol oynamaktadır. Türk Halk Müziği de bu toplumun yaşamında ve kültürel mirasında önemli bir yer tutar. Almanya'da yaşayan Türk toplumu, Türkiye'den göç eden insanların ve nesillerinin oluşturduğu geniş bir topluluktur. Bu toplum hem Türk kültürünü sürdürme hem de Türk asıllı Almanya'da doğmuş ve büyümüş bireyler arasında bir bağ kurma amacı taşır. Türk Halk Müziği, bu bağlamda Almanya'da yaşayan Türk toplumu için önemli bir kimlik unsuru olarak görülebilir. Almanya'da yaşayan Türk toplumu, kültürel etkinlikler, festivaller, konserler ve etkinlikler aracılığıyla Türk Halk Müziği'ni yaşatmaya ve yaymaya çalışmaktadır. Bu müzik türü, Türk toplumunu bir araya getirerek ortak bir kültürel mirasa sahip çıkma ve bu mirası gelecek nesillere aktarma amacını güçlendirir. Türk Halk Müziği, Almanya'da yaşayan Türk toplumunun duygularını ifade etme, birlik ve beraberlik duygularını pekiştirme, geleneklerini sürdürme ve kültürel kimliklerini koruma konularında önemli bir araç olabilir. Bu müzik türü, Türk toplumunu bir arada tutan bir bağ olarak işlev görerek hem Türk kültürünü yaşatma hem de Türk asıllı bireyler arasında bir birlik ve dayanışma hissi oluşturma yolunda önemli bir rol oynar. Almanya'da yaşayan Türk toplumunun Türk Halk Müziği'ne olan ilgisi ve katkısı büyük önem taşır. Bu müzik türü, Türk kültürünün yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması açısından kritik bir rol oynar ve Türk toplumunu bir arada tutan önemli bir unsurdur. Bu bilgiler ışığında bu çalışmada Türk Halk Müziğinin Almanya'da Yaşayan Türk Toplumunda Yansıması konusu işlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Türk Halk Müziği, Almanya, Göç
Rauf Yektâ Bey'in 1932'de Kahire'de düzenlenen Arap Mûsikîsi Kongresindeki fikir, öneri ve izlenimleri
1930'lu yıllar Türkiye'de Türk müziğinin bulunduğu durum/konum ve geleceği ile ilgili tartışmaların yoğunlaştığı yıllardır. 1930'lu özellikle halk şarkılarını armonize etmek, Türk makam müziğini anakronik olarak sadece arşivlemek ve Batılı anlamda millî bir Türk müziği yaratmak fikirleri ekseninde polemiklerin yaşandığı dönemdir. Ayrıca Türk mûsikî inkılâbının görünürlük kazandığı ve devlet politikalarının müzik konusunda belirleyici rol üstlendiği bir zaman dilimidir. Devlet politikalarına bu anlamda yön veren fikrî temel Ziya Gökalp'in Türk makam müziğinin Arap, Bizans ve Fars kaynaklı olduğu asıl millî Türk müziğinin Anadolu'da yaşayan halk şarkıları iddiasıdır. Hatta Anadolu'da yaşayan Türk halk müziğinin mevcut durumunun yeterli olmadığı ve armonize edilmesi gerektiğini savunur. Bu fikir ve devletin müzik politikaları uzun yıllar mûsikîşinâslar, politikacılar ve halk tarafından tartışıldı. Özellikle polemik konusunda sıklıkla gündeme gelen ve Türk müziğinin mevcut durumunu savunan en önemli aktör Rauf YEKTÂ Bey'di. Türkiye'de bu minvalde tartışma, çalışma ve polemikler yaşanırken, benzer bir durum Arap müziğinin öncüsü olarak görülen Mısır'da da gündeme geldi. Bu araştırmada, Arap müziğinin tarihini, gelişimini ve geleceğini tartışmak üzere 1932 yılında Kahire'de yapılan Arap Müziği Kongresi'ne Türk temsilci olarak katılan Rauf YEKTÂ Bey ve Mesut Cemil Bey'in, kongre hakkındaki görüşleri, kongrede aldıkları görev ve sundukları raporlar Arapçadan Türkçeye çevirisi yapılarak incelenmiştir. Rauf YEKTÂ Bey'in Arap Müziği kongresine katıldığı bilinmekte, akademik yayınlarda yüzeysel olarak değinilmekte ise de Kahire'deki kongre ile ilgili görüşlerinin tamamı bugüne kadar detaylı incelenmemiştir. YEKTÂ Bey'in bu kongredeki görüş, öneri ve izlenimlerinin araştırılarak betimlendiği bu araştırma büyük bir önem arz etmektedir. Anahtar Kelimeler: Rauf Yektâ Bey, Mesut Cemil Bey, Türk Müziği, Arap Müziği, Müzik.
Kolu Açık Hacım Sultan Ocağı müzik pratiklerinin incelenmesi
Türk müzik kültürü içerisinde klasik Türk müziğinden halk müziğine, askeri müzikten tasavvuf müziğine kadar farklı form ve türde zengin bir müzik geleneği vardır. Bu gelenekler içerisinde inançsal boyutuyla Alevi Bektaşi müzik pratikleri farklı bir yere ve özel bir konuma sahiptir. Zira Alevi/Bektaşi ayinleri müzik eşliğinde yapılmaktadır. Özellikle cem törenlerinde bağlama ve müziğin önemli bir rolü vardır. Cem törenlerinde icra edilen deyiş ve tevhidler Alevi/Bektaşi kültürünün kuşaktan kuşağa aktarmada ve geleneğin yeniden yaratımını sağlamada önemli bir yer tutmaktadır. Bu anlamda Dede ve Zakirlerin önemli bir rolü bulunmaktadır. Her yöre ve bölgede her ne kadar coğrafi ve kültürel farklılıklar olsa da cem törenlerinde büyük oranda birliktelik sağlanmıştır. Buna karşılık bazı Alevi/Bektaşi ocaklarında ki müzik pratiklerinde farklılıklar da bulunmaktadır. Örneğin Kolu Açık Hacım Sultan ocağında başka hiçbir ocakta örneği bulunmayan cem ayini sırasında alkış ile eşlik etme geleneği bulunmaktadır. Alkışla eşlik etme geleneği gelişi güzel olmamakla birlikte nerelerde alkış eşliği yapılacağı yazılı olmayan bir kuralla günümüze kadar sürdürülmüştür. Bu araştırmada Alevi/Bektaşi inancı genelinde kolu açık hacım sultan ocağının müzik pratiklikleri incelenmiş, diğer Alevi/Bektaşi ocaklarından ne gibi farklılıkların olduğu araştırılmış ve hem eski hem yeni cem ayini törenleri irdelenmiştir. Araştırmada durum tespiti yapmak için gözleme dayalı betimlemelere yer verilmiştir. Ayrıca cem törenlerinde icra edilen deyiş ve tevhidler okunduğu gibi notaya alınmış müziksel analiz yöntemleriyle ritmik ve melodik yapıları ortaya konulmuştur. Bunun yanında kişisel görüşmelerle araştırmanın geçerlilik ve güvenirlik bakımından desteklenmesi sağlanmıştır.
Muallim İsmail Hakkı Bey'in Cumhurbaşkanlığı arşivindeki bestelediği eserlerinin bibliyografisi
Muallim İsmail Hakkı Bey, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerinde ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarında yaşamış önemli bir müzik adamıdır. Türk müziğine büyük katkılarda bulunmuş önemli bir besteci, müzik teorisyeni ve eğitmendir. Müziğe olan tutkusu, teorik çalışmaları ve Türk Musikisi Cemiyeti'ndeki faaliyetleri, Türk müziği tarihinde ona saygın bir yer kazandırmıştır. Hem yetiştirdiği öğrencilerle hem de bıraktığı eserlerle Türk müziğinin gelişiminde ve yayılmasında önemli bir roloynamıştır. Türk müziğinin önemli bestekârlarından olan Muallim İsmail Hakkı Bey'in Türk müziğinin hemen her formunda çok sayıda eseri bulunmaktadır. Bazı kaynaklar bestecinin 2000 civarında eseri olduğu bildirilmekle birlikte toplamda ne kadar eseri olduğu hakkında literatürde yeterli bilgi bulunmamaktadır. Cumhuriyet döneminde, Türk müziği nota koleksiyonları sistematik olarak Devlet Arşivleri'nde kayıt altına alınmış ve muhafaza edilmiştir. Günümüzde Cumhurbaşkanlığı Arşivleri'nde bulunan binlerce Türk müziği notası, Türk müziğinin tarihi ve kültürel mirasının korunması ve akademik incelemeler açısından büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada Muallim İsmail Hakkı Bey'e ait eserlerin Cumhurbaşkanlığı Arşivleri'nde taranarak form, makam ve usul değişkenlerine göre tespiti ve tasnifi yapılması amaçlanmıştır. Araştırma sonucuna göre Cumhurbaşkanlığı Arşivleri'nde Muallim İsmail Hakkı Bey'e ait 3913 adet eser bulunmuştur. Arşivde yer alan mükerrer eserlerin çıkarılmasından sonra besteciye ait toplam 2477 eser olduğu görülmüştür. Bu eserler form, makam ve usul değişkenlerine göre incelenmiştir. Eserlerde 61farklı form kullanıldığı bulunmuştur. En yaygın olanları Şarkı 1015 eser (% 40,98), Marş 256 eser (% 10,34), Nakış 170 eser (% 6,86) formları olduğu bulunmuştur. Besteci eserlerinde 128 farklı makam kullanılmış olup en sık kullanılanlar makamların Nihavent 203 eser (%8,20), Rast 154 eser (% 6,22), Hicaz 114 eser (% 4,60) olduğu görülmüştür. Usul açısından değerlendirildiğinde besteci 47 farklı usul kullanılmıştır. En sık kullandığı üç usul Düyek 357 eser (% 14,41), Yürük Semai 255 eser (% 10,29) ve Aksak 254 eser (%10,25) olduğu görülmektedir.
