Bitcoin
90 theses under this subject heading
Kripto para birimlerinin rezerv para olabilme potansiyeli
Gelişen teknoloji ve internet kullanımının yaygınlığının artması ile birlikte değişime zorlanan ticaret paranın formunda değişiklik yaratırken hayatımıza yeni kavram ve uygulamalar katmıştır. Dünyanın dijitalleşme sürecine girmesi ve bununda ekonomiye yansıması sonucunda dijital bir ekonomik oluşum doğmuştur. Para giderek fiziki varlığını yitirmeye başlamış ve dijitalleşerek nakit kullanmayan bir toplum yaratabilmenin önünü açmıştır. Bu evrimin son halkası Blockchain teknolojisine sahip kripto paralardır. Kripto paralar yüksek işlem hızı ve düşük işlem maliyeti ile küresel ekonomide büyük roller üstlenebilir. Bu çalışmada kripto paraların rezerv para olabilme potansiyeli, sunduğu fırsatlar, karşı karşıya olduğu zorluklar ve rezerv para teorisi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu bağlamda aşması gereken en büyük zorluk fiyatındaki istikrarsızlıktır. Fiyattaki değişimlerin boyutunun daha iyi anlaşılması için Bitcoin ile dolar endeksi, euro endeksi ve altının 2015-2020 arası aylık fiyat değişimlerinin standart sapması hesaplanmıştır. Bitcoin'in standart sapması diğer değişkenlerden çok daha yüksektir. Fiyatındaki aşırı oynaklık, Bitcoin'in spekülasyonlardan etkilenen, yüksek riskli bir para birimi olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak kripto paraların rezerv para olma yolunda aşması gereken birçok problem vardır. Sunduğu radikal yenilikler nedeniyle gelecekte şansı olabilir fakat günümüz için rezerv para statüsüne erişmeleri uzak ihtimaldir.
Kripto para fiyatlarında finansal balonların tespiti
Blokzincir teknolojisi ekonomi alanında çeşitli kullanım alanları sunarken öne çıkan kripto paralar değer ve fiyat arayışlarına devam etmektedir. 2017 yılının ikinci çeyreğinden bu yana kripto para fiyatlarında ve devamında ortaya çıkan çöküşler ve benzeri sinyaller, 2019 yılının ilk çeyreğinde tekrar görülmeye başlamıştır. Yapılan bu çalışmada piyasada büyük bir işlem hacmine sahip olan ve ilk kripto para olan Bitcoin (BTC), Bitcoin'den sonra en büyük piyasa değerine sahip olan Ethereum (ETH), akıllı sözleşmeler için halka açık bir blokzincir platformu çalıştırmayı amaçlayan Cardano (ADA), Bitcoin'nin bir çatalı ve altcoini Bitcoin Cash(BCH), ilk altcoin olan Litecoin (LTC), internet aracılığıyla para gönderiminde önemli rol oynayan Ripple (XRP), nesnelerin interneti için tasarlanan açık kaynaklı bir dağıtılmış defter ve kripto para olan IOTA (MIOTA) ve ödeme yöntemi olarak kullanılan Stellar (XLM) gibi kripto para birimlerinin spekülatif balonların varlığı Genelleştirilmiş Sup Augmented Dickey Fuller (GSDAF) yöntemleri ile test edilmiştir. Sonuçlar, 2020–2021 yılları arasında oluşan fiyat balonlarının spekülatif hareketlere açık olduğu gözlemlenmiştir.
The causal relationship between Bitcoin, Islamic Stocks, and oil prices: Evidence from the quantiles-based Granger Causality Test
The expansion of asset classes and the health, economic and geopolitical crises have made it necessary for investors to diversify their assets in international markets. This thesis aims to investigate the causal relationship between Bitcoin (BTC), Islamic Stock Markets (ISMs), and Oil. To this end, Firstly, the stationarity of the data series was checked using the Augmented Dickey-Fuller (ADF) and Philips Perron (PP) Tests for the period from August 18, 2011, to December 10, 2021. Then, after implementing the Vector Autoregressive (VAR) Model and various robustness checks to trace the existence of correlations between the variables, the Nonparametric Causality-in- Quantiles Test was utilized to determine the direction and strength of the relationship between the studied series. The results suggested that there are two-way causality-in- variance among variables. The strength of this causality especially rises in the normal market conditions but is weak in the upper quantiles except from BTC to DJI and from WTI to DJI. In terms of causality-in-mean, there is one-way causality from DJI to WTI in only a medium quantile.
İslâm Hukukuna göre kripto para biriminin para olma keyfiyeti: Bitcoin örneği
Kripto Para Birimi ve ilk örneği olan Bitcoin, teknolojinin finans ile birleşmesi ile geleneksel ödeme sistemlerine alternatif olarak ortaya çıkan, kişiler arası merkezi olmayan ve altyapısı Blockchain sistemine dayanan elektronik para sistemidir. Bitcoin kullanıcılarına işlemlerinde hızlı transfer ve düşük maliyet avantajları sunmaktadır. Bununla birlikte merkezi olmayan yapısı, yasalara ve düzenlemelere tabi olmaması, kullanıcıların anonim olarak hesaplarını açabilmeleri ve işlem yapabilmeleri, değerindeki aşırı oynaklık, illegal işlerin finansmanında kullanılması ve siber saldırılara açık olması gibi riskleri içinde barındırmaktadır. Bitcoin, geleneksel para sisteminden farklı olarak merkezsiz olduğu ve farklı avantaj ve riskler barındırdığı için iktisatçıların ve İslâm hukukçularının tartışmalarının odak noktası haline gelmiştir. Bu minvalde iktisatçıların Bitcoin hakkındaki görüşleri dikkate alınarak İslâm hukukçularının konu ile ilgili yaklaşımları irdelenmiş ve Bitcoin'in İslâm hukukuna göre para olma keyfiyeti farklı açılardan değerlendirilmiştir. Müslümanların on dört asırlık ilmi birikimi, yeni ortaya çıkan para çeşitleri konusundaki modern tartışmalara önemli katkı sunmaktadır. İslâm hukukçularının Bitcoin hakkında olumsuz ve olumlu yaklaşımın yanında Bitcoin hakkında temkinli davranılmasının daha uygun olduğu yaklaşımı da mevcuttur. Olumsuz yaklaşıma sahip olanlar, Bitcoin'in para olmadığı gibi mal olma şartlarını da yerine getirmediğini savunmaktadır. Olumlu yaklaşıma sahip olanların bazılarına göre Bitcoin dijital bir değerdir, diğerlerine göre ise paradır. Bitcoin'in bir dijital değer ifade ettiği, fakat şimdilik paranın fonksiyonlarını icra etmediği bilgisi öne çıkmaktadır. Bununla birlikte Bitcoin sisteminin barındırdığı risklerin bir sonucu olarak kullanıcıların servetinin haksız kazanç veya kayıp ile sonuçlanabileceği için sistemin sunacağı artılar hakkında araştırma yapılması uygun görülmüş, fakat işlem yapma konusunda temkinli davranılmasının en uygun tavır olduğu sonucuna varılmıştır.