Adıyaman yöresinde gazel olarak isimlendirilen eserlere yönelik bir inceleme
Adıyaman yöresi, Türk halk müziğinde kendine özgü karakteristik özellikler taşıyan önemli bölgelerden biridir. Yörede birçok tür ve biçimde Türk halk müziği örneğine rastlamak mümkündür. Uzun havalar içerisinde yer alan ve yörede gazel olarak adlandırılan tür de bu örneklerden biridir. Adıyaman yöresinde icra edilen gazelin, yörede önde gelen mahalli sanatçılar tarafından seslendirildiği ve önemli sanatsal özelliklere sahip olduğu görülmektedir. Araştırma, zengin kültürel birikime sahip olan Adıyaman yöresinin var olan gazel icra ortamlarını, gazel icrasında kullanılan eşlik çalgılarını, gazel icracılarının hayatlarını ve söyledikleri gazelleri müzikal açıdan derinlemesine incelemeyi amaçlamaktadır. Bu çalışma durum tespiti niteliğinde olup, araştırmanın evrenini Türkiye genelinde icra edilen gazel türü, örneklemini ise Adıyaman yöresinde icra edilen gazel türü oluşturmaktadır. Araştırma betimsel bir özelliğe sahip olup konuya yönelik veriler kaynak taraması ve kişisel görüşme yöntemleri ile elde edilmiştir. Araştırma sonuçlarından birkaçı sıralanacak olursa; Adıyaman yöresinde icra edilen gazellerin genellikle evlerde ve harfane gecelerinde seslendirildiği, gazel icrasında eşlik çalgısı olarak keman, cümbüş ve bağlamanın kullanıldığı ve bazı gazel örneklerinde yöreye ait isimlendirilmeyen yeni bir makam dizisinin kullanıldığı tespit edilenlerden bazılarıdır. Ayrıca, gazel icralarında tek nefeste birçok nota değerini kapsayan uzun süreli icra şeklinin yaygın olduğu ve sözlerinin genellikle günümüz Türkçesine yakın olduğu görülmüştür. Bu doğrultuda yörede icra edilen gazel türünün genel özellikleri ile bilinen Türk halk müziği gazel türünün genel özellikleri arasında birtakım farklılıkların olduğunu söylemek mümkündür.
Malatyalı âşıklar Abuzer Kaplan ve Kenan Kaplan'ın biyografileri ve eserleri
Bu çalışmada halk müziğinin temelini oluşturan âşıklık geleneğinden ve tarihi sürecindeki etkileşimlerinden bahsedilerek, bu gelenekte zengin bir geçmişi olan Malatya' nın âşıklık geleneğini içindeki yerini tanımak, teknolojinin gelişmesi ile sayıca azalan âşıklarımızı ve eserlerini gün yüzüne çıkarmak hedeflenmiştir. Âşıkların deneyimlerini, duygularını, fikirlerini, dünya görüşlerini ve diğer kültürel faaliyetlerini gözlemlemek ve âşıklık geleneğinin usta-çırak ilişkisi içinde aktarım süreçlerini anlamaya çalışmak için yapılmıştır. Bu çalışma, Türk kültürü bakımından önemli yere sahip olan ve büyük emek isteyen âşıklık geleneğini, günümüzde hâlâ sürdüren, bu değeri kuşaktan kuşağa aktaran, üreten baba-oğul (usta-çırak ) iki âşığımızın hayat hikâyeleri ve eserleri hakkında bilgi vermek amacı ile yazılmıştır. Abuzer KAPLAN ( Âşık Kaplani )' nin ve Kenan KAPLAN (Sükûti)' nin yazmış oldukları şiirlerin bir bölümünün sunulması ayrıca âşıklarımızın çok sayıda bestelenmiş eserlerinden 15 tanesinin notaya alınmış halinin THM repertuvarına kazandırılması hedeflenmiştir. Anahtar kelimeler: Biyografi, Ozanlık, Âşıklık Geleneği, Âşık Kaplani, Abuzer KAPLAN, Kenan KAPLAN, Sükûti
Adıyaman yöresi Alevi Bektaşi kültürü çerçevesinde azizdede türbesi (Apaziz)'nin ve Zakirlik geleneğinin incelenmesi
Anadolu coğrafyasında birçok kültür bir arada yaşamaktadır. Bu kültürler arasında bulunun Alevi Bektaşi kültürü bu çalışmanın konusunu oluşturmaktadır. Bu araştırma ile Alevi Bektaşi kültürünün açıklaması, ritüelleri, Adıyaman yöresine göre bu kültürün tanımı, Adıyaman yöresinde bulunan ve önemli kişilik olarak görünen Aziz Dede'nin türbesi ve bu türbede Aziz Dede anma törenlerinde yapılmakta olan müziksel faaliyetler ortaya konulmaktadır. Bu araştırmada literatür tarama ve kişisel görüşme yöntemi kullanılmaktadır. Doküman ve kayıt incelemesi yapılarak konunun daha iyi özümsenmesi sağlanmıştır. Yapılan görüşmeler gerekli izinler çerçevesinde ses kaydı ve video görüntüsü olarak kayıt altına alınmıştır. Alevi toplumu içerisinde bu toplumun ibadet şekli bulunmakta, bu ibadete cem adı verilmektedir. Alevi toplumu ibadetlerini yerine getirirken bazı unsurları göz önüne almaktadır. Cem ayinini yürütmekte olan kişiye dede adı verilmektedir. Dedeler cem törenlerini başından sonuna kadar belli bir düzen içerisinde yürütmektedirler. Bu törenler yapılırken cem geleneği içerisinde on iki hizmet bulunmaktadır. Zakirlik geleneğinin de bu on iki hizmet içeresinde geçtiği görülmektedir. Zakirler dedelerden sonra alevi toplumunda önemli görülen bir diğer kişilerdir. Zakirler usta-çırak ilişkisi içerisinde kendilerini geliştirerek cem ayinlerinde bağlama çalan kimseler olarak adlandırılmaktadır. Cem törenlerini dedeler ile birlikte bir düzen içerisinde devam ettirdiği bilinmektedir. Bu çalışma ile Adıyaman yöresinde bulunan Aziz dede türbesinde, Aziz Dede adına yapılan anma törenlerine katılan ünlü Ozan, Âşık ve Zakirlerin müzikal faaliyetleri ortaya koyulmaktadır. Yapılan görüşmeler sonucunda alevi kültüründeki beş farklı deyişin Adıyaman yöresindeki icra farklılıkları ortaya koyularak analizleri yapılmış ve kendilerine ait icra biçimleri notaya alınmıştır. Anahtar Sözcükler: Kültür, Zakir, Türbe, Ritüel.
Türkı̇ye'de Kültür Bakanlığına bağlı Türk Halk Müzı̇ğı̇ topluluklarında bulunan bağlama ı̇cracılarının yöre özellı̇klerı̇ne göre ı̇cra görüşlerı̇
Bu çalışmada Türkiye'de Kültür Bakanlığına bağlı bulunan Türk Halk Müziği topluluklarındaki bağlama icracılarının yöre özelliklerine göre icra görüşlerinin değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Bu kapsamda çalışmada Türk Halk Müziğinin özellikleri, tanımı ve tarihçesine dair bilgi verilmiş, Cumhuriyet öncesi ve sonrası dönemdeki Türk Halk Müziği değerlendirilmiş, Cumhuriyet öncesi ve sonrasında yapılan derleme çalışmaları ele alınmış, Türk Halk Müziğinin genel yapısı, türleri, usulleri, sözlü ve yazılı repertuvarları, yöresellik ve aidiyetlik konularına değinilmiştir. Çalışma kapsamında Türk Halk Müziğinde kullanılan çalgılara yönelik bilgi verilmiş, bağlama ve bağlama icracılarının düşünceleri aktarılmıştır. Çalışma sonucunda Türk Halk Müziği topluluklarındaki bağlama icracılarının modern tekniklere yer yer uyum sağlamasına karşın genel olarak geleneksel özellik gösterdikleri ve yöresel özellikler barındırmayı sürdürdükleri görülmüştür. Buna ek olarak bağlama icracılarının Muzaffer Sarısözen'in liderliğinde yapılan çalışma ve uygulamaları destekledikleri, Türk Halk Müziği yönünde yapılan derleme ve notaya aktarma çalışmalarını yararlı buldukları görülmüştür. Anahtar Kelime: Türk Halk Müziği, Repertuvar, Aidiyet, Bağlama, Bağlama İcrası
Adıyaman ili düğün törenlerinde icra edilen müziğin geçmişten günümüze değişim süreci
Adıyaman ili zengin kültürel mirasıyla dikkat çeken önemli kültür havzalarından biridir. Yörede kendine münhasır kültür öğelerinin varlığı bunu kanıtlar niteliktedir. Yörede yapılan düğünlerin Adıyaman kültürünün önemli bir parçası olduğunu söylemek mümkündür. Düğünlerde icra edilen müzik ise Adıyaman müzik kültürünün nasıl olduğu konusunda bizlere fikir vermektedir. Teknolojinin ve medya araçlarının yaygınlaşmasına bağlı olarak gelişen küreselleşmenin dünya üzerindeki kültürleri hızla etkilemeye başladığını söylemek mümkündür. Ülkemizde de küreselleşme doğrultusunda gerçekleşen kültür değişimleri gözlemlenebilmektedir. Adıyaman düğün törenlerinde icra edilen müzik incelendiğinde teknolojinin gelişmesi, medya araçlarının yaygınlaşması ve ulaşımın hızlanmasına bağlı olarak toplumlar arası etkileşim hızının artması ile geçmişten günümüze Adıyaman müzik kültüründe birtakım değişikliklerin olduğu açıkça görülmektedir. Araştırma, geçmişten günümüze Adıyaman ilindeki düğün törenlerinde icra edilen müziğin değişimi üzerine odaklanmaktadır. Araştırma kapsamında konuya yönelik literatür taramasının yanı sıra gerekli saha çalışmaları yapılmış ve bu doğrultuda ilgili kişilerle kişisel görüşmeler yapılmıştır. Araştırma betimsel bir özellik sergilemektedir. Araştırma sonucunda Adıyaman yöresindeki düğün törenlerinde icra edilen müziğin geçmişten günümüze gerçekleşen değişimi tüm yönleriyle ele alınmıştır. Bu doğrultuda Adıyaman yöresinde geçmişten günümüze müziğin icra edildiği mekanlardan müziği icra eden icracılara, yöre müziğine eşlik eden çalgılardan yöredeki öne çıkan eserler üzerine yapılan tespitler sonuçlarda sunulmaya çalışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Adıyaman, Düğün, Düğün müziği.
Zeybek icrasında kabak kemane kullanımı: Parmak ve yay tekniklerinin uygulamalı çözümlemesi
Türkiye'de çalgı eğitiminde kullanılan metot kitaplarının ve etüt kitaplarının son dönemlerde arttığı ve çalışmaların yoğunlaştığı gözlemlenmektedir. Söz konusu Türk halk müziği olduğunda özellikle bağlama metodu adı ile yayınlanan kitapların yöntem ve teknikten çok birer repertuvar kitabı şeklinde hazırlandığı ve konuya bilimsel yaklaşımla eğilme konusunda aksaklıklar olduğu tespit edilmiştir. Bu araştırmada Türk halk müziğinin renk sazlarından biri olan kabak kemane ve yörelere göre çalım teknikleri incelenmiş, araştırmanın odak noktası olarak zeybek tavrının kabak kemaneye yay ve parmak tekniği olarak nasıl uygulanacağı ele alınmıştır. Araştırmanın odak noktasından hareketle literatür taraması yapılarak mevcut kabak kemane metotları incelenmiş bunun yanında bağlamada zeybek tavrının tezene vuruşları ve bu tezene vuruşlarının varyasyonları incelenmiştir. Bağlama icrasındaki zeybek tavrının tezene vuruşlarının kabak kemane çalgısı üzerinde nasıl uygulanacağı ve bu uygulamanın notasyona nasıl yansıtılacağı araştırılmıştır. Anahtar Sözcükler: Kabak Kemane, Zeybek, Türk Halk Müziği, Tavır, Çalgı Eğitimi
Türkiye'de Kültür Bakanlığına bağlı Türk Halk Müziği topluluklarında bulunan dilsiz kaval icracılarının yöre özelliklerine göre icra görüşleri
Bu yüksek lisans tezi, dilsiz kaval icrasında yöresel özelliklerin nasıl yansıtılması gerektiği sorusu etrafında şekillenmektedir. Türk Halk Müziği'nin köklü üflemeli çalgılarından biri olan dilsiz kaval, Türk Musikisi Devlet Konservatuvarlarının kurulmasıyla birlikte akademik eğitimin bir parçası hâline gelmiş ve farklı icra yaklaşımlarıyla gelişimini sürdürmüştür. Özellikle Kültür ve Turizm Bakanlığı bünyesindeki Türk Halk Müziği Topluluklarında görev yapan kaval icracıları, belirli bir eğitim ve mülakat sürecinden geçerek bu gelişime önemli katkılar sunmaktadır. Araştırmada, dilsiz kaval icracılarının, ait oldukları veya temsil ettikleri yörenin müzikal kimliğini icralarına ne ölçüde yansıttıkları incelenmiştir. Bu bağlamda, bir eserin icrasında dinleyiciye o yörenin hissiyatını ve karakteristik özelliklerini aktarabilmenin yolları araştırılmıştır. Dilsiz kavalı icra eden kişilerin, Türk müziğinin tarihsel gelişimiyle birlikte Türk Halk Müziği'nin yöre özelliklerini, dilsiz kavalın yapısını ve icra şekillerini de bilmeleri gerektiği vurgulanmaktadır. Araştırmanın temelini, Kültür Bakanlığı'na bağlı topluluklarda görev yapan dilsiz kaval icracılarıyla gerçekleştirilen görüşmeler oluşturmaktadır. Bu görüşmeler sayesinde, yöreye özgü tavır, üslup ve icra anlayışlarının kaval aracılığıyla nasıl aktarılması gerektiğine dair tecrübeye dayalı bilgiye ulaşılmıştır. Bulgular, dilsiz kavalın yalnızca teknik bir çalgı değil; aynı zamanda kültürel kimlik taşıyıcısı bir anlatım aracı olduğunu ortaya koymaktadır. Tezde ayrıca Türk Müziği, Türk Halk Müziği ve dilsiz kaval enstrümanı hakkında kuramsal bilgiler sunulmuş; bu bilgiler literatür taraması ve uygulama deneyimlerine dayanan nitel görüşmelerle desteklenmiştir. Sonuç olarak, bu çalışma dilsiz kaval icrasında yöresel özelliklerin doğru, etkili ve hissedilir biçimde yansıtılmasının önemini ortaya koymakta; bu yönde müzik eğitimi, repertuvar aktarımı ve kültürel sürdürülebilirlik açısından önerilerde bulunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Dilsiz Kaval, Yöresel İcra, Türk Halk Müziği, Yöre
Türkı̇ye'de Kültür Bakanlığına bağlı Türk Halk Müzı̇ğı̇ topluluklarında bulunan rı̇tı̇m ı̇cracılarının yöre özellı̇klerı̇ne göre ı̇cra görüşlerı̇
Bu çalışmada, Türkiye'de Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı Türk Halk Müziği topluluklarında görev yapan ritim icracılarının, bulundukları yöreye özgü müziksel özelliklere göre icra yaklaşımları ve görüşleri incelenmiştir. Çalışmada öncelikle Türk Halk Müziği'nin tanımı, tarihçesi, genel yapısı, usulleri ve derleme faaliyetleri ele alınmış; sözlü ve yazılı repertuvar ile yöresellik kavramları detaylandırılmıştır. Ayrıca, geleneksel çalgı yapıları ve vurmalı çalgıların tarihçesi, türleri ve ritimdeki önemi doğrultusunda ilgili literatüre dayanılarak kavramsal çerçeve oluşturulmuştur. Araştırmanın yöntem bölümünde, nitel araştırma modeli çerçevesinde, Bakanlık korolarında görev yapan ritim icracılarıyla yapılan derinlemesine görüşmeler ve doküman incelemeleriyle veri toplanmış, betimsel analiz yöntemiyle yorumlanmıştır. Bulgular, icracıların modern tekniklere kısmen uyum sağlasa da ağırlıklı olarak geleneksel icra biçimlerini koruduklarını; yöresel vurgu ve üslup farklılıklarını sürdürdüklerini göstermiştir. Ayrıca, Muzaffer Sarısözen öncülüğündeki derleme ve notaya aktarma çalışmalarının ritim icracıları tarafından olumlu bulunduğu ve icra pratiklerine katkı sağladığı saptanmıştır. Anahtar Kelime: Türk Halk Müziği, Repertuvar, Aidiyet, Ritim, Ritim İcrası
Batman ili kına gecesi törenlerinde icra edilen müziğin geçmişten günümüze değişim süreci
Geçmişten günümüze Batman yöresinde gerçekleştirilen kına gecesi törenleri, teknolojik gelişmelerin ve toplumsal dönüşümlerin etkisiyle önemli değişim süreçlerinden geçmiştir. Geleneksel tören anlayışının zamanla dönüşmesiyle birlikte, bu törenlerde yer alan birçok ritüelin ya tamamen ortadan kalktığı ya da biçim değiştirerek varlığını sürdürdüğü gözlemlenmektedir. Bu dönüşüm süreci, özellikle kına gecelerinde icra edilen müzikal gelenekleri derinden etkilemiştir. Geçmişte sözlü kültürün bir parçası olarak kuşaktan kuşağa aktarılan ve yöre halkının kimliğini yansıtan müzikler, günümüzde yerini çoğu zaman popüler müzik türlerine bırakmakta; böylece geleneksel müzik repertuvarı giderek daralmakta ve unutulma tehlikesiyle karşı karşıya kalmaktadır. Söz konusu değişim yalnızca müzikal icrayla sınırlı kalmamakta; törenlerin gerçekleştirildiği fiziksel mekânlar, bu törenlerde görev alan icracılar, kullanılan çalgı türleri ve icra edilen eserlerin biçim ve içerikleri de bu süreçten etkilenmektedir. Önceki dönemlerde doğal ortamlar veya köy evleri gibi daha samimi ve geleneksel mekânlarda gerçekleştirilen kına geceleri, günümüzde sıklıkla düğün salonları gibi modern ortamlarda organize edilmektedir. Benzer şekilde, geçmişte yöre halkı tarafından canlı olarak icra edilen müzikler yerini çoğu zaman elektronik altyapıya sahip kayıtlı müziklere bırakmıştır. Geleneksel çalgıların kullanım oranı azalmış, yerlerini daha evrensel ve ticari çalgılar almaya başlamıştır. Bu hızlı ve kapsamlı dönüşüm, Batman yöresine özgü müzikal değerlerin zamanla unutulmasında ve yerel müzik kültürünün erozyona uğramasında belirleyici bir rol oynamaktadır. Bu bağlamda, geleneksel kına gecesi ritüellerinde meydana gelen dönüşümün çok yönlü olarak ele alınması; değişimin hangi boyutlarda ve ne şekilde gerçekleştiğinin kapsamlı biçimde tespit edilmesi, kültürel mirasın korunması açısından büyük bir önem taşımaktadır. Bu araştırma, Batman yöresindeki kına gecesi törenlerinde zaman içerisinde meydana gelen kültürel ve müzikal dönüşümleri kapsamlı biçimde incelemek amacıyla yürütülmüştür. Çalışmanın yöntemsel çerçevesi, öncelikle ilgili literatürün sistematik bir şekilde taranmasıyla oluşturulmuş; bu doğrultuda daha önce yapılmış akademik çalışmalar, arşiv kayıtları ve çeşitli yazılı-görsel kaynaklar incelenmiştir. Literatür taramasının ardından sahaya inilerek alan çalışması gerçekleştirilmiş; kına gecesi törenlerine katılım sağlanmış, gözlemler yapılmış ve törenlerde yer alan unsurlar yerinde incelenmiştir. Ayrıca, alanda yaşayan yerel halk, müzisyenler, tören düzenleyicileri ve yaşlı bireylerle birebir görüşmeler yapılmış; bu görüşmeler nitel veri toplama tekniklerinden biri olan yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla gerçekleştirilmiş ve kayıt altına alınmıştır. Böylelikle hem yazılı hem de sözlü kaynaklardan elde edilen veriler doğrultusunda çalışmanın içeriği şekillendirilmiştir. Araştırma, betimsel yöntem esas alınarak yürütülmüş olup, nitel araştırma desenine dayalı olarak veriler analiz edilmiştir. Betimsel yaklaşım çerçevesinde elde edilen bulgular, mevcut durumu ortaya koymak ve geçmişle günümüz arasında kıyaslama yapabilmek amacıyla sistematik biçimde değerlendirilmiştir. Çalışma sonucunda, Batman yöresinde kına gecesi törenlerinde geçmişten günümüze meydana gelen değişim ve gelişmeler çok boyutlu olarak ele alınmıştır. Bu kapsamda yalnızca müziksel icralar değil; aynı zamanda müziğe eşlik eden geleneksel çalgıların zaman içindeki kullanımı, törenlerin gerçekleştirildiği mekânların dönüşümü, müzikal icralarda görev alan icracı profillerindeki değişim ile yörede öne çıkan ve kına gecelerinde sıkça seslendirilen müzikal eserlerin repertuvar içerisindeki yeri detaylı biçimde analiz edilmiştir. Elde edilen veriler ışığında, Batman yöresine özgü kına gecesi müzik kültürünün hem tarihsel hem de sosyo-kültürel bağlamda nasıl bir dönüşüm geçirdiği ortaya konmaya çalışılmıştır. Anahtar Sözcükler: Batman, Kına gecesi, Kına gecesi müziği.
Alâeddin Yavaşca'nın medhal formundaki eserlerinin makam ve seyir açısından incelenmesi
Klâsik Türk müziği sanatçısı ve bestekârı olan Alâeddin Yavaşca'nın kendi arşivinde bulunan medhal formundaki eserleri esas alınarak makamların seyir karakterlerinin meydana çıkmasını sağlama gayesiyle yapılan bu araştırmada, nitel araştırma modeli içerisinde yer alan durumun tespitine yönelik doküman incelemesi/doküman analizi yöntemleri kullanılmıştır. Araştırmada Alâeddin Yavaşca'nın kendi arşivinde bulunan medhal formundaki eserleri üzerinde makam analizleri yapılmış, eserlere dair yeni makam ifadeleri geliştirilmiş, bu ifadelere göre seyir örnekleri yapılmıştır. Buradan hareketle çalışma, Alâeddin Yavaşca'nın yalnızca kendi döneminin değil, önceki ve sonraki dönemlerin makam anlayışlarını da yansıtarak, nazarî literatürdeki eksik ve tutarsız yönleri tamamlamaya dair yazılı bir kaynak niteliğinde olmuştur. Araştırmada ulaşılan bulgular, Alâeddin Yavaşca'nın medhal formundaki eserlerinde görülen makam işleyiş biçimlerinin, makamların anlaşılır ve tanımlanabilir hâle gelmesine imkân tanıyacağını ortaya koymaktadır. Araştırmada, problem ve alt problemlere yönelik elde edilen bulgular ile bu bulguların değerlendirilmesi biçiminde ulaşılan sonuçlar ortaya konulmuştur. Geçmiş dönem ve kendi dönemindeki makam kuramcılarının makam ve seyir tarifleri dikkate alınarak, bestekârın eserlerindeki makam ve seyirleri ele alış şekli analiz edildiğinde; söz konusu kuramcıların makam ve seyir tarifleri ile Alâeddin Yavaşca'nın perde kullanımlarının ve özellikle başlangıç seslerinin farklılıklar gösterdiği, karar sesi bakımından da genel olarak benzer olduğu neticesine varılmıştır. Buna göre; dönem kuramcılarının makam ve perde kullanımı bakımından vermiş oldukları tariflerle, bestekârın medhal formundaki eserlerindeki seyir işleyişinin sadece bazı eserlerde farklı olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, Arel- Ezgi nazariyatı dikkate alınarak yapılan değerlendirmelerde dizi/dörtlü-beşli gibi kavram tanımlamaları dışında bir anlayış ile seyirler analiz edildiği için örtüşmenin sağlanamadığı noktaların bu kavramlar dahilinde verilmiş olan kısımlar olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Alâeddin Yavaşca, Medhal, Makam, Seyir, Makam ve Seyir Analizi.
Geleneksel Türk Halk Müziğinde yörelere özgü müzikal kimlik saptamaları "Güneydoğu Anadolu Bölgesi örneği"
Bu araştırma Geleneksel Türk Halk Müziği kapsamında Güneydoğu Anadolu bölgesinde yer alan iller ile özdeşleşmiş türkülerin çeşitli müzikal özelliklerinin tespit ve tasnifine odaklanmıştır. Araştırmada Güneydoğu Anadolu bölgesi örneklem olarak ele alınmış ve bu bölgedeki TRT repertuvarında kayıtlı türkülerin (Sözlü ve usûllü) müzikal özelliklerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Yapılan araştırma kapsamında TRT repertuvarında kayıt altına alınmış, bölgeye ait olan ve ulaşılan "295" türkü makam, usul, ses aralığı gibi değişkenler ile incelenmiştir. Bunun yanı sıra bölgede ağırlıklı kullanılan çalgıların yöresel müzik icrasına ne gibi etkilerinin olduğu da incelenmiştir. Araştırmanın yöntemi, mevcut durumun belirlenmesine yönelik betimsel bir araştırma olmakla birlikte, görüşme tekniği ve doküman analizinin kullanıldığı nitel bir model şeklinde tasarlanmıştır. Ayrıca türkülerin tasnif ve yorumlama bölümlerinde nicel verilerden de yararlanılmıştır. Araştırmanın ilk evresinden itibaren detaylı bir şekilde literatür taraması yapılmıştır ve konu ile ilgili olduğu düşünülen "Tez, Makale, Bildiri ve Kitaplara" ulaşılıp detaylı olarak analiz edilmiştir. Yapılan inceleme sonucunda araştırma problem ile ilişkilendirilen çalışmalar ayırt edilip kuramsal çerçevenin bir bölümü bu kaynaklar ışığında şekillendirilmiştir.
İstanbul Konservatuvarı Derleme Defterlerinde bulunan on altı Elazığ (Harput) türküsünün TRT THM repertuvarındaki mevcut notasyonlarının karşılaştırmalı analizi
Bu araştırma, İstanbul Konservatuvarı Derleme Defterlerinde yer alan Harput/Elazığ yöresine ait on altı türkünün, TRT Türk Halk Müziği Repertuvarında bulunan mevcut notasyonlarıyla karşılaştırmalı olarak ele alınmasını konu edinmektedir. Çalışmanın odağında, erken Cumhuriyet döneminde gerçekleştirilen derleme faaliyetleri kapsamında kayıt altına alınan Harput türkülerinin günümüzdeki repertuvar karşılıkları yer almaktadır. Araştırma kapsamında, derleme defterlerinde bulunan Harput türkülerinin TRT repertuvarındaki benzerleri belirlenmiş; eserlerin türkü adı, türkü sözleri, yöre bilgisi, repertuvar numarası, karar sesi, ses aralığı, değiştirici işaretleri ve usul özellikleri bakımından örtüşen ve farklılaşan yönleri ortaya konulmuştur. İnceleme sonucunda, bazı eserlerin repertuvarda benzer notasyonlarla yer aldığı, bazı türkülerde ise belirgin notasyon farklılıklarının bulunduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, derleme defterlerinde kayıtlı olmasına rağmen TRT repertuvarında karşılığı bulunmayan bazı Harput türkülerinin varlığı da belirlenmiştir. Elde edilen bulgular, derleme sürecinden günümüze uzanan zaman diliminde, notaya alma anlayışı ve repertuvar oluşturma yaklaşımlarında değişimler yaşandığını göstermektedir. Bu yönüyle çalışma, Harput/Elazığ yöresine ait müzik mirasının tarihsel süreç içerisindeki aktarımını ortaya koyarak Türk halk müziği alanındaki literatüre katkı sunmayı hedeflemektedir. Bu araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden literatür ve arşiv taraması modelleri kullanılmıştır. Sonuçlar elde edilen bilgi ve bulgulara göre yorumlanarak betimlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Darül Elhan, Harput/Elazığ, Derleme, Türk Halk Müziği
Mehmet Erenler'in sanatçı kişiliği ve derlediği eserlerin müzikal analizi
Bu araştırmada, Türk Halk Müziği'nin usta isimlerinden Mehmet Erenler'in yaşam öyküsü ve sanatçı kimliği çerçevesinde müziğe olan katkıları ele alınmıştır. Sanatçının yetiştiği kültürel çevre, müzikle kurduğu erken dönem ilişkisi ve ustalık sürecinde geliştirdiği icra anlayışı, çalışmanın temel eksenini oluşturmaktadır. Tez kapsamında, Erenler'in repertuvarından seçilen derlediği ve notaya aldığı 21 türkü müzikal açıdan incelenmiştir. Bu eserler; karar sesi, makam yapısı, usul özellikleri, ait oldukları yöre ve tür bakımından değerlendirilerek çok yönlü bir analiz sürecine tabi tutulmuştur. İnceleme sonucunda, türkülerde belirli karar seslerinin öne çıktığı, makam çeşitliliğinin ise Türk Halk Müziği'nin geleneksel yapısını yansıtır biçimde şekillendiği görülmüştür. Usul açısından eserlerin hem düzenli ritmik yapılara hem de serbest icra özelliklerine sahip olduğu belirlenmiştir. Yöresel dağılım bakımından türkülerin Anadolu'nun farklı bölgelerini temsil ettiği ve her yörenin kendine özgü müzikal karakterini yansıttığı tespit edilmiştir. Tür yönünden ele alındığında ise eserlerin ağırlıklı olarak uzun hava ve kırık hava formunda olduğu anlaşılmıştır. Çalışmanın kapsamı belirlenirken zeybek türündeki eserler ayrıntılı inceleme dışında tutulmuş, böylece analizlerin daha odaklı ve sistematik bir biçimde yürütülmesi amaçlanmıştır. Elde edilen bulgular, Mehmet Erenler'in geleneksel Türk Halk Müziği unsurlarını koruyan ve bunları kendine özgü yorumuyla zenginleştiren bir sanatçı olduğunu göstermektedir. Bu çalışma, hem sanatçının müzikal kimliğinin anlaşılmasına katkı sunmakta hem de Türk Halk Müziği alanındaki akademik çalışmalara kaynak oluşturmayı hedeflemektedir.
Geçmişten günümüze Elazığ-Harput müzik kültüründe bağlamanın yeri
Elazığ-Harput, Türkiye'nin Doğu Anadolu Bölgesi'nde yer alan ve köklü bir müzik kültürüne sahip olan en önemli merkezlerden biridir. Geleneksel Türk halk müziğinin başat çalgısı olan bağlama, Türk halk müziği çalgıları arasında önemli bir yere sahip olmasına ve halkın sosyo-kültürel yaşantısını ifade etmede öne çıkmasına rağmen, Elazığ-Harput yöre musikisinin merkezini oluşturan "Kürsübaşı" meclislerinde arka planda kalmıştır. Yöre icralarında klarnet başta olmak üzere kanun, keman, cümbüş ve ud gibi çalgıların baskınlığı dikkat çekmektedir. Bu araştırma, Elazığ-Harput müzik kültüründe bağlamanın tarihsel süreçten günümüze kürsübaşı geleneklerindeki varlık ve yaygınlık durumunda yaşanan değişime odaklanmaktadır. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden literatür taramasının yanı sıra, kaynak kişilere yönelik saha çalışması ve mülakat teknikleri kullanılmıştır. Betimsel nitelik taşıyan bu çalışma sonucunda; geçmişten günümüze kürsübaşı meclislerinde bağlamanın fonksiyonel yaygınlığının giderek arttığı, buna karşın başta klarnet olmak üzere kanun, keman, cümbüş ve udun hala baskın yapısını koruduğu tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Elazığ, Harput Müziği, Kürsübaşı, Bağlama.
Üçleme bilek egzersizinin ud çalma tekniğine ve kas iskelet sistemine etkisi
Bu çalışmada üçleme bilek egzersizinin ud çalma tekniğine ve kas iskelet sistemine etkisi araştırılmıştır. İki farklı deney düzeni oluşturularak üçleme bilek egzersizinin mızrap tekniğine etkisi, hem belirli zaman dilimlerinde yapılan üçlemeler incelenerek hem de icra edilen bir eser üzerinde irdelenmiştir. Deneyler birbirinden bağımsız şekilde gerçekleştirilmiştir. Her iki deneyde de kullanılan aynı çalışma planı, yedi gün sürecek şekilde tasarlanmış ve deneklere üçleme bilek egzersizi çalışma görevleri verilmiştir. Her gün değişen periyotlarda, deneklere özgü belirlenen metronom hızlarında egzersiz görevleri yaptırılmıştır. İlk deneyde, belirlenen zaman dilimlerinde yaptırılan üçleme bilek egzersizi verileri, belirlenen günlerde video ve ses kayıt cihazı aracılığıyla kaydedilerek toplanmıştır. Bu deneye katılan deneklerin çalışma planında belirtilen egzersiz görevlerine başlamadan önce ve tamamladıktan sonra kas iskelet sistemleriyle ilgili verilerde alınmıştır. Üçleme bilek egzersizinin deneklerin kas iskelet sistemleri üzerinde oluşturduğu etkiler, yapılan anketler, el–başparmak kuvvet ölçümleri ve el becerilerini değerlendirmede kullanılan valpar iş aletleri ile elde edilmiştir. İkinci deneyde ise teknik kapasitesi daha iyi denekler kullanılarak bünyesinde çokça üçleme barındıran bir eser belirlenmiş ve uygun nitelikteki bu deneklere çalışma planına başlamadan önce ve sonra icra ettirilmiştir. Testlerde, icra esnasındaki mızrap tekniğindeki değişimler, birinci deneyde olduğu gibi video ve ses kayıt cihazı aracılığıyla kayıt altına alınıp analiz edilmiştir. Sonuçlar incelendiğinde icra tekniğinin arttığı ve kas iskelet sisteminin değişim gösterdiği tespit edilmiştir.
Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti üzerine bir inceleme
Osmanlı Devleti'nden Türkiye Cumhuriyeti'ne müzik geleneğinin resmî ve devlet nezdinde sürekliliğinin gözlemlendiği en önemli kurum Riyaset-i Cumhur Musika Heyeti'dir. Cumhuriyet'in ilanından sonra görevine başkent Ankara'da devam eden Riyaset-i Cumhur Musika Heyeti, orkestra, bando ve fasıl topluluğuyla Musıka-i Hümayûn'dan devraldığı teşkilat yapısını ve kadrolarını aynen sürdürmüştür. Ancak Riyaset-i Cumhur Musika Heyeti'nin orkestra ve bando şubeleri günümüzde aynı görevleriyle devam ederken Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti varlığını devam ettirememiştir. Atatürk'ün akşam fasıllarında ve sohbetlerinde yanından eksik etmediği, halka açık geleneksel müzik konserleri vermesini emrettiği, devlet ricalinde verdiği konserlerin yanında plak çalışmaları da yapan ve yurt gezilerinde kendisine refakat eden Fasıl Heyeti Atatürk tarafından büyük destek görmüştür. Bu desteğe rağmen Atatürk'ün vefatından altı yıl öncesine kadar faaliyetlerini sürdürmüş ve 1932 yılında görevini tamamlamıştır. Bu çalışmada; Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti'nin müzik kültürü açıdan öneminin araştırılmasının yanında kurumun geçirmiş olduğu tarihsel süreci, kurumsal yapısı, mensupları ve sanat faaliyetlerine ait bilgilerin arşiv belgeleri aracılığıyla ortaya çıkarılması amaçlanmıştır. Çalışmada ele alınan Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti'ne ait belgelerin kullanımı, belgelerin tahlil edilerek elde edilen bulgular ile kuramsal bilgilerin karşılaştırılması ve bu karşılaştırma neticesinde elde edilen kuramsal bilgilerin benzer ve farklılıklarının tespit edilmesi bakımından önem arz etmektedir. Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti hakkında gerçekleştirilen ilk lisansüstü tez çalışması olması, müzikoloji eğitimine katkı sağlaması, müzik tarihi alanında çalışma yapacak araştırmacılara kaynak oluşturması ve buna benzer çalışmalara ışık tutması bakımından önemli olarak görülmektedir. Bu araştırmada; arşiv tarama, kaynak tarama, görüşme, doküman ve içerik analizi yöntemleri kullanılmıştır. Kurumun tarihsel süreci, yapısı, faaliyet alanları ve mensuplarına ilişkin bilgilerin doğruluğu arşiv kaynaklarıyla tespit edilmiştir. Atatürk'ün hastalığının giderek kötüye gittiği dönemlerde fasıl heyetinin işlevini yitirdiği ve vefatından sonra lağvedilerek tarih sayfasından kaybolduğu görüşünün aksine Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti'nin 1924-1932 yılları arasında beş dönemde varlık gösterdiği bulgularına ulaşılmıştır. Kurumun teşkilat yapısı, idareci ve sanatçıların tespiti, özlük hakları hakkındaki bilgiler ve gerçekleştirdikleri sanat faaliyetleri olmak üzere arşiv belgeleriyle ortaya konmuştur. Eldeki bulgular neticesinde Riyaset-i Cumhur Fasıl Heyeti'nin Atatürk'ün kişisel müzik düşüncesinden ziyade devletin müzik politikalarında gerçekleştirilen reformlar sebebiyle 1932 yılında personelin sivilleştirilerek heyetin işlevinin tamamlanmasının sağlandığı ve fiili hayatının sona erdiği sonucuna varılmıştır.
Meşk silsilesinin bestekârlarda makâm-terkîp seyri kullanımlarına etkisi (Hammâmîzâde İsmâil Dede Efendi örneği)
Meşk, makâm müziğinin repertuvar, tavır ve üslup aktarımında önemli bir eğitim-öğretim yöntemidir. Her hoca zihninde taşıdığı bilgiyi uygun gördüğü sırayla talebesine aktarır. Çalışmada, bu aktarım sonucu yetişen talebenin hangi seviyede hocasına benzer bir üslûb geliştirdiğini tespit etmek amacıyla araştırmaya dahil olan bestecilerin aynı makâm veya terkîpte besteledikleri eserler seçilip seyir analizleri yapılmıştır. İncelenen eserler, dönemin nazarî kaynaklarıyla da kıyaslanarak seyir analizleri yapılmıştır. Teori ve icra sahasının benzer ve farklı yönleri tespit edilmiştir. Şevkî Bey'in dinî formda sözlü eseri bulunmadığı için çalışma din dışı formlarda sözlü eserlerden oluşmaktadır. Şevki Bey ve Hacı Ârif Bey özelinde Uşşâk makâmında besteledikleri eserlerin sayıca çokluğu sebebiyle aynı seyir özelliğine sahip olanlar çalışmaya alınmamıştır. Yapılan analizler sonucunda makâm/terkip kullanımlarında benzer ve farklı yönler tespit edilmiştir. Kimi zaman bir besteci dikkat çeken bir farkla silsileden ayrılırken kimi zaman hepsi ortak bir çizgide eser ortaya koymuşlardır. Hüzzam terkîbinde bestelenen eserlerde seyir anlayışı bakımından meşkin bağlayıcılığı tespit edilmiş ancak Uşşâk makamında bestelenen eserlerde seyir anlayışlarında meşk silsilesi birbirinden ayrılmıştır. Dönemin nazarî kaynaklarının eserler ile kıyaslanması sonucu tarifler ile eserler arasında çok yönlü benzerlik ve farlılıklar elde edilmiştir. Uşşâk eserler Tedkîk ü Tahkîk ile seyre başlangıç yönünden kısmen uygunluk gösterirken Haşim Bey Edvârı ve Mûsîkî Istılâhatı ile benzer kullanıma sahiptir.
15. yüzyıl'dan günümüze nihâvend ve içinde nihâvend bulunduran terkîblerin karşılaştırmalı analizi
Türk mûsikîsi nazarî sistemi içinde önemli yere sahip olan "makâm" kavramını anlayabilmek için, nazarî tanımları ve besteleri göz önünde bulundurmak gereklidir. Nazarî tanımlar, sözel ifadede bir çıkış noktası olarak önem arz etmekte ve bulundukları dönemin anlayışını vurgulayan önemli yazılı kaynaklardır. Fakat bunun yanında nazarî tanımların uygulamada nasıl rol oynadığını anlayabilmek için bestelenen eserlerin de incelenmesi gerekmektedir. Bu çalışmada; 15.yy'dan günümüze Nihâvend ve içinde Nihâvend nağmesi bulunduran terkiblere ait nazarî tanımlar ile bestekârların bu makâmlarda bestelemiş oldukları eserlerin karşılaştırmalı analizi yapılarak; Nihâvend ve içinde Nihâvend nağmesi bulunduran terkiblerin nazarî tanımlarının uğradığı değişiklikler ile bestelenmiş eserlerin nazarî tariflerle benzerlik veya farklılıklarının tespit edilmesi, böylece Türk mûsikîsi tarihi için yeni bir kaynak temininin sağlanması amaçlanmıştır. Çalışmanın evrenini; Türk mûsıkîsi nazariyecilerinin vermiş olduğu makâm/terkîb tanımlarının tamamı ile bestelenmiş eserler temsil etmektedir. Araştırmada küme örnekleme yöntemi kullanılmıştır. 15.yüzyıldan günümüze Nihâvend ve içinde Nihâvend nağmesi bulunduran makâmların / terkiblerin nazarî tanımları ile bu makâm/terkîblerde bestelenmiş Ali Ufkî, Kantemiroğlu Edvârı, Darülelhan / İstanbul Konservatuvarı Neşriyatı kapsamında kayıtlı toplam 55 eser araştırmanın örneklemini temsil etmektedir. Yapılan analiz sonucunda; 15.yüzyıldan günümüze Nihâvend ve içinde Nihâvend nağmesi bulunduran terkîblerin nazarî tanımlarının değişikliğe uğradığı tespit edilmiştir. Ayrıca nazarî tariflerle bestekârların eserlerindeki seyir işlenişi yönünden benzerlikler ve farklılıklar tespit edilmiştir.
Yeni Platonculuğun Osmanlı mûsikî nazarîyatı modelleri üzerindeki etkileri
İnsan sembolleştiren bir canlıdır ve sembolik bir evren içinde yaşamaktadır. İnsan, anlam arayışını bu düşünsel alanda gerçekleştirmekte, bu çabasına ancak sembolleri üretirken, yorumlarken ya da sembolik ifadeleri kavrarken erişmektedir. Kültürel kodlar ve geleneklerin sürekli olarak yeniden yorumlamasıyla, yeni bir semiosis evreni oluşmaktadır; öyle ki bu evren bir yorumlayanlar ağına göre yapılandırılmıştır ve sürekli olarak hakikat hakkında söylenenleri ya da hakiki olduğuna inanılan şeyleri kaydetmektedir. Bu yapılanma ise zamanla kendine özgü farklı düşünce biçimleri geliştirerek semiyosferin içinde gömülü, ezoterik bilgi gelenekleri üzerinden aktarılan ya da yorumlanan bir sembolik anlam ağının oluşmasına yol açmıştır. İnsanın etrafında mevcut olan metafizik gizemi, başka bir ifadeyle kozmolojik ve ontolojik tartışmalar dahilinde 'Tanrı-Âlem-İnsan' arasındaki ilişkiyi, bu ilişkiler ağında insanın konumlanışını anlamlandıran, bir anlamda kozmik ve ontolojik işleyişe konu olan bilginin, müzik aracılığıyla anlaşılıp yorumlanmasını konu edinen spekülatif teori, hermetik bilgiyle harmanlanmış sembolik düşünce çerçevesinde yorumlanarak aktarılmış, böylece müzik teorisi geleneğinde de özel bir sembolik ifade alanı oluşmuştur. Yeni Platoncu kavrayışla yeniden yorumlanan bu sembolik ifade modeli, bir anlamda Yeni Platonculuğun İslamî bir yorumu olan tasavvuf öğretisine eklemlenmiş İşrakî yönelimlerin etkisiyle, Osmanlı dönemi Türk müziği teorisi metinlerine de konu edilerek, XV. yüzyıldan XIX. yüzyıla dek kaleme alınmış nazarî eserlerde önemli bir bilme modeli oluşturmuştur. Çalışma, 'Yeni Platonculuğun Osmanlı mûsikî nazariyatı modelleri üzerinde nasıl bir etkide bulunduğu' sorusundan yola çıkılarak hazırlanmış, bu amaçla öncelikle Yeni Platonculuk hakkında genel bir çerçeve çizildikten sonra bu düşüncenin müzik teorisi alanında nasıl konumlandığı, yine bu düşüncenin Yunanî bilgi dahilinde İslam dünyasına nasıl aktarıldığı ve Osmanlı epistemesi içerisinde kendisine nasıl bir alan bulduğu konuları tartışılmış, nihayetinde Yeni Platonculuğun etkilediği nazarî metinler üzerinde hermeneutik bir okuma yapılarak söz konusu etkilerin açıklığa kavuşturulması amaçlanmıştır. Bu çaba dahilinde söz konusu metinlerin ilişkisel tarih araştırmasıyla epistemolojik dayanağına temas edilmiş, bunun yanında tespit edilen kaynaklarda yer alan kürelerin müziği, sudûr nazariyesi, hermetik bilgi geleneği ve sır kültürü, mikrokozmos-makrokozmos ilişkisi, dört asıl-dört unsur anlayışı gibi Yeni Platoncu sembolik ifadelerle oluşan semiyosfer gözler önüne serilmeye çalışılmıştır.
Makam, usûl ve form özellikleriyle Türk mûsikîsinde ilâhiler
İlâhîler, Türk mûsikîsinin câmî ve tekke mûsikîsi türleri altında, ibâdet ve zikir amaçlı vücuda getirilen, köklü bir tarihe, kültüre, geleneğe sahip mûsikîmizin en önemli beste formlarındandır. Yüzyıllar boyunca, mutasavvıf şâirlerin ilâhî aşk ile gönüllerinden süzülen nutk-i şerifler, bestekârlarımız tarafından ibâdete neş'e katma, zikir ve tevhîd inancını pekiştirmeye yönelik nağmeler ile bestelenmiş, bu yolla mûsikî hazinemize eşsiz eserler kazandırılmıştır. Bu çalışmada, devlet korosu arşivinde tespit edilen ilâhilerin; makam, usûl, güftekâr, güfte yapısı, bestekâr, beste yapısı yönü ile ortaya konması amaçlanmıştır. Arşivdeki İlâhîlerin incelemeleri yapılarak, elde dilen bulgular tablolar ve grafiklerle yorumlanmıştır. Çalışma, eser nüshalarının mukayeseli olarak irdelenmesi sebebi ve arşivdeki eserlerin künyeleri ve form yapıları hakkında bazı tespitlerin ortaya konması bakımından önem arz etmektedir. Bu çalışma ayrıca, Tarih, Edebiyat, Kültür, Sosyoloji, İlâhîyat, Matematik ve İstatistik gibi bilim ve ilim alanlarını kapsaması bakımından multi-disipliner bir çalışmadır. Bu çalışmada; arşiv taraması, kaynak tarama, alanında uzman kişiler ile görüşme, doküman ve içerik analizleri yöntemleri kullanılmıştır. Çalışmada, ilahîlerde en çok tercih edilen makamların, usûllerin neler olduğu, ilâhî repertuvarına en çok katkısı bulunan güftekâr ve bestekârların kimler olduğu tesbit edilmiştir. Çalışmanın ulaşılabilir evrenini Devlet korosu arşivindeki İlâhiler oluşturmaktadır. İlâhî repertuvarında yer alan eserlerdeki güfte ve beste yapıları nota nüshaları üzerinden tek tek incelenerek ulaşılan bulgular bütün asarı kapsayan bir tablo çalışmamız ekinde sunulmuştur. Bulgularda elde edilen veriler üzerinde yapılan değerlendirmeler ile, devlet korosu arşivinde yer alan ilâhî formundaki eserlerde en çok tercih edilen makamlar, usûller, repertuvara katkısı bulunan bestekârlar, güftekârlar, ilâhîlerdeki güfte ve beste yapıları konusunda somut sonuçlara ulaşılmıştır.
Türkiye Büyük Millet Meclisi tutanaklarında muhafazakâr söylem ve müzik
Muhafazakârlık, 1950'li yıllardan itibaren Türkiye Cumhuriyeti siyasal yaşamının en temel bileşenlerinden biridir. Dünyadaki diğer örneklerinde olduğu gibi bulunduğu ülkenin dinamikleriyle yeniden yorumlanan bir kavram olarak muhafazakârlık, Türkiye şartlarında kendine özgü bir karaktere sahiptir. Devlet, milliyetçilik ve İslamcılığın organik bağla bir arada bulunduğu farklı muhafazakâr eğilimler yaklaşık 70 yıldır Türkiye Cumhuriyeti'nin kültürel yaşamında parlamenter düzeyde doğrudan ve dolaylı etkiye sahiptir. Diğer bir ifadeyle Türkiye'deki müzik yaşamının bugünkü halinde, kültürel alanın diğer bileşenleri gibi mecliste ve hükümette doğrudan ve dolaylı etkiye sahip muhafazakâr düşüncenin tesiri göz ardı edilemez. Her ne kadar Türkiye Cumhuriyeti yeni ilkelerle ve büyük inkılaplarla Osmanlı Devleti'nden bütünüyle farklı dinamikler üzerine inşa edilen ve gelişen bir ülke olarak tanımlansa ve muhafazakâr kesim söz hakkı konusunda kendisini kenarda hissetse de aslında kültürel yaşamda muhafazakâr siyasi düşüncenin büyük tesiri ilgi çekicidir. Bu çalışma, Türkiye müzik yaşamında muhafazakâr düşüncenin etkisini ve müziğin muhafazakâr siyasi düşünce tarafından ne şekilde kullanıldığı anlamayı hedefler. Bu amaçla ilk meclisten günümüze Türkiye Büyük Millet Meclisi konuşma tutanakları incelenmiş, müzikle ilişkili tüm ifadeler değerlendirmeye alınmıştır.
XVII. yüzyılda bestelenmiş zencir murabbaların yapısal özellikleri
Bu çalışmada, zencir usulünde bestelenmiş murabbaların gelenekten gelen yapısal özellikleri araştırılmıştır. Çalışmada öncelikle zencir usulünün eski ve yeni nazariyat kaynaklarındaki anlatımları incelenmiş; anlatımlar, gösterilen örnekler irdelenerek yorumlanmıştır. Daha sonra zencir murabbaların bugüne ulaşan en eski örneleri olan XVII. yüzyılda bestelenmiş zencir murabbaların tümü, güfte/vezin, usul/biçim yönlerinden ayrıntılı olarak incelenmiş, elde edilen bulgular tablo, grafik ve şemalar yardımıyla açıklanmıştır. Çalışmada ayrıca, zencir murabbaların güfte/vezin, usul/biçim özelliklerini göstererek, icrayı kolaylaştıracak bir nota yazım modeli oluşturulmuştur.
Arabesk müziğin beğeni hiyerarşindeki değişimi: Milliyet Sanat örneği
Fransız sosyolog Pierre Bourdieu "Ayrım" adlı eserinde gündelik yemek ve giyim tercihlerinden, ince estetik beğeni göstergelerine kadar her türlü simgesel ayrım pratiğinin temel bir içerme ve dışlama mantığını ne şekilde somutlaştırdığını anlatmıştır. Gündelik tercihlerimizin, yüksek/düşük, benzer/farklı, önemli/önemsiz gibi temel kavramsal sınıflandırma biçimleri etrafında düzenlendiği düşünülebilir. Bu temel kavramsal sınıflandırmalar aynı zamanda bireylerin ve grupların tabakalaşma düzenindeki mertebelerini belirleyen birer toplumsal sınıflandırmadır. Dolayısıyla, sınıflandırma mücadelesi olarak sınıf mücadelesi, bu temel kavramsal sınıflandırmalarla ilgili çeşitli pratik kullanımlarımızı içerir. Kişilerin tercih ettiği müzikal beğeniler toplumsal ölçüde gösterdikleri sınıflandırma politikasının bir yansımasıdır. Arabesk müzik, sanat müziği ve popüler müzikler, modern ve postmodern dünyada en sık karşılaşılan biçimde, sınıflara özgü beğenilerin hiyerarşik durumlarını temsil ederler. Özellikle toplumdaki sosyo-kültürel, ideolojik, ekonomik, siyasal sebepler de bu değişimin bir parçasıdır. Nitekim arabesk müzik sahasında eserler vermiş sanatçılar, arabesk müzikte yaşanan bu değişim ve beğeni algısından kaynaklı olarak toplumda önemli roller kazanmışlardır. Bundan dolayı, arabesk müziğin dönemsel değişiminin hem icracılar hem de dinleyiciler üzerinde dönüşen bir etkiye sahip olduğunu söyleyebilmek mümkündür. Bu dönüşümü, toplumun değişen beğeni algısıyla açıklamanın, arabesk müziğe ve alana katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Bu bağlamda çalışmada, arabesk müziğin hangi sınıfsal pozisyona sahip dinleyicilerle ilişkili olduğu ve bu çerçevede hiyerarşik konumlanmada meydana gelen değişimlerin Milliyet Sanat Dergisi bağlamında neler olduğu sorusuna cevap aranmıştır. Bu bağlamda arabesk müzik icra eden ve dinleyenlerin başlangıçta alt kültürle ilişkilendirildiği ancak paradigma değişimiyle birlikte arabesk müziğin beğeni hiyerarşisindeki yerinin değiştiği görülmüştür. Paradigma değişimlerinin etkisiyle aynı zamanda popüler kültürün bir ögesi haline gelen Arabesk
Eskişehir-Manav ninnilerinin tespiti ve yapısal özellikleri
Eskişehir ili sınırları içinde birçok farklı etnik topluluk yaşamaktadır. Bu topluluklar arasında yer alan ve kendini Manav olarak adlandıran topluluk, önemli bir müzikal kültüre sahiptir. Bu müzikal kültürün önemli bir unsuru da ninni söyleme geleneğidir. Ninniler dünya üzerinde farklı kültürlerde farklı isimler ile anılmakla birlikte Manavlarda daha çok "nenni" olarak kullanıldığı görülmüştür. Manav geleneğinde ninniler tipik Anadolu geleneğinde de olduğu gibi, bebeğin huzurunu sağlamak adına onu eğlendirme, eğlendirirken sözleri ile kültürel ve sosyal değerleri belleğine aktarma, uyutma vb. amaçlarla söylenen sözlü ezgiler olmakla birlikte, bu kültür ortamında özellikle 6 aylıktan itibaren söylenir. Çalışma nitel araştırma desenlerinden kültür analizi (etnografya) deseninde tasarlanmıştır. Bu bağlamda Manav kültürüne ait ninnilerin sosyokültürel ve müzikal yönlerini incelemek amacıyla Eskişehir il sınırları içinde merkez, Alpagut, Karaoğlan, Karageyikli, Uyuzhamam, Büğdüz olmak üzere 6 yerleşim yerinde alan çalışması yapılmıştır. Alan çalışmalarında 16 kaynak kişiyle yüz yüze görüşme yapılmış ve Manavlarda ninni söyleme geleneği hakkında sözlü ve müzikal veriler elde edilmiştir. Ayrıca, yapılan alan çalışmasında ninni söyleme geleneğinin kadınlar tarafından devamının sağlandığı ve kadınların bu geleneği, kendilerini ifade etme biçimi olarak da gördükleri tespit edilmiştir. Çalışmada, alan araştırması ile elde edilen 22 ninni örneği; konu, şekil, ses genişliği, karar sesi, makamsal özellikler ve ritmik yapı açısından incelenmiştir. Yapılan müzikal değerlendirmelerde; icra örneklerinde Segâh, Hüseynî, Sabâ ve Hicaz makamı özelliklerinin ağırlıklı olarak kullanıldığı, ritmik açıdan da ezgilerde serbest ölçü, 4/4 ve 3/4'lük ritmik yapıların ağırlıkla görüldüğü tespit edilmiştir. Ninniler edebî açıdan incelendiğinde yoğunlukla serbest, 8'li ve 11'li hece ölçülerinin kullanıldığı, sözlerin; temenni ve dua içerdiği, sevgi ve din gibi konuların işlendiği görülmüştür.
Erken Cumhuriyet döneminden günümüze Klasik Türk Müziği icracılığının toplumsal rol bağlamında değerlendirilmesi
Klasik Türk Müziği'nin içerisinde var olduğu, geliştiği Osmanlı medeniyeti özellikle 19. yüzyılın başlarından itibaren hızlı bir modernleşme sürecinin içerisine girmiş, bu modernleşme süreci Osmanlı Devleti'nin yıkılmasının ardından Türkiye Cumhuriyeti ile de devam etmiştir. Yaşanan bu süreç elbette toplumsal değişimlerin de yaşanmasına yol açmıştır. Toplum, 20. Yüzyılda küreselleşme, teknolojik faktörler etkisiyle ve dünyayla uyum sağlama sürecinde mevcut geleneklerini değiştirirken, toplumun kültürel alışkanlıkları da bu süreçle birlikte değişimlere uğramıştır. Türk toplumunun bu değişimleriyle birlikte değişime uğrayan en önemli kültürel alışkanlıklardan birisi de bu coğrafyada yüzyıllar boyunca varlığını sürdüren Klasik Türk Müziği olmuştur. Klasik Türk Müziği'nin toplumla olan ilişkisinin değişimi çerçevesinde Klasik Türk Müziği icracısının da toplumdaki eylem yükümlülükleri değişime uğramıştır. Mevcut bu çalışmada, mezkur değişimler çerçevesinde, Klasik Türk Müziği icracısının eylem yükümlülüklerinin yekünü olan toplumsal rolü erken Cumhuriyet sonrası dönemden günümüze değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda, Klasik Türk Müziği icracılarının edindikleri roller, rol çatışmaları ve bu çerçevede icracının eylemi olan icrasının normlarının süreç içerisindeki değişiminin çalışmada ortaya koyulması amaçlanmıştır. Çalışma, 20. yüzyıldaki modernleşme süreci içerisinde Klasik Türk icrası ve icracısını farklı bir perspektifle ele alması, icra özelliklerini ve farklarını ortaya koyması bakımından önem arz etmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi ve tarama modeli kullanılmış, doküman incelemesi, literatür taraması ve arşiv taraması veri toplama tekniklerinden faydalanılmıştır. Çalışmanın evrenini erken Cumhuriyet sonrası dönemden günümüze Klasik Türk Müziği icracılığı oluşturmaktadır. Çalışmada, Klasik Türk Müziği icracısının çeşitlenen rol kümesi içerisinde değişim gösteren rolünün eyleme, yani icrasına yansımalarını en iyi ifade edilebileceği düşünülerek, aynı icracının yıllar içerisinde yapmış olduğu aynı eserin farklı yorumlarına ulaşılabilmesi hedeflenmiştir. Bu amaçla örneklem olarak da seçkisi olmayan örnekleme türlerinden amaçlı örnekleme kullanılarak çalışmanın ikinci alt probleminde kullanılacak örnekler belirlenmiştir. Klasik Türk Müziği icracısının rol kümesinin Osmanlı Devleti'nin son döneminde başlayan ve 20. yüzyılla devam eden süreç içerisinde modernleşme etkileriyle çeşitlendiği, mevcut rollerinin bu modernleşme etkileriyle geleneksel düzenin dışına çıkarak değişimler gösterdiği ve bu değişimlerin özellikle icra pratiklerinde çeşitlilikler oluşturduğu sonucuna ulaşılmıştır.
TRT repertuvarında bulunan Amasya türkülerinin çeşitli yönlerden incelenmesi
TRT repertuvarında yer alan Amasya türküleri üzerinde yapılan bu makam analizi çalışması sonucunda, Amasya türkülerinin makamsal olarak, sınırlı sayıda akademik çalışmalarda yer aldığı tespit edilmiştir. 52 adet türkü üzerinden yapılan makamsal incelemeler ve türkü analizleri sonucunda klasik Türk müziği makamları ile Amasya türkülerinin melodik yapılarında bulunan makamsal izler araştırılmıştır. Amasya'da yüzyıllardır var olan musiki geleneği kuşaktan kuşağa aktarılarak 21.yy'a kadar ulaşmıştır. Kültürel kamu kuruluşu olan TRT arşivinde Amasya'ya ait Türk halk müziği, Türk sanat müziği ve Türk tasavvuf müziği eserlerine rastlanmaktadır. Bu çalışmada; Amasya türkülerinin makamsal analizleri yapılmış ve edebi özellikleri incelenmiş olup, çalışma bununla sınırlandırılmıştır. Türküler usullerine, kaynak kişisine, ses aralıklarına, makamsal yapılarına ve edebi özelliklerine göre incelenip tablo halinde sunulmuştur. Bulgular sonucunda türküler analiz edilip, türkü notaları üzerinde makam incelemelerinde bulunarak, çalışmada gerekli sonuçlara ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Amasya, Türküler, Makam, Eser Analizi, Usul, Kaynak Kişi, Aralık.
Okul öncesi çocuklarda oyun temelli piyano eğitiminin öğrenmeye etkisi
Bu araştırma 5 yaşındaki anaokulu öğrencilerine verilen oyun temelli piyano eğitiminin öğrenmeye etkisini araştırmak amacı ile yapılmıştır. Uygulama 2022-2023 eğitim öğretim güz yarıyılında yapılmış olup çalışma grubunu Tokat Çocuk Dünyası Uygulama Anaokulu'nda öğrenim gören, 5'i deney 5'i kontrol grubu olmak üzere 10 öğrenci oluşturmaktadır. Çalışma 10 hafta boyunca haftada 30 dakikalık sürelerle uygulanmıştır. Araştırmada deney grubuna "Oyunlarla Piyano" eğitim setinden oyun etkinlikleri ile kontrol grubuna ise oyun etkisi verilmeden John Thompson Kolay Piyano Kursu kitabından yararlanılarak piyano eğitimi verilmiştir. Eğitim sonucu yapılan son test ile öğrencilerin başarıları 3 uzman tarafından değerlendirilmiştir. Yapılan araştırmada veriler deney ve kontrol gruplarından elde edilerek ve son test kullanılarak deney-kontrol grubu deseni uygulanarak elde edilmiştir. Analizlerde SPSS programından yararlanılmıştır. Araştırmanın sonucunda elde edilen bulgular doğrultusunda anaokulunda eğitim gören 5 yaşındaki çocukların piyano eğitiminde Oyun Temelli Piyano Eğitiminin önemli bir katkısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Devlet Konservatuvarı öğretim elemanlarının kanun eğitim sürecini değerlendirmelerine yönelik mülakat çalışması
Bu çalışma, Türkiye'deki devlet konservatuvarlarında kanun eğitimi alanında görev yapan öğretim elemanlarının görüşlerini nitel araştırma yöntemiyle incelemeyi amaçlamaktadır. Bu bağlamda, konservatuvarlardaki kanun derslerinin mevcut durumu betimlenerek, öğretim elemanlarının bakış açıları ve deneyimleri ile değerlendirilecektir. Araştırma, Türk müziği eğitimi alanında yapılan formal eğitimin kontrolünü sağlamak ve değerlendirmek için önemli veriler sunmayı hedeflemektedir. Çalışmanın odak noktası, betimsel araştırma modeli çerçevesinde yapılan tarama çalışmalarıyla belirlenen konservatuvarlardaki kanun eğitiminin mevcut durumunu açıklamaktır. Çalışma grubunu, Türkiye'deki devlet konservatuvarlarında görev yapan kadrolu kanun öğretim elemanları (N=14) oluşturmaktadır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşmelerle toplanmış ve frekans analizi yöntemiyle incelenmiştir. Bu çalışma, Türk müziği alanında verilen kanun eğitiminin mevcut durumu değerlendirerek geleceğe dair program hedeflerinin oluşturulmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Tiyatro oyun müziklerinde kültürel ögeler ve tiyatro besteciliğine yansımaları
Bu çalışmada, tiyatro oyun müzikleri kültürel ögeler üzerinden, müzik disiplini bağlamında incelenmiştir. Tiyatro, metnin üzerine inşa edilen ses, ortam, dekor, ışık ve müzik gibi yardımcı elemanlar ile izleyiciye daha etkili ve duyulara hitap ederek ulaşmaktadır. Müzik, tiyatronun içerisinde kullanılan bir disiplin olarak dramaturji çalışmaları kapsamında ele alınmaktadır. Bir tiyatro oyunu sergilenirken, oyuna yönelik dramaturji çalışmalarının içerisinde bestecilik çalışmaları da bulunmaktadır. Bu açıdan, tiyatro oyunlarında kullanılan müziklerin / bestelerin kullanımı oyuna sağladığı katkı bakımından oldukça önem arz etmektedir. Kavramsal çerçeve kapsamında öncelikle, Tiyatro kavramının tarihsel ve kültürel gelişimi ele alınmıştır. Bunun yanında, bestecilik kavramı ve beste yapma sürecinde kullanılan yapı ve elemanlarla konu güçlendirilmiştir. Tiyatro oyunlarında besteciliğin yeri ve önemine değinilmiş; tiyatro müzikleri üzerinden besteleme teknikleri, bestelemede kültürel ve yöresel farklılıklar yöntem çalışması üzerinden ele alınarak konunun özgün araştırması gerçekleştirilmiştir. Araştırmada yöntem olarak nitel araştırma yönteminin, fenomonolojik araştırma modeli kullanılmıştır. Tiyatro kavramı, oyun müzikleri üzerinden bestecilik bağlamında kültürel bir öge olarak ele alınmış olup; çalışma gerek disiplinler arası yaklaşımıyla gerekse konuya farklı bir perspektif sunması bakımından özgün bir değer edinmektedir. Konu, tiyatro oyun müziği besteciliğini, Devlet Tiyatroları oyun müzikleri besteleri üzerinden incelemiş, bir kültür ögesi olarak müziği tiyatro üzerinden ele almıştır.