Kripto paraların Türkiye'nin seçilmiş makroekonomik değişkenleri üzerine etkisi: Bitcoin örneği
Çalışmada Türkiye'de 2011 Ocak – 2023 Aralık döneminde Bitcoin, USD-TRY (Dolar – TL kuru), GAU-TRY (Altın – TL kuru), BIST 100, Brent Petrol, işsizlik oranları, bir hafta vadeli repo faizleri, tüketici fiyat endeksi, üretici fiyat endeksi ve sanayi üretim endeksi değişkenlerinin aylık yüzde değişimlerinden elde edilen veriler ile Bitcoin ve modelde yer alan diğer değişkenler arasındaki ilişki araştırılmıştır. Bu bağlamda elde edilen değişkenlerin durağanlık sınamaları Augmented Dickey Fuller, Phillips-Perron ve KPSS Birim Kök Testi sayesinde gerçekleştirilmiştir. Düzey değerlerde %99 güven düzeyinde durağan yapıda oldukları tespit edilen değişkenler ile oluşturulması planlanan VAR model için uygun gecikme uzunluğunun tespit edilmesinin ardından VAR model kurulumu gerçekleştirilmiştir. İzleyen bahiste oluşturulan VAR modelin birim kök sınaması gerçekleştirilmiş olup modelin durağan yapıda olduğu kanaatine varılmıştır. Çalışmada ilgili dönem içerisinde Bitcoin değişkeninin açıklanan değişken olması ile açıklayıcı değişken olması pozisyonlarında modelde yer alan diğer değişkenler ile etkileşimlerinin farklılaştığı görülmüştür. BTC değişkeninin bağımlı değişken, modelde yer alan diğer değişkenlerin 1 gecikmeli değerlerinin ise bağımsız değişken olarak ele alındığı VAR model neticesinde; 2011 Ocak – 2023 Aralık dönemindeki aylık veriler ile yüzde 1 anlamlılık seviyesinde BTC bağımlı değişkeni ile USD-TRY(-1), BRENT(-1), REPO(-1), TÜFE(-1) bağımsız değişkenleri arasında pozitif yönlü; GAU-TRY(-1), BIST100(-1), UNEMP(-1), Yİ-ÜFE (-1) ve SÜE(-1) bağımsız değişkenleri arasında negatif yönlü ilişki tespit edilmiştir. Bununla birlikte 2011 Ocak – 2023 Aralık süreci içerisinde Türkiye'deki Bitcoin fiyatlarındaki değişim üzerinde pozitif yönde etkili olan en önemli değişkenin 1.86 katsayı değeri ile TÜFE değişkeni ve 0.77 katsayı değeri ile Dolar-TL kuru değişkeni olduğu sonucuna bizleri ulaştırmıştır. Bu durum ülkemizde ilerleyen dönemler itibariyle gerçekleşecek olan enflasyon ve döviz kuru artışları ile birlikte Bitcoin fiyatlarında da doğru yönlü ilişkiden kaynaklı ciddi artışların meydana geleceğini; enflasyonla mücadele kapsamında uygulanacak olan başarılı para ve maliye politikaları ile Bitcoin fiyatları üzerindeki bu artışın baskılanabileceğini göstermektedir. Dolayısıyla beklenen enflasyon oranlarının yüksek öngörüldüğü dönemlerde Bitcoin'in diğer yatırım araçları ile birlikte değerlendirilmesi enflasyondan kaynaklı ortaya çıkacak olan alım gücündeki azalmanın absorbe edilmesine imkân sağlayabilecektir. Bu bağlamda ilgili modeldeki analiz sonuçları incelendiğinde TÜFE değişkeninin BTC üzerindeki etkisinin diğer yatırım araçlarına kıyasla daha yüksek bir değere sahip olduğu görülmektedir. Dolayısıyla ülkemizde TÜFE artış dönemlerinde Bitcoin'e gerçekleştirilmesi muhtemel yatırımların modelde yer alan yatırım araçlarından (Dolar, Altın, BIST100, REPO) daha karlı olabileceği öngörülebilmektedir. Bununla birlikte çalışmada diğer değişkenlerin modele dâhil edilmemesi ve Bitcoin'in ortaya çıktığı ilk günden itibaren sürekli olarak bir artış trendi içerisinde olması, enflasyon oranlarının bu zaman dilimi içerisinde sürekli olarak yükselmesi de değişkenler arasında bu şekilde bir ilişkinin doğmasına zemin hazırlamış olabilmektedir. TÜFE(-1) değişkeninde meydana gelecek olan bir birimlik artış/azalış BTC değişkeninde 1.861981 birimlik artış/azalışa sebebiyet vermektedir. Bu durum enflasyonun artmasının Bitcoin fiyatını da artırdığına dair bir bulgu sağladığı anlamını taşımaktadır. Bazı yatırımcılar, enflasyon dönemlerinde parasının değer kaybetmemesi için Bitcoin gibi alternatif varlıklara yönelebilmektedirler. Dolayısıyla enflasyon arttıkça, Bitcoin'e olan talebin artması Bitcoin fiyatlarında doğru yönlü bir seyrin izlenmesine, diğer bir deyişle Bitcoin fiyatlarının artmasına katkı sağlayabilecektir. Ancak model her ne kadar TÜFE(-1) değişkeni ile BTC arasındaki ilişkiyi gösterse de, bu kesinlikle nedensellik anlamına gelmemektedir. Bulunan sonuç yalnızca çalışma kapsamında yer alan veriler ve uygulanan model kapsamında elde edilen bir bulgudur. Bu kapsamda TÜFE'deki artışın doğrudan Bitcoin fiyatını artırdığını söylemek çok doğru bir ifade olmayacaktır ancak elde edilen bulgular bu şekilde ifade edilmektedir. USD-TRY(-1) değişkeninde meydana gelecek olan bir birimlik artış/azalış BTC değişkeninde 0.777810 birimlik artış/azalışı beraberinde getirecektir. Dolayısıyla doların TL karşısında değer kazanmasının genellikle BTC fiyatlarında da artışı beraberinde getireceği sonucuna ulaşılmaktadır. Doların değer kazanması, genellikle küresel piyasalarda risk iştahının azalması olarak yorumlandığından yatırımcılar, belirsiz dönemlerde Bitcoin'e yönelerek Bitcoin fiyatını yükseltebilmektedirler. İlaveten doların dünya genelinde rezerv para olarak kullanılmasından ötürü, dolar kurundaki hareketler birçok finansal varlığın fiyatını etkileyebildiği gibi Bitcoin fiyatlarını da etkileyebilmektedir. Bu bağlamda Türk yatırımcıların TL'deki değer kaybı karşısında dolar veya Bitcoin gibi alternatif yatırım araçlarına yönelmeleri rasyonel bir karar olabilecektir. Ancak gerçek hayatta Bitcoin'in fiyatını etkileyen pek çok faktörün olduğu (ABD faiz kararları, küresel ekonomik gelişmeler, spekülatif hareketler ve manipülasyon içerikli haberler, kripto paraya yönelik yasal düzenlemeler vs.) unutulmamalıdır. Varyans ayrıştırma analiz sonuçları doğrultusunda onuncu dönem itibariyle BTC değişkeninde meydana gelecek olan 0.192528'lik bir sapma %90 oranında BTC değişkenin kendisi tarafından açıklanırken; %2.41'i Yİ-ÜFE, %1.839384'ü GAU-TRY, %1.838942'si BRENT, %1.544308'i REPO, %1.230593'ü USD-TRY, %0.52'si UNEMP, %0.11'i TÜFE, %0.027241'i BIST100, %0.021936'sı SÜE değişkenleri tarafından açıklanmaktadır. Dolayısıyla BTC değişkeninin çoğunlukla kendi gecikmeli değerlerinin etkisi altında olduğu ve dönemler itibariyle BTC değişkeninde meydana gelen değişimlerde diğer değişkenlerin etkilerinin birbirlerine oldukça yakın değerlere sahip oldukları görülmektedir. İzleyen bahiste VAR model için diğer değişkenlerin varyans ayrıştırma sonuçları da incelendiğinde değişimin %100'lük kısmı BTC değişkeni tarafından karşılanmasından ötürü oluşturulan VAR modelinde BTC değişkeninin en dışsal değişken olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu bağlamda ilk dönemde BTC değişkeninin varyansının tamamının kendisi tarafından açıklanmasının BTC'nin o dönemdeki fiyat hareketlerini etkileyen en önemli faktörün geçmişteki kendi hareketleri olduğu, modelde yer alan diğer değişkenlerin BTC'nin o dönemdeki fiyat hareketlerinde önemli bir rol oynamadığı, BTC'nin ilgili dönemde seçilmiş diğer değişkenlerden bağımsız hareket ettiğini veya çok az etkilendiğini göstermektedir. Dönemler itibariyle Bitcoin değişkeninin varyansının 0.90 seviyelerine gerilemesi diğer seçilmiş makroekonomik değişkenlerle ilişki içerisine girdiğini ve uzun vadeli BTC fiyat tahminlerinin yapılabilmesi için yalnızca Bitcoin'e ait geçmiş fiyat verilerinin kullanılmasının yeterli olamayacağını, diğer faktörlerin etkilerinin de göz önünde bulundurulması gerektiği sonucunu ortaya koymaktadır. Kısa vadede her ne kadar BTC fiyat hareketlerinin tahmin edilmesinde Bitcoin'e ait geçmiş fiyat verilerini kullanmak yeterli olabilse de uzun vadeli tahminlerin gerçekleştirilmesinde diğer değişkenlerin göz ardı edilmemesi gerekmektedir. Bitcoin değişkeninde meydana gelecek olan bir standart hatalık şok karşısında Bitcoin değişkeninin gösterdiği tepki ilk dört dönem itibariyle pozitif iken beşinci dönem itibariyle negatif bir seyir izlemiştir. Bununla birlikte BTC değişken serisinde ortaya çıkacak olan bir standart hatalık şok karşısında BTC değişkeninin ilk dönemde en büyük pozitif tepkimeyi sergilediği, en büyük negatif tepkimeyi ise yedinci dönemde sergilediği sonucuna ulaşılmaktadır. Tüm bu bilgiler doğrultusunda Bitcoin'in kendi içerisindeki şoklar incelendiğinde kısa dönemde pozitif, uzun dönemde ise negatif bir tepki gözlemlendiği görülmektedir. Bu durum Bitcoin piyasasının volatilitesini ve yatırımcıların kısa vadeli kazanç beklentilerini yansıtabilmektedir. En büyük pozitif tepkime ilk dönemde gerçekleşirken en büyük negatif tepki ise daha sonraki dönemlerde gözlemlendiğinden Bitcoin fiyatlarının şoklara karşı farklı zamanlarda farklı duyarlılıklar gösterdiği aşikârdır. İncelemeye devam edildiğinde tüm değişkenlerdeki şokların Bitcoin piyasasının kısa vadede diğer piyasalardan bağımsız hareket edebileceğini ortaya koyacak biçimde, BTC'yi ilk dönemde etkilemedikleri görülmektedir. Ayrıca diğer değişkenlerdeki şokların, BTC'yi farklı dönemlerde farklı yönlerde etkilemeleri ekonomik koşulların ve piyasa duyarlılığının sürekli değiştiğini ve bu durumun Bitcoin fiyatlarını etkilediğini göstermektedir. İnceleme devamında Bitcoin dışındaki tüm değişkenlerdeki şokların uzun vadede Bitcoin fiyatlarını negatif yönde etkilemesi Bitcoin'in diğer varlıklarla olan korelasyonunu ve riskli bir finansal varlık aracı olarak algılanmasını yansıtabilmektedir. VAR Granger Nedensellik / Blok Dışsallık Wald Testi ve Pairwise Granger Nedensellik analiz sonuçları doğrultusunda her iki test sonucunda da Sanayi Üretim Endeksi değişkeninden işsizlik değişkenine tek yönlü nedensellik, USD-TRY değişkeninden REPO değişkenine tek yönlü nedensellik, BIST100 değişkeninden sanayi üretim endeksi değişkenine tek yönlü nedensellik olduğu sonuçlarına ulaşılmıştır. Bununla birlikte VAR Granger Nedensellik / Blok Dışsallık Wald testi sonucunda Sanayi Üretim Endeksi'nden TÜFE değişkenine, USD-TRY değişkeninden TÜFE VE Yİ-ÜFE değişkenlerine, BIST100 değişkeninden TÜFE değişkenine, Yİ-ÜFE değişkeninden TÜFE değişkenine, BRENT değişkeninden SÜE değişkenine tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilirken; SÜE ve Yİ-ÜFE değişkenleri arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Pairwise Granger Nedensellik Testi ile de USD-TRY ve GAU-TRY değişkenlerinden BRENT değişkenine, BIST100 değişkeninden TÜFE değişkenine, GAU-TRY değişkeninden BIST100 ve REPO değişkenlerine, Yİ-ÜFE değişkeninde BIST100 değişkenine tek yönlü nedensellik ilişkisi tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kriptografi, Kripto Para Sistemi, Bitcoin, Altcoin, Blokzincir Teknolojisi, Enflasyon ve Bitcoin, Finansal Yatırım Tercihi, Zaman Serileri Analizi, VAR model, ANOVA, Etki-Tepki Analizi, VAR Granger Nedensellik / Blok Dışsallık Wald Testi, Pairwise Granger Nedensellik Testi.
Dijital dönüşümde blokzincir teknolojisi ve Bitcoin'in ekonomiye etkisi
Teknolojinin hayatı kolaylaştıran etkisi finansal enstrümanlarda bitcoin ile kendini göstermiştir. Bitcoin, 2009 yılında ortaya çıkmasının ardından ödeme sistemlerinde devrim niteliğinde bir altyapı sunan kripto para türüdür. Bitcoinin temel teknolojisi olan blokzincir, güvenilir bir üçüncü tarafa ihtiyaç duymayan, merkezi olmayan bir sistem olarak tasarlanmış; geniş uygulama potansiyeli ile kamu ve iş dünyasında hızla kabul görmüştür. Bu teknolojik altyapı üzerinde geliştirilen kripto paralar ile birey ya da kurumlar nakit parayla yapılan her türlü harcamayı ve para transferini gerçekleştirmektedir. Bu çalışmada, Ocak 2012 – Mart 2020 tarihleri arasında cumhuriyet altını, altın ons fiyatı, ham petrol fiyatı, amerikan doları ve euro para birimleri ile bitcoin arasındaki korelasyon ilişkisi incelenmiştir. Araştırma kapsamında tanımlayıcı istatistikler, Spearman korelasyon analizinden faydalanılarak yapılmıştır. Yapılan analizlerinin sonucuna göre piyasalarda yer edinmeye başladığı ilk dönem olan 2012'de bitcoinin diğer göstergelerle arasında istatistiksel olarak anlamlı bir ilişkisi saptanmamıştır (p>0.05). Bitcoinin dolar karşılığının bir önceki yıla göre üç katından fazla arttığı 2017 yılı ise bitcoinin zirve yılı olup; euro ile arasında pozitif yönlü kuvvetli bir ilişki vardır (r=0.873; p<0.001). 2012-2020 döneminde istatistiksel olarak bitcoinin ham petrol fiyatı ile arasında negatif yönlü ve zayıf; cumhuriyet altını, altın ons fiyatı, dolar ve euro ile arasında ise kuvvetli bir ilişki vardır ve bu ilişki anlamlıdır. Yüksek hareketlilik, bitcoinin, istikrarlı bir ödeme aracından ziyade spekülatif bir yatırım aracı olarak görülmesi olarak algılanabilir. Bitcoinin uzun dönemde en çok euro ile arasında kuvvetli bir ilişki olduğu saptanmıştır.
Kripto paralardan elde edilen kazançların vergilendirilmesi
Satoshi Nakamoto, "A peer to peer cash system" (Uçtan uca ödeme sistemi) adıyla 2008 yılında yayımladığı makalesinde, ilk kripto para olan Bitcoin'i duyurmuştur. Herhangi bir merkezi otorite veya banka tarafından desteklenmeyen bu sıradışı dijital varlık, anonimlik özelliğinden dolayı da birkaç yıl içinde yasa dışı ticaretin ilgi odağı olmuştur. Bitcoin bu ilgi ile birlikte, yasa dışı elektronik ticaret sitesi olan Silk Road (2013 yılında) operasyonuyla merkezi otoritelerin kara listesine girse de, kullandığı dağıtık ağ yapısı birçok teknoloji şirketinin ilgisini çekmeye devam etmektedir. 2008 yılından bu yana yaygınlaşan blockchain ekosistemindeki kripto para türünün dört bin adedi aştığı görülmektedir. Bu paraların işlem gördüğü çevrimiçi takas platformların sayısı ise on binleri bulmaktadır. Her geçen gün daha fazla kullanıcı tarafından ilgi gören kripto paralar, artık merkezi otoriteler tarafından da daha sıkı takip edilmektedir. FED, BIS, ECB gibi merkezi otoriteler çeşitli raporlar yayımlayarak bu teknolojiyle ilgili düzenlemeler yapılmasını önermektedirler. Merkezi otoritelerin bu çağrıları ile bazı ülkeler düzenlemeler yapsa da, kripto paraların tanımı konusunda hemfikir olma durumu söz konusu değildir. Bu karmaşıklık, düzenlemelerle yasallaştırılan kripto varlıkları, vergilendirilme sorunsalı ile karşı karşıya bırakmaktadır. Yasal bir tanıma kavuştuğu ülkelerde vergilendirilme süreçleri ilerlese de varlıklarının tanımı yapılmadığı veya yapılamadığı ülkelerde ise vergilendirilme süreci sağlıklı ilerlememektedir. Birçok ülke veya teknolojinin girişimcisi kripto paraları bir ödeme aracı olarak görse de merkezi otoritelerin farklı yaklaşımları konunun vergi boyutunu tartışmalı duruma sokmaktadır. Bu çalışmada ödeme araçlarının tarihi ve blockchain ekosistemindeki kripto paralar incelendikten sonra bu dijital paraların ülkelere göre çeşitlilik gösteren vergilendirme süreci veya vergilendirilme sürecinin önündeki engeller tartışılmaktadır. Çalışmada bu tartışmalı varlıkların vergisel süreci özellikle elde edilen kazançlar açısından incelenmektedir. ANAHTAR SÖZCÜKLER: Blockchain, Kripto Paralar, Vergi, Bitcoin
Yatırımcıların sanal paralara olan yaklaşımları: Bitcoin örneği
Bu çalışma en popüler kripto para birimi olan Bitcoin'nin alım satımının nasıl yapıldığını, avantajlarını ve dezavantajlarının neler olduğunu, Türkiye' de artış gösteren işlem hacminin altında yatan nedenlerin yanında blok-zincir sistemi üzerinde durmayı amaçlamaktadır. Çalışma sonucunda, Bitcoinin ortaya çıktığı andan günümüze çok mesafe kaydettiği, mevcut zaman zarfında güvenli sonucuna ulaşılsa da gelişimini devam ettiren bir ivme içerisinde olduğu henüz dünya genelinde tam anlamı ile ekonomi yönetimleri tarafından kabul edilmediği, gerçek paranın yerini alamadığı görülmekte olup yüz yüze değişimlerde gerçek paranın sağladığı pratik işlem kabiliyetini taşımadığı görülmüştür. Bitcoin'in anonim yapısı hukuki statüsünün oluşturulmaması ve dünya genelinde tümüyle kabullenilmemiş olması takibinin zor olması gibi nedenlerden dolayı yasa dışı faaliyetlerde ve illegal yollarda kullanıldığı tahmin edilmektedir. Bunun yanında yatırımcıların sanal paralara olan yaklaşımları bir mülakat çerçevesinde incelenmiştir.
Bitcoin kullanım davranışına yönelik bir araştırma
Son yıllarda teknolojik gelişmeler ve finansal sisteme duyulan güvenin zayıflaması sonucu insanlar, yüksek güvenlikli, merkeziyetsiz, anonim bir para birimine ihtiyaç duymuş ve bunun sonucunda bilinen anlamda ilk Kripto para olan Bitcoin ortaya çıkmıştır. Geleneksel paraya kıyasla oldukça yeni olan bu para biriminin, bilinen finans sistemi üzerine etkileri ve insanların bu parayı kabul derecesini anlama amaçlı pek çok akademik çalışma yapılmakta ve literatür hızla genişlemektedir. Dünyada Bitcoin kullanım kabulu ve bakış açısının önemi tartışılmaz iken bu yeni melez paranın, ülkemizdeki kullanıcılarının algıladığı olası risk ve faydaları anlamak ve buna göre yorum yapabilmek de büyük önem arz etmektedir. Bu doğrultuda, sosyal medya üzerinden 467 Bitcoin kullanıcısına ulaşılmış ve bu kullanıcılara bir anket uygulanmıştır. Uygulanan anket, Abramova ve Böhme (2016) tarafından geliştirilmiş olup Türkçe'ye çevrilerek uyarlanmıştır. Elde edilen sonuçlara göre, Bitcoin kullanımında algılanan faydaların, kullanım kabulünde olumlu ve kullanımı artırıcı bir etkisi olduğu görülmüş olup, sahip olduğu itibar riskinin ise Bitcoin kullanımını azaltıcı bir etkiye sahip olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Dijital tedarik zincirinden blok zincir teknolojisine paradigma sıçraması ve dijital paralar
Bu çalışmanın amacı, blok zinciri teknolojisinin teorik çerçevesini çizerek, lojistik ve dijital tedarik zincirinin uygulamalarına katkısının nasıl olduğunu, gelecekte bu teknolojinin gelişim potansiyelini ortaya koymaktır. Bu teknolojinin ortaya çıktığı 2008 yılından bu yana, neredeyse tüm endüstri alanlarıyla entegrasyon sağlayarak tam bir teknolojik devrime neden olmuştur. Bitcoin'in arka planında yatan blok zinciri, bloklar halinde şifrelenmiş dijital verilerin dağıtık kayıtlar yolu ve protokollerle birebir paylaşım sistemi olarak açıklanabilmektedir. Tez çalışmasında, blok zinciri teknolojisiyle tedarik zinciri yönetimi entegrasyonunun teknolojik dönüşüm süreci incelenmiş olup, 27 soru hazırlanarak,blok zinciri sistemini kullanan yöneticilerden oluşan 20 kişiyle görüşüldü. Birebir mülakat yapılarak açık uçlu ve likert ölçekli sorularla blok zinciri teknolojisi ve finans ilişkisi, tedarik zinciri üzerindeki etkileriyle ilgili veri toplanmıştır. MAXQDA 12 analiz programıyla elde edilen nitel veriler görselleştirilmiş, yapay sinir ağlarından da faydalanılarak ilişkiler ortaya çıkartılmıştır. Çalışma sonucunda mülakata katılan kişilerden elde edilen verilerin detaylı analizinde, hemen hemen tüm katılımcılar bu teknolojinin birçok alanda kullanılması, özellikle tedarik zinciri yönetiminde hızlı bir dönüşüme öncülük ettiğini söyledikleri ortaya çıkmıştır. Yine çalışmada teknoloji adaptasyonu ve kullanımı, sektörden sektöre, katılımcılarının çalışma alanlarına göre birbirinden farklılık gösterdiği sonucu ortaya çıkmıştır.
Kripto para piyasalarında yatırımcı davranışlarının araştırılması
Kripto para birimleri alternatif bir para birimi olarak ortaya çıkmış, beraberinde getirdiği Blokzincir teknolojisi ile son yılların en gözde konularından birisi olmuştur. Kripto paralar, emtia ve itibarî paralarla sık sık karşılaştırmalara dahil edilmiş olup avantajları ve dezavantajları bulunmaktadır. Kripto paralar ilk ortaya çıkış yılı olan 2009 ile birlikte yatırımcılarına kısa zamanda çok yüksek miktarlarda kârlar sağladıkları için yatırımcıların ilgi odağı haline gelmiştir. Ortaya çıkışı ile beraberinde birçok işkolunu da meydana getirmiştir. Madencilik faaliyetleri ortaya çıkmış ,bunun için yüksek donanımlı bilgisayarlar üretmek zorunda kalındığından bilgisayar firmaları bu alana özel parça üretimine başlamışlardır. Bu gelişmelere rağmen henüz resmiyet kazanmamıştır. Kripto varlıklar ortaya çıktıklarından itibaren daima alternatif yatırım araçlarıyla karşılaştırılmıştır. Bu kapsamda 4. Bölümde detaylı olarak kripto varlıklar ile altın ve Bist100 getiri ve risklerinin karşılaştırılması yapılmış olup, Btc'nin en yüksek getiriye sahip yatırım aracı olduğu ortaya konulmuştur. Bu gelişmeler ışığında kripto para birimlerini ve bu alandaki gelişmeleri özetleyerek, kripto paraların getiri ve risklerini diğer yatırım araçlarıyla karşılaştırmalı olarak ele alarak, kripto para yatırımcılarının yatırım davranışlarını anket yoluyla ortaya çıkarmaya dönük bir çalışma hazırlanmıştır. Bu çalışma 2020 yılında 392 katılımcının verdiği katkılarla anket yönetimi uygulanarak yapılmıştır. Anket soruları katılımcılara 20 Aralık 2019 - 1 Mart 2020 tarihleri arasında internet ortamında ulaştırılmıştır. Sonuç olarak kripto para yatırımcılarının bu alandaki görüşleri hakkında bilgi edinilmiş olup kripto paraların yasalaşması sürecinde literatüre katkı vermesi amaçlanmıştır. Kolayda örnekleme yöntemiyle yapılan ankette katılımcı sayısı 392 olarak gerçekleşmiş ve bu katılımcıların kadın oranı %18,11 olmuştur. Katılımcıların %80'den fazla üniversite mezunu olup, %40'dan fazlasının gelir düzeylerinin 7501 TL'den fazla olduğu tespit edilmiştir. Anket katılımcılarının kripto paralara olan güveni yaklaşık %50 olup aynı zamanda kripto para borsalarına güvenenlerin oranı da yaklaşık %30 düzeylerindedir. Aynı zamanda kripto paraların balon olduğu görüşüne katılmayanların oranı da %60'dan fazladır. Kripto paraların ticarette kullanımı %13 düzeylerindedir. Yatırımcıların %60'a yakını Covid-19 salgınının kripto para piyasalarını olumlu etkileyeceğini inanmaktadır. Yatırımcıların %32'si açtıkları işlemlerden %21 ve üstü kazanç beklerken zarar kes için %5 oran katılımcıları %36'sı tarafından uygun görülmüştür. Katılımcıların yaklaşık %37'si yatırım davranışlarını yüksek riskli yatırım olarak tanımlamışlardır. Katılımcıların %58'si kripto para borsalarını her gün takip ettiklerini belirtirken yatırımlarını her gün takip edenlerin oranı %65 düzeylerinde gerçekleşmiştir. Katılımcıların eğitim düzeyleri ile risk alma tercihleri arasında bir ilişki bulunamazken; cinsiyet, gelir düzeyi, çalışıyor olma durumu ile risk algısı arasında ilişki bulunmuştur.
Para ve finans teorisi açısından kripto paralar: Bitcoin örneği
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte son yıllarda küresel çağın sürekli ve değişen ihtiyaçlarına cevap verebilmek için her alanda olduğu gibi finans sektöründe de değişimler olmaktadır. Genel ve özel olarak çok fazla kripto para oluşturulmuştur. Örneğin Etherum, Bitcoin Cash, Ripple gibi kripto paralar ortaya çıkmıştır. Bunlardan en yaygın olanı ise Bitcoin'dir. Bu çerçevede popülerliği artarak hayatımızda yer alan kripto paraların finansal sisteme olan etkilerine değinilmektedir. Blok zinciri adını sıklıkla duyduğumuz kripto para madenciliği ve madencilerine de bu çalışmada yer verilmektedir. Özetle kripto paralar ve Bitcoin bu çerçevede ele alınacak ve incelenecektir. Bu tez çalışması kapsamında, BTC / USD döviz kuru, en yüksek işlem hacmi ve en değerli para birimleri ile EUR / USD, JPY / USD, XAU / UDS, CNY / USD, PETROL / USD pariteleri arasındaki ilişki Ocak 2017- Şubat 2021 dönemleri için Granger Nedensellik testi uygulanarak incelenmiştir. Analiz sonuçlarına göre EUR/USD, JPY/USD, XAU/USD paritesinden BTC/USD paritesine doğru tek yönlü bir nedenselliğin olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Diğer pariteler ile Bitcoin arasında nedensellik ilişkisi tespit edilememiştir.
Bitcoin ve seçili endeksler arasındaki dinamik ilişkilerin ekonometrik analizi
2008 itibariyle hayatımıza giren ve bilinirliği günden güne artan Bitcoin insanların ilgisini oldukça fazla çekmektedir. En büyük sorunsallardan bir tanesi Bitcoin'e ne olarak bakılacağı konusudur. Bir yatırım aracı olarak değerlendir mi gerekir ya da ileride bir rezerv para olacak mı soruları sürekli sorulagelmektedir. Bitcoin'im yapısına ilişkin bir çok çalışma yapılsa da ekonomik etkisi henüz yeni bir kavram olduğu için anlaşılamamaktadır. Bu çalışmanın amacı Bitcoin ile BİST100, NASDAQ 100, NYSE 100 ve Dolar kuru endeksleri arasındaki dinamik ilişkiyi ekonometrik olarak analiz etmektir. Tezin zaman aralığı 1 Ocak 2017 ve 10 Mart 2022 olarak belirlenmiştir. Analiz için ilk olarak durağanlığın sağlanması için birim kök testlerinden (ADF, PP, KPSS, ZA, FADF ve FFFFF ADF) yararlanılmıştır. Birim kök test sonuçlarına göre Otoregresif Koşullu Değişen Varyans Modelleri (ARCH) kullanılmıştır. Daha sonra Genelleştirilmiş Otoregresif Koşullu Değişen Varyans (GARCH-EGARCH) ve Dinamik Koşullu Korelasyon Testi (DCC GARCH) yapılmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde borsa kavramı detaylı olarak irdelenmiş, Türkiye'de BİST 100 yapısı ve seçili endeksler olan NASDAQ 100 ve NYSE 100 yapısı analiz edilmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde para kavramı ve tarihçesinden bahsedilerek, takas ekonomisinden dijital paralara kadar olan bölüm değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde çalışmada kullanılan serilerin açıklamaları ile birlikte çalışmada kullanılan ekonometrik yöntemler açıklanmıştır. Dördüncü ve son bölümde ise çalışmaya uygulanan test ve model sonuçları açıklanarak bir değerlendirme yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda DCC GARCH modelinin çıktıları analiz edildiğinde Bitcoin ile BİST 100 ve Dolar kuru arasında istatistiksel olarak anlamlı bir dinamik koşullu korelasyon çıkmazken, Bitcoin ile NASDAQ 100 arasında negatif yönlü ve Bitcoin ile NYSE 100 arasında da pozitif yönlü ve anlamlı bir dinamik koşullu korelasyon elde edilmiştir.
Kripto paraların bankacılık sektörüne etkileri
Bu araştırma, kripto paraların bankacılık sektörü ödeme yöntemlerine etkisini belirlemek amacı ile gerçekleştirilmiştir. Bu amaç doğrultusunda Türkiye'de faaliyet gösteren bankacılık sektöründe en az 10 yıl deneyime sahip, konusunda uzman özel banka çalışanlarından kartopu örnekleme yöntemi ile belirlenen 10 özel banka çalışanı çalışma grubunu oluşturmaktadır. Araştırmada, nitel araştırma yöntemi desenlerinden biri olan olgubilim (fenomenoloji) deseni kullanılmıştır. Veriler, yarı yapılandırılmış görüşme formu aracılığıyla çevrim içi ve yüz yüze elde edilmiştir. Veriler, nitel veri analizi yöntemlerinden içerik analizi ile değerlendirilmiştir. Sonuçta, kolaylık sağlaması, daha hızlı ve düşük maliyetli işlem yapabilme imkânı sağlaması nedenleri ile kripto paraların bankacılık sektörü ödeme yöntemlerini farklılaştıracağı sonucuna varılmıştır. Çalışmada, bankacılık sektörünün kripto paraların ödeme yöntemlerine ilişkin yasal düzenleme beklentisi ile AR-GE çalışmalarının hazırlık aşamasında olduğu belirlenmiştir.
Ulusal para birimi olmayan ülkeler için kripto para algısı üzerine örnek bir çalışma
Çalışma, kripto para birimlerinin etkisinin boyutunu ve finans ve bankacılık sektörü aracılığıyla para algısı ile ilişkilerinin doğasını ve dolayısıyla ulusal para birimi olmayan ülkelerin kripto para algısını değerlendirmeyi ve belirlemeyi amaçlamıştır. Kripto para algısı, bu ülkelerin ödemelerde algıyı analiz etme ve teşhis etmenin yanı sıra, var ise yanlış yanılgı düzeltme arzusundadır. Çalışma örneklemi olan kripto para kullanımına yönelik algının ölçülmesinde (2011-2020) analitik betimsel yaklaşım esas alınmıştır. Değerlendirme aracı iki modelli bir anket kullanılmıştır. İlki bankacılık sektörü içindir ve El Salvador'daki en büyük bankaların bir grup yönetici ve çalışanı cevaplanmıştır. İkinci model finans sektörü içindir. Kripto para birimleri ile uğraşan bir grup şirket ve bireyi içermektedir. Anket cevaplarının analizinde sorulara verilen cevapların dağılımı yeterli bulunmuştur. Ulusal para birimi olmayan diğer ülkeler ile El Salvador'un kripto evriminde benzerlik olduğu sonucuna varılmıştır, Kripto para birimlerinin benimsenmesi ile El Salvador'un bankacılık ve finans sektörünün kripto algısı arasında betimsel olarak anlamlı bir etki ilişkisi olduğu bulunmuştur. Bu nedenle kripto para birimlerinin benimsenmesi El Salvador'daki ve ulusal para birimi olmayan ülkelerdeki genel parasal alışkanlıklara ait olumsuzlukların giderilmesine etkisi büyüktür. Önerilerden birisi, ulusal para birimi olmayan ülkelerdeki ilgili makamların kripto para ticaretini uygulamaya doğru ilerlemesinin teşvik edilmesinin anlamlı olmasıdır. Kripto para birimi ve e-ticaret işlemlerini yöneten ve düzenleyen gerekli yasal ve düzenleyici çerçevelerin geliştirilmesinin önemi büyüktür. Yeni teknolojilerin kapsamlı bir şekilde kullanılmasının geliştirilmesi ve teşvik edilmesinin gereklilği ortadadır.
Kripto paralar ve davranışsal finans: Türkiye'deki yatırımcıların davranış eğilimlerinin analizi
Bu çalışmanın amacı, kripto para yatırımcılarının karar verme süreçlerini etkileyen bilişsel ve psikolojik faktörleri incelemektir. Yatırımcıların odaklanma, doğrulama, mesleki deformasyon, algıda seçicilik, aşinalık, tuzak seçenek ve aşırı seçenek gibi faktörlerle nasıl etkileşime girdiğini anlamak, yatırım stratejilerinin ve kararlarının temelinde yatan psikolojik dinamikleri daha iyi anlamamıza yardımcı olacaktır. Çalışmanın ana kütlesini Türkiye'de kripto para piyasasında işlem yapan yatırımcılar oluşturmaktadır. Türkiye'de milyonlarca kişi kripto para yatırımlarını sürdürdüklerinden tüm kişilere sınırlı zamanda ulaşmak mümkün değildir. Çalışmada piyasada uzun zamandır yatırımda bulunan İstanbul-Ankara-İzmir başta olmak üzere büyükşehirlerde yatırım yapan kripto para yatırımcıları ana kütleyi temsil etmektedir. Bu nedenle çalışmanın örneklemi olarak üç büyük il başta olmak üzere 400 kişi seçilmiştir. Ağırlığı büyük şehirlerde ikamet eden yatırımcılar portföy büyüklüklerini net olarak paylaşmamışlardır. Belirli skalaya oturtulmak istendiğinde anket uygulananların yarısına yakını kripto cüzdan bilgilerini paylaşmak istememiştir. Ancak temelde portföy büyüklüğünün minimum 200.000 TL ve üzeri olduğu netleştirilmiştir. Çalışmada yüzyüze, çevrimiçi, bütün olanaklar kullanılarak görüşmeler sağlanmış ve görüşmelerin ortalaması 40dk seviyelerinde olmuştur. Görüşmeler 31.05.2023 tarihinde başlamış ve yaklaşık 4 ay sürmüştür. Örneklem sayısı, anketin açık uçlu sorulardan olması nedeniyle aynı anda birden fazla kişiyle gerçekleştirmek için alandan ekiple çalışılmıştır. Çalışmada 55 adet soru sorulmuştur. Yaş, cinsiyet, piyasada bulunma süresi gibi sorulardan hemen sonra yatırım ile ilgili genel sorulara geçilmiştir. Kripto para ile ilgili sorulan genel sorulardan sonra kayıptan kaçınma ile ilgili 7 adet açık uçlu sorulmuştur. Ardından 5 adet çoktan seçmeli soru Dunning Kruger etkisini ölçmek için sorulmuştur. D Grubunda 7 adet açık uçlu soru Beklenti Teorisine yöneliktir. E grubunda ise kripto para yatırımcılarına, inanç, doğrulama, sabit fikirlilik, batıl inanç, sürü etkisi, hurafe, bağlılık ve sosyal kanıta ihtiyaç gibi kavramları ölçen açık uçlu sorular yer almaktadır. 6 adet açık uçlu soru ise F grubunda sorulmuş olup "Sonralık Etkisi, Teleskop Etkisi, Kriptomnezi, Başarıdan kendine pay çıkarma, Geri Bakış Yanılgısı, Seçici Hafıza" ölçen sorular yöneltilmiştir. Son grup olan G grubunda kripto para yatırımcılarına, odaklanma, doğrulama, mesleki deformasyon, algıda seçicilik, aşinalık, tuzak seçenek ve aşırı seçenek gibi kavramları ölçen 7 adet açık uçlu soru ile anket tamamlanmıştır.
Kripto paraların gelişmiş ve gelişmekte olan ülke borsalarına etkisi
Çalışmamızda, kripto paralar ile borsa endeksleri arasındaki ilişkiyi incelemek amacıyla en yüksek fiyat değerine sahip ve sabit fiyatlı olmayan 5 adet kripto para birimi ile gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler arasından seçilen 10 ülkenin borsa endeksleri arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu amaçla Binance Coin, Bitcoin, Cardano, Etheryum ve Ripple; SP500, NIKKEI225, FTSE100, DAX, SPASX200, BOVESPA, BIST100, SHANGHAI, NIFTY50 ve MOEX borsa endekslerinin 01.01.2018 ile 31.12.2021 yılları arasındaki günlük verileri ile veri seti oluşturulmuştur. İlgili veri seti ile toplamda 50 model oluşturulmuş ve bu 50 modelin durağanlığı ADF Birim Kök testi ile tespit edilerek Toda Yamamoto Nedensellik Testi uygulanmıştır. Uygulanan analizler neticesinde üzerinde çalışılan 50 model arasından 5 modelde değişkenler arasında çift yönlü nedensellik ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Değişkenler arasında çift yönlü nedensellik tespit edilen modellerimiz, BNB-NIKKEI225, ETH-SPASX200, ETH-NIKKEI225, BTC-NIKKEI225, BTC-MOEX modellerinden oluşmaktadır. 21 modelde ise değişkenler arası tek yönlü nedensellik ilişkisine rastlanılmıştır. Geriye kalan diğer modellerdeki değişkenler arasında nedensellik ilişkisi olmadığı saptanmıştır.
Pay senedi piyasaları ve Bitcoin piyasaları arasındaki etkileşim: Gelişmekte olan ülkeler örneği
Bitcoin fiyatlarında meydana gelen dalgalanmalar, finansal analizciler içinde yeni bir konu alternatifi olmuştur. Bu çalışmanın özgün olmasını sağlayan tarafta Bitcoin'in günümüz şartlarında değerlendirip, çalışmalara katkı sağlamasıdır. Bitcoin de meydana gelen fiyat hareketlerinin, gelişmekte olan ülkelerin pay senedi piyasasına etkisi göz önüne alınarak gelecek çalışmalara katkıda bulunmasıdır. Bu çalışmada, BRICS-T (Brezilya, Rusya, Hindistan, Çin, Güney Afrika ve Türkiye) ülke borsalarının hem kendi aralarındaki hem de Bitcoin ile olan varyansta nedensellik ilişkisi 17 Ağustos 2010 - 16 Haziran 2020 günlük verileri ile incelenmiştir. Bitcoin ve BRICS-T ülkeleri arasındaki ortalamada nedenselliğin incelenmesinde Granger (1969) tarafından geliştirilen nedensellik testi kullanılmıştır. Varyansta nedenselliğin incelenmesinde ise Hafner ve Herwatz (2006), tarafından önerilen varyansta nedensellik testi kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, Bitcoin ile BRICS-T ülkeleri arasında ortalamada bir nedensellik ilişkisi olmadığını göstermiştir. BRICS-T ülkeleri için ortalamada nedensellik test sonuçlarına göre ise, yatırımcılar ortalamada nedensellik ilişkisinin tespit edilemediği Rusya - Türkiye borsası, Hindistan - Çin borsası, Güney Afrika - Türkiye borsası ikililerini portföylerinde tutarak bir çeşitlendirmeye gidebilir. Varyansta nedensellik test sonuçları incelendiğinde ise Brezilya borsasından, Bitcoin, Hindistan, Çin ve Güney Afrika borsasına yönelik varyansta yayılım ilişkisi tespit edilmiştir. Çalışmada ortaya çıkan bir diğer önemli bulgu, Türkiye borsa endeksinin, BRICS ülke borsalarında meydana gelen şoktan etkilenmediğidir.
Medyada anlam inşası: Bitcoin örneği
Blockchain teknolojisinin gelişmesiyle birlikte, gündelik hayatın her alanında konuşulur hale gelen kripto para birimi Bitcoin, hala belirsizliğini korumaktadır. Oldukça muğlak bir gündem olan Bitcoin, yönelimlerinin çok öngörülebilir olmadığı bir sistem olarak karşımıza çıkmaktadır. Ancak medya bu durumu, öngörülebilir bir hale getirmek yönünde bir anlam dünyası inşa etmektedir. Dolayısıyla medya eliyle inşa edilen bu anlam dünyasının terimlerini ortaya koymak önemlidir. Çalışmada, Bitcoin gerçekliğinin medya vasıtasıyla inşa edilerek gündelik hayatın bir parçası haline getirdiği ve topluma nasıl aktardığını ortaya koymak amaçlanmaktadır. Çalışmada medyanın Bitcoin'i nasıl tasavvur ettiği, Bitcoin'e nasıl anlamlar yüklediği ve bu anlamların oluşturulmasında hangi faktörlerin etkili olduğu bilimsel veriler ile açıklanmaya çalışılmaktadır. Buradaki temel sorunsal Bitcoin'in ne olduğu değildir. Çalışma medyanın Bitcoin ile ilgili nasıl bir anlam dünyası inşa ettiğini, literatür analizi ve Teun A.Van Dıjk'ın eleştirel söylem analizi yöntemini kullanarak ortaya koymaktadır. Anahtar Kelimeler: Medya, Anlam, Gerçeklik, Bitcoin
Bitcoin alternatif bir para birimi olabilir mi? ekonomik bir değerlendirme
Tarihsel süreç içerisinde para, değişen ihtiyaçlar ve teknolojik yenilikler doğrultusunda farklı şekillere bürünmüştür. Son yıllarda paranın son örneği olan kripto paralar Bitcoin ile hayatımıza girmiştir. Bitcoin, şifreleme tekniklerinin kullanıldığı ve merkezi bir otoritenin kontrolüne ihtiyaç duymaksızın işlev gösterebilen dijital bir para birimidir. Teknolojik ilerlemeler sonucunda yeni bir parasal araç olarak ortaya çıkan ve itibari para birimlerine alternatif olabileceği düşünülen Bitcoin'e ilgi giderek artmaktadır. Bu çalışmada, Bitcoin'in mevcut para birimlerine alternatif bir para birimi haline dönüşüp dönüşmeyeceği, paranın sahip olduğu geleneksel işlevler açısından incelenmektedir. Bu bağlamda, Bitcoin'in paranın işlevlerini ne ölçüde sağlayabileceği, sahip olduğu temel özellikler ve teknolojik altyapı dikkate alınarak değerlendirilmektedir. Teorik olarak Bitcoin bir değişim aracı olma potansiyeline sahip olmakla beraber alternatif bir para birimi veya bir değişim aracı olarak tercih edilmediği sonucuna ulaşılmaktadır. İlaveten, Bitcoin'in bir değer saklama aracı olarak talep edilme potansiyeline sahip olduğu anlaşılmaktadır
Seçilmiş makroekonomik göstergeler ile kripto para birimleri arasındaki ilişki üzerine ekonometrik bir analiz
Dünya ekonomisinde giderek önem kazanan hem yatırım hem de ödeme aracı olarak görülen ve 2008 yılında Bitcoin'le birlikte ortaya çıkan kripto para birimleri, teknolojik değişim ve dönüşümün getirdiği yeniliklerin en önemlisi olmuştur. Kripto para birimleriyle yapılan işlemler elektronik ortamda, şifreli bir şekilde, aracı kurum olmadan gerçekleştiği ve bu para birimlerini denetleyen merkezi bir otorite olmadığı için yatırımcılar için aynı zamanda avantaj niteliğinde olup günden güne yatırımcıların ve araştırmacıların ilgisini üzerine çekmeyi başarmaktadır. Bu çalışmada, Covid-19 pandemi dönemi öncesi ve Covid-19 pandemi dönemi baz alınarak en popüler kripto para birimi olan Bitcoin ve Ethereum ile çeşitli makroekonomik göstergeler arasındaki ilişkinin uzun ve kısa dönem açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada yöntem olarak değişkenler arasındaki uzun dönemli ilişkinin tespiti için Fourier eşbütünleşme testi ve kısa dönemli ilişkinin tespiti için ise kazandıran ve kaybettiren dönemlerde pozitif ve negatif şokların dikkate alındığı Hatemi-J asimetrik nedensellik testi kullanılmıştır. Fourier eşbütünleşme testi bulgularına göre, hem Covid-19 pandemi öncesi dönemde hem de Covid-19 pandemi döneminde kripto paralar ile seçili makroekonomik göstergeler arasında uzun dönemli eşbütünleşme ilişkisinin olduğu tespit edilmiştir. Hatemi-J asimetrik nedensellik testi bulgularına göre ise kripto paraların pozitif ve negatif şokları ile diğer makroekonomik değişkenlerin pozitif ve negatif şokları arasında hem tek hem de çift yönlü nedensellik ilişkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Kripto Para, Blok Zincir, Bitcoin, Ethereum, Fourier Eşbütünleşme, Hatemi-J Nedensellik Testi
Kripto paranın Türkiye'de vergilendirme durumu
Kripto paraları vergilendirmek için öncelikle yasal anlamda hukuki bir gidişatın içine alınarak düzenlenmesi gerekmektedir. İlk yapılacak olan kanunlar nezdinde kripto paraların varlık veya para olarak onanması, ardından bu duruma özgü biçimde vergilendirilmesi gerekmektedir. İlk önce, devletlerin bazılarında kripto paralar ile ilgili tutumları araştırılarak sonraki aşamasında da vergilendirme konusu belirtilecektir. Avrupa Birliği (AB)'ne üye devletlerin konuya tutumunu incelediğimizde, kripto paraları, AB üye devletler arasında yalnızca dört ülke tarafından geçerli kılındığı görülmektedir. Türkiye'de, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu aracılığıyla yapılmış olan, 25/11/2013 tarihli ve 2013/32 sayılı yorumda; "Bitcoin'in 6493 sayılı, Ödeme ve Menkul Kıymet Mutabakat Sistemleri, Ödeme Hizmetleri ve Elektronik Para Kuruluşları Hakkında Kanun, açısından dijital para şeklinde tensip edilemeyeceğini ve bu kararname doğrultusunda vekâlet ve teftiş olanağının bulunmadığını" ilan etmiştir. Son olarak, 30/4/2021 tarihinde yürürlüğe giren "Ödemelerde Kripto Varlıkların Kullanılmamasına Dair Yönetmelik" uyarınca, kripto para olarak ifade edilmeye çalışılan olgu, kripto varlık olarak belirtilmiştir. Buna göre kripto varlıklarının ödemelerde, ödeme hizmetlerinin sunulmasında ve elektronik para ihracında kullanılmaması yönünde emredici hüküm bulunmaktadır. Bitcoin (BTC) veya benzer kripto paralarla yapılmış olan işlemlerde, muhatapların kimlikleri hakkında malumat edinilememesi sonucunda yasa dışı faaliyetlerde sanal paralardan yararlanılabileceği, pazar karşılıklarının fazlaca değişken olabilmesi, elektronik portföylerin çalınma ihtimali, kaybolması ihtimali, ya da sahiplerinin haberi olmadan istenç dışı şeklinde yararlanılabilmesi ve işlemlerin geri döndürülemez olması benzeri birtakım riskler sebebiyle yatırım yapmış olan bireylerin dikkat etmeleri gerekmekte olduğunu ifade etmiştir. Bu çalışma kapsamında kripto paranın Türkiye'de vergilendirilmesi konusu incelenmeye çalışılmıştır.
Google trends verileri ile kripto para ilişkisi: Bitcoin örneği
Teknolojinin gelişmesiyle birlikte toplumlar ödeme yapma, para transferleri ve ticaret yapmak için interneti kullanmaya başlamıştır. Bununla birlikte de dijital para kavramı toplumlar tarafından benimsenmiş ve hayatımızın önemli bir noktasına yerleşmiştir. Bu dijital para kavramının, kriptografik yapılar ile birleşmesi sonucunda şifreler ile korunan paralar ortaya çıkmıştır. Bu paralara en iyi örnek, 2008 yılında ortaya çıkan Bitcoin olmuştur. Başlangıçta büyük oranda online oyunlarda kullanılan Bitcoin zamanla popülerliğini artırmış ve pek çok satıcı tarafından ödeme birimi olarak kabul görmüştür. Son yıllarda fiyatlarındaki çok yüksek artış ve azalışlar ile yatırımcıların son derece ilgisini çekmektedir. Bu çalışmada, Bitcoin fiyatının ve Google Trends verilerinin 2010-2019 yılları arasındaki aylık verilerinden yararlanılarak, ARDL sınır testi ile Bitcoin fiyatı ile Google Trends verileri arasındaki kısa ve uzun dönemli etkileşim, Toda-Yamamoto nedensellik testi ile de bu değişkenler arasındaki nedenselliğin hangi yönde olduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Yapılan ekonometrik analizlerin sonuçlarına göre; Bitcoin fiyatı ile Google Trends verileri arasında kısa ve uzun dönemli etkileşim olduğu ve bu değişkenler arasında iki yönlü bir nedenselliğin olduğu tespit edilmiştir. Dolayısıyla Bitcoin fiyatı arttıkça Google üzerinden Bitcoin kelimesi aranması veya tıklanması artmakta, aranma veya tıklanma arttıkça da Bitcoin fiyatı artış göstermektedir.
Kripto para piyasasında etkinlik analizi ve getiri tahmini
Bu çalışmanın amacı piyasa değeri en yüksek kripto paralar arasında bulunan Bitcoin, Ethereum, Binance Coin, Solana ve Ripple'ın mevcut volatilite yapılarını ve uzun hafıza özelliği sergileyip sergilemediklerini belirleyerek piyasa etkinliklerini ortaya koymak ve hibrit bir makine öğrenme metodu olan PATSOS ile getiri tahminini yapmaktır. Çalışmada, kripto paraların 2014-2022 yılları arasındaki günlük verilerinden yararlanılmıştır. Çalışma sonuçlarına göre, Bitcoin, Binance Coin, Solana ve Ripple getiri serilerinde volatilitede uzun hafızanın varlığı tespit edilmiştir. Bu nedenle, Ethereum hariç diğer kripto paraların getiri serileri için volatilitede Etkin Piyasalar Hipotezi'nin geçerli olmadığı ortaya konulmuştur. Yapılan testler sonucunda, getiri serilerinde volatilite tahmini hususunda en uygun ve yeterli modellerin Bitcoin için HYGARCH (1, d, 1), Ethereum için IGARCH (1, 1), Binance Coin için FIGARCH (1, d, 0), Solana ve Ripple için FIGARCH (1, d, 1) ve FIAPARCH (1, d, 1) olduğu ortaya konmuştur. Etkinlikten uzak kripto paralarda geçmiş fiyat hareketleri kullanılarak gelecekteki fiyatların tahmin edilmesi mümkündür. Bu bağlamda, lineer olmayan verilerde de başarılı sonuçlar veren PATSOS metoduyla getiri tahminleri yapılmıştır. Yapılan tahminler sonucunda, analize dahil edilen tüm kripto paralarda PATSOS metoduyla ANFIS metoduna göre daha düşük RMSE, MSE ve MAE hata değerleri ve daha yüksek doğru tahmin başarı yüzdeleri elde edilmiştir